گەرچی سەرمایەداری وەهمێکی زۆری لەگەڵ خۆی هێناوە، لەهەمان کاتیشدا چەندەها وەهمیشی ڕەواندۆتەوە!!!

گەرچی سەرمایەداری وەهمێکی زۆری لەگەڵ خۆی هێناوە، لەهەمان کاتیشدا  چەندەها وەهمیشی ڕەواندۆتەوە!!!

زاهیر باهیر

لەندەن- ١٢/٠١/٢٠١٣

بەشی سێهەم و کۆتایی

وه‌همی سێهه‌م، دروسکردنی ده‌وڵه‌تی قه‌ومی و بنیاتنانی ده‌سه‌ڵاتی نیشتمانی:  ‌

مه‌گه‌ر وه‌همی دین له‌ به‌رامبه‌ر  ئه‌م وه‌همه‌دا یه‌کسان بێت و دیارده‌ی ڕه‌وانه‌وه‌شی هه‌ر وه‌کو ئه‌و ڕوون و ئاشکرا بێت. ئه‌وه‌ی که‌ خوازیارانی ده‌وڵه‌تی قه‌ومی و دروستکه‌رانی ده‌سه‌ڵاتی نیشتمانی به‌ گوێی خه‌ڵکیدا ده‌ده‌ن و لێیان ده‌که‌نه‌ ‌خولیای سه‌ریان و مژده‌ی  سه‌ربه‌ستی و ئازادی و یه‌کسانی و خێر و خۆشی بۆ تاکه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌که‌ و ناساندنی ده‌وڵه‌ته‌که‌ به‌ ده‌وڵه‌تێکی سه‌ربه‌خۆ و دوور له‌ دستتێوه‌ردانی وڵاتانی بێگانه‌ که‌ به‌ دروشمی بریقه‌داری وه‌کو ” سامانی وڵات بۆ ڕۆڵه‌کانی وڵات”، ” سامانی خۆمان بۆ خۆمان” ڕاده‌گه‌یه‌نن. ئه‌مانه هه‌مووی جگه‌ له‌‌ قسه‌ی بێبنه‌مای زانیستیانه ‌و خۆڵکردنه‌ چاوی ڕۆڵه‌کانی وڵاته‌که‌، چیدی شتێکی تر نییه‌.

چاوخشاندنێک به‌ سه‌رجه‌می ده‌وڵه‌ته‌ قه‌ومییه‌کانی سه‌رده‌مدا له‌ هه‌ره‌ به‌هێزه‌که‌یانه‌وه‌ که‌ ئه‌مه‌ریکا و چینه‌ تا هه‌ر لاوازه‌کانی که‌ هندێک له‌ وڵاتانی ئه‌فریقایه‌،  ئه‌و هه‌قه‌ته‌ ده‌بینیت کە نه‌ ده‌وڵه‌ته‌که‌ نوێنه‌رایه‌تی و پارێزه‌ری به‌رژه‌وه‌ندی تێکڕای ڕۆڵه‌کانییه‌تی و نه‌ له‌ هه‌قه‌تیشدا سه‌ربه‌خۆیی هه‌یه ‌و نه‌ نیشتمانیشه‌.  گه‌شه‌ی سه‌رمایه‌داری و سیاسه‌تی عه‌وله‌مه‌ و تێهه‌ڵکێشبوونی ئابووری جیهان و هه‌بوونی هه‌زاره‌ها کۆمپانیای زه‌به‌لاحی فره‌ ڕه‌چه‌ڵه‌کی و هاتنی  قه‌یران بۆ یه‌کێکیان‌ کاریگه‌ری ڕاسته‌وخۆو ناڕاسته‌وخۆ له‌سه‌ر ئه‌وانی تریشیان داده‌نێت.  ئه‌م کاریگه‌رییه‌  به‌ چه‌شنێکه‌ کابرایه‌کی سوپه‌ر ده‌وڵه‌مه‌ندی وه‌کو ڕۆپه‌رت مه‌ردۆخ، بیڵ گه‌یت ، جۆرج سۆرس و ئه‌وانی تریشیان له‌ شوێنی خۆیان پژمه‌یه‌ک بکه‌ن له‌م وڵاتانه‌ی دی، هه‌ڵامه‌ت بڵاو ده‌بێته‌وه‌.

له‌ سایەی ده‌وڵه‌تی قه‌ومیدا ته‌نها جیاوا‌زییه‌که‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ ده‌وڵه‌مه‌ندانی خۆماڵی که‌ چینێکن خۆیان باشتر ده‌گرن و  له‌ ڕێگای حکومه‌تی قه‌ومییه‌وه‌ باشتر ده‌توانن له‌گه‌ڵ بزنسمان و کۆمپانیا بێیانه‌کاندا ده‌ست تێکه‌ڵاوبکه‌ن ، بۆ کارئاساییکردن له‌ دزینی سه‌رچاوه‌ سروشتییه‌کان و ڕوتکردنه‌وه‌ی هێزی کاری وڵاتی “ڕزگار بوو”.  هه‌ر وڵاتێک بگریت له‌ جیهاندا له‌م باره‌یه‌وه‌  نموونه‌یه‌که، به‌ڵام با ته‌نها باس له‌ وڵاتی خواروی ئه‌فه‌ریقا بکه‌م که‌ له‌ خه‌باتی چه‌نده‌ها ساڵی دوورو درێژیدا دژی ڕژێمی نەژادپەرستی پێشوو ، بۆ هێنانه‌وه‌ی وڵات و نیشتمانیان بۆ ژێر ده‌ستی خۆیان به‌ هه‌موو سه‌رچاوه‌ سروشتی و نا سروشتییه‌کانیه‌وه‌.

زۆربه‌مان ئاگادارین که‌ چه‌نده‌ها ساڵ خه‌بات کرا ، خوێن ڕژێنرا، سه‌رکرده‌ به‌ندکرا، خه‌ڵکی برسی تر و ده‌ربه‌ده‌ر کرا تا ساڵی 1994 که‌ توانییان ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌یی خۆیان دروستبکه‌ن و ده‌سه‌ڵات له‌ ڕژێمی نەژادپەرست بسه‌ننه‌وه‌، ئه‌ی سه‌رئه‌نجام چی بوو؟ ئایا‌ ئاوات و خه‌ونه‌‌کانی خه‌ڵکی هه‌ژاری ڕه‌شپێست له‌و وڵاته‌دا هاته‌ دی؟

بێگومان حکومه‌تێکی قه‌ومی له‌ ڕه‌شپێست دروستکرا ، ده‌وڵه‌تێک بنیاتنرا ، هه‌ره‌ زۆری کادیران و به‌رپرسانی ANC و که‌سانی تری به‌شداربووی ئه‌و خه‌باته‌ ، جێگاکانیان هه‌ر له‌ سه‌رکرده‌ی ده‌وڵه‌ته‌وه‌ تاکو هه‌موو ئیداره ‌و ده‌سگه‌ ده‌وڵه‌تییه‌کان و نەقابه‌کان و ناده‌وڵه‌تییه‌کانیان پڕکردوه‌.  به‌کورتی هه‌موو ده‌مووچاوه‌کان له‌گه‌ڵ ڕه‌نگه‌کاندا  گۆڕان و به‌ڵام ئه‌وه‌ی که‌ یا هه‌ر نه‌گۆڕا و بگره‌ ژیانیشی به‌ره‌و خراپتر ڕۆیشتت یا ژیانی که‌مێکیان به‌حاڵ گۆڕاوه، هه‌ر له‌ شوێنی خۆیانن و دیسانه‌وه‌ به‌ ته‌مه‌نێکی تره‌وه‌ و له‌گه‌ڵ نه‌وه‌یه‌کی نوێدا له‌ دژی حکومه‌تێکی تر که‌ خۆماڵییه‌، ده‌بێت درێژه‌ به‌ خه‌باتیان بده‌نه‌وه‌ که‌ ئه‌م خه‌باته‌یان ده‌یه‌ها جا‌ر سه‌ختتر و خوێناوی تر ده‌بێت له‌وه‌ی پێشوویان.

به‌پێی ڕاپۆرتێکی بانقی جیهانی ‌ ناوه‌ڕاستی مانگی جولای 2012 دا کۆمه‌ڵگه‌ی خواروی ئه‌فریقا، ئه‌و کۆمه‌ڵگه‌یه‌ نه‌ك له‌ دوای ساڵی 1994 نه‌گۆڕا به‌ڵکو یه‌کێکه‌ له‌ هه‌ره‌ کۆمه‌ڵگه‌کانی جیهان له‌ ڕوی نایه‌کسانییه‌وه‌.  له‌ %10 ئه‌و خه‌ڵکانه‌ی که‌ داران و ده‌وڵه‌مه‌ندن له‌ %58 داهاتی وڵاتیان له‌ ده‌ستدایه‌، له‌ %10 ی خه‌ڵکه‌ هه‌ژاره‌که‌ی که‌ له‌ په‌راوێزی  کۆمه‌ڵگه‌که‌دایه‌ ته‌نها له‌ %0.5 داهاتی ئه‌و وڵاته‌یان له‌ ده‌ستدایه‌.  نەقابه‌ی ناوه‌ندی گشتی ڕێژه‌ی به‌تاڵه‌ی له‌ نێوانی خه‌ڵکه‌ ڕه‌شه‌که‌ی که له‌‌ ته‌مه‌نی کارکردندان به‌ له‌ %75  خه‌مڵاندووه‌ و له‌ به‌رامبه‌ر له‌ %35 خه‌ڵکه‌ سپییه‌که‌ بۆ هه‌مان ته‌مه‌ن.  مووچه‌ی کرێکارێکی کانه‌کان که‌ له‌ هه‌ل و مه‌رجێکی زۆر نامرۆڤانه‌دا کار ده‌کات له‌ نێوانی 300 بۆ 750 پاوه‌ندی بریتانییه‌ له‌ مانگێکدا.  ژماره‌ی ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ له‌م وڵاته‌دا که‌ نه‌خۆشی HIV/Aids یان هه‌یه‌ له‌ به‌رامبه‌ر ژماره‌ی دانیشتوانه‌که‌یدا زیاتره‌‌ له‌ هه‌موو وڵاتیکی تری ئه‌م جیهانه‌.  له‌ دوای دروستکردنی ده‌سه‌ڵاتی “خۆماڵی، نیشتمانی” ژماره‌ی خه‌ڵکانی بێخانووبه‌ره‌، ژماره‌ی خه‌ڵکانێک که‌ به‌هۆی ئه‌وه‌ی نه‌یانتوانیوه‌ پاره‌ی قائیمه‌ی کاره‌با و ئاویان بده‌ن ، که‌ سه‌رئه‌نجام بێکاره‌با و بێئاو ماونه‌ته‌وه‌، زۆر زیاترن تا پێش ساڵی 1994 .

ئه‌مه‌ ژیانی زۆربه‌ی خه‌ڵکی ئه‌و وڵاته‌یه‌ که‌ له‌ کاتێکدا ئه‌و وڵاته‌ له‌ %80 پلاتینی جیهان که‌ به‌کارده‌هێنرێت له‌ دروستکردنی زێڕو ئاڵتوون و شتی به‌های تردا ، له‌وی به‌ر‌هه‌مده‌هێنرێت.  هاوکاتیش توێژاڵێکی باشی خه‌ڵکه‌که‌ی له‌ کۆنه‌ به‌رپرسانی ANC و نەقابه‌کان یه‌کجار ده‌وڵه‌مه‌ند بوون. له‌ ئێستادا له‌ %5 کۆمپانیاکانی بۆرسه‌ی جیهانسبێرگ خاوه‌نه‌کانیان خه‌ڵکانی ڕه‌شن.  جاکوب زومای سه‌ره‌ککۆماریش له‌ ساڵی پاردا 4.5  ملیۆن  پاوه‌ندی بریتانی ته‌نها بۆ تازه‌کردنه‌وه‌ و ده‌ستپیاهێنانی نیشته‌جێکه‌ی  له‌ ده‌ره‌وه‌ی شاردا سه‌رفکردوه‌.  له‌ کاتێکدا که‌ ئه‌م هه‌موو برسێتی و نایه‌کسانێتی و نادادوه‌رێتی کۆمه‌ڵایه‌تی ده‌بینیت ، سه‌رت سوڕنامێنێت له‌وه‌ی که‌ بزوتنه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ری دژی حوکمه‌ت و ANC له‌ بره‌ودایه‌ و خودی ANC ش له‌ ساڵی 2008 دابوو به‌ دوو که‌رته‌وه‌.

له‌ نموونه‌یه‌کی تردا که‌ وڵاتێکی کۆنی ناوچه‌که‌یه ‌ که‌ ده‌مێکه‌ ده‌وله‌تی ” نیشتمانی” خۆیان و فه‌رمانڕه‌اوی خۆماڵی خۆیانیان هه‌یه‌، که‌ ده‌وڵه‌تی سعودییه‌یه‌ ، هه‌م وه‌کو یه‌کێک له‌ هه‌ره‌ ده‌وڵه‌ته‌ ” نیشتمانییه‌ سه‌ربه‌خۆکان” و ده‌وڵه‌مه‌نه‌‌کانی جیهان و هه‌م وه‌کو ده‌وڵه‌تێکی ئیسلامی زۆر به‌ زه‌بت و ڕه‌بتیش ، چه‌ند ئامارێک ده‌خه‌مه‌ پێشچاوی خوێنه‌ر:

به‌پێی ڕاپۆرتێکی ئه‌م دواییه‌ که‌ له‌ ڕۆژنامه‌ی گاردیانی 01/01/2013 دا هاتبوو چواریه‌کی دانیشتوانی ئه‌م وڵاته‌ له‌ژێر هێڵی برسێتییه‌وه‌ ده‌ژین که‌ له‌ کاتێکدا داهاتی نه‌وتی ئه‌م وڵاته‌ ساڵی پار 300 ملیار دۆلاری ئه‌مه‌ریکی بووه بۆ ته‌نها 28 ملیۆن له‌ دانیشتوان. له‌ ‌ نێوانی 2 بۆ 4 ملیۆنن له‌ دانیشتوانه‌که‌ی داهاتی مانگانه‌یان ته‌نها 530 دۆلاره‌ ، که‌ ڕۆژانه‌ دێته‌ سه‌ر 17 دۆلار ، هه‌ر له‌ هه‌مان کاتدا داهاتی مه‌لیک عه‌بدوڵا به‌ 18 ملیار دۆلار قه‌بڵێنراوه‌.  سێیه‌کی دانیشتوانی ئه‌و وڵاته‌ ته‌مه‌نیان له‌ژێر 30 ساڵه‌وه‌یه‌  و له‌ 4 به‌تاڵه‌ 3 نیان ته‌مه‌نیان له‌ 20 کاندایه‌.  ئه‌مه‌ واقیعی ئه‌و وڵاته‌یه‌ که‌ هه‌تاکو ساڵی 2002 ش نکوڵی له‌ حه‌قیقه‌تی هه‌بوونی هه‌ژاری و بێکاری کراوه‌.  له‌و وڵاته‌دا سیسته‌می باج له‌سه‌ر خه‌ڵکی ده‌وڵه‌مه‌ند نییه‌، ئه‌وه‌ی که‌ له‌وێ هه‌یه‌ دانی زه‌کاته‌ که‌ خه‌ڵکه‌ هه‌ره‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌که‌ش وه‌کو خه‌ڵکانی تر ته‌نها له‌ %2.5  ی داهاتیان ده‌به‌خشن.

Advertisements

وەڵامێک بنووسە

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / گۆڕین )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / گۆڕین )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / گۆڕین )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / گۆڕین )

Connecting to %s