بۆچی دروستکردنی گروپه‌ لۆکاڵییه‌کان زه‌رورییه‌؟ / 1

زاهیر باهیر

له‌نده‌ن 16/01/2012

 کۆمپانیاکانی پیشه‌سازی و بازرگانی مۆدیرن، کاپیتاڵیست و کاپیتاڵیزم، ده‌وڵه‌ت و فه‌رمانڕه‌وایان که‌ کۆمه‌ڵگه‌کان به‌ڕێوه‌ده‌به‌ن ، تا بیناقاقه‌یان گه‌نده‌ڵه‌ و ده‌ستیان له‌ هه‌بوونی برسێتی و به‌دەستهێنانی پاوه‌ر و چه‌وساندنه‌وه‌ و پڕوپاگه‌نده‌کردن و توندوتیژی و دانانی یاسا و ڕێسایه‌ک که‌ به‌ به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان بشکێته‌وه‌، وێرانکاری و وێرانکردنی هه‌موو که‌ڵچه‌ره‌کان و نامۆیی و شه‌ڕ و تێکدانی سروشتی سروشت و هه‌تا به‌کارهێنانی توندوتیژی و دڕنده‌یه‌تیش به‌رامبه‌ر به‌ ئاژه‌ڵ و گیانله‌به‌رانیشدا، هه‌یه‌.

ده‌بینین‌ کاپیتاڵیزم وه‌کو سیسته‌مه‌که‌، لیبراڵیه‌ت وه‌کو شێوه‌ی ده‌وڵه‌ت و فه‌رمانڕه‌واییه‌که‌ی، پارت و ڕێکخراوه‌ وابه‌سته‌کانی و ده‌سگای ڕاگه‌یاندنییەکه‌ی وه‌کو ئامرازێکی پڕوپاگه‌نده‌چی به‌ گه‌یاندنی بۆ‌ پای ده‌سه‌ڵات، دێوجامه‌ی هه‌ڵبژاردن وه‌کو کڵێشه‌یه‌کی دیمۆکراتیانه‌، کۆمه‌ڵگەکه‌ی وه‌کو پێکهاته‌یه‌کی مه‌ده‌نی، سه‌روه‌ریه‌تی بازاڕه‌که‌ی وه‌کو بازاڕی ئازاد و زۆری تریش ، گه‌یشتۆته‌ بنبه‌ست و چی تر ڕێگەچاره‌یه‌کی پێ نییە نه‌ بۆ ئه‌و قه‌یرانه که‌ خودی ‌ سه‌رجه‌می سیسته‌مه‌که‌ تێی که‌وتووه‌ نه‌ بۆ کۆمه‌ڵگه‌ی به‌شه‌ریه‌تیش که‌ به‌ڕێوه‌ی ده‌بات.

 گه‌رچی زیاتر له‌ سه‌ده‌یه‌که‌ ته‌واوی پارته‌ چه‌پ و ڕاسته‌کان و لیبراڵه‌کان سوشیال دیمۆکراته‌کان له‌ ژێر ناوی ئه‌م به‌ناو شۆڕش و ئه‌و کوده‌تاوه‌، له‌ ڕێی هه‌ڵبژاردنه‌ به‌دناوه‌کانه‌وه‌ هیچیان نه‌ک هه‌ر نه‌یانتوانی له‌ پایه‌ و‌ بناغه‌ی سیسته‌مه‌که‌، سه‌رمایه‌داری، بێننه‌ خواره‌وه‌ و شتێکی زۆر که‌م بۆ خه‌ڵکانی کرێکار و زه‌حمه‌تکێش و به‌شخوراوان به‌ده‌ستبهێنن ، به‌ڵکو له‌ ڕاستیدا ئه‌وه‌نده‌ی تر ئه‌م سیسته‌مه‌یان برده‌ پێشه‌وه‌ و به‌هێزیان کرد. ئه‌مان له‌ خودی سیسته‌مه‌که‌ خۆی زیاتریان داوه‌ له‌ بزوتنه‌وه‌ی کرێکاران و زه‌حمه‌تکێشان، به‌ده‌سته‌مۆکردنیان، تاودانیان بۆ شۆڕش و کو‌ده‌تا و به‌کێشکردنیان بۆ گه‌مه‌ی هه‌ڵبژاردن و به‌ نائومێدکردنیان.

 ئه‌وه‌ی که‌ هه‌ر له‌ چه‌رخی ڕابوردووه‌وه‌‌ به‌ڕێ ده‌کرێت و دێت و ده‌ڕوات، تا ئێستاش هه‌ر به‌رده‌وامه‌ . هه‌ر له‌و کاته‌شه‌وه‌ تا ئێستا یه‌ک پرسیار له‌ لای هه‌مووان ته‌رح ده‌بێت‌ ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ : بۆچی و چۆن ئه‌و هه‌وڵانه،‌ ئه‌و بزوتنه‌وانه‌ به‌ تێکشکان کۆتاییان هات؟!! ، وه‌ڵامه‌که‌ش لەگەڵ تازه‌بوونه‌وه‌ی هه‌ر بزوتنه‌وه‌یه‌کدا، یا له‌گه‌ڵ دروستکردنی هه‌ر پارتێک، ڕێکخراوێکی نوێدا، هه‌موو وه‌خت یه‌ک شت ‌ بووه‌: ده‌رسوه‌رگرتن له‌ ڕابوردوو به‌ هه‌موو باشی و پۆخڵاواته‌کانییه‌وه، یاخود گه‌ڕان به‌دوای هۆکاره‌ لاوه‌کییه‌کاندا، بووه‌ ، وه‌کو، نه‌بوونی یارمه‌تی ناوخۆیی یا ده‌ره‌کی، لۆمەکردنی ئه‌م سه‌رکرده‌ و ئه‌و بنکرده‌، یاخود سازنه‌بوونی زه‌مینه‌ی له‌بار و گه‌لێکی تر له‌م بیانوانه هه‌میشه‌ دڵی شکاوی خۆمانمان پێداوه‌ته‌وه‌‌.

 به‌درێژایی زیاد له‌ چه‌رخێک ئێمه‌ هه‌مان به‌یت و بالۆره‌ لێ ده‌ده‌ینه‌وه‌ و هه‌مان کاریش دووباره‌ و ده‌باره‌ ده‌که‌ینه‌وه‌ ، هه‌مان ڕێگەی فاشلی ده‌ستپێکردووی شوێن و وڵاته‌کانی تر ده‌گرینه‌وه‌ به‌ر، بەبێ ئه‌وه‌ی بیر له‌وه‌ بکه‌ینه‌وه‌ که‌ ئیتر له‌ خه‌باتکردنماندا پێویستمان به‌ ڕێگەیه‌کی تر هه‌یه‌ بیگرینه‌به‌ر. به‌‌ درێژایی سه‌ده‌یه‌که‌ ئه‌م ئه‌زموونی تێشکاو ده‌مانداته‌ده‌ست ئه‌و ئه‌زموونی تێشکاو ، بەبێ ئه‌وه‌ی به‌ خۆماندا بچینه‌وه ، بەبێ بیر له‌وه‌ بکه‌ینه‌وه‌ ، که‌ نه‌ک ئه‌مه‌ی که‌ ئه‌یکه‌ین دیسانه‌وه‌ هه‌ر ده‌ستداخکردنه،‌ به‌ڵکو ناشمانگه‌یه‌نێته‌ هیچ شوێنێک.

 مێژووی ڕودانی شۆڕشه‌کان ڕاپه‌ڕینه‌کان ، ته‌واوی به‌یه‌کاندانه‌کان له‌ جیهاندا ، یا پێمانده‌ڵێن، هیچ به‌ هیچ نه‌کراوه‌‌ و سه‌رئه‌نجام بوونه‌‌ته‌وه‌ به‌ دژه‌شۆڕش و دژه‌ڕاپه‌ڕین یا ئه‌وه‌تا له‌ ماوه‌یه‌کی زۆر که‌مدا ، ئه‌و نیەته‌ باشه‌، ئه‌و ڕوداوه‌ مه‌زنه‌ هه‌ر هەموویان له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵات و ده‌سه‌ڵاتخوازانه‌وه‌، ئیحتیوا کراون‌. ته‌نها به‌ ته‌نها له‌ هه‌موو مێژووی چه‌رخی ڕابوردوودا ، له‌ هیچ پێگه‌یه‌کی ئه‌م سه‌رزه‌مینه‌دا نموونەیه‌کی سەرکەوتوومان نییه، که‌ تا ماوه‌یه‌کی درێژ بڕی کردبێت‌، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ، هه‌ر وه‌کو پێشتر باسم کرد وه‌ڵامی ئێمه‌ش ، ده‌رسی ئێمه‌ش، دووباره‌کره‌نه‌وه‌ و ده‌باره‌کردنه‌وه‌ی هه‌مان شت بووه‌، که‌ پێشوه‌خت گه‌ر که‌سێک تۆزێک به‌ قوڵی بیری لێ کردبێته‌وه‌ ، زانیویەتی که‌ سه‌ر ئه‌نجام ئه‌م شته‌ تازه‌یه‌ش له‌ کۆنه‌کان باشتر نابێت.

 هه‌ڵبه‌ته‌ دیاره‌ قسه‌ی من له‌سه‌ر پارته‌ سوشیالیست و کرێکاری و کۆمۆنیسته‌کانن که‌ هه‌موویان خوازیاری بزوتنه‌وه‌ی سوشیالیزم و شۆڕشی سۆشیالیستین. من لێره‌دا قسه‌م له‌سه‌ر پارته‌ چه‌په‌کان و سۆشیال دیمۆکراته‌کان و ڕاستڕه‌وه‌کان و لیبراڵه‌کان نییە چونکه‌ له‌ هه‌قه‌تدا ئه‌وان ئه‌وه‌ی که‌ ویستویانه‌ کردوویانه‌ و هێناویانه‌ته‌ دی ، که‌ به‌ سه‌رمایه‌دارکردنی هه‌موو شتێک بووه‌ له‌ دونیادا به‌ بنه‌ما ماتریاڵه‌کان و په‌یوه‌ندی به‌رهه‌مهێنان و په‌یوه‌وندی نێوانی تاکه‌کانی ناو کۆمه‌ڵگە و چینه‌کانیشه‌وه‌، پێیان له‌سه‌ر چڕبوونه‌وه‌ی ئه‌م سیسته‌مه‌ و خۆخزاندنه یه‌که‌مین و سه‌ره‌تاییترین یه‌که‌، یا شانه‌ی کۆمه‌ڵگه‌وه‌، که‌ خێزانه‌ و له‌وێشه‌وه‌‌ تا سه‌ری سه‌ره‌وه‌ی کۆمه‌ڵگه‌ به‌ هه‌موو داموده‌سگه‌ کۆمه‌ڵایه‌تی و خزمه‌تگوزاری و به‌رهه‌مهێنه‌ره‌کانییەوه، داگرتووه‌‌.

به‌ڕای من ده‌رککردنیش به‌و سه‌رئه‌نجامه‌ ، کارێکی زه‌حمه‌ت نییە و نه‌بووه‌، چونکه‌ هه‌ر‌چی شتێک کرابێت گۆڕانکارییه‌کانی لەسەره‌وه‌ ئه‌نجام داوه‌. بێگومان گه‌ر تۆ چاره‌ی هه‌ر کێشه‌یه‌ک بکه‌یت به‌ کێشه‌ کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کانیشه‌وه‌ ده‌بێت له‌ ڕه‌گ و ڕیشه‌که‌یه‌وه‌ ده‌ستیان بۆ به‌ریت ، به‌ واتایه‌کی تر ده‌بێت گۆڕانکارییه‌کان له‌ بنه‌وه‌، له‌ ڕیشه‌وه‌ بن ، نه‌ک لەسەره‌وه‌ ، یا له‌ لق و پۆپه‌کانییەوه‌.

 به‌ ڕای من ئه‌وه‌ی تا ئێستا کراون‌ گۆڕانکارییه‌کان بوون لەسەره‌وه‌ ، هه‌ر بۆیه‌ش خۆئاماده‌بوون بۆ ئه‌م گۆڕانکاریانه‌ش به‌ خۆڕێکخستن بوو بێت، به‌ گردبوونه‌وه‌ بوو بێت له‌ ناو پارتێک ، گروپێک، یا قه‌واره‌یه‌کی ڕێکخراوه‌یی، جا له‌ هه‌ر زروفیکدا بوو بێت یا له‌ هه‌ر ده‌رفه‌تێکدا بوو بێت ، شتێکی تری به‌ ئه‌نجام نه‌گه‌یاندوه‌ جگه‌ له‌ گۆڕانکاری نابناغه‌یی که‌ لەسەره‌وه‌ی کۆمه‌ڵگه‌که‌وه‌ ده‌ستی پێکردوه‌. به‌ مانایاکی تر، بنه‌مای کارکردنت ، داڕشتنی بناغه‌ی هه‌ر کارێکت، ته‌حدیدی سه‌رئه‌نجامی کاره‌که‌ت ده‌کات.

هه‌ر به‌و پێیه‌ش ده‌توانین زۆر به‌ ئاسانی هه‌ڵسه‌گاندنێک بکه‌ین بۆ ڕاپه‌ڕینه‌کانی خه‌ڵک و ڕژانه‌ سه‌رجاده‌یان له‌ تونس . لیبیا، میسر ، سوریا، ئیمارات و ساڵ پاری کوردستانی خۆشمان . زۆر به‌ ئاسانی ئه‌وه‌ تێده‌گه‌ین که‌ ئه‌و بزوتنه‌وانه‌ بزوتنه‌وه‌یه‌کی سۆشیالیستی نه‌بوون و نیین، سه‌رئه‌نجام گه‌ر باری ژیانی خه‌ڵکی له‌ بواری ئابوورییدا به‌رەو خراپتر نه‌بات زۆر گرانه‌ بگه‌یته‌ ئه‌و ڕایه‌ی که‌ بڵێیت ، ژیانی خه‌ڵکی ئاسانتر ده‌کات و خۆشگوزه‌رانی و یه‌کسانی و دادوه‌ری کۆمه‌ڵایه‌تییان بۆ ده‌هێنێت. چونکه‌ ئه‌و بناغه‌یه‌ی که‌ ئه‌و بزوتنه‌وانه‌ی له‌سه‌ر دامه‌زراوه‌ یا دروست ده‌کرێت، ( مه‌به‌ستم له‌ بزوتنه‌وه‌ سائیده‌که‌یه‌) داخوازییه‌کانیان له‌ به‌سه‌رمایه‌دارکردنی باشتری وڵاته‌که‌ ، زیاتر تێنه‌په‌ڕیوه‌ و تێناپه‌ڕێت، چ له‌ بواره‌کانی ‌ به‌روبووم و داهاتیدا ، له‌ دابه‌شکردنی ئه‌م به‌روبووم و داهاته‌دا، له‌ ڕۆشنبیری و په‌روه‌رده‌یی دا، له‌ ده‌سگه‌ی ڕاگه‌یاندنیدا، چ له‌ پێوه‌ندی تاکه‌کانی ناو کۆمه‌ڵگەکه‌ و په‌یوه‌ندی به‌رهه‌مهێناندا.

 ئه‌م بزوتنه‌وانه‌ بۆ ‌دروستکردنی حکومه‌تی مه‌ده‌نی و کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی و سه‌روه‌ربوونی یاسا و ڕێز لێگرتنی، نه‌مانی گه‌نده‌ڵی و هه‌بوونی شه‌فافییه‌ت له‌سه‌رجه‌می بڕیاره‌کانی دەسه‌ڵاتدا، هه‌وڵ ده‌دات. گه‌ر ته‌ماشای هه‌موو ئه‌و دروشمانه‌، یا داخوازیانه‌ی، که‌ ناونووسم کردن لەسەره‌وه‌، بکه‌ین، ده‌بینین دروشم و داخوازی ناوکۆییه‌ له‌ هه‌موو ئه‌و وڵاتانه‌ی که‌ ناوم بردن . ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ش ئه‌وه‌ی که‌ ده‌سگه‌ی میدیای جیهانی و هه‌ر هه‌موو ڕۆشنبیرانی لیبراڵ له‌ ڕۆژهه‌ڵات و ڕۆژئاوادا ، پیادا هه‌ڵده‌ده‌ن و‌ پێی ده‌ڵێن به‌هاری عه‌ره‌بی، تا ئێستا که‌ له‌ دوو وڵاتدا ئه‌نجامێکی هه‌بووه‌ ، دوو ده‌وڵه‌تی یا دوو ده‌سه‌ڵاتی ئیسلامی مه‌ده‌نی به‌رهه‌م هێناوه‌ و چی تر نا.

 به‌هه‌رحاڵ من لێره‌دا نامه‌وێت له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌ته‌ بدوێم و به‌ درێژی هه‌‌ڵی سه‌نگێنم، به‌ڵکو ته‌نها وه‌کونموونەیه‌ک ‌ بۆ به‌ستنه‌وه‌یان به‌ بابه‌ته‌که‌مه‌وه، هێنامنه‌وه‌، ‌ تاکو ببنه‌ شاهیدێکی عه‌یان.

 دیاره‌ من پێش له‌سه‌ر ئه‌وه داده‌گرم . که‌ من به‌ هیچ شێوه‌یه‌ک ڕام وانییە که‌ ده‌بێت ده‌سته‌وسان بین لەبه‌رامبه‌ریاندا، هه‌ڵبه‌ته‌ من لایه‌نه‌ ئیجابیه‌کانی ئه‌و ڕاپه‌ڕینانه‌ و پێداویستی به‌شداریکردنیشیان له‌لایه‌ن خه‌ڵکانی وەکو منه‌وه‌ به‌ زه‌رور ده‌زانم، چونکه‌ ئه‌وه‌نده‌ی تێدا ده‌بینم که‌ بزوتنه‌وه‌که‌ تۆزێک ده‌باته‌ پێشه‌وه‌ و ده‌توانین له‌وێشه‌وه‌ هه‌ر لەسەره‌تاوه‌ هۆکاره‌کانی فه‌شه‌لبوونمان بدۆزینه‌وه‌ و میکانیزمی نوێ بۆ کاری ده‌سته‌ویه‌خه‌ و ئاینده‌مان دروست بکه‌ین.‌ ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی که‌ من به‌ش به‌حاڵی خۆم هانده‌ر و کۆمه‌ککه‌ر و به‌شداریکه‌ری هه‌ر جوڵه‌ و ڕاپه‌ڕینێکم که‌ خه‌ڵکه‌که‌ی به‌هێز بکات و سه‌ربه‌خۆیی خۆشی بپارێزێت، بڕوا به‌خۆی په‌یدا بکات ، باوه‌رێ به‌ بوونی گۆڕان هه‌بێت، نامۆیی و په‌راوێزکه‌وتن بخاته‌ لاوه‌، دژی هه‌موو جۆرێک له‌ زوڵم و زۆر و چه‌وساسندوه‌ بێت ، دژی نادادوه‌رێتی کۆمه‌ڵایه‌تی بێت هتد له‌ هه‌مان کاتیشدا ئه‌وه‌ تێده‌گه‌م که‌ ئه‌مه‌ی ڕووده‌دات حوکمی مێژووه‌ و ڕه‌نگه‌ خه‌ڵکانی ئه‌و وڵاتانه‌ش و کوردستانیش، که‌ تامه‌زرۆی بینینی حکومه‌ت و کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی و سه‌روه‌ریی یاسان، بیانه‌وێت تاقیکردنه‌وه‌ی خۆیانیان هه‌بێت له‌و بوارانه‌دا، به‌ڵی ئا له‌و بوارانانه‌دا که‌ ئه‌مڕۆ سه‌ده‌ها هه‌زارانی وه‌کو من له‌م وڵاتانه‌دا خه‌بات بۆ گۆڕینی و لابردنی ده‌کات.

ئه‌ی که‌واته ده‌بێت چی بکه‌ین تاکو گۆڕانکاری بنه‌ڕه‌تی بکه‌ین؟‌

 بێگومان ئه‌مه‌ی که‌ من لێره‌دا ده‌یڵێم و ته‌رحی ده‌که‌م که‌ به‌رچاوخستنی میکانیزمی کارکرنمانه بۆ خه‌باتی ئێستا و ئاینده‌مان، ڕه‌نگه‌ لا‌ی گه‌لێک شیاو یا کارێکی کرده‌یی ( عه‌مه‌لی ) نه‌بێت، به‌ بیانووی جیا جیای وه‌کو : ئه‌وه‌ بۆ ئه‌م کۆمه‌ڵگەیه‌ی ئێمه‌ نابێت ، کۆمه‌ڵگەی ئێمه‌ هێشتا زۆری ماوه‌ بۆ ئه‌وه‌ و له‌م ڕێگەیه‌وه‌ ئه‌م سسیسته‌مه‌ هه‌ره‌س ناهینێت ، یا ئه‌وانه‌ ‌کار و چالاکی کۆمه‌ڵگەی مه‌ده‌نیین و زۆری تر له‌م پاساوانه‌.

 به‌ڵام لەگەڵ هه‌موو ئه‌وانه‌شدا ده‌بێت ئه‌وه‌ بزانین که‌ زه‌روره‌ی ژیان، دووباره‌نه‌کردنه‌وه‌ی مێژوو، به‌هه‌ده‌رنه‌دانی گیانی هه‌زاره‌های تر، پێمان ده‌ڵێت گه‌ر بمانه‌وێت گۆڕانکاری بنه‌ڕه‌تی بکه‌ین ده‌بێت له‌ دروستکردنی گروپه‌ لۆکاڵییه‌کانه‌وه‌ ده‌ست پێبکه‌ین، ده‌بێت له‌ بنی کۆمه‌ڵگەوه‌ هه‌نگاو هه‌ڵبنێین. کردنی گۆڕانکارییه‌ زه‌روورییه‌کان ئاسانتره‌ له‌ پاڵدانه‌وه‌ و هیچ نه‌کردن و ڕۆیشتن له‌گه‌ڵ بارودۆخی مه‌وجوددا و دوایش باجی سه‌رئه‌نجامه‌کانی بده‌یت.

 گه‌رچی بۆ ماوه‌یه‌کی که‌م و کورتیش بووه‌ به‌ڵام ئه‌زموونه‌کانی چه‌رخی ڕابوردوو، نیشانی ده‌دات که‌ گۆڕینی کۆمه‌ڵگه‌ مومکینه‌، گه‌رچی ئاسان نییه‌، به‌ڵام ده‌هێنێت هه‌وڵی بۆ بده‌ین، ئه‌و گۆڕینه‌ش ئه‌رکی سه‌رشانی هه‌موومانه‌، له‌به‌ر خاتر و بۆ به‌رژه‌وه‌ندی خۆمانه‌، به‌رپرسیاریمانه‌ له‌ ژینگه‌ و نه‌وه‌کانی داهاتوومان و بۆ ئه‌وانه‌.

 ده‌بێت ئه‌وه‌ش بڵێم که‌ ئه‌مه‌ به‌رنامه‌یه‌ک نییه‌ تاکو فه‌رز بکرێت به‌سه‌ر خه‌ڵکدا، قاڵبێکیشم نییه‌ تاکو خه‌ڵکه‌ به‌شداربووه‌که‌ی پێ له‌ قاڵب بده‌م، به‌ڵام دڵنیام به‌ ئه‌نجامدانی گه‌لێک شت له‌لایه‌ن خه‌ڵکی ترەوه،‌ وه‌رگرتن و فێربوون له‌ ته‌جروبه‌ی ئه‌وانه‌وه‌‌، به‌کارهێنانی کۆمۆن سێنس ( Common Sense) ، هه‌موو ئه‌مانه‌ یارمه‌تیده‌رن و کۆمه‌ککه‌رن له‌ کێشانی کڵێشه‌یه‌ک یا فۆرمـێک بۆ ڕێڕه‌وی ئاینده‌و ئیتیجاهه‌که‌ی، که‌ به‌ره‌و کوێمان به‌رێت.‌

به‌ڵام له‌ هه‌موو شت گرنگتر لێره‌دا ئه‌وه‌یه‌ که‌ باوه‌ڕ به‌وه‌ بهێنین که‌ سیسته‌می مه‌وجود نه مه‌رغوبه‌ لای زۆربه‌ی زۆرمان و نه‌ بێکه‌لێن و خاڵی لاوازیشه‌ و نه‌ به‌رده‌وامبوونیشی مسۆگه‌ر و حه‌تمییه‌. ئه‌م سیسته‌مه‌ ئه‌وه‌نده‌ لاوازه‌ به‌ پژمه‌ی ده‌وڵه‌مه‌ندێک، به‌ ته‌سریحی کابرایه‌کی ده‌سه‌ڵاتدار یا پاوه‌ر فوڵ، به‌ ته‌نها هه‌ر ئه‌وه‌، کافییه‌ بۆ ئاڵۆزبوونی بارودۆخی سه‌رجه‌می دراوه‌ سه‌ره‌کییه‌کانی جیهان. له‌ شوێنێکی وه‌کو بریتانیادا که‌ کاپیتاڵیزم چه‌ند به‌هێزه‌ و له‌ لوتکه‌دایه‌‌، بۆ نموونە، مانگرتنی به‌رده‌وامی یه‌کێک له‌ که‌رتی کرێکارانی وه‌کو هاتووچۆو ڕێگەوبان، فڕۆکەخانه‌، ئاگرکوژێنه‌ره‌وه، کۆکه‌ره‌وه‌ی باج‌وخه‌راج، هه‌تا کرێکارانی کۆکه‌ره‌وه‌ و فڕێدانی زبڵ که‌ لەبه‌ریتانیادا ژماره‌یان زۆر که‌متره‌ له‌ کرێکارانی که‌رته‌کانی تر ، له‌ پاڵ هاوکاری و سۆڵیدارێتی چه‌ند به‌شێکی تری کرێکاران، ده‌توانن ئه‌وه‌ی که‌ ده‌یانه‌وێت به‌سه‌ر ده‌وڵه‌تدا فه‌رزی بکه‌ن و حکومه‌تیش بگۆڕن. که‌واته‌ ته‌نها که‌مه‌کێک له‌و که‌مایه‌تییه‌ی ‌که‌ ده‌سه‌ڵاتدارن له‌گه‌ڵ ده‌سگه‌ ئیداریه‌کانیان ، ڕێکخراو و پاوه‌رفوڵ و به‌هێزن.

 ده‌بێت ئاستی خه‌بات و چالاکیمان فراوان بکه‌ینه‌وه‌ تاکو هه‌م هه‌موو کێشه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان بگرێته‌وه‌ و هه‌م به‌شی هه‌ره‌ زۆری کۆمه‌ڵگه‌که‌ش، له‌و خه‌باته‌وه‌ بگلێت. سه‌رجه‌می توێژاڵ و به‌شه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ به‌ چه‌شنێک له‌ چه‌شنه‌کان ، له‌ بوارێک له‌ بواره‌کانی ژیاندا ، وجودییه‌تی یا مانه‌وه‌ی ئه‌م سیسته‌مه‌ و پارێزه‌رانی که‌ ده‌سه‌ڵاتدارانن، به‌ هیچ شێوه‌یه‌ک له‌ ‌ به‌رژه‌وه‌ندییان نییه‌.

 من ڕام وایه‌ ئێمه‌ پێویستمان به‌وه‌ هه‌یه‌ که‌ لیجان و گروپ له‌ هه‌موو کونج و که‌له‌به‌رێکی کۆمه‌ڵگه‌که‌ماندا، له‌ ناو کارگه‌ و کۆمپانی و قوتابخانه‌ و زانکۆکاندا، له‌ کێڵگه‌ و‌ شوێنه‌ کشتوکاڵییه‌کاندا، له‌ ناو شوێنه‌ خزمه‌تگوزارییه‌کاندا، له‌ نه‌خۆشخانه‌کاندا، له‌ بازاڕه‌کاندا له‌ هه‌موو گه‌ڕه‌که‌کاندا، بۆ هه‌موو کێشه‌یه‌ک بۆ هه‌موو داخوازی و پێداویستییه‌کانمان دروست بکه‌ین.

 له‌ کوردستاندا که‌لێن و بۆشایی زۆر هه‌یه‌ له‌ ژیانی خه‌ڵکه‌که‌ماندا، داخوازییه‌کان و پێداویستییه‌کانی ژیان ئه‌وه‌نده‌ زۆرن که‌ ‌ به‌ ده‌یه‌ها گروپ بگره‌ زیاتریشمان ده‌وێت له‌ خه‌باتکردنماندا، تاکو به‌ده‌ستیان بهێنین . ئه‌و کۆمه‌ڵگەیه‌ به‌ته‌واوی له‌ گرێژه‌نه‌ ده‌رچووه‌ ، زۆر زیاتر له‌ وڵاتانی ئه‌وروپا. لەسەرکرده‌کانی ئه‌و میلله‌ته‌ و به‌رپرسیاره‌کانییە‌وه‌ هه‌تا ئۆپۆزیشۆن و زۆربه‌ی تاکه‌کانی ناو کۆمه‌ڵگەکه‌ش کار لەسەر زیاتر داڕمان و وێرانکردنی ئه‌و وڵاته‌ ده‌که‌ن. هه‌ر بۆیه‌ لای من سه‌یر نییه‌ که‌ شتێک نییه‌ له‌و وڵاته‌دا پێویست نه‌کات گروپێکی بۆ دروست نه‌کرێت. ئه‌مه: ‌ هه‌ر له‌ چاککردنی ڕێگەوبانه‌وه‌ ، که‌مپه‌ین دژی سه‌یاره‌ و هێنانی سه‌یاره‌ی زیاتر و کردنی خه‌ڵکی کوردستان به‌ کڕیاری سه‌یاره‌ی بێگانه‌ ، واته‌ ڕه‌وێنه‌ره‌وه‌ی به‌شیک له‌و قه‌یرانه‌ی که‌ سیسته‌می کاپیتاڵیزمی تێی که‌وتووه‌، که‌مپه‌ین بۆ هه‌بوونی هۆکانی هاتووچۆی گشتی له‌ چه‌شنی پاس و شه‌مه‌نه‌فه‌ر و میترۆ وهتد به‌ نرخێکی زۆر هه‌رزان و هاتنی له‌ وه‌ختدا و زه‌مانه‌تی سه‌لامه‌تی نه‌فه‌ره‌کانی و ده‌وروبه‌ره‌که‌شی ، که‌مپه‌ین بۆ باشکردنی په‌روه‌رده‌ و خوێندن‌، که‌مپه‌ین دژی قوتابخانه‌ و زانکۆو کلینیک و خه‌سته‌خانه‌ی ئه‌هلی، گروپی که‌مپه‌ین بۆ چاککردنی‌ ته‌ندروستی چاره‌سه‌ری خه‌ڵکی ، بۆ ئاوی پاک، بۆ ژینگه‌، که‌مپه‌ین بۆ چاککردنی سه‌رجه‌می خزمه‌تگوزارییه‌کان، دژی گرانی شتومه‌ك و پێداویستییه‌کانی خه‌ڵک، بۆ مه‌سه‌له‌ی خانوبه‌ره‌ و ئه‌و‌ قه‌یرانه‌ سه‌که‌نییه‌ی که‌ ئێستا هه‌ڕه‌شه‌مان لێده‌کات ، که‌مپه‌ین دژی به‌رزێتی و به‌رزبوونه‌وه‌ی کرێی خانوو، مه‌سه‌له‌ی به‌تاڵه‌، که‌مپه‌ین بۆ هه‌بوونی ئه‌کسێس بۆ که‌مئه‌ندامان له‌ هه‌موو دائیره‌کان و شوێنه‌ خزمه‌تگوزارییه‌کاندا هه‌تا له‌ ناو شۆپه (دووکانه‌)‌ گه‌وره‌کان و بازاڕه‌کاندا، که‌مپه‌ین دژی کردنه‌وه‌ی سۆپه‌رمارکێتی گه‌وره‌ که‌ خه‌ڵکێکی زۆر که‌م کاری تێدا ده‌کات و کاڵ او شته‌کانیشی هه‌موویان‌ هاورده‌ن له‌ وڵاتانی بێگانه‌وه‌، که‌ ته‌نها هانی وابه‌سته‌ییمان به‌ بازاڕی بێگانه‌وه و‌ په‌راوێزکردنی کاڵاو به‌روبوومی خۆمانه‌، ده‌دات، که‌مپه‌ین بۆ مه‌سه‌له‌ی ئافره‌ت و دژی به‌کارهێنانی توندوتیژی به‌رامبه‌ریان، که‌مپه‌ین دژی ده‌ستدرێژکردنه‌ سه‌ر ئافره‌تان و منداڵان و کرێکارانی کۆچەر و پەنابەران، که‌مپه‌ین بۆ کردنه‌وه‌ی یانه‌ و شوێنی حه‌وانه‌وه‌ و به‌سه‌ربردنی وه‌خت ، به‌ خۆشێیه‌وه‌، بۆ خه‌ڵکانی پیر و که‌مئه‌ندام،‌ که‌مپه‌ین بۆ چاکبوونی کاره‌با و هه‌بوونی ئاو به‌به‌رده‌وامی ، که‌مپه‌ین دژی هه‌ڵکه‌ندنی بیری ئیرتیوازی، بیری نه‌وت و دروستکردنی به‌ندی ئاو( سه‌د) که‌ زۆربه‌یان زه‌روور نین، بۆ باشکردنی هه‌لومه‌رجی کارکردن له‌ شوێنه‌کانی سه‌رکار به‌ زیادکردنی کرێی کاریشه‌وه‌ ، که‌مپه‌ین بۆ دروستکردنی گروپی هاوپشتی ئه‌م خۆپشاندان و سه‌پۆرتی ئه‌و مانگرتن و هاوکاری لەگەڵ ئه‌و که‌مپه‌ین ، دروستکردنی گروپی که‌مپه‌ین دژی ده‌ستدرێژیکردن و لێدان و کوشتنی کرێکارانی بێگانه‌ که‌ بۆ نان په‌یداکردن ئاواره‌ی وڵاتی ئێمه‌ بوون هه‌ر وه‌کو چۆن زۆر له‌ ئێمه‌ ئاواره‌ی وڵاتانی تر بووین، که‌مپه‌ین دژی ڕایسیزم و فاشییه‌ت و فاشیزسم، که‌مپه‌ین بۆ هه‌بوونی زیاتری پارک، که‌مپه‌ین دژی دروستکردنی هۆتێلی ڕاقی و به‌رز، که‌ به‌شی زۆری خه‌ڵکه‌ ئاساییه‌که‌ی کوردستان ته‌نهاو ته‌نها پیاهه‌ڵڕوانینیانه‌، دژی کردنه‌وه‌ی لۆقه‌نته‌ و چێشتخانه‌ی گرانبه‌ها، که‌ دیسانه‌وه‌‌ سه‌رجه‌می خه‌ڵکه‌ هه‌ژاره‌کان نه‌ک هه‌ر هه‌لی ئه‌وه‌یان بۆ ڕێک ناکه‌وێت که‌ ژه‌مێک خواردنی تێدا بخۆن به‌ڵکو ژیان ئه‌و هه‌له‌شیان پێڕه‌وا نابینێت که‌ بۆنی خواردنه‌کانیشی بکه‌ن.

بێگومان ئه‌م لیسته‌ی سه‌ره‌وه‌ کۆتایی بۆ نییه‌ چونکه‌ هه‌موو که‌موکوڕیه‌کان و پێداویستییه‌کان ناگرێته‌وه‌ و ‌ ده‌توانرێت درێژتر بکرێته‌وه، به‌ڵام من هه‌ر وه‌کو نموونەیه‌ک لێره‌دا ڕیزم کردوون .

Advertisements

الأناركية من النظرية إلى الممارسة / 12

قواعد التبادل

كيف سيتم تنظيم الصفقات بين الجمعيات العمالية المختلفة؟ في البداية برودون أكد أن قيمة التبادل لكل السلع يمكن أن تقاس عبر كمية العمل المطلوب لتنفيذها. كان العمال ليقبضوا “ايصالات عمل”، الوكالات التجارية والمتاجر الاجتماعية كانت لتوضع حيث يمكن بيع البضائع بأسعار التجزئة محسوبة وفقا لساعات العمل. التجارة الواسعة سوف تحمل عبر مركز مقايضة أو بنك شعبي الذي سوف يقبل الدفع مقابل ايصالات العمل. هذا البنك يعمل يؤدي أيضا كمؤسسة ائتمانية لاقراض الجمعيات العمالية مجموع ما تحتاجه لعملية فاعلة. هذه القررود سوف تكون بلا فائدة.

هذا النظام المسمى بالتبادلي كان خياليا بالتأكيد وطبعا من الصعب العمل به في النظام الرأسمالي. في بداية 1849 برودون أسس البنك الشعبي وفي أقل من ستة أسابيع انضم حوالي 20 ألف شخص، لكنه كان قصير العمر. كان طبعا من المستبعد التصديق أن التبادلية سوف تنتشر كما رفع النفط أو أن تعلن، قال برودون بعدها: “إنه حقا العالم الجديد، المجتمع الموعود الذي يطعم إلى القديم ويحوله تدريجيا”.

فكرة الأجور المرتكزة على ساعات العمل قابلة للنقاش على عدة أرضيات. الشيوعيين التحرريين من مدرسة كروبوتكين (مالاتيستا، اليس ريكولاس، كالو كافييرو) لم يفشلوا في نقدها. في المرتبة الأولى، قالوا إنها غير عادلة. كافييرو قال أن “الثلاث ساعات في عمل بيتر قد تكون ذو قيمة أكثر من الخمس لدى باول”. عوامل أخرى غير المدة يجب أن تستخدم في تحديد قيمة العمل: القوة، التدريب الفكري والمتخصص، الخ. ابداع العائلة لدى العمال يجب أن يؤخذ بالحسبان. إلى جانب هذا، في النظام الجماعي يبقى العمال تحت عبودية الأجر للمجتمع الذي يشتري ويراقب عملهم. الدفع وفقا لساعات العمل لا يمكن أن يكون الحل المثالي؛ في افضل الأحوال إنه سوف يكون وسيلة مؤقتة. يجب أن نضع نهاية لأخلاقية الكتب الحسابية، لفلسفة “القرض والائتمان”. هذه القاعدة للأتعاب، تأتي من الفردانية المعدلة، هي في تناقض مع الملكية الجماعية لوسائل الإنتاج، ولن تأتي بتغيير ثوري عميق في الإنسان. إنها لا تتفق مع الأناركية، شكل جديد من الملكية يتطلب شكلا جديدا من التعويض. خدمة المجتمع لا يمكن أن تقاس في وحدات نقدية. الحاجات يجب أن تتخطى الخدمات، وكل المنتجات العمالية يجب أن تكون للجميع، كل يأخذ حصته بشكل حر. كل وفقا لحاجته يجب أن يكون شعار الشيوعية التحررية.

كروبوتكين، مالاتيستا، وزملائهم يبدو أنهم يملكون تسامحا مع حقيقة أن برودون قد تطلع لاعتراضاتهم وراجع أفكاره الأولى. في كتابه “ما هي الملكية”، الذي نشر بعد موته، شرح أنه فقط يدعم فكرة الأجر المتساوي للعمل المتساوي في “مذكرات أولى عن الملكية” في 1840: “لقد نسيت أن أذكر شيئان: الأول، أن العمل يحسب عبر ربط مدته مع قوته، ثانيا، أن الواحد يجب أن لا يحتوى في أجور العامل تقسيط أجر تعليمه والعمل الذي يقوم بعه لحسابه كتلميذ مجاني، ولا الضمانات التي تضمنه ضد مخاطر عمله، كلها التي تختلف من عمل لآخر”. برودون طالب باصلاح هذه اللامبالاة في كتاباته الأخيرة حيث اقترح جمعيات تعاونية تامينية متبادلة يجب أن تعوض عن الأخطار والتكاليف الغير متساوية. علاوة على ذلك، برودون لم يعتبر أتعاب أعضاء جمعية العمال كأجور بل كحصة من الأرباح محددة من قبل العمال المسئولين المتساوين والمجتمعين. في فرضية غير منشورة بعد، بيير هابتمان، أحد ممثلي برودون الحديثين، يلاحظ أن الادارة الذاتية العمالية لن يكون لها قيمة إذا ما فسرت بهذه الطريقة.

الشيوعيين التحرريين رؤوا أنه من السليم نقد تبادلية برودون والجماعية الأكثر منطقية لباكونين لعدم تحديدهم الطريقة التي سيعوض بها عن العمل في النظام الاشتراكي. هذه الانتقادات تبدو أنها تغفل حقيقى أن كلا المؤسسين للأناركية كانوا قلقين من الوقوع في الشكل القاسي للمجتمع السابق. إنهم يريدون أن يتركوا للجمعيات المدارة ذاتيا الخيار ألأوسع للاختيار في هذه المسألة. الشيوعيين التحرريين أنفسهم كانوا يؤمنون تبريرا لهذه المرونة والرفض في القفز نحو خلاصات، مختلفة جدا عن آمالهم التي لا صبر لها. لقد أكدوا أنه في النظام المثالي في اختيارهم “العمل سوف ينتج أكثر مما هو كاف للجميع” وأن معايير “البرجوازية” للتعويض فقط يمكن أن تستبدل بالمعايير “الشيوعية” عندما يبدأ عصر الوفرة، وليس قبل. في 1884 مالاتيستا، جند برنامج لمخطط أناركي أممي، مقرا أن الشيوعية يمكن أن تأتي مباشرة فقط في عدد قليل من المساحات وفي مناطق أخرى الجماعية يجب أن تقبل ك”مرحلة انتقالية”.

حتى تكون الشيوعية ممكنة، لا بد من وجود مرحلة عالية من التطور الأخلاقي لدى أعضاء المجتمع، حس نشط وعميق من التضامن، الذي انتفاضة الثورة قد لا تكفي لإستخراجه. هذا الشك هو أكثر من مبرر في الظروف المادية المناسبة لهذا التطور التي لن توجد في البداية.

الأناركية كانت على وشك أن تواجه الاختبار، في عشية الثورة الاسبانية 1936، عندما دييغوا آباد دي سانتيلان اعترض على اللاعملية المباشرة للشيوعية التحررية في ظروف مماثلة. اعتبر أن النظام الرأسمالي لم يحضر الكائنات البشرية للشيوعية: بعيد عن تطوير قدراتهم الاجتماعية وحس التضامن إنه يميل في مختلف الطرق إلى قمع وإعاقة هذه المشاعر.

سانتيلان استذكر التجربة الروسية والثورات الأخرى لإقناع الأناركيين أن يكونوا أكثر واقعية. لقد كلفهم تلقي الدروس الحديثة من التجربة مع الشك أو التفوق. لقد أكد أن البيئة المريبة للثورة سوف تقوج مباشرة لإدراك هدفنا الشيوعي الأناركي. الشعار الجماعي، “لكل وفقا لعمله”، سوف يكون أكثر تفضيلا من الشيوعية بسبب متطلبات الحالة الحقيقية للوجه الأول للثورة عندما الاقتصاد لن يكون منظما، الإنتاج في انحطاط، وامدادات الغذاء في تدني. الأمثلة الاقتصادية حتى تمتحن، بشكل جيد، تستخرج ببطء نحو الشيوعية. إن وضع البشرية بقسوة خلف الترباس عبر سجنهم في أشكال جامدة من الحياة الاجتماعية سوف يكون هدفا سلطويا مختبئا خلف الثورة. التبادلية، الشيوعية، الجماعية هي وسائل مختلفة لنفس النهاية. سانتيلان عاد للاختبارية الحكيمة لبرودون وباكونين، مطالبا الثورة الاسبانية القادمة الحق في التجربة الحرة: “الدرجة التي يمكن الوصول فيها للتبادلية، الجماعية أو الشيوعية تتحدد بشكل حر في كل محلية وكل دائرة اجتماعية”. في الحقيقة، كما سنرى لاحقا، تجربة “الجماعيات” الاسبانية في 1936 واجهت بوضوح مصاعب تنامت من التنفيذ المبكر للشيوعية الكاملة.

http://blackcat-elibrary.atwebpages.com