بۆچی ئازادیخوازه‌کان دژی پیرۆزکردنی شته‌کان ده‌جه‌نگن؟

زاهیر باهیر

له‌نده‌ن- 27/09/2012

به‌ڕای من یه‌کێک له‌ گیروگرفته‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ی کوردی ئێمه‌ و هه‌تا کۆمه‌ڵگه‌کانی ده‌وروبه‌ریشمان پیرۆزکردنی شته‌کانه‌، دیارده‌کانه‌: نه‌ته‌وه‌، که‌ڵچه‌ر ، ئاین و دین، پارته‌کان ، خێڵ و تایه‌فه‌، پیاو، شوێنێک، سه‌رکرده‌ هه‌تا تاکیش.  پیرۆزکردنیش کاتێک که‌ ده‌گاته ‌ئاستێکی باڵا ، پله‌و پایه‌یه‌کی یه‌کجار جیای ده‌بێت، به‌وه‌ش شێوه‌ ده‌سه‌ڵاتێکی ده‌بێت، که‌ ئه‌مه‌ش خۆی دروستی ناکات به‌ڵکو  تاکه‌کانی ناو کۆمه‌ڵگه بۆی‌ دروست ده‌که‌ن و ئه‌م پیرۆزییه‌ی‌ پێده‌به‌خشن .

هه‌موو ئه‌وانه‌ی که‌ له‌ سه‌ره‌وه‌ ناونوسم کردن له‌ناو کۆمه‌لگه‌ی کوردی ئێمه‌دا به‌ئاشکرا دیارن ‌و خه‌ڵکیش زۆر به‌خۆشی  و به‌سه‌ربه‌رزییه‌وه‌ باسیان لێوه‌ده‌که‌ن و زۆریشمان شانازیان پێوه‌ده‌که‌ین  بێئه‌وه‌ی که‌ مه‌ترسییه‌کانی ئاینده‌ی ئه‌م کاره‌ی که‌ ده‌یکه‌ین، ڕه‌چاو بکه‌ین، یا بیری لێبکه‌ینه‌وه‌ ‌ تاکو بزانین له‌ به‌رده‌وامبوون له‌سه‌ر  پیرۆزکردنی هه‌ندێک له‌‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌ چ کاره‌ساتێکی به‌دواوه‌یه‌. چونکه‌ پیرۆزکردنی هه‌ر یه‌کێک له‌وانه‌ یانی به‌تایبه‌تی کردنی، یانی دانانی جێوڕێیه‌کی تایبه‌تی بۆی ، یانی جیاکردنه‌وه‌ی ئه‌و “پیرۆزه‌” له‌ سه‌رجه‌می هاوچه‌شنه‌کانی خۆی ،  یانی بایاخدانێکی زۆر تایبه‌تی  به‌وو دانانی له‌ سه‌روی هه‌موو هاوجه‌شنه‌کانییه‌وه‌.

کردنی ئه‌م کارانه‌ش، پیرۆزیکردن ، یانی بیرته‌سکێتی، به‌هێزکردنی ده‌سته‌واژه‌ی ” ڕه‌شه‌ یا سپی” یا ” یا ڕاسته‌ یا هه‌ڵه‌” یه‌ ،  یانی ڕێگه‌ نه‌دان و ڕێگا نه‌هێڵانه‌وه‌ بۆ هیچ ڕه‌خنه ‌و لێدوان و توێژینه‌وه‌یه‌ک له‌سه‌ری، له‌سه‌ر شته‌ “پیرۆزه‌که‌”، یانی کردنی به‌ڕیبازێک وه‌کو ئه‌وه‌ی‌ که‌ به‌ به‌ڵگه‌ی زانستیانه‌، تایبه‌تمه‌ندێتی ئه‌م شته‌ و پیرۆزیکردنی سه‌لمێنرابێت ‌، که‌ له‌ حاڵه‌تی ئاوادا ڕه‌نگه‌   کاره‌ساتی خوێناوی ب‌خولقێنێت به‌تایبه‌ت له‌ پیرۆزکردنی پارتێک ، خێڵێک، ئاین و دینێك، ئایدۆلۆجێتێک،  یا بیروباوه‌ڕێک.

له‌لای ئازادیخوازه‌کان شتێک نییه‌ که‌ پیرۆز بکرێت و بگاته‌ ئه‌و ڕاده‌یه‌ی که‌ شیاوی ڕه‌خنه‌لێگرتن و لێدوان و شیکردنه‌وه‌ نه‌بێت، ئیدی ئه‌وه‌ هه‌ر یه‌کێک له‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌ بێت یان شتی ترو به‌ده‌ر له‌وانه‌. ئازادیخوازه‌کان بڕوایان به‌هه‌بوونی جیاوازی و مانه‌وه‌ی  جیاوازی، لە‌سه‌ره‌وه‌ دانان، سه‌روه‌ری، هه‌ر جۆره‌ جیاوازییه‌ک یا سه‌روه‌رییه‌ک بێت، نییه.  باوه‌ڕیان به‌هیچ جۆره‌ هه‌ڵاواردنێکیش نییه‌، به‌هیچ جۆره‌ ده‌سه‌ڵاتێک، دۆمینه‌یت کردنێک، ‌ له‌لایه‌ن هیچ که‌س و لایه‌ن و پارتێکه‌وه، نییه‌‌ تاکو ده‌سه‌ڵاتی خۆی به‌سه‌ر باقییه‌که‌ی تردا، بسه‌پێنێت.

ئازادیخوازه‌کان هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای تێکۆشان و خه‌باتکردنیانه‌وه‌  بۆ کار کردن له‌سه‌ر ئه‌مانه‌ی سه‌ره‌وه‌و ‌ پاکۆدانی ڕیشه‌ی هه‌موو ئه‌و جیاوازیانه‌و هه‌ر چه‌شنێک له‌وانه،‌ نه‌خۆیان هیچ شتێک پیرۆز ده‌که‌ن و نه‌ به‌هیچ جۆره‌ پیرۆزییه‌کیشدا، هه‌ڵده‌ده‌ن، هه‌میشه‌ش به‌ چه‌کی نوسین و ڕه‌خنه‌و مشتومڕو لێداوان  له‌ به‌ره‌کانی جه‌نگدان له‌گه‌ڵ پیرۆزییه‌کان و ئه‌وانه‌ی که‌ پیرۆزییه‌کان ده‌خولقێنن یا دروستیده‌که‌ن.

بۆ ئه‌وه‌ی بزانین مه‌ترسی پیرۆزیکردن چییه‌ و ڕه‌نگه‌ چی به‌ دووی خۆیدا بێنێت،  من لێره‌دا هه‌ر زۆر به‌ کورتی تیشکێک ده‌خه‌مه‌ سه‌ر به‌ته‌نها ئه‌وانه‌ی که‌ له‌ سه‌ره‌وه‌ ڕیزم کردون، بێگومان گه‌لێکی تریش هه‌ن که‌ ده‌توانین له‌سه‌ریان قسه‌ بکه‌ین به‌ڵام ئه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌ لای من، دیارده،‌ یا شته‌ سه‌ره‌کییه‌کانن.

پیرۆزکردنی نه‌ته‌وه‌ : یانی به‌تایبه‌تیکردنی نه‌ته‌وه‌یه‌ک و جیاکردنه‌وه‌ی له‌ نه‌ته‌وه‌کانی ترو دانانی له‌ سه‌رو ئه‌وانه‌وه،  که‌ ئه‌مه‌ش خزمه‌تێک نه‌ به‌خوودی نه‌ته‌وه‌که‌ ده‌گه‌یه‌نێت و نه‌ به‌تاکه‌کانیشی.   په‌یوه‌ستبوون به‌ پیرۆزیکردنی نه‌ته‌وه‌وه‌، کۆنسێپتی  تایبه‌تمه‌ندێتی  و “ڕه‌سه‌نێتی” پێده‌به‌خشێت ، که‌ ئه‌مه‌ش به‌دوور له‌ تێکه‌ڵبوونمان له‌گه‌ڵ گه‌لان و نه‌ته‌وه‌کانی تردا، ده‌گرێت، به‌خۆ به‌گرنگزان وگه‌وره‌زان و ئه‌وانی دی به‌ که‌مو پله‌نزم.  هه‌بوونی ئه‌م جۆره‌ ‌ ئایدیایه‌ش  له‌ باشترین حاڵه‌تدا به‌ره‌و ناسیونالیستی و ده‌مارگیری نه‌ته‌وه‌یی و  له‌ خراپترین حاڵه‌تیشدا به‌ره‌و ڕایسیزم و شۆڤێنیزمان ،  ده‌بات.

پیرۆزکردنی که‌ڵچه‌ر:  بۆ نموونه‌ پیرۆزکردنی که‌ڵچه‌ری کوردی یانی به‌رگریکردن، یا لانیکه‌م بێده‌نگبوون له‌ هه‌موو ئه‌و خراپه‌کارییه‌ی ‌ که‌ ئه‌مڕۆ له‌ کوردستاندا، بۆ به‌رگری و به‌ناوی به‌رگریکردن  له‌ که‌ڵچه‌ره‌وه‌، ده‌کرێت، یانی پاراستنی ڕه‌سه‌نایه‌تی : که‌ڵچه‌ری ڕه‌سه‌ن ، نه‌وه‌ی ڕه‌سه‌ن، زمانی ڕه‌سه‌ن، خه‌ڵکی ڕه‌سه‌ن….یانی داخستنی هه‌موو ده‌رگا‌یه‌ک به‌‌سه‌ر پێشکه‌وتنی نه‌ته‌وه‌و تاکه‌کانیدا.  به‌ په‌یوه‌ستبوونی سه‌روبنی ئه‌و که‌ڵچه‌ره‌ خراپه‌ی که‌ هه‌مانه‌، به‌ گوڵنه‌بژێر ‌کردنی هه‌موو لایه‌نه‌ خراپه‌کانی که‌ڵچه‌ره‌که‌ له‌ هه‌موو ڕویه‌کیه‌وه‌ ، به‌ ئاماده‌نه‌بوون له‌ وه‌ر‌گرتنی هیچ جۆره‌ لایه‌نێکی باشی که‌ڵچه‌ره‌کانی تر، ئه‌مه‌ش یانی قه‌تیسکردنی خۆمان له‌ بازنه‌یه‌کی داخراودا و دووباره ‌کردنه‌وه‌و ده‌باره ‌کردنه‌وه‌و سه‌دباره ‌کردنه‌وه‌ی هه‌مان شت که‌ ساڵه‌هایه‌کی دووروو درێژه‌ تێیدا ده‌ژین و ڕێگری له‌ پێشه‌وه‌ چونمان ده‌کات.

پیرۆزکردنی ئاین و دین: یانی دواکه‌وتننمان له‌ کاروانی ژیان ، یانی په‌یوه‌ستبووون به‌ شتێکه‌وه‌ که‌ نه‌ک  هیچ به‌ڵگه‌یه‌کی زانستیانه‌ پشتگیری ناکات ، به‌ڵکو نه‌ گوێده‌گرین و نه‌ ئاماده‌شین کار له‌سه‌ر ئه‌و به‌ڵگه‌ زانستیانه‌ش بکه‌ین.   هه‌رچییه‌کیش به‌ به‌ڵگه‌یه‌کی زانستیانه‌ نه‌سه‌لمێنرابێت یا له‌ ئه‌رزی واقیعدا نه‌توانێت له‌گه‌ڵ ڕه‌وتی ژیاندا بڕوات ده‌بێته‌ وه‌هم و خه‌یاڵ و داستان و حیکایه‌ته‌ بێ بناغه‌و بێ بنه‌ماکان.  پیرۆزیکردنی ئاین، دین، بۆ نمونه‌ ئاینی ئیسلام،   یانی زوڵمکردن له‌ ژنان،  بره‌ودان به‌دانی فتواو نابه‌رپرسیارێتی له‌ کوشتنی هه‌ر که‌سێکدا که‌ وتی فڵان خه‌لیفه‌، فڵان ئیمام ڕاستی نه‌کردوه‌ ، ڕاستی نه‌وتووه‌، یان فڵان  دین دروستکراوه‌‌، یا لانیکه‌م بۆ ئێستا ده‌ستنادات.   پیرۆزیکردنی ئاین و دین،  ئیدی هه‌ر ئاین و دینێک بێت، یانی فه‌زڵدانی  هه‌ڵگرانی ئه‌و دینه و خودی دینه‌که به‌سه‌ر  دینه‌کانی ترو هه‌ڵگرانی دینه‌کانی تردا، یانی به‌یه‌که‌وه‌ هه‌ڵنه‌کردن و نه‌گونجانی ژیان له‌گه‌ڵ هه‌ڵگرانی دینه‌کانی تردا ، یا به‌چاوی سووک ته‌ماشا کردنیان ،  به‌ بیانوی ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌مان له‌ ئاسمانه‌وه‌ باریون و ئه‌وانی دی له‌ زه‌وییه‌وه‌ خولقاون، ئه‌مه‌ی ئه‌مان دینێکی ڕه‌سه‌نه‌و ئه‌وه‌ی ئه‌وانی دی ناڕه‌سه‌ن،  یانی دروستکردنی کرژی و ناکۆکی و ناڕێکی و پشێوی و زۆری  تریش،  که‌ هه‌موو‌ ئه‌مانه‌ش له‌ دوایدا ڕه‌نگه‌ ببنه مایه‌ی‌ هه‌ڵگیرسانی شه‌ڕو جه‌نگی خوێناوی له‌ نێوانی دینه‌ جیاجیاکان و په‌یڕه‌وکه‌رانیاندا،  که‌ تاکه‌ لایه‌ک و چینێک قازانجی لێبکات چه‌وسێنه‌ره‌کانی هه‌موو لایه‌که‌و پارێزه‌رانی ئه‌م سییسته‌مه‌یه‌،‌ که‌ به‌رده‌وام ده‌یانه‌وێت جیاوازی له‌ نێوانماندا دروست بکه‌ن یا جیاوازییه‌کانی نێوانمان گه‌وره‌تر بکه‌ن.

پیرۆزکردنی پارته‌کان: یانی به‌خشینی ده‌سه‌ڵاتێکی ڕه‌ها پێیان ، په‌رستنیان و بوونی  وه‌لای ته‌واو  بۆیان تا ڕاده‌یه‌ک هه‌موو ویست و ئاواته‌کانی خۆمانیان  ته‌سلیم ده‌که‌ین، به‌دووکه‌وتنیان و ڕازیبوون به‌ هه‌موو سیاسه‌ت و هه‌وڵو کۆششه‌کانیان،  له‌ زۆربه‌ی وه‌ختدا قایلبوونمان   به‌ به‌کارهێنانی توندی و تیژیه‌ بۆ لابه‌لاکردنه‌وه‌ی ناکۆکییه‌کانی  له‌گه‌ڵ پارت و لایه‌نه‌کانی تردا، چونکه‌ داننان به‌‌ هه‌ڵه‌ی سیاسه‌تی حیزب و ڕه‌خنه‌لێگرتنی ،  لێدانه‌ له‌ قودسییه‌تی حیزب .  پیرۆزکردنی پارت،  یانی پێدانی مافی ده‌سه‌ڵات ، هه‌تا ده‌سه‌ڵاتی دیکتاتۆریانه‌ش .

 ئه‌وه‌ی که ئه‌مڕۆ ‌ یه‌کێتی و پارتی ده‌یکه‌ن که‌ قۆرخکردنی ده‌سه‌ڵاته‌ یانی پیرۆزکردنی حیزبه‌کانیان و ڕێره‌وه‌که‌یانه به‌وه‌ی که‌ تاکه‌ ڕێگه‌یه‌که‌ بۆ به‌ڕێوه‌بردنی کۆمه‌ڵگه‌و وڵات‌، به‌م پیرۆزیکردنه‌ش به‌ڕه‌وابینینی  ماف و ده‌سه‌ڵاته‌ به‌وان.

پیرۆزکردنی خێڵ و تایه‌فه‌: یانی پێداگرتن له‌سه‌ر هێڵانه‌وه‌ی دابونه‌رێتی کۆنه‌په‌رستانه‌ی خێڵه‌کی و پارێزگاری کردن له‌ یاساکه‌ی، دیسانه‌وه‌ دژایه‌تی کردنی هه‌موو جۆره‌ پێشکه‌وتنێک به‌ ده‌رنه‌چوون له‌و بازنه‌یه‌.

پیرۆزکردنی پیاو:  یانی پیرۆزکردنی پیاوسالاری ، پیرۆزکردنی ده‌سه‌ڵاتیان  به‌سه‌ر ژناندا، پارێزگاریکردن له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی پیاوو  پیاوسالاری ، ناسینی ئافره‌ت به‌ ڕه‌گه‌زێکی ناسک و لاواز و دانانیان له‌ پله‌ی دوودا،  باوه‌ڕ نه‌بوون به‌یه‌کسانی پیاوو ژن یان له‌ باشترین حاڵه‌تدا هه‌وڵنه‌دان  بۆ بنیاتنانی  کۆمه‌ڵگه‌یه‌ک که ته‌واوی‌ یه‌کسانی هه‌ردوو ڕه‌گه‌زه‌که‌ دابین بکات.

پیرۆزکردنی سه‌رکرده‌و تاك: یانی ناسینی سه‌رکرده‌ یا تاک به‌ که‌سێکی تایبه‌تی، که‌سێکی مه‌زن ، به‌دوور له‌ هه‌ڵه‌ ، به‌ مه‌رجه‌عێک له‌ گه‌ڕانه‌وه‌دا بۆی سه‌باره‌ت به‌ هه‌موو شتێک، که‌ دێته‌ کایه‌وه‌، باوه‌ڕهێنان و باوه‌ڕبوون پێی،  متمانه‌ پێکردنی له‌ ئه‌نجامدانی سه‌رجه‌می ئه‌و کارانه‌ی که‌ ئه‌نجامی ده‌دات، گوێڕایه‌ڵ بوون به‌ هه‌موو بڕیاره‌کانی که‌ زۆر جار متمانه‌ پێکردنه‌که‌و گوێڕایه‌ڵ بوونه‌که‌ کاره‌ساتی جۆراو جۆر به‌دووی خۆیدا ده‌هێنێت.  تاکپه‌رستی و پاشکۆبوون ، قه‌به‌ کردنی ده‌وری فه‌ردو به‌زیاد گرتنی بڕیاری فه‌ردو که‌مکردنه‌وه‌ی ڕۆڵی کۆمه‌ڵ و دوورکه‌وتنه‌وه‌ له‌ بڕیاردانی به‌هه‌ره‌وه‌زی و گه‌لێکی تر، دێنێته‌ پێشه‌وه‌.

ئایه‌ کارکردن له‌سه‌ر پیرۆزکردنی شته‌کان، ده‌توانێت  به‌رده‌وام ‌بێت؟

ئه‌وه‌نده‌ی که‌ کاردانه‌وه‌ی ژیان له‌ ئێستادا و پێشکه‌وتنی کۆمه‌ڵگه‌ له‌ بواره‌کانی جۆره‌ جیاجیاکانی ته‌کنه‌لۆجیای نوێ و ڕۆڵی گڵۆبه‌ڵایزه‌یشن و بازاڕی ئازاد ، نیشانی ده‌دات،  به‌هاو نرخی شته‌ پیرۆزکراوه‌کان ڕوو له‌ کزی، ڕوو له‌ نه‌مان ده‌چێت.   ڕه‌وتی پێشه‌وه‌چوونی مێژووی‌ ئابوری‌ ململانێی چینه‌کانی، زه‌قتر کردۆته‌وه‌‌ و که له‌ ‌ سیته‌می سه‌رده‌مدا ، چڕتر بونه‌ته‌وه،  به‌ ئاشکرا کارایی خۆی له‌سه‌ر ” پیرۆزییه‌کان”  داناوه‌ ‌.   سیسته‌می کاپیتاڵیزم و شێوه‌ی کارکردنه‌که‌ی ، بازاڕی  ئازادو گڵۆبه‌ڵایزه‌یشن ، ده‌ورێکی گه‌وره‌ ده‌بینن له‌ پته‌وکردنی یا لاوازکردنی هه‌ر یه‌کێک له‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌ که‌ ڕیزبه‌ندم کردن ، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی که‌ ڕۆڵێکی گه‌وره‌شی ده‌بێت له‌سه‌ر خولقاندنی پیرۆزیی تر وه‌کو پاره‌و کاپیتاڵ و مه‌تیریاڵ.

ئاشکرایه‌ به‌هۆی گڵۆبه‌ڵایزه‌یشنه‌وه‌و بازاڕی ئازاده‌وه‌ ئه‌مڕۆ شتێکی وا نه‌ماوه‌ته‌وه‌‌ که‌ به‌های ” ڕه‌سه‌نێتییه‌که‌ی ” خۆی پاراستبێت .  ئابه‌مجوره‌  ڕه‌وتی سیسته‌می سه‌رده‌م و سه‌ره‌ورێتی یاسای سه‌رمایه‌داری و سه‌رمایه‌یه‌، که‌ له‌سه‌ر ئه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌ کار ده‌کاتو له‌سه‌ر ئه‌و هێڵه‌ش‌ ته‌کانی پێده‌دات.

 له‌به‌رئه‌وه‌ی ئه‌مه‌ریکا یه‌که‌م وڵاتی به‌هێزی ئابورییه‌، گه‌رچی وڵاتانی ڕۆژئاواو که‌نه‌داو چین و یابان و باقی وڵاته‌ گه‌وره‌کانی تریش له‌شانی ئه‌وه‌وه‌ ده‌ڕۆن، ئه‌وه‌ی که‌ به‌ ڕواڵه‌ت ده‌بینرێت که‌ زاڵه‌ به‌سه‌ر کۆمه‌ڵگه‌کان و تاکه‌کانیدا ، که‌ڵچه‌ری ئه‌مه‌ریکییه‌،  نیو – لیبرڵ و سیاسه‌تی نیو- لیبراڵه‌ ، فلیمه‌کانی هۆڵیودوو  خواردنه‌کانه‌ که‌ له‌ ئه‌مه‌ریکا هه‌ن، یاخود هه‌ر ئه‌مه‌ریکایه‌ نیشتمان و دایکی کۆمپانییه‌کانی  خواردن و که‌ره‌سه‌کانی تر‌، که‌ له‌ وڵاته‌کانی تریشدا جێ پێی خۆیان کردۆته‌وه‌.

له‌ ئه‌مڕۆدا گه‌ر بمانه‌وێت و نه‌مانه‌وێت، ئه‌و که‌ڵچه‌ره‌ ، ئه‌و سیاسه‌ته‌ ، ئه‌و ئایدیایه‌ ته‌نانه‌ت له‌ وڵاتێکی وه‌کو کوردستانیش و عێراقیشدا له‌ زاڵبووندایه‌ .  هه‌ڵبه‌ته‌ دوای به‌رگرتنی ” شۆڕشی یا به‌هاری عه‌ره‌بی”  له‌و وڵاتانه‌شدا ئه‌م سیاسه‌ت و که‌ڵچه‌رو ئایدیایه، گه‌ر تا ئێستاش نه‌بووبێت،‌ ورده‌ ورده‌ ته‌نگ به‌ که‌ڵچه‌رو سیاسه‌ت و ئایدیای نه‌ته‌وه‌یی یا خۆجێی ، هه‌ڵده‌چنێت و جێگایان ده‌گرێته‌وه.

سیسته‌می مه‌وجودو لێشاوی گڵۆبه‌ڵایزشنه‌که‌ی وه‌کو له‌سه‌ره‌وه‌ وتم ته‌کی به‌ هه‌مو ” ڕه‌سه‌نایه‌تییه‌ک” هه‌ڵچنیوه‌.  نه‌ که‌ڵچه‌ری ڕه‌سه‌ن و ، نه‌ نه‌ته‌وه‌ی ڕه‌سه‌ن و ، نه‌ پارتی ڕه‌سه‌ن و ، نه‌ مۆسیقای ڕه‌سه‌ن و،  ئه‌وه‌ هه‌ر زۆر ده‌مێکه‌ له‌م وڵاتانه‌دا پاکۆی ته‌واوی به‌ ده‌سه‌ڵات و نفوزی خێڵ و تایه‌فه‌ داوه‌‌، نه‌ پیاوو ژنی ڕه‌سه‌ن و ته‌نانه‌ت نه‌ دین و ئاینی ڕه‌سه‌نیشی ، له‌و شوێنبانه‌ی که‌ به‌ ته‌واوی ئه‌م شه‌پۆله‌ گرتویه‌تییه‌وه‌ ، نه‌هێڵاوه‌ته‌وه،‌ هه‌ر بۆیه‌ش ده‌بینیت که‌ دین، دینی ئیسلام،  بۆ ئه‌وه‌ی که‌ له‌گه‌ڵ ڕه‌وتی سیسته‌مه‌که‌دا ته‌کانی خۆی بدات و کاروباری خه‌ڵکانی  موسڵمان بێ گێرمه‌و کێشه‌، بڕوات و کارئاساییان بۆ بکرێت،  زۆر به‌ باشی له‌ سه‌رجه‌می وڵاتانی ڕۆژاواو ئه‌مه‌ریکاو که‌نده‌داو ئۆسترالیاو …هتد، مۆدیره‌نایز کراوه‌.  ته‌نانه‌ت خواردنه‌کانیش و خوارنده‌وه‌کانیش مۆدیره‌نایز کراون‌ و به‌و ده‌رده‌ براون.

ڕه‌وی، یا کۆچی خه‌ڵکی ، به‌هه‌ر هۆیه‌که‌وه‌ بوووبێت و ببێت، له‌ وڵاتانی به‌ره‌و‌ گه‌شه‌کردنه‌وه‌  به‌ره‌و‌ وڵاتانی گه‌شه‌سه‌ندوو ، تێکه‌ڵ بوونیان به‌و کۆمه‌ڵگه‌یه‌ی که‌ لێی ده‌ژین و فێربوونی  زمانیان ، هاوسه‌رگیری له‌گه‌ڵ تاکه‌کانی ناو کۆمه‌ڵگه‌کانداو قبوڵکردن و وه‌رگرتنی گه‌ر هه‌موو که‌ڵچه‌ره‌که‌شیان نه‌بێت، ئه‌وا بڕێکی ، له‌ته‌ک چێژ وه‌رگرتن له‌‌ خواردن و گۆرانی و مۆسیقایان و هه‌ڵسان و دانیشتن و  تێکه‌ڵی و ئاشنایی بوون به‌ ژیانیان و یا هه‌تا بۆ هه‌ندێکیشمان  په‌یڕه‌وکردنی ژیانیشیان .   ئه‌مانه‌ هه‌مووی له‌پاڵ شه‌پۆلی گڵۆبه‌لایزه‌یشن و بازاڕی ئازادو لێدانی ده‌هۆڵ و ده‌فی سیاسه‌تی  نیو- لیبراڵ و لیبرالیزم،  کارێکی گه‌وره‌یان کردۆته‌ سه‌ر ” ناڕه‌سه‌ن” بوونی یا لانیکه‌م کاڵ بوونه‌وه‌ی هه‌ر یه‌کێک له‌و ” پیرۆزییانه‌ی ” که‌ وتم .  بۆیه‌ چی  تر سنوردار کردنی هه‌موو ئه‌و شتانه بڕناکات و ‌” قودسێتیش”  له‌ سای ئه‌م سیسته‌مه‌دا ، ئه‌وه‌ی که به‌سوود نه‌بێت بۆ خووودی ‌ سیسته‌مه‌که، ده‌شکێنرێت، یا بێبایاخانه‌ ته‌ماشایان ده‌کرێت‌.

 

 

 

Advertisements

شه‌پۆلی مانگرتن و ناڕه‌زاییه‌کان دوو وڵاتی دیکەی ئه‌وروپی به‌ خه‌ستی گرته‌وه‌:

شه‌پۆلی مانگرتن و ناڕه‌زاییه‌کان دوو وڵاتی دیکەی ئه‌وروپی به‌ خه‌ستی گرته‌وه‌

 

پاش ناڕه‌زاییه‌ جه‌ماوه‌رییه‌که‌ی هه‌فته‌ی پێشووی پورتوگال پاشه‌کشه‌کردنی حکومه‌تی ئەو وڵاتە له‌ژێر فشاری زیاتر له‌ 500 هه‌زار که‌س، له‌ ڕامیارییەکه‌ی، وا ئێستاکە ئه‌و شه‌پۆلی ناڕه‌زایی و گەشکەی سه‌رکه‌وتنه‌کە، زۆر به‌خه‌ستی هەردوو وڵاتی ئیسپانیا و یۆنانی گرتووەتەوه‌.

 

ئیسپانیا: دوێنی له‌ ئیسپانیا که‌مپه‌ین و بزوتنه‌وه‌ی ده‌ستبه‌سه‌راگرتنه‌وه، به‌ هاریکاری له‌تەك لایه‌ناکانی دیکەردا به‌سه‌دان هه‌زار کەسی ڕژاندە سه‌ر شه‌قامه‌کان، ئەمە نه‌ک هه‌ر تەنیا له‌ ‘مه‌درید’ی پایته‌ختد،ا به‌ڵکو له‌ 40 شاری دیکەی ئیسپانیا. پاش ئه‌وه‌ی که‌ ڕامیاریی دەستلێگرتنەوەی ئابووری (ڕامیاریی ده‌ربازبوون) له‌ قه‌یرانه‌ ئابوورییه‌که‌ و ئاماده‌بوونی کۆمیسۆنی ئه‌وروپی و بانکی نێوه‌ندی ئه‌وروپا و سندوقی دراوی نێوده‌وڵه‌تی بۆ یارمه‌تیدانی ئیسپانی، به‌ڵام به‌ هه‌لومه‌رجێکی زۆر سه‌خت، ئاشکرابوو ، که‌مپه‌ینی خۆپیشاندان و ده‌ستبه‌سه‌راگرتن به‌ سه‌دان هه‌زار که‌سی کێشایه‌ سه‌ر شه‌قامه‌کان. دوێنێ شه‌و له‌ که‌مپه‌ینی ده‌ستبه‌سه‌راگرتنی باڵاخانەی په‌ڕله‌ماندا به‌یه‌کدادان له‌ نێوانی خۆپیشانده‌ران و پۆلیسدا به‌رده‌وام بوو و بووه‌ هۆی گرتنی زیاتر له‌ 40 که‌س و بریندارکردنی 32 که‌س که‌ ئه‌م ژمارەیە برینداری پۆلیسیشی تێدایه‌. خۆنیشانده‌ران داوای نووسینه‌وه‌ی ده‌ستووری ئیسپانیا و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی حکومه‌تی هه‌نووکه‌یی و دابه‌زینی پاشای ئیسپانی له‌ ته‌ختی پاشایه‌تی، ده‌که‌ن.

یۆنان: ئه‌مڕۆ له‌ ئه‌سینای پایتەخت و 65 شاری دیکەی یۆنان بۆ ماوه‌ی 24 کاتژمێر مانگرتنی گشتی به‌ داخستنی بازار و قوتابخانه‌ و زانکۆکان هه‌تا فڕۆکه‌خانه‌کانیش تا کاتژمێری 1ی پاشنیوه‌ڕۆ ده‌ستیپێکرد، که‌ سه‌رجه‌می کرێکارانی که‌رته‌ گشتییه‌کان و کرێکارانی که‌رتی تایبه‌تیشی گرتۆته‌وه‌. ئه‌م مانگرتنه‌ ناڕه‌زاییکردنێك بوو لە بەرامبەر ئه‌وه‌ی که‌ ده‌وڵه‌ت ده‌یه‌وێت 12 ملیارد یورۆی دیکە له‌سه‌ر خواستی ده‌سگه‌ دراوییه‌کان و کۆمیسۆنی ئه‌ورپی ، به‌دانانی باجی زیاتر و نه‌دانی پاره‌ی خانه‌نشینی هه‌تا ته‌مه‌نی 67 ساڵی، داخستنی زیاتری خزمه‌تگوزارییه‌کان پاشه‌که‌وت بکات، واته‌ ده‌رکردنی زیاتری کرێکاران و که‌مکردنه‌وه‌ی بیمه‌کان و بڕینی هه‌ندێکیان. شایانی باسە، ئه‌م یه‌کەم مانگرتنی گشتییه‌ له‌وەتەی کە حکومه‌ته‌ نوێکه‌ی ‘ئه‌نتۆنیوس سه‌مه‌ڕاس’ له‌ مانگی جولایدا دەستی بە فەرمانڕەوایی کردووە.

 

 

 

 

پۆرتوگال : نارەزایەتییە جەماوەریەتی و خۆپیشاندان دژی ڕامیاریی دەستلێگرتنەوە

ناڕه‌زایی جه‌ماوه‌ریی له‌ پورتوگالجارێکی دیکە سه‌لماندییه‌وه‌، که‌ چالاکییه‌ ڕاسته‌وخۆکان تاکه‌ ڕێگەی سه‌رکه‌وتنمانن
http://www.aljazeerah.info/images/2012/September/17%20p/Large%20Anti-Austerity%20Protests%20in%20Spain,%20Portugal,%20Sept%2015,%202012%20boston.jpg
پاش ئه‌وه‌ی که‌ کۆمیسۆنی ئه‌وروپی و بانکی نێوه‌ندی ئه‌وروپی و سندوقی دراوی نێوده‌وڵه‌تی به‌ بڕی 78 ملیارد یورۆ یارمه‌تی’ پۆرتوگا’لیان دا تاکو که‌مێك باری قه‌یرانه‌که‌ی سووکتر ببێت. هەروەها بە پێشمەرجی ئەوەی که‌ ساڵانه‌ بڕی 6 ملیارد یورۆ پاشه‌که‌وت بکات، ئەوە بە هێڕشکردنه‌ سه‌ر ده‌سکه‌ته‌کانی خه‌ڵك و گواستنەوەی قورساییەکە بۆ سەر چینەکانی خوارەوەی کۆمەڵگە. هه‌موو ئه‌مانه‌ بارودۆخی ئابوورییئەو وڵاتەیان به‌ره‌و خراپتربوون برد، تاڕاده‌ی ئه‌وه‌ی، ئه‌و قه‌یرانه‌ی که‌ پورتوگالی پیادا تێدەپەڕیت، ئەو وڵاتە له‌ ساڵی 1974 وه‌ به‌خۆییه‌وه‌ نه‌بینیووه‌. لە ئێستادا نشونماکردنی ئابووریی له‌ ئەم ساڵ و ساڵی 2013 شدا به‌ ڕێژه‌ی له‌ سه‌دا 3% دابه‌زیوه‌. له‌به‌رئه‌وه‌ حکومه‌تی پورتوگال له‌م یه‌ک دوو هه‌فته‌ی پێشوودا بەتەمابوو ڕامیاریی به‌شداریکردنی داهات به‌ڕێژه‌ی له‌سه‌دا 11% بۆ سه‌دا 18% به‌سه‌ر مووچه‌ی خه‌ڵکیدا بچه‌سپێنێت، تاکو پاره‌یەك بۆ دانه‌وه‌ی قه‌رزه‌که‌ی پاشه‌که‌وت بکات.

له‌ ئه‌نجامی ئه‌م بڕیاره‌ی ده‌وڵه‌تدا، هه‌فته‌ی پێشوو له‌ ڕێەای فه‌یسبووکه‌وه‌ ناڕه‌زاییه‌کی زیاتر له‌ 500 هه‌زار که‌سی ڕێکخرا، ناڕه‌زایی خه‌ڵکی هه‌موو شه‌قامه‌کان و کونج و که‌له‌به‌رێکی گرته‌وه‌ و له‌ هه‌مان کاتیشدا ته‌وقی په‌ڕله‌مان و شوێنه‌کانی دیکەی ده‌وڵه‌ت درا. ئه‌م ناڕه‌زاییه‌ فشاری خسته‌ سه‌ر حکومه‌ت، که‌ چاو به‌ بڕیاره‌که‌ی ئه‌م دواییه‌یدا بگێڕێته‌وه‌، ئه‌وه‌ بوو له‌ ڕۆژی شه‌مه‌ ، 22ی سێپتەمبەری2012دا په‌ڕله‌مانی پورتوگال به‌ فه‌رمی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وی بڕیاره‌که‌ی ڕاگەیاند.

كرێکارانی کانه‌کانی ئه‌فریكای خواروو به‌هۆی سەركەوتنی مانگرتنەكەیان و بردنه‌وه‌ی پرسه‌که‌یانه‌وه، ‌سه‌رگه‌رمی ئاهه‌نگگێڕانن.

 

كرێکارانی کانه‌کانی ئه‌فریكای خواروو به‌هۆی سەركەوتنی مانگرتنەكەیان و بردنه‌وه‌ی پرسه‌که‌یانه‌وه، ‌سه‌رگه‌رمی ئاهه‌نگگێڕانن.


پاش (٥) هه‌فته‌ مانگرتنی نایاسایی ( ئه‌نجامدانی چالاکی ڕاسته‌وخۆ) واته‌ بەبێ ده‌نگدانی فەرمی، بەبێ پرسکردن به‌ سەندیكا‌که‌یان ، بەبێ په‌یڕه‌وکردنی یاسا، توانیان چۆك به‌ خاوه‌نکانه‌کان دابده‌ن و به‌شێکی زۆری داخوازییه‌کانیان به‌ده‌ستبهێنن، پاش ئه‌وه‌ی زیانێكی (٣٣٥) ملێون پاوه‌ندی بریتانیان لە خاوەنكارەكانیان دا. کرێکاره‌کان به‌کۆمه‌ڵ قبوڵی ڕێکه‌وتنەکه‌ی نێوان خۆیان و خاونکاره‌کانیان و گه‌ڕانه‌وه‌یان بۆ سه‌رکاره‌کانیان کرد،  پاش ئه‌وه‌ی که‌ خاوه‌نکارەكان ئاماده‌ بوون،‌ به‌ڕێژه‌ی (٢٢%) مووچه‌کانیان بۆ زیاد بكات، که‌ به‌وه‌ مووچه‌ی مانگانەیان ده‌بێته‌ (٨٢٥) پاوه‌ندی بریتانی. هه‌روه‌ها پێدانی (١٥٠) پاوه‌ندی دیكە به‌ هه‌ر یه‌که لە كرێكارەكان وەك قەرەبووی كرێی (٥) ھەفتە بێكاربوونیان،  بێجگە ئه‌مه‌ش بڕیاره‌ له‌ مانگی ئۆكتۆبەری ئەم ساڵیشدا، جارێکی دی مووچه‌که‌یان بۆ زیاد بکرێته‌وه‌.

هه‌ڵبه‌ته‌ نه‌ سەندیكا‌ی گشتی کرێکارانی کانه‌کان و نه‌ حکومه‌تی خوارووی ئه‌فریكا ( ANC )، نە ئه‌و چالاکییه‌ ڕاسته‌وخۆیه‌یان پێخۆش بوو، نه‌ سه‌رکه‌وتنی کرێکاره‌کان، چونکه‌ نه‌ به‌ پرسوڕای ئه‌وان كرابوو، نه‌ له‌ژێر کۆنترۆڵی ئه‌وانیشدا بوو. ئه‌م سه‌رکه‌وتنه‌ش به‌ده‌ر له‌ ڕۆڵی هه‌ردوو لایان، شوێن و پایه‌ی ئه‌وانی هه‌م له‌نێو خه‌ڵکانی هه‌ژاردا و هه‌م له‌ نێو بزوتنه‌وه‌ی کرێکارانی ئه‌وێدا گه‌لێک لاوازکرد.

به‌رده‌وام و سه‌رکه‌وتوو بێت چالاکی ڕاسته‌وخۆ و کاردانه‌وه‌کانی.

 

مانگرتنی کرێکارانی کانەکانی خوارووی ئەفەریكا پێینایە هەفتەی دووەمییەوە

 

مانگرتنی کرئیکارانی کانەکانی خوارووی ئەفەریكا پێینایە هەفتەی دووهەمییەوە

‌گەرچی بۆ هەندێک لە کرێیکارانی کانەکان مانگرتن لە هەفتەی چوارهەمدایە، بەڵام مانگرتنی ٢٠ هەزار کرێیکار کە لە ٣ کانیاندا هەر هەموویان لە مانگرتندان ، بەیانی هفتەیەکی مانگرتن بەڕێدەکەن و پێ دەنێینە هەفتەی دووهەمەوە. زیانی ئەم ماگرتنە ڕۆژانە بە ١١ ملێیون دۆلاری ئەمەریکی دەقەبڵێینرێئیت.

‌کرێی مانگانەی کرێیکارێک تەنها ٣٨٠ پاوەندی بریتانییە، کە لە کاتێکدا خوارووی ئەفریكا ماڵی چوارهەمی بەرهەمهێینانی زێیڕو خشڵی جیهانە و لە سەر ئاستی سەرجەمی بەرهەمهێینانیش لە وڵاتی خوارووی ئەفریكادا بە پێینجهەم بەرهەم دەژمێیررێیت. لە دوای کوژرانی ٣٦ کرێیکاری كانەکانەوە و دەستپێیکردنی مانگرتن و خۆپیشاندان نرخی ئاڵتون بە ڕێیژەی لە سەدا ٢٠ بەرز بووەتەوە.

‌بۆ ماوەی ١٤٠ ساڵە کرێکارانی ئەو وڵاتە لەتەك خاوەنە بییانەکانی کانەکاندا ، مامەڵە دەکەن و ساڵ با ساڵ بارودۆخی ژیانیان و هەلومەرجی کارکردنیان سەختتر و گرانتر دەبێیت، ئێسیا سەندیكای کرێکارەكان و کرێکارەکان داوای زیادکردنی کرێی مانگانە بۆ ٩٣٥ پاوەندی بریتانی و خۆماڵیکردنی کانەکان دەکەن. ئەم بڕە پارەیە زۆر نییە، لە کاتێیکدا وڵاتی ئەفەریكا خاوەنی لە سەدا ٨٠ی پلاتینی یەدەکی جیهانە و پلاتینیش  لە دروستکردنی زێیڕو خشڵدا ئەساسییە.

 

بۆ بینی وێنە و ھەواڵی زیاتر كەم بارەوە كلیكی ئەم بەستەرەی خوارەوە بكەن :

https://www.google.de/search?q=south+african+miner+strike&hl=de&client=firefox-a&hs=B7d&rls=org.mozilla:en-US:official&prmd=imvns&source=lnms&tbm=isch&sa=X&ei=nTtXULOOJcjAtAb5-4GYDw&ved=0CAgQ_AUoAQ&biw=1920&bih=977

 

 

 

 

من تەنیا لەوە بەرپرسیارم كە دەیڵێم، نەك لەوەی بەرامبەرەكەم چۆن لە پەیامەكانم تێیدەگات

من تەنیا لەوە بەرپرسیارم كە دەیڵێم، نەك لەوەی بەرامبەرەكەم چۆن لە پەیامەكانم تێیدەگات

ھەژێن

١٦ی سێپتەمبەری ٢٠١٢

 

وەڵامێك بە سەرنجەكەی ھاوڕێ عەلی مەولوود

ھاوڕێی ھێژام، عەلی مەولوود، چەند ساتێك لەمەوبەر كورتە وەڵامێكم بە سەرنجەكەت دایەوە، بەڵام بەداخەوە لەبەر سەرقاڵییەك، نەمتوانی وەڵامی گشت تێبینییەكانت لەسەر كورتە نووسینەكەم لەمەڕ (ئایا دەركەوتنی ئەو فیلمەی كە ئاگری نایە، لە ئێستادا ڕێكەوت بوو؟) بدەمەوە، ئەو كورتە وەلامە ھەر بۆ ئەوە بوو، كە وانەزانیت، سەرنجەكەت بەھەند وەرناگرم.

پێش ئەوەی وەڵام بە سەرنجەكانت بدەمەوە، حەز دەكەم شتێك بڵێم، كە بڕواناكەم تۆش لەوەدا لەتەكمدا ناكۆك بیت؛ ھەرایەكی ئاوا كە خۆرھەڵات و باشوور و تاڕادەیەك خوارووی باكووری زەمینی گرتووەتەوە، مەترسی و ئاكامەكانی، ھۆكار و دەستەشاراوەكانی پشتی و كارایی نیتەگەتیڤی لەسەر خەباتی ھەر رۆژەی ڕاپەڕیوانی تونس و میسر و بەحرەین و لیبیا و سوریە و ولاتانی دیكەی باشوور و خۆرھەڵات و تەنانەت باكوور و خۆراوای زەمین، ھێندە كەم و نادیدە نین، كە چالاكانی بزووتنەوەی سۆشیالیستی لەسەری نەیێنە گۆ و ھەڵوێستگری لەسەر نەكەن و ڕۆشنایی نەخەنە سەر داڕێژەرانی پشت سینارۆكە.

ھاوڕێم، دڵنیابە لەو نووسینە چەنددێرییەی دوێنێدا، مەبەستم پارت یا گروپ و كەسێكی دیاریكراو نییە.

ئەوەی كە من بە دیاریكراوی ڕووی دەمم لە چەپە، ھۆكاری ھەیە و ئەویش ئەوەیە، كە بەھۆی نائاگایی زۆرێك لە سۆشیالیستەكانەوە، ھێڵی نێوان چەپ و سۆشیالیست (كۆمونیست) كاڵبووەتەوە. ھەڵبەتە بەو بارەدا نا، كە چەپ (ڕیفۆرگەری سەرمایەداران و دەسەلاتخوازان) بەرەو سۆشیالیزم ڕەویان كردبێت، بەپێچەوانەوە سۆشیالیستەكان بەرەو چەپبوون ڕەویانكردووە.

وەك پێشتر لە زۆر جێدا لەبارەیەوە دواوم، مەبەستی من لە چەپ، ئەو باڵەیە كە جەستەی سیستەمی سەرمایەداری تەواو دەكات و گیانی بەبەردا دەكاتەوە و بەبێ ئەو لەو سیستەمەدا ڕاست واتا پەیداناكات. لێرەدا خۆم لە چەندبارەكردنەوە لادەدەم. ھەر ئەوەندە دەڵێم، ئەگەر دەسەلاتخوازان، ئەوانەی كە پێیانوایە ئەگەر ڕۆژگارێك دەسەڵات بكەوێتە دەستی ئەوان یا میرایەتی خەونەكانیان دامەزرێنن، ئەوا لە دەسەڵاتدارانی ئێستا باشتر دەبن، ئەگەر خۆیان بە سۆشیالیست ناونەبەن و خەڵكی چەوساوە و نارازی بە خەونی دەسەڵاتی باش خۆشباوەڕ نەكەن، ئەوا ھیچ كات ناكەونە بەر نووكی ڕمم، بەڵكو وەك ھەر باڵێكی دیكەی دەسەلاتخوازی چینایەتی ناویان دەبەم، بەڵام لەبەرئەوەی كە بەناوی پڕۆلیتاریا [چین و توێژە چەوساوەكان] و شۆرش و سۆشیالیزمەوە، فراوانتر و كاراتر و ئاسانتر چەوساوانی نارازی لەخشتە دەبەن و بە دێوجامەی سۆشیالیزم و كۆمونیزمەوە ڕاویان دەكەنەوە، بۆیە چڕتر لەسەریان دەنووسم.

وەك لە كورتە وەلامەكەی پێشوودا نووسیم، من تۆ و كۆمەڵێك ھاوڕێی دیكەم، لە دەرەوەی ڕیزی چەپ دانابوو، بە سۆشیالیستم دانابوون، بەلام تۆ بە ھەڵبژێری خۆت و بە تۆپزی خۆت دەخەیتەوە ڕیزی چەپێك، كە بە گاڵتەجاری ئەو فیلمە ناڕەخنەییە ختووكەیان دێت و قاقا پێدەكەنن و لێكدانەوەیان بۆ ڕووداوە سیناریۆییەكە نییە و بوونەتە بەشێك لە بەرەی دنەدەری فیلمەكە و ھەروەك چۆن ئیسلامییەكان بەبێ لێكدانەوە پەلاماری داروبەرد دەدەن، ئەمانیش بەبێ لێكدانەوە دەستخۆشی ناراستەوخۆ بۆ سازێنەری سینیاریۆی فیلمەكە و ئامانجی پشتپەردەی فیلمەكە دەنێرن.

ئەگەر بۆ ئاییندارێك بێدەنگە ھەڵبژاردن، نیشانەی لاوازی باوەڕی بێت، ئەوا بۆ كەسێك كە پاگەندەی سۆشیالیستبوون و شۆرشگێڕبوون دەكات، نیشانەی ڕەزامەندییەتی بە بارودۆخەكە و ڕووداوەكان!

بۆ من ڕوونە، كە ھەڵوێستەی چەپ لەو بارەوە بۆ دژە-ئیسلامبوونی دەگەرێتەوە. ئەو ھۆكارەی كە ھەردەم دەیخاتە بەرژەوەندی بەرەكەی دژی ئیسلام، ئیتر ئەو بەرەیە ئاییندارانی مەسیحی و جوولەكە بن یا بەرەی پڕۆ ئەمەریكایی و پڕۆ ئەوروپایی بێت. ئەمەش ناكاتە شۆڕشگێڕی و ڕەتكردنەوەی ئایین، بەڵكو دەیانخاتە خزمەتی بەرەی دژە-ئیسلام لە سیناریۆی جەنگی كولتوورەكاندا. ئەمەیە بەرەی چەپ لای من، ئیدی نازانم تۆ ھێشتا چەپی یا سۆشیالیستێك كە من دەتناسم؟

وەك پێشتر وتم، منیش ھەمان لێكدانەوەی تۆم بۆ سیناریۆسازانی فیلمەكە و ھەراگەرانی ئیسلامی ھەیە، ھەر ئەوەش بووە ھاندەرم، تاوەكو ڕەخنە لە بێدەگەی كەسانێك بگرم كە چەپ بە سۆشیالیست دەزانن و دادەنێن و ھەژماردەكەن!

ھاوڕێم تۆ ناھەقیت بەرامبەر من و خۆت كردووە، بەوەی كە دەلێت “بةلام ئيوةش تةنها بة جةبةكان دةويرن جنيو بدةن لةبةر ئةوةى ترسيان نية”
ھاوڕێم، ئێمە كێین و ئەو چەند دێڕەی كە بەناوی منەوە بڵاوكراونەتەوە، ناوی چەند كەس و گروپی لەژێردایە؟ من تێناگەم بۆچی (من ھەژێن)، بووم بە (ئێوە)؟

ئینجا ھاورێ گیان ترس لە چی و لەكێ؟ ئەگەر ڕاستیت دەوێت، من فرەتر لە چەپ دەترسم، چونكە ھەم مێژوو ئەوەمان فێردەكات و ھەم كەتواری دوێنێ و ئەمڕۆ و سبەینێ [زمانم لاڵ بێت، ئەگەر بەرێكەوت چەپ بگاتە دەسەڵات]، ئەوەی كە پارتە بۆرجوازییەكان نەیانتوانیوە ئەنجامی بدەن، ئەوا چەپ دەیگەیێنێتە ئەوپەڕی. چونكە چەپەكان لە ئێستادا تەنیا خاوەنی دەزگەیەكی كۆمپیوتەری و ھێڵێكی بەكرێگیراوی ئینتەرنێتین، بە خەڵك دەلێن ” تۆ بۆت نییە ئەوە بڵێت” ، ئەی ئەگەر [زمانم لاڵ بێت] سبەی ڕێكەوتی چەوتی ڕۆژگار ھەلی بەدەسەلاتگەییشتنیان بۆ بڕەخسێنێت، چ گەرماوێكی خوێن بەرپا دەكەن؟ بە ویژدانت ڕووی ستالین و ھیتلەر و سەدام سپی ناكەنەوە؟

تۆ نووسیوەتە ” لةو جةند ديرةدا كة نوسيوتة ناوى هةموو بزووتنةوةكانى تر بةئةدةبةوة دةهينيت و بةجةبةكانيش دةليت كةمزة ”
ھاوڕێم، ھەڵبەتە تا بۆم بكرێت، لە نووسیندا ڕیزگرتنی مرۆڤ [ئیتر ھەرچی بێت] لەبەرچاو دەگرم، بەڵام تكات لێدەكەم، ئەو ڕیزدانانە بۆ بزووتنەوەكانی دیكە، كە من ناوم ھێناون [ناسیونالیست و ئیسلامی]، بەجیا لە چەپ، كامەیە و كامەیە ئەو بێڕیزییەی من بەرامبەر چەپ؟

وەك خۆشت نووسیووتە و دەرتخستووە، تەنیا ڕەخنەت لە دوو دوا كۆپلەی نووسینەكە ھەیە، كە ھیچ كات، من بە كەسم نەگوتووە گەمژە، بەڵكو وتوومە ئاساییە چەپی عیراق و ئێران [وەك دژە-ئیسلامێك] ببێتە بڵاوكەرەوە و زۆرناژەنی دەوڵەتانی خۆراوا. بەڵام ئایا بۆ كەسانی خۆشباوەڕ بە چەپ ئاساییە، ببنە گەمژەی جەنگی نەخشەڕێژراوی كولتوورەكان [ئەكتەری ئەو سیناریۆیە]؟

من پرسیارم لەو كەسانە كردووە، كە سۆشیالیستن و بەھۆی كاڵبوونەوەی ھێڵی نێوان سۆشیالیستبوون و چەپبوون بەلای چەپدا، خۆیان بە چەپ دەزانن، ئایا ئامادەن ببنە وەھا كاراكتەرێك؟

من كەسم نەكردووە، بە گەمژە و وەلامی پرسیارەكەشم بۆ ئەو كەسانە بەجێھێشتووە، كە لە نائاگاییەوە خۆیان بە چەپ دەزانن و چەپ بە شتێكی ناكۆك و نەیار بە ڕاست دەزانن و پێیانوایە ڕەتگەرەوەی سیستەمی چینایەتییە!

ھاورێی من، ئەوە گۆمانی تێدا نییە، كە من پێیویستم بە زانیاریی زیاترە و دڵنیاشم تا دەمرم، كۆتایی بەو پێداویستییەم بۆ زانیاریی نایێت، چۆنە قسەكردن لە شۆرش و سۆشیالیزم، لە خۆكوژیییەكی نەزانانە و دەمكوتكردنی كەسانی دیكە بەولاوەتر نابێت، ئەگەر زانیاریت لە دوێنێ و ئەمڕۆ نەبێت!

ئەزیزم، دەكرێت، نموونەیەك لە جنێودانی من بھێنیتەوە، كە من بەم و بەوم دابن؟ ئایا ڕەخنە لای تۆ جنێودانە؟ ئایا كەسانێك كە دوای قەرەبالخی دەكەون و لە نەبوونی ھوشیاری چینایەتییەوە و نەناسینی ڕۆلی ھونەری بورجوازییەوە، لەو ھەرایەدا بوونەتە لایەنگری سیناریۆسازانی فیلمەكە و دەیكەنە بەشێك لە خەباتی چینایەتی و چەخماخەی سۆشیالیزمی لێوە بەدیدەكەن، لای تۆ گەمژە نین؟ بۆ گەمژە چییە؟

من نەمگوتووە، چەپ لایەنی سەرەكییە لەو جەنگەدا، وتوومە ئایا سۆشیالیستانێك كە پێیانوایە چەپ یەكسانە بە سۆشیالیست، ئامادەن ببنە كاراكتەری گەمژەی نێو ئەو ھەرایە؟

“لانيكةم ئةوةندة ئازادى قبول بكة كة هةركةس و رةوتيك لةروانكةى خؤيةوة سياسةت دةكات “

ھاوڕێی ئازیزم، پێمخۆش دەبێت و سوپاسگوزارت دەبم، ئەگەر لە ھەر نووسینیكی مندا یا قسەكردنێكی مندا بۆ جارێكیش ڕستەیەك پەیدا بكەی، كە بەكەسێك بڵێم “تۆ بۆت نییە!”، ئاوا بیر بكەیتەوە. چونكە لایەنیكەم لەوە دەمگێڕیتەوە، كە لەمەولا ھەڵە و توندوتیژی ئاوا بەرامبەر كەس بەكارنەبەم!

ھاوڕێم، من ڕەخنەم لە ھەڵوێستێكی دیاریكراو گرتووە، كە بێدەنگییە و لە وەھا بارێكیشدا بێدەنگەھەڵبژاردن بۆ كەسێك كە پاگەندەی سۆشیالیستبوون بكات، نیشانەی ھاوڕایی و ڕەزامەندی و دڵخۆشییە. من جنێوم بەكەس نەداوە و كاری ئاواش ناكەم. دەكرێت ئیسلامییەك و ناسیونالیستێك یا چەپێك ڕەخنەگرتن بە جنێودان بزانێت و بچوێنێت، بەڵام بۆ كەسێكی سۆشیالیست، ڕەخنە ژیانە و خەبات و شۆرشی بێڕەخنە، یا كۆرپەلەیەكی مردووە یا كۆرپەلەیەكی بەئەژدیھابووی ھەزارسەری پڕۆلیتاریا خۆرە!

لە كۆتاییدا دونیایەك ڕێز و خۆشەویستیم بۆ خۆت و ھاوڕێیانی خۆتئاسا، ھیوادارم وەڵامەكانم نەكێشیتە سەرخۆت و بە كەسیی وەریاننەگریت.

ھاوڕێی دڵسۆزت
ھەژێن

 

 

 

هزره‌ سەرەكییەكانی ئه‌نارکیزم

هزره‌ سەرەكییەكانی ئه‌نارکیزم*

و. لە عەرەبییەوە: سەلام عارف

به‌شی یه‌که‌م

مه‌سه‌له‌ زمانه‌وانییه‌کانی په‌یوه‌ست به‌ وشه‌ی ئازادیخوازییه‌وه*‌*(1)

دێرینی وشه‌ی (anarchie) هێنده‌ی دێرینی دونیایه‌‌، ئه‌و وشه‌یه‌ وشه‌یه‌کی یۆنانییه‌، له‌ زمانی یۆنانیدا چاوگه‌که‌ی بریتییه‌ له ‌(an – av) و  (apxn – arkhê) تا ڕاده‌یه‌ك مانای بزری ده‌سه‌ڵات و حکومه‌ت ده‌به‌خشێت، به‌ڵام به‌درێژایی چه‌نده‌ها ساڵ  وا باوبووە‌، که‌ به‌بێ ده‌سه‌ڵات و حکومه‌ت، هیچ نییه‌ ژیانی خه‌ڵکی مۆسۆگه‌ر بکات، له‌به‌رئه‌وه‌ ئه‌و واژە‌یه‌ مانایه‌کی قێزه‌ونی پێبه‌خشراو و کرا به‌ وشه‌ی (anarchie) واته‌(ئاژاوه‌-گێره‌شێوێنی-فه‌وزه‌وی-نه‌بونی ڕێکخستن… تد)

(پێر جۆزێف پرۆدۆن) به‌وه‌  به‌ناوبانگ بوو، که‌ نوکته‌باز بووە‌‌، بۆ نمونه‌ ئه‌و نوکته‌ی، که‌ وتوویه‌تی (خاوه‌ندێتی دزیه‌) ‌هه‌ر ئه‌ویش ئه‌و وشه‌یه‌ی به‌کارهێناوه‌ واته‌ وشه‌ی (ئه‌نارکی)، بۆ زیاتر هوروژانی ناڕه‌زایی خه‌ڵك، بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ش له‌گه‌ڵ که‌سێکی ساده ‌و ساکاردا ئه‌و گفتوگۆیه‌ی دروستکردوه‌

گفتوگۆکه‌

– تۆ کۆماریت

– به‌ڵێ من کۆماریم، به‌ڵام ئه‌و وشه‌یه‌ هیچ دیاری ناکات، هیچ مانایه‌کیش نابه‌خشێت (Republica) شتێکی گشتییه‌….  به‌و مانایه‌ بێت … پاشاکانیش کۆماریین.

-که‌وابێت تۆ دیموکراتیت؟

– نه‌خێر

– ئه‌ی چی ، خۆ مه‌لیکی نیت؟

– نه‌ء

– ده‌ستوریت؟

– خوا بمپارێزێت

– که‌واته‌ تۆ ئه‌رستقراتیت

– ئه‌وه‌ هه‌ر نه‌ء

– ئه‌ی حکومه‌تی تێکه‌ڵت گه‌ره‌که‌

– نه‌ء، ئه‌وه‌ هه‌ر زۆر که‌متر

– ئه‌ی که‌واته‌ تۆ چیت؟

– من  ئه‌نارکیستم

(پرۆدۆن) هه‌میشه‌ له‌بری وشه‌ی(فه‌وزه‌وی) وشه‌ی (ئه‌نارکی) به‌کارهێناوه‌، تا ده‌ریبخات و بتوانێت بڵێت(ئه‌نارکیست) دروستکاره‌، نه‌ك کاولکار، ئه‌و به‌مه‌به‌ستی خۆلادان، له‌ توڕه‌کردنی نه‌یاره‌کانی ئه‌و وشه‌یه‌ی به‌ پێکه‌وه‌لکاوی(an-archie)***به‌کارهێناوه‌، به‌ بیروبۆچوونی(پرۆدۆن) ته‌نها هۆکاری فه‌وزا حکومه‌ت خۆیه‌تی، ئه‌و بڕوای وه‌هابووە‌، که‌ ته‌نها له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی بێ حکومه‌تدا ڕژێمی سروشتی هاوڕه‌گه‌زی و (هارمۆنی کۆمه‌ڵایه‌تیharmonie sociale) به‌رقه‌رار ده‌بێت، جا له‌ چاوه‌ڕوانی ئه‌و ده‌رمانه‌دا‌، ئه‌و وتوویه‌تی، که ‌”زمان که‌ره‌سه‌یه‌کی تری پێنه‌به‌خشیوه‌، تا بتوانێت له‌بری (ئه‌نارکی) وشه‌یه‌کی دی به‌کاربهێنێت بۆ به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ ناچار ڕه‌ق و توندوتیژ، ئه‌و وشه‌یه‌ی به‌کاریهێناوه‌، هه‌ندێکجاریش، ئه‌و وشه‌یه‌ی به‌ مانا ئیشتقاقییه‌که‌ی به‌کارهێناوه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی گیۆێ بداته‌ ئه‌وه‌، که‌ مانای ته‌واو ئه‌به‌خشێت، یا نابه‌خشێت مه‌سه‌له‌که‌ی زۆر ئاڵۆز نه‌کردوه‌ (پرۆدۆن) و (باکۆنین) له‌به‌ر دوو هۆ زۆر له‌زه‌تیان له‌وه‌ بینیوه‌، که‌ ئه‌و لێکدراوه‌یان به‌کارهێناوه‌، هۆی یه‌که‌م ئه‌وه‌یه‌، که‌ (ئه‌نارکیزم) فه‌وزایه‌که‌ به‌سه‌ر فه‌وزایه‌کی تردا دێت، به‌واته‌کی دی به‌سه‌ر نه‌بوونی ڕێکخستنێکی پاکوپوختی سه‌رانسه‌ریدا دێت، هۆی دوه‌میش ئه‌وه‌یه‌، که‌ دوای ئه‌و گواستنه‌وه‌ مه‌زنه‌ دروستکردنی سیستمێکی توندوتۆڵی ئه‌قڵانی دێت، که‌ دائه‌مه‌زێنرێت له‌سه‌ر بنه‌مای ئازادی و هاریکاری، پاشان  شاگرده‌کانی (پرۆدۆن) و (باکۆنین) ڕاڕا بوون و سڵیان ئه‌کرده‌وه‌ له‌ به‌کارهێنانی ئه‌و وشه‌ لاستیکییه‌، ئه‌وه‌ش کارگه‌ریه‌کی نێگه‌تڤی کرده‌ سه‌ر ئه‌و توێژه‌ کۆمه‌ڵایه‌تیانه‌، که‌ ئاستی ڕۆشنبیریان بڵند نه‌بوو، ته‌نانه‌ت(پرۆدۆن) خۆشی له‌ کۆتایی ژیانی سیاسییدا، وه‌ك(فیدریالخواز)ێك خۆی پیشان ئه‌دا، ته‌وژمی ورده‌بۆرژوا لایدا به‌لای (یارمه‌تیخوازی، هه‌ره‌وه‌زیخوازی Mutulime)دا، ته‌وژمی سۆسیالیستیش لایدا به‌لای (کۆمه‌کخوازی collectiviste) دا، ئه‌و دۆخه‌ به‌و چه‌شنه‌ به‌رده‌وام بوو تا ئه‌و کاته‌ی ئه‌و زاراوانه‌ بوونه‌ وشه‌ی (کۆمونیست)  (جۆزیف دیجا) وشه‌ی (Libertair) دائه‌هێنێت، له‌ فه‌ره‌نسا له‌ سه‌ده‌ی نۆده‌دا (سیباستیان فور Sebastien Faure) ئه‌و وشه‌یه‌ ده‌هێنێته‌وه‌ گۆڕێ، چونکه‌ ئه‌و دوو وشه‌یه‌(anarchist) و (Libertaire)نه‌ك هه‌ر له‌یه‌که‌وه‌ نزیکن، به‌ڵکو یه‌ك ماناش ئه‌به‌خشن، ده‌رخرا که‌ به‌کارهێنانی زۆر باشتره‌ له‌ به‌کارهێنانی وشه‌کانی دی، بۆ نمونه‌، باشتره‌ له‌ وشه‌ی سۆسیالیست، چونکه‌ وشه‌ی سۆسیالیست پڕ به‌ پێستی (ئه‌نارکیست) نییه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی ئه‌نارکیزم خه‌بات ئه‌کات بۆ له‌ناوبردنی چه‌وسانه‌وه‌ی مرۆ له‌لایه‌ن مرۆوه‌، به‌ واتایه‌کی دی ئه‌نارکیزم لقێکی سۆسیالیسته‌، که‌ گرنگیه‌کی تایبه‌تی ئه‌دات به‌ خه‌باتی ئازادیخوازانه‌، بۆئه‌وه‌ی هه‌رچی زووتره‌ ده‌وڵه‌ت ته‌فروتونا بکرێت ده‌رباره‌ی ئه‌و مه‌سه‌له‌یه ‌(الدولة القمعیة) بخوێنه‌وه‌، یه‌کێك له‌ تیرۆرکراوه‌کانی (شیکاغۆ) به‌ ناوی (ئه‌دلۆف فیشەر) وتوویه‌تی”که‌سی ئازادیخواز سۆسیالیسته‌، به‌ڵام ‌مه‌رج نییه‌ که‌سیێکی سۆسیالیست ئازادیخواز بێت‌” که‌چی  هه‌ندێك ئازادیخواز هه‌ن، که‌ خۆیان به‌ ڕه‌سه‌نتر و به‌ به‌وه‌فاتر ئه‌زانن هه‌ندێك ناو له‌خۆیان ئه‌نێن، یا ڕێگه‌ ئه‌ده‌ن هه‌ندێك ناویان لێبنرێت، که‌ له‌ ڕاستیدا ئه‌و جۆره‌ ناوانه‌ هه‌ر شایسته‌ی تیرۆریسته‌کانن، ئازادیخوازه‌کانی ئه‌م سه‌رده‌مه‌ له‌و بواره‌دا هه‌وڵێکی باشیان داوه‌ و خۆیان یه‌کلاکردۆته‌وه‌ خۆیان به‌ (کۆمونیزمی ئازادیخواز) پێناسه‌ ده‌که‌ن

*************************

په‌ڕاوێز

 

سه‌رچاوه‌  کتێبی (التحرریة  من العقیدة الی الممارسة) دانییل غریین، ئەم وەرگێڕانە لەتەك دەقە فەرەنسییەكەی بەراورد كراوە.

* ئه‌و ناونیشانه‌ له‌ ده‌قه‌ فه‌ره‌نسییه‌که‌دا به‌مجۆره‌یه ‌(les idée forces  de l’anarchisme) له‌ عه‌ره‌بیدا ده‌بێته‌ (الأفکار الرئیسیة الأنارکیة) به‌ڵام وه‌رگێڕی عه‌ره‌بی (جۆرج سعد) کردوییه‌تی به‌ (الأفکار المحوریة للتحرریة) من ئه‌وه‌ی  یه‌که‌م به‌ باشتر ئه‌زانم- و.ك

** ژماره‌کان له‌ هه‌ردوو ده‌قه‌که‌دا نیین، خۆم دامناون  بۆ ئاسانکاری بڵاوکردنه‌وه‌، نازانم له‌ کۆتایدا ژماره‌کان ده‌گه‌نه‌ چه‌ند ژماره‌-و.ك

*** بۆ ئه‌وه‌ی ڕه‌تکردنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات بخاته‌ ڕوو (an-anarchie) -ڕه‌فزکردنی ده‌سه‌ڵاتی داپڵۆسێنه‌ر- بخوێنه‌ره‌وه‌، له‌ نییەتپیسییه‌وه‌یه‌، گه‌ر بڕوا بکرێت، که‌ ده‌سه‌ڵات ڕیکخستنێکی عادیله‌ ناتوارێت وازیلێبهێنرێت، وه‌کو ئه‌زانیین (ئازادیخوازه‌کان-ئه‌نارکیسته‌کان)  به‌ تۆپزی ئه‌و ناولێنانه‌یان گۆڕیوه‌، هه‌ندێکجار ناویان ناوه‌ (کۆڕه‌ کرێکارییه‌کان) جارێکی دی(فیدریالیزم، یان لیژنه‌ هه‌ڵبژێراوه‌کان) ئه‌وه‌ زیاتر شه‌ری وشه‌کان بووە‌، ئه‌گینا (ئه‌نارکیسته‌کان) به‌ هیچ کلۆجێك دژی ڕێکخستنی کۆمه‌ڵگه‌ نه‌بوون، له‌ڕێگه‌ی لیژنه‌ هه‌ڵبژێراوه‌کانه‌وه‌، دژی ڕێسای داپڵۆسین و ده‌ستدرێژیکردنه‌ سه‌ر ئایشی خه‌ڵکی بون- و.ع