بێجگە لە بایكۆتی ھەڵبژاردنی خراپ لە خراپتر، چ ڕێگەیەكی دیكە بۆ ڕزگاربوون لە سەروەریی ھەیە؟

بێجگە لە بایكۆتی ھەڵبژاردنی خراپ لە خراپتر، چ ڕێگەیەكی دیكە بۆ ڕزگاربوون لە سەروەریی ھەیە؟

چەوساوەی دەنگدەر؛ هاوچینانی خۆشباوەڕ بە سەرۆكی باش و دێمۆکراتی پارلەمانی !

وا جارێكی دیكە، پاش خەروارێك لە ئەزموونی خۆیی و ھاودەردەكانمان لە گۆشەكانی دیكەی جیھاندا، مانگی سێپتەمبەری ٢٠١٣ ھەرێمی كوردستان دەبێتەوە مەیدانی نواندنی گاڵتەجاریی ھەڵبژاردن و خۆشباوەڕكردن و چاوەڕوانھێشتنەوەی بندەستانی ناھوشیار  بەوەی دەنگدان بە دەستەیەكی دیكە و براوەبوونی دەسەڵاتخوازانێكی دیكە، بەرھەمەكەی ئەوە دەبێت، كە ئێمەی چەوساوە بە درێژایی تەمەن و فەرمانڕەوایی میرایەتییەكان، لە خەیاڵی خۆماندا وەك سیمبولێك بۆ ئازادی و یەكسانی و دادپەروەریی ئافراندوومانە و بەرجەستەمانكردووە !

بەڵام ھەردەم كەتوار و بەرەنجامی ڕووداوەكان لە بەرامبەر خۆزگە و خەونی ڕەوای پێشینانمان و ئێمەدا شتێكی دیكەی جیاواز و تەواو پێچەوانە بووە و ئەگەر ئاڵوگۆڕێكی ڕواڵەتی لە ناو و  شوناسی نەتەوەی سەروەراندا ھەبووبێت، ئەوا تەنیا تا ئەو جێیە بڕیكردووە، كە تاك لەبەردەم پاگەندەی ڕامیاران و پارتەكانیان و دەسەڵاتخوازاندا خۆشباوەڕ و دۆشداماو مابێتەوە.

ئەگەر بە سەرنجدانێكی خێرا ئاوڕ لە مێژووی ئەو ڕەوت و ئاراستە ڕامیارییانەی، كە لە بەرامبەر داگیركەردا پاگەندەی ئازادی و یەكسانی و دادپەوەریییان كردووە، تەنیا بە سەرەنجامێكی نەخوازراو دەگەین؛ گۆڕینی دەموچاوی ستەمكاران و پاراستن و گواستنەوەی ئامرازەكانی چەوسانەوەمان بووە، بە سەروەركردنی چەند پارت و سەرۆكێكی دیكە، وەك لە هەرێمی كوردستاندا دیتمان، جێگەی پارتی بۆرجوازی عەرەب، چەند پارتێكی بۆرجوازی كورد گرتییەوە و ئەوانەی كە تا دوێنێ سیخوڕ و بەكرێگیراوی بۆرجوازی عەرەب بوون، دەستبەجێ لەلایەن نوێنەرانی بۆرجوازی كورد (بەرەی كوردستانیی)ەوە كرانە “چەكداری شۆڕشگێڕ” و دەزگە سیخوڕیی و پۆلیسی و سوپاییە تیكشكاوەكانی ڕژێمی بەعس، چێكرانەوە  و بۆ سەركوتی ناڕەزایەتییەكانی جەماوەر خرانەوەگەڕ؛ وەك سەركوتی مانگرتن و ناڕەزایەتی كرێكارانی كارگەی چیمەنتۆی تاسڵوجە، ناڕەزایەتی خەڵكی هەڵەبجە لە ساڵیادی ٢٠٠٦دا، سەركوتی ناڕەزایەتییەكانی ناوچەی سۆران و كەلار و ڕانیە و سەركوتی ناڕەزایەتییەكانی ١٧ی شوبات ..تد، ئەمانە سەرەنجامی خەونی خۆشباوەڕانەی تاكی چەوساوەی كوردبوون بە پارتە بۆرجوازییەكان و فەرمانڕەوایەتی و دەوڵەتی نەتەوەیی و  دێمۆكراسی پارلەمانی و تاوەكو تاكی چەوساوە بەو دێوجامانە خۆشباوەڕبێت، هەر ئاوا لە خوێنگەوزاندنی خەونەكان بەردەوام دەبێت !

 وەك ھەموو جارەكانی دیكە لە هەرێمی كوردستانی ژێر سایەی دەسەڵاتی بۆرجوازی كورد، دیسانەوە بە گاڵتەجاری ھەڵبژرادنی خراپ لە خراپتر، ھەڵبژاردنی (جەنەڕاڵی لیبراڵ!) لەبەرامبەر (سەرۆكی دیكتاتۆر!)، ھەڵبژاردنی نوێنەرانی باڵی بازاری بەڕەڵا لە بەرامبەر باڵی قۆرخكەری بازاری بۆ سەرانی پارت، ھەڵبژاردنی یەكێك لە چەوسێنەرانمان بۆ ماوەیەكی دیكە تاكی ناڕازی ناهوشیار خۆشباوەڕدەكەنەوە، ئەمە ئەو گاڵتەجارییەیە، كە لە سەرتاسەری جیھاندا لە چوارچێوەی لیبرالترین دەوڵەت و لە چوارچێوەی كۆنەپارێزترین و دیكتاتۆرترین دەوڵەتدا، بەناوی مافی دەنگدان و ھەڵبژرادنی نوێنەرەوە بەڕێدەخرێت، كە تیایاندا چ بە فریودان یا بە زۆری چەك لەلایەن دەسەڵاتدارانەوە ئێمەی چەوساوە و بێدەسەڵات دەكێشنە پای سندووقەكانی بڕیاردان لەسەر ئەوەی كێ چەوسێنەر و شوانەمان بێت، كێ مافی بڕیاردانی كۆیلەتی ئێمەی ھەبێت، كێ چارەنووسی خۆمان و منداڵان و نەوەكانمان دیاریبكات، كێ مشەخۆری بەری ڕەنجی كار و بەرھەمھێانمان بێت، كێ سزادەر و كێ پاسەوانی زیندانمان بێت !

ئازادیخوازان، یەكسانیخوازان، دادپەروەرییخوازان، ئێمە [ئەناركیستەكان] بێجگە لەوەی كە لە ھەموو جێیەك و لە ھەموو سەردەمێكدا دژی بەشداری دەنگدان و خۆھەڵبژرادنین و بەردەوام لە ھەموو وڵاتاندا بەڕووی ھەڵبژاردنی سەروەراندا كەمپەینی دژی دەنگدان بەرپادەكەین، لێرەدا بە دیاریكراوی لەم ھەڵبژاردنە گاڵتەجارییەی دەسەڵاتداران و دەسەڵاتخوازانی هەرێمی كوردستاندا، لەبەر دوو ھۆ، بۆ بایكۆتكردنی و دژوەستانەوە بانگەواز دەكەین:

ھۆی یەكەم، لە ڕوانگەی ھزر و ئایدیای ئازادیخوازیی (ئەناركی)ەوە، سیستەمی ڕامیاریی بەگشتی و سیستەم و پێكھاتەی قوچكەیی (ھیرارشی) بەدیاریكراویی؛ چ پاشایەتی و ئیسلامی و دیكتاتۆری و تاكپارتیی بێت یا دێمۆكراتی پارلەمانی (فرەپارتیی)، سیستەمی كۆیلەكردنی مرۆڤە و ھەموو ھەوڵ و تەقەلایەك لەسایەیدا، تەنیا بۆ كۆیلەڕاگرتنی ئێمەی ژێردەستە و بەرھەمھێنەرە، لەپێناو مسۆگەركردنی خاوەندارێتی تایبەتی و قازانجی كەمینەیەكی سەرمایەدار و زەمیندار و دەستەبژێری ڕامیار!

ھەر لەبەرئەوە ھەڵبژرادن و دەنگدان  لە سیستەمێكدا كە لەسەر بنەمای سەروو و خوار، سەروەر و ژێردەست، دارا و نەدار، بەرھەمھێنەر و مشەخۆر، فەرماندەر و فەرمانبەر دامەزرابێت، بێجگە لە مافی ھەڵبژاردنی چەند مشەخۆرێك وەك نوێنەر و چەوسێنەرێك وەك سەرۆك و شوانە، ھیچ بڕیاردان و مافێكی سەرەتایی بۆ ئازادانە ژیان و خۆبەڕێوەبردن نەھێشتووەتەوە. لەبەرئەوە، ئێمەی ژێردەستە لەجیاتی خۆشباوەڕیی و چاوەڕوانی ئەوەی كە دەسەڵاتخواز و چەوسێنەرێكی بەبەزەیی و بەویژدان پەیداببێت و ئازادی و مافمان بۆ بگێرێتەوە، پێویستە خۆمان بە پشتبەستن بە ویست (ئیرادە) و یەكگرتوویی ھێز و توانای خۆمان، لە شوێنی ژیان كار و خوێندن و فەرماندا، ڕێكخراوە سەربەخۆكانی خۆمان، گروپە خۆجێییەكانی خۆمان لەسەر بنەمای كۆبوونەوەی گشتی و بڕیاردانی بە كۆمەڵ و جێبەجێكردنی گشتی، ڕێكخستن و پایەكانی دێمۆكراسی ڕاستەوخۆ [كە ھەزاران ساڵ پێش ئێستا لە گوند و شار و كۆمەڵگە ئازادە بێدەوڵەتەكاندا پەیڕەوی لێكراوە و ژیانی ئازادانەی لەسەر ڕێكخراوە] پێكبھێنین و كۆمەڵگە بۆ شۆڕشی كۆمەلایەتی ھەڵخڕێنین و ھەر ئێستا دوور لە دەستتێوەردانی گروپ و كەسە ڕامیارەكان، ھەرەوەزییە ئابووریی و كۆمەڵایەتییەكانمان لە كێڵگە و كارخانە و گەرەكەكان و گوندەكاندا پێكبھێنین و كاروبار و  شێوەی ژیان و بەرھەمھێنانی كۆمەڵگەكانمان سەربەخۆ لەلایەن خۆبەڕێوەبەرایەتییەكانی خۆمانەوە بەڕێوەببرێن و دەستی فەرمانڕەوایی بۆرجوازی كورد و عیراق و پارتە ڕامیارە بەرھەڵستكارەكانیش لە تێكدانی ژیان و ئاساییش و دروستكردنی دوژمنایەتی نەتەوەیی و ئایینی و ڕەگەزیی و نەژادیی و خێڵەكیی، كۆتابكەین.

ھۆی دووەم، ئەگەر لەژێر كارایی میدیای بەناو سەربەخۆ و “ئەهلی” و پارت و ڕامیارە دەسەڵاتخوازەكاندا بەو سەرەنجامە گەیشتوون، كە لێپرسراوێك، مەلایەك، باڵێك لە دەرەوەی دەسەڵات و لەنێو پارلەماندا خەریكە هەرایەك دژی پاوانگەریی دەسەڵات و چەپاوڵی سامان و داهاتی كۆمەڵگە بەڕێدەخات و لە بەرامبەردا ئەڵتەرناتیڤی بۆ دیكتاتۆریی سەرۆك، خۆشباوەكردنی تاكی چەوساوەی ناهوشیارە بە سەرۆكی باش و خەریكی ڕازاندنەوە و خۆشباوەڕكردنمانە بە چەپاوڵی بازارئازاد؛ بەوەی یەكسانی هەل و ماف بۆ هەمووان مسۆگەردەكات، وەها هەوڵێك بێجگە لە فریودان و بزوواندنی ئارەزووی ناهوشیارانە و خۆشباوەڕانەی تاكی ناهوشیار هیچی دیكە نییە. چونكە بە كردەوە بازارئازاد لە ئۆروپا چەپاوڵی سامان و داهاتی كۆمەڵگەیە لەلایەن چەن كۆمپانییایەكی جیهانخۆرەوە بە پاڵپشت و پارێزگاریی دەوڵەت سیستەمی پارلەمانی و لە هەرێمی كوردستانیشدا بە درێژایی دوو دەهە چەپاوڵی سامان و داهاتی هەرێمی كوردستان لەلایەن كۆمپانیای پارتەكانەوە [نۆكان و كۆڕەك و  كۆمەلێكی دیكەوە] نوێنەرایەتی هەمان بازارئازادی نیئۆلیبراڵ بووە وەك پێشمەرج و زەمینەسازیی بۆ هەڵئاوسانی دەیان و سەدان ملیاردلێر و ملیۆنێری یەك شەو و ڕۆژە و هەروەها فەرمانڕەوایەتی هەرێم وەك نوێنەری ڕەوت و تەوژمی نیئۆلیبراڵ و كۆمپانییە جیهناخۆرەكانی، هەر هەمان كاریان ئەنجامداوە، كە جەنڕاڵەكانی لیستی نەوشیروانییەكان، ژێرەكی بەڵێنیان بە داگیركەرانی عیراقداوە؛ پێداویستی وەها ئاڵوگۆڕێك بۆ سیستەمی جیهانی نیئۆلیبراڵ و كۆمانییە جیهانخۆرەكان، تەنیا دوورخستنەوەی مەترسی هوشیاربوونەوەی چەوساوانی ئەم هەرێمەیە بەرامبەر پاوانگەریی و چەپاوڵگەریی نیئۆلیبرالیزم و بازارئازادەكەی و ئامادەكردنی ئەڵتەرناتیڤی گونجاوە بۆ كاتی پێوێست، كە لەم ساتەی هەرێمی كوردستاندا، پاش لاوازبوونی دەسەڵاتی قەرەقوشیانەی(ینك) و (پدك، مەگەر تەنیا لیستی نەوشیروانییەكان و مەلا هاوپەیمانەكانیان، بتوانن پاوانگەریی و چەپاوڵگەریی زلهێزەكان و كۆمپانییە جیهانخۆرەكانی ئەمەریكا و ئەمەریكا مسۆگەر بكەن و خۆگرتنی بزووتنەوە كۆمەڵایەتییە سەربەخۆكان و ئەگەری شۆڕشی كۆمەڵایەتی دوور بخەنەوە !

ئەگەر دوو دەهە گاڵتەجاریی دێمۆكراسی پارلەمانی و ناكامی چاوەڕوانی سەرۆكی باش و دەركەوتنی دیوی ڕاستەقینەی  دێوجامەی بەهەشتی نەتەوەیی، ھێشتاكە نەبوونەتە بڕواپێھێنەر بەوەی، كە نابێت بە گاڵتەجاری ھەڵبژاردن و دەنگدان خۆشباوەربین، ئەوا چوونەپای دەنگدان و چەندبارەكردنەوەی ھەمان ھەڵە، كە ھەموو جارێك سەرەنجامەكەی كۆیلەتركردنەوەی خۆمانە، ھەڵەیەكی مێژووی چەندبارە دەكەینەوە و بێجگە لە درێژبوونەوەی تەمەنی نەگریسی دەسەڵاتداری مشەخۆران، ھیچی دیكەی بەرھەمنەھێناوە و ناھێنێتەوە !

ھاوڕێیانی ئازادیخواز و یەكسانیخواز و دادپەروەیخواز، ئەگەر خوازیاریت لێدانێك لە سیستەمی سەركوت و مشەخۆریی سەرمایە بدەیت، ئەگەر خوازیاری كۆتاییپێھاتنی گاڵتەجاریی ھەڵبژاردنی خراپ لە خراپتری، ئەگەر خوازیاری كۆتاییپێھاتنی زیندان و ئەشكەنجە و سێدارە و ترس و ڕاونانیت، ئەگەر خوازیاری لاوازكردنی پایەكانی ھەڵاواردنی ڕەگەزیی و ئایینی و نەژدادی و نەتەوەییت، ئەگەر خوازیاری بنیاتنانی كۆمەڵگەیەكی ئازاد و سەربەخۆ و یەكسان و دادپەروەریت، دەی ئیتر كاتی ئەوە ھاتووە لەجیاتی چوونە دەنگدان و ھەڵبژرادنی خراپ لە خراپتر، لەجیاتی خۆشباوەڕیی بە سەرۆكی باش و دێمۆكراسی پارلەمانی، كاتی ئەوە ھاتووە بڕوا و متمانەمان بە ھێز و توانای یەكگرتووی جەماوەریی خۆمان ھەبێت و چۆن لە ناڕەزایەتی و خۆپیشاندان و مانگرتنەكانی چەند ساڵی ڕابوردوودا نیشانماندا، ھەر ئێستا كاتی ئەوەیە، كە بە مانگرتنی گشتی، خەباتی نافەرمانی مەدەنی، بە خۆڕێكخستنی جەماوەریی و كۆمەڵایەتی لە گەڕەك و گوند و كێڵگە و كارخانە و فێرگە و فەرمانگەكاندا پایەكانی سیستەم و دەوڵەتی چینایەتی لاوازبكەین و بەڕێوەبەرایەتی سەربەخۆی خۆمان بكەینە ئەڵتەرناتیڤی سیستەمی سەروەریی و مشەخۆریی دێمۆكراتی پارلەمانی و تیئۆكراسی [فەرمانڕەوایی ئایینی] و دیكتاتۆریی تاكپارتیی.

بۆ پێشەوە بەرەو بایكۆتی ھەڵبژاردن و دەنگدانەكان

بۆ پێشەوە بەرەو پێكهێنانی خۆبەرێوەبەرایەتیی گەلیی لەسەر بنەمای دێمۆكراسیی ڕاستەوخۆ

بۆ پیشەوە بەرەو كۆمەڵگەی ئازاد و یەكسان و دادپەروەر

نا بۆ فەرمانڕەوایی پارت .. نا بۆ دێمۆكراتی پەرلەمانی .. نا بۆ تێئۆكراسی

با ڕۆژی دەنگدان بە مشەخۆران بكەینە ڕۆژی مانگرتنی گشتی و بایكۆتی ھەڵبژاردن و دەنگنەدان

سەكۆی ئەناركیستانی كوردستان

٢١ی ئۆگوستی ٢٠١٣

نێونه‌ته‌وه‌یی *

نێونه‌ته‌وه‌یی *

 

ن: دانییل گرین

و. له‌ عه‌ره‌بییه‌وه : سه‌لام عارف

نێونه‌ته‌وه‌خوازی** له‌ لۆجیکی بیروباوه‌ڕی فیدریالییه‌وه‌ سه‌رچاوه‌یگرتووه‌، به‌واته‌یه‌کی دیکە له‌ “یه‌کێتییه‌کی مه‌زنی مرۆڤایه‌تی و برایانه‌وه‌” سه‌رچاوه‌یگرتووه‌، (باکۆنین) دیسان له‌سه‌ر یۆتۆبیای بۆرژوازی په‌رده‌هه‌ڵئه‌ماڵێت، واته‌ له‌سه‌ر ئه‌و فیدریالییه‌، که ‌له‌ سۆسیالیستی نیۆنه‌ته‌وه‌یی شۆڕشگێڕه‌وه‌ هه‌ڵنه‌قوڵاوه‌

ته‌ماشاکه‌ن باش دیاره‌، که‌ (باکۆنین) پێش سه‌رده‌مه‌که‌ی خۆی که‌وتووه ‌و(ئه‌وروپی)ه‌ و داوای دامه‌زراندنی یه‌کێتی وڵاته‌ ئه‌وروپییه‌کان ده‌کات، ئه‌و یه‌کێتییه‌ش به‌تاکه‌ ئامراز ده‌زانێت بۆ”هه‌ڵنه‌گیرسانی جه‌نگی نێوخۆی (ئەهلی) نێوان گه‌لانی ئه‌وروپا” به‌ڵام لەتەك ئه‌وه‌شدا ئه‌و داوای به‌ئاگابوون و سڵکردنه‌وه‌ له‌ فیدرالی نێوان ده‌وڵه‌ته‌کان ده‌کات، له‌وجۆره‌ی که‌ ئه‌مڕۆ هه‌یه‌.

“ده‌وڵه‌تی نێوه‌ندی بیرۆکراتیی هه‌روه‌ها سه‌ربازیی با به‌ناویش کۆماری بێت، ناتوانێت به‌نیازێکی پاکه‌وه‌ بچێته‌ نێو کۆنفیدراڵییه‌کی جیهانییه‌وه‌، پێکهاته‌ی ده‌وڵه‌تێكی له‌و چه‌شنه، واته‌‌ (نێوه‌ندی بیرۆکراتیی سه‌ربازی) به‌ شاراوه‌یی بێت یان به‌ ئاشکرا، دژی ئازادییه‌ له ‌ناوه‌وه‌ی وڵات، ده‌ستبه‌رداری بانگه‌وازی جه‌نگخوازی نابێت، مه‌ترسی و هه‌ڕه‌شه‌یه‌کی مه‌زنه‌  له‌سه‌ر دراوسێکانی، په‌یمانبه‌ستن لەتەك ده‌وڵه‌تێکی ئاوا کۆنخوازدا (خیانه‌ته‌ له‌ شۆڕش) .

به‌بێ  له‌نێوبردنی ڕێکخستنی کۆنی له‌ سه‌ره‌وه‌ بۆ خواره‌وه‌، که ‌له‌سه‌ر بنه‌مای ده‌سه‌ڵاتسه‌پێنی و داپڵۆسین سه‌قامگیره‌، ئەستەمە یه‌کێتی ده‌وڵه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌وروپا ببێته‌ مایه‌ی دروستبوونی یه‌کێتی ده‌وڵه‌ته‌ یه‌کگرتوه‌کانی جیهان، به‌پێچه‌وانه‌ی ئه‌وه‌وه‌، له‌ باری شۆڕشی کۆمه‌ڵایه‌تییدا له‌ وڵاتێك، وڵاته‌کانی دیکە به‌ هه‌مان بیروباوه‌ڕه‌وه‌ چاویلێده‌که‌ن و ڕاده‌په‌ڕن، تا خۆیان له‌  فیدریالییه‌کی شۆڕشگێڕدا ببیننه‌وه‌، به‌بێئه‌وه‌ی  گوێ به‌ سنووره‌کانی نێوان ده‌وڵه‌ته‌کانی ئێستا بده‌ن، نیونه‌ته‌وه‌ی ڕاسته‌قینه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای جیابوونه‌وه‌ و مافی چاره‌نووس ڕاوه‌ستاوه‌، واته‌ ده‌بێت  تاك – ناوچه ‌- هه‌رێم – نیشتمان، مافی ڕه‌های ببێت، تا بتوانێت چاره‌نوسی خۆی دیاریبکات، له‌ هاوبه‌شیکردندا یان هاوبه‌شینه‌کردن، لەتەك کێ گه‌ره‌کییه‌تی ین نه‌یگه‌ره‌که‌، هه‌روه‌ها دە‌بێت مافی به‌جێهێشتنی هاریکاریکردنی، مسۆگەرکراوبێت، به‌بێ گیۆدان به‌وه‌ی که‌ پێیده‌ڵێن مافه‌ مێژوییه‌کان یان خۆگونجاندن لەتەك وڵاته‌ دراوسێکاندا “مافی یه‌کگرتنی ئازاد یان جیابوونه‌وه‌ی ئازاد، گرنگتریین مافی ڕامیارییه ‌و له‌ ڕیزی پێشه‌وه‌ دێت، گه‌ر وانه‌بێت ئه‌وا کۆنفیدرالی نێوه‌ندێتییه‌کی پۆشه‌‌”.

ئه‌و بیروباوه‌ڕه‌ی ئازادیخوازه‌کان، نه‌ جیابوونه‌وه‌خوازییەوەیە‌ و نه‌ گۆشه‌گیرخوازییەوە، نه‌خێر به‌پێچه‌وانه‌وه‌ “ئازادیخوازه‌کان له‌و بڕوایه‌دان، ئه‌و کاته‌ی مافی جیابوونه‌وه‌ ده‌چه‌سپێنرێت، ئه‌و  کاته‌  جیابوونه‌وه ڕوونادات و یه‌که‌ نیشتمانییه‌کان له ‌به‌ڵای داپڵۆسین و درۆی مێژوویی دووده‌بن، واته‌ جیابوونه‌وه‌ زاده‌ی داپڵۆسین و درۆی مێژوویی نابێت و ئه‌و کاته‌ ئه‌و یه‌کانه ‌”به‌هێزتر و به‌ به‌هه‌متر ده‌بن ئەستەمە‌ هه‌ڵبوه‌شێنه‌وه‌”.

به‌رله‌وه‌ی (لینین) و کۆنگره‌ ده‌ستپێکه‌کانی نیۆنه‌ته‌وه‌یی سێیه‌م ئاڕاسته‌ی خۆیان بگۆڕن و ببنه‌ نێوه‌ندچی ده‌سه‌ڵاتگه‌را و ئیمپریالیزمێکی په‌چه‌پۆش، ئه‌و تێگه‌یشتنه‌ی (باکۆنین)یان قه‌رزکرد و کردیانه‌ بنه‌مای ڕامیاریی ستراتیجی نه‌ته‌وه‌یی خۆیان دژی کۆلۆنیالیزم.

**************

په‌ڕاوێز

* بابه‌تی سیازده‌ی به‌شی ( گه‌ڕان به‌ دوای کۆمه‌ڵگه‌ی داهاتوودا)، له‌ په‌ڕتووکی (التحرریة من العقیدة الی الممارسة، دانییل غیرین)

** به‌ بیروبۆچوونی من ” له‌‌یه‌کچوونی خه‌باتی خۆبه‌خۆیی زه‌حمه‌تکێشانی وڵاتان” باشتریین ده‌ربڕیینه‌ له‌ نیۆنه‌ته‌وه‌خوازی، که‌م نیین ئه‌وانه‌ی که‌ به‌یه‌کگەییشنی چه‌ند (سه‌رێکی هۆشمه‌ندی نمره‌ یه‌ک)ی ئێره ‌و ئه‌وێ به‌ نیۆنه‌ته‌وه‌خوازی ده‌زانن، به‌ بیروڕای من ئا ئه‌مه‌یان زیاتر له‌ (ئاهه‌نگی یه‌کترناسیین) ده‌چێت، له‌وه‌ی که‌ له‌ نێو نه‌ته‌وه‌خوازیی کرێکاران بچێت، تکایه‌ بڕواننه‌ به‌ڵگه‌نامه‌کانی نیونه‌ته‌وه‌یی دووه‌م و سێهه‌م و  چواره‌می ئێستای ترۆتسکیه‌کان- و.ك

له‌ چله‌ی مه‌رگی ‘له‌تیف’ی برای شیریی و هاوڕێی دێرینم

له‌  چله‌ی مه‌رگی ‘له‌تیف’ی برای شیریی و هاوڕێی دێرینم

 

زاهیر باهیر- له‌نده‌ن‌

24/08/2013

ئه‌مڕۆ، 26/08/2013، 40 رۆژ به‌سه‌ر جه‌سته‌ی مردوت ، گیان و یادی  زیندوت، هه‌وڵ و تێکۆشانی سه‌رده‌مانێکی له‌بننه‌هاتووت ، تێده‌په‌ڕێت. ڕۆژانێک، سه‌رده‌مانێک که‌ تێکۆشان و کارکردنی سیاسی نه‌ک هه‌ر قه‌ده‌غه‌ بوون به‌ڵکو بڤه‌ش بوون،  نه‌ک هه‌ر باجه‌کان‌ی دانی سه‌ری خۆت بوون، به‌ڵکو خێزان و خزماننیشت بوون. ئا له‌و ڕۆژانه‌دا بوو که‌ تۆ قۆڵی خه‌باتت تیادا هه‌ڵکردوو له‌پاڵ کاری ڕۆژانه‌ی کرێکارییدا ، کۆڵی خه‌می نه‌ک کرێکاران و هه‌ژارانی وڵاتت ، به‌ڵکو هه‌موو دونیاشت له‌کۆڵنابوو.  ئا له‌م ڕۆژه‌ سه‌ختانه‌دا  بوو ‌ که‌ تۆ هه‌یتێکت کارکردن و په‌یداکردنی بژێوی خێزانت بوو هه‌یتێکی تریشت دابینکردنی شوێنی خۆشاردنه‌وه‌ی هاوڕێیان و مشوورخواردنیان، بوو.  ڕۆژانێک بوو تۆش وه‌کو به‌شێکی  زۆرمان له‌ ڕیزی پێشه‌وه‌ی  ئه‌گه‌ری گرتن و کوشتندا قاره‌مانانه‌ ڕاوه‌ستابووی، وه‌کو گه‌لێکی ترمان تۆ موڵکی خۆت  وخێزانت نه‌بووی ، وه‌کو هه‌ندێکی تریشمان شێرئاسا  هه‌میشه‌ له‌ ململانێو ده‌سته‌و یه‌خه‌ی مه‌رگدا بووی….  له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌مانه‌شدا هه‌ر  مایت …. ته‌مه‌ن بواری دایت … منیش و خۆشت نه‌مانده‌زانی ڕوداوی سه‌یاره‌ مه‌رگت بۆ ده‌هێنێت…. که‌سمان نه‌مانده‌زانی “دکتۆرێك”  ، قه‌سابێك  له‌ قه‌سابه‌کانی  شار ، له‌بری چاره‌سه‌ر،  چاولێکنانی هه‌تا هه‌تاییت  به‌باڵاده‌بڕێت.  ئای له‌و زوڵمه‌ی که‌ له‌ تۆ کرا ، ئای له‌و چاره‌سه‌رکردنه‌ی “دکتۆر”، که‌ به‌ تۆ بڕا.

 

ئه‌مڕۆ یادی چله‌ی کۆچی دووایته‌، ئه‌و بۆنه‌یه‌ی ، که‌ خۆت له‌ سه‌رێنی ژیانتا بۆ گه‌لێك  هاوڕێ و براده‌رو ناسیاو و خزمت ڕێکتده‌خست، مه‌خابن که‌چی ئێستا ده‌بێت ، یه‌کێکی تر به‌و کاره‌ هه‌ڵسێت، یه‌کیكێ تر یادی چله‌ی تۆ ، چله‌ی خۆت به‌ ئه‌نجامبگه‌یه‌نێت….که‌ تۆ وه‌ختی ئه‌مه‌ت نه‌بوو…ئای له‌ بێمروه‌تی ژیان ، ئای له‌ بێڕه‌حمی و بێبه‌زه‌یه‌تی ژیان .   ئا له‌م ڕۆژده‌ براده‌رانی تۆ، خزمان و دۆستان و ناسیاوانی تۆ قاوه‌ی ماته‌مینی ده‌نۆشن ، جغه‌ره‌ی خه‌ماوی ده‌کێشن ، ئاخ و هه‌ناسه‌ی قوڵی بێهووده‌ هه‌ڵده‌کێشن….ئا له‌م ساته‌دا هه‌ر باس باسی قه‌زاو قه‌ده‌ره‌کانه‌ ، باسی نسیب و به‌خت و ناوچه‌وانه‌کانه‌ ، باسی ئه‌جه‌ل و ڕوداو و ڕێکه‌وته‌کانه‌، باس له‌  قسه‌و حیکایه‌ته‌ بێسه‌ر و به‌ره‌کانه‌… هه‌ر یه‌ک به‌ گێڕانه‌وه‌ی سه‌رگوزشته‌یه‌ك دڵی خۆی ده‌داته‌وه‌ …هه‌ر یه‌ك به‌ جۆرێك ئه‌ستێڵی دڵی پڕ له‌ خه‌م و په‌ژاره‌ی خۆی، به‌رده‌داته‌وه‌……..به‌ڵی به‌وشێوه‌یه‌ ‌ بۆنه‌ی چله‌ به‌ڕیده‌کرێ ،  چه‌ند قسه‌یه‌کی “خێرو” بێسه‌روبه‌ره‌شی تیادا ده‌کرێ…..که‌چی ئه‌وه‌ی گرنگه‌ قسه‌ی له‌سه‌ر بکرێ ، ناکرێ، گه‌ر بیشکرێ هه‌وڵی جددی بۆ نادرێ…..که‌ بۆچی ئه‌م هه‌موو قه‌زاو قه‌ده‌رانه‌‌؟ بۆچی ئه‌م هه‌موو نسیب و ئه‌جه‌لانه‌؟ بۆچی ئه‌م هه‌موو ڕیکه‌وت و کۆتایی به‌ ژیان هێنانه‌‌؟ له‌م وڵاته‌ بیمارستانه‌….له‌م وڵاته‌ کاولستانه‌ … له‌م وڵاتی خه‌ڵکی بێچاره‌نووسانه‌…بۆچی …بۆ بوونه‌ته‌ سه‌رچاوه‌ی ئه‌م هه‌موو ڕێکه‌وتانه‌‌؟ ئه‌م هه‌موو ئه‌جه‌لانه‌؟ ئه‌م هه‌موو تیاچوون و کوشتارانه‌‌؟!!!!  ڕۆژ نییه‌ خه‌ڵکانێك به‌ ڕوداوای سه‌یاره‌ گیانی خۆیان قوربانی نه‌که‌ن، یا به‌ شۆرتی کاره‌با ژیان له‌ده‌ستنه‌ده‌ن،  یا له‌ بینایه‌کی سه‌رکاره‌وه‌… نه‌که‌ونه‌‌ خواره‌وه‌ ، یا ئافره‌تێکه‌و په‌ره‌مێزێک پیایدا نه‌ته‌قێته‌وه‌ ، ژنێکه‌ ، کیژۆڵه‌یه‌کی  گه‌نجه‌، له‌سه‌ر پاراستن و پارێزگاریکردن له‌ “شه‌ره‌ف” خوێنیان حه‌ڵال نه‌کرێت…..ئاخر له‌ وڵاتی ژێر ده‌سه‌ڵاتی  خۆماڵیدا به‌ ئاگه‌داری سه‌رانی حوکمڕان، هه‌‌موو ئه‌مانه‌ ڕوده‌دات و ده‌کرێت…. هه‌ر پیاوان و ژنانی  خۆماڵییه‌، خه‌ڵتانی خوێنده‌کرێت.    سه‌رئه‌نجامیش ئه‌م برینه‌ قوڵانه‌ به‌ خوێندنی  فاتیحایه‌کی سه‌رزاره‌کی له‌بیرده‌کرێت… به‌ تێکه‌وتنی چه‌ند پیاوماقوڵێك کێشه‌که‌ چاره‌سه‌ر ده‌کرێت.

 

له‌مڕۆژه‌دا ، ڕۆژی چله‌ت ، من یاده‌وه‌رییه‌کانی ژیانت باسده‌که‌م ، بۆتناگریم و ئاهه‌نگی سه‌رده‌می ژیانت سازده‌که‌م…….هۆ برا …برا شیرییه‌که‌م، هاوته‌مه‌نی منداڵی  و جه‌حێڵییه‌که‌م…هۆ هاوڕێ دێرینه‌که‌م….له‌یادم نییه‌ تۆ  حه‌وت ڕۆژ له‌ من  گه‌وره‌تر بووی،  یا من له‌ تۆ؟ به‌ڵام ئه‌وه‌نده‌ ده‌زانم که‌ من و تۆ له‌ گوندێکی بچوکی سه‌ر به‌ قه‌رداخ له‌ ناو دووخێزانی یه‌ک خێزانیدا  به‌یه‌که‌وه‌ چاومان هه‌ڵهێنا، به‌یه‌که‌وه‌  ده‌ستمان به‌ سه‌ر و پۆتڵاکی یه‌کدیدا ده‌هێنا….تۆ ئه‌و کاته‌ش که‌سێکی جوودا بووی ….  منداڵێکی بێگیروگرفت .. بێ مزه‌ڕه‌ت … بێ وه‌ی بووی ، وه‌کو ئێمه‌ی منداڵانی تری  چه‌توونی گووند، نه‌بووی، که‌ کوله ‌و قۆڕی و مارمێلکه‌و بزنمژه‌و  قومقمۆکه‌ی سه‌رتاوێره‌کانی چه‌موو دۆڵه‌کانی قه‌راغ ئاوایی به‌ ده‌ستمانه‌وه‌ زه‌لاله‌تیان بوو،  زه‌رده‌زیڕه‌ و زه‌رده‌واڵه‌ ، ڕیشۆڵه‌و  قوڵته‌و پۆڕو سوێسکه‌و که‌و و چۆله‌که‌ و ته‌نانه‌ت به‌چکه‌کانیشیان، به‌ ده‌ستمانه‌وه‌ گیرۆده‌، بوون ، بۆق و قرژانگ و  کیسه‌ڵی ئاوی و دێمی، مارو مارماسی و جله‌شڕه‌و .. به‌ده‌ستمانه‌وه‌ گرفتاربوون …. به‌ڵی هه‌رچی بجوڵایه‌ته‌وه‌ ئێمه‌ بڕیاری ئیعدامکردنیان و کوشتنیانمان پێبوو…ته‌نانه‌ت دزینی فه‌ریکه‌ نۆك ، خه‌یار و ترۆزی و کالیار ، شه‌مامه،‌ زرك و کاڵه‌ك و شووتی… هه‌موو جۆره‌ میوه‌و سه‌وزه‌یه‌ك ، پیشه‌مان بوو … شتێك نه‌بوو ڕێگرمان بێت، شتێك نه‌بوو به‌ربه‌ستمان بێت…..ئه‌ی خودای من، ئێمه‌ چ زاڵمێك بوین، ئێمه‌ چه‌ند دڵڕه‌ق و چ خراپ په‌روه‌رده‌کراوێك بووین، چ کاولکه‌رێك…  چ مه‌خلوقێك  بووین  بۆ تێکدان و خاپورکردنی هه‌موو ده‌ورو به‌رمان.  که‌چی تۆ مرۆڤێکی دیکه‌ بووی ، که‌چی تۆ ئه‌و کاته‌ش له‌ نێوانی ئێمه‌دا بوونه‌وه‌رێکی  جوودا بووی…..

 

که‌ گه‌وره‌ش بویت دیسانه‌وه‌ له‌ شار له‌ هه‌مان گه‌ڕه‌ك یه‌کمانگرته‌وه، له‌گه‌ڵ گه‌لێکی تر له‌ هاوڕێیان و براده‌ر‌ان، سرودی سه‌رفرازی کرێکاران و هه‌ژارانی نه‌ك عێراق ، به‌ڵکو هه‌موو دوونیامان ده‌وته‌وه‌ ….له‌گه‌ڵ به‌ڕێکردنی ئه‌و ڕۆژه‌ سه‌ختانه‌دا …  بۆ ته‌نیا جارێکیش نه‌مدی که‌ بزه‌ی خۆشی و کامه‌رانی له‌سه‌ر لێوه‌کانت بزر ببێت ، وره‌و ئومێد و ئامانجی داهاتوو بۆ ساتێکیش له‌لای تۆ ، ئاوا ببێت.  ئای که‌ مرۆیه‌کی که‌یفخۆش و کارامه‌و به‌که‌ڵک بووی …..له‌ هه‌ر شوێنێك داوابکرایتایه‌، هه‌رکه‌سێك کاری پێتبوایه‌ ، کاری هه‌رکه‌سێك به‌تۆ ڕاییبکرایه‌،  تۆ له‌وێ بوویت … بێ سێ و  دوو تۆ له‌وێ بویت..به‌بێ دوواکه‌وتن تۆ ده‌چویت و  تۆ له‌وێ بوویت…ئیدی شه‌و بوایه‌ ، ڕۆژبوایه‌ زوو بایه‌  یا دره‌نگبوایه…‌ تۆ هه‌ر ده‌چویت و له‌وێ بویت …تۆ  مامه‌خه‌مه‌و  خه‌مخۆرو مشورخۆر و که‌ڵکگری دراوسێ بووی ، هی براده‌ران و هاوڕێ و خزم و که‌سوکارو هه‌تا نه‌ناسیاوانیش بووی… تۆ بۆ خۆت نه‌ ده‌ژیای ، بۆ هه‌موومان ده‌ژیای … بۆیه‌ له‌ کیس هه‌موومان چووی… بۆیه‌ کۆچی دوایت سوێیه‌کی گه‌و‌ره‌و داخێکی نه‌بڕاوه‌ بوو … هۆ برا شیرییه‌که‌م …هۆ هاوڕێ دێرینه‌که‌م… تۆ وه‌ختی مردنت نه‌بوو .. کۆچی دووایی تۆ زۆر زوو.. زۆریش پێشواده بوو … ئێمه‌ هه‌موومان هێشتا کاری زۆرمان پێت مابوو….ئیدی تۆ ڕۆیشتیت و به‌ دوا مه‌نزڵی خۆت گه‌یشتیت … به‌ڵام  هێشتا  ‘که‌ژاڵ’ و سێ منداڵ چاوه‌ڕوانی  هاتنه‌ژوره‌وه‌ی ئێوارانی دوای سه‌رکاری تۆ ده‌که‌ن، هێشتا پیره‌ دایکی سێجار جه‌رگسووتاوت، دایه‌ خاوه‌رم،  چاوه‌ڕوانی شکانی ڕۆژوی ڕۆژگاری گه‌رمی هاوینی سلێمانی به‌ بینینی تۆ ده‌کات….له‌ولاشه‌وه‌   ده‌ هه‌ر خوشک وه‌کو هه‌میشه‌،  دیداری تۆو قسه‌ی خۆشی تۆ و خۆشه‌ویستی و میهره‌بانی تۆ، ناتوانن له‌بیر بکه‌ن .. تابورێك، به‌ڵی تابورێك  له‌ براو ئامۆزاو خاڵۆزاو برازاو خوشکه‌زاو تیتکزاو … زاو …زاو..زۆر گرانه‌ باوه‌ڕ به‌خۆیان بهێنن و مه‌رگی تۆ فه‌رامۆش، بکه‌ن .  بۆ منیش له‌م دووره‌وه‌  هۆ برای شیرییم و هاوڕێی دێرینم .. وه‌کو هه‌موو هاوڕێیانی تر یادت به‌رزو و بڵند ڕاده‌گرم ، سنگی من ده‌فته‌رێکی سه‌ده‌ها لاپه‌ڕه‌ییه‌ ، دڵی من  ئه‌شکه‌وتێکی گه‌لێك قووڵ  و گه‌وره‌یه‌‌  ، جێی هه‌مووتانی تیادا ده‌بێته‌وه‌ ، یادی هه‌ر هه‌مووتانی به‌سه‌ره‌ی خۆتان، تیادا ده‌کرێته‌وه‌‌.  ده‌بنوو ئه‌زیزم ، بنوو به‌ ئیسراحه‌ت تۆ هیچ شتێکت له‌وه‌ی که‌ به‌جێت هێڵاوه‌ ،  نایه‌ته‌وه یادت‌ ، ئه‌وه‌ ئێمه‌ین که‌ هه‌موو شتێکمان له‌بیره‌ ، ئه‌وه‌ ئێمه‌ین که‌ بێ تۆییمان بۆ هه‌میشه‌،  پێوه‌ دیاره‌.

Bêcge le baykotî hellbjardinî xrap le xraptir, çi rêgeyekî dîke bo rizgarbûn le serwerîy heye ?

Bêcge le baykotî hellbjardinî xrap le xraptir, çi rêgeyekî dîke bo rizgarbûn le serwerîy heye?

Çewsawey dengder; hawçînanî xoşbawerr be serokî baş û dêmokratî parlemanî !

Wa carêkî dîke, paş xerwarêk le ezmûnî xoyî û hawderdekanman le goşekanî dîkey cîhanda, mangî sêptemberî 2013 herêmî kurdistan debêtewe meydanî nwandinî galltecarîy hellbjardin û xoşbawerrkirdin û çawerrwanhêştnewey bindestanî nahuşyar  bewey dengdan be desteyekî dîke û brawebûnî desellatixwazanêkî dîke, berhemekey ewe debêt, ke êmey çewsawe be drêjayî temen û fermanrrewayî mîrayetîyekan, le xeyallî xomanda wek sîmbulêk bo azadî û yeksanî û dadperwerîy afrandûmane û bercestemankirduwe !

Bellam herdem ketwar û berencamî rûdawekan le beramber xozge û xewnî reway pêşînanman û êmeda ştêkî dîkey cyawaz û tewaw pêçewane buwe û eger allugorrêkî rwalletî le naw û  şunasî netewey serweranda hebûbêt, ewa tenya ta ew cêye brrîkirduwe, ke tak leberdem pagendey ramyaran û partekanyan û desellatixwazanda xoşbawerr û doşdamaw mabêtewe.

Eger be serincdanêkî xêra awrr le mêjûy ew rewt û araste ramyarîyaney, ke le beramber dagîrkerda pagendey azadî û yeksanî û dadpewerîyyan kirduwe, tenya be serencamêkî nexwazraw degeyn; gorrînî demuçawî stemkaran û parastin û gwastnewey amrazekanî çewsaneweman buwe, be serwerkirdnî çend part û serokêkî dîke, wek le herêmî kurdistanda dîtman, cêgey partî borcwazî ‘ereb, çend partêkî borcwazî kurd girtîyewe û ewaney ke ta dwênê sîxurr û bekrêgîrawî borcwazî ‘ereb bûn, destbecê lelayen nwêneranî borcwazî kurd (berey kurdistanîy)ewe krane “çekdarî şorrşigêrr” û dezge sîxurrîy û polîsî û supayye tîkişkawekanî rjêmî be’s, çêkranewe  û bo serkutî narrezayetîyekanî cemawer xranewegerr; wek serkutî mangirtin û narrezayetî krêkaranî kargey çîmentoy taslluce, narrezayetî xellkî hellebce le sallyadî 2006da, serkutî narrezayetîyekanî nawçey soran û kelar û ranye û serkutî narrezayetîyekanî 17î şubat ..tid, emane serencamî xewnî xoşbawerraney takî çewsawey kurdibûn be parte borcwazîyekan û fermanrrewayetî û dewlletî neteweyî û  dêmokrasî parlemanî û taweku takî çewsawe bew dêwcamane xoşbawerrbêt, her awa le xwêngewzandinî xewnekan berdewam debêt !

wek hemû carekanî dîke le herêmî kurdistanî jêr sayey desellatî borcwazî kurd, dîsanewe be galltecarî hellbijradnî xrap le xraptir, hellbjardinî (cenerrallî lîbrall!) leberamber (serokî dîktator!), hellbjardinî nwêneranî ballî bazarî berrella le beramber ballî qorixkerî bazarî bo seranî part, hellbjardinî yekêk le çewsêneranman bo maweyekî dîke takî narrazî nahuşyar xoşbawerrdekenewe, eme ew galltecarîyeye, ke le sertaserî cîhanda le çwarçêwey lîbraltirîn dewllet û le çwarçêwey koneparêztirîn û dîktatortirîn dewlletda, benawî mafî dengdan û hellbijradnî nwênerewe berrêdexrêt, ke tyayanda çi be frîwdan ya be zorî çek lelayen desellatdaranewe êmey çewsawe û bêdesellat dekêşne pay sindûqekanî birryardan leser ewey kê çewsêner û şwaneman bêt, kê mafî birryardanî koyletî êmey hebêt, kê çarenûsî xoman û mindallan û newekanman dyarîbkat, kê mşexorî berî rencî kar û berhemhêanman bêt, kê szader û kê pasewanî zîndanman bêt !

Azadîxwazan, yeksanîxwazan, dadperwerîyixwazan, ême [enarkîstekan] bêcge lewey ke le hemû cêyek û le hemû serdemêkda djî beşdarî dengdan û xohellbijradnîn û berdewam le hemû wllatanda berrûy hellbjardinî serweranda kempeynî djî dengdan berpadekeyn, lêreda be dyarîkrawî lem hellbjardne galltecarîyey desellatdaran û desellatixwazanî herêmî kurdistanda, leber dû ho, bo baykotkirdnî û dijwestanewe bangewaz dekeyn:

Hoy yekem, le rwangey hzir û aydyay azadîxwazîy (enarkî)ewe, sîstemî ramyarîy begşitî û sîstem û pêkhatey quçkeyî (hîrarşî) bedyarîkrawîy; çi paşayetî û îslamî û dîktatorî û takpartîy bêt ya dêmokratî parlemanî (frepartîy), sîstemî koylekirdnî mrove û hemû hewll û teqelayek lesayeyda, tenya bo koylerragirtnî êmey jêrdeste û berhemhênere, lepênaw msogerkirdnî xawendarêtî taybetî û qazancî kemîneyekî sermayedar û zemîndar û destebjêrî ramyar!

Her leberewe hellbijradin û dengdan  le sîstemêkda ke leser bnemay serû û xwar, serwer û jêrdest, dara û nedar, berhemhêner û mşexor, fermander û fermanber damezrabêt, bêcge le mafî hellbjardinî çend mşexorêk wek nwêner û çewsênerêk wek serok û şwane, hîç birryardan û mafêkî seretayî bo azadane jyan û xoberrêwebirdin nehêştuwetewe. Leberewe, êmey jêrdeste lecyatî xoşbawerrîy û çawerrwanî ewey ke desellatixwaz û çewsênerêkî bebezeyî û bewîjdan peydabbêt û azadî û mafman bo bgêrêtewe, pêwîste xoman be piştbestin be wîst (îrade) û yekgirtûîy hêz û twanay xoman, le şwênî jyan kar û xwêndin û fermanda, rêkixrawe serbexokanî xoman, grupe xocêyyekanî xoman leser bnemay kobûnewey giştî û birryardanî be komell û cêbecêkirdnî giştî, rêkxistin û payekanî dêmokrasî rastewxo [ke hezaran sall pêş êsta le gund û şar û komellge azade bêdewlletekanda peyrrewî lêkrawe û jyanî azadaney leser rêkixrawe] pêkbihênîn û komellge bo şorrşî komelayetî hellixrrênîn û her êsta dûr le destitêwerdanî grup û kese ramyarekan, herewezîye abûrîy û komellayetîyekanman le kêllge û karxane û gerekekan û gundekanda pêkbihênîn û karubar û  şêwey jyan û berhemhênanî komellgekanman serbexo lelayen xoberrêweberayetîyekanî xomanewe berrêwebbirên û destî fermanrrewayî borcwazî kurd û ‘îraq û parte ramyare berhellistkarekanîş le têkdanî jyan û asayîş û drustkirdnî dujimnayetî neteweyî û ayînî û regezîy û nejadîy û xêllekîy, kotabkeyn.

Hoy duwem, eger lejêr karayî mîdyay benaw serbexo û “ehlî” û part û ramyare desellatixwazekanda bew serencame geyiştûn, ke lêprisrawêk, melayek, ballêk le derewey desellat û lenêw parlemanda xerîke herayek djî pawangerîy desellat û çepawllî saman û dahatî komellge berrêdexat û le beramberda ellternatîvî bo dîktatorîy serok, xoşbawekirdnî takî çewsawey nahuşyare be serokî baş û xerîkî razandnewe û xoşbawerrkirdinmane be çepawllî bazarazad; bewey yeksanî hel û maf bo hemuwan msogerdekat, weha hewllêk bêcge le frîwdan û bzuwandinî arezûy nahuşyarane û xoşbawerraney takî nahuşyar hîçî dîke nîye. Çunke be kirdewe bazarazad le orupa çepawllî saman û dahatî komellgeye lelayen çen kompanîyayekî cîhanxorewe be pallpişt û parêzgarîy dewllet sîstemî parlemanî û le herêmî kurdistanîşda be drêjayî dû dehe çepawllî saman û dahatî herêmî kurdistan lelayen kompanyay partekanewe [nokan û korrek û  komelêkî dîkewe] nwênerayetî heman bazarazadî nîolîbrall buwe wek pêşmerc û zemînesazîy bo hellawsanî deyan û sedan milyardilêr û milyonêrî yek şew û roje û herweha fermanrrewayetî herêm wek nwênerî rewt û tewjimî nîolîbrall û kompanîye cîhnaxorekanî, her heman karyan encamdawe, ke cenrrallekanî lîstî newşîrwanîyekan, jêrekî bellênyan be dagîrkeranî ‘îraqdawe; pêdawîstî weha allugorrêk bo sîstemî cîhanî nîolîbrall û komanîye cîhanxorekan, tenya dûrxistnewey metrisî huşyarbûnewey çewsawanî em herêmeye beramber pawangerîy û çepawillgerîy nîolîbralîzm û bazarazadekey û amadekirdnî ellternatîvî guncawe bo katî pêwêst, ke lem satey herêmî kurdistanda, paş lawazbûnî desellatî qerequşyaney(înk) û (pidk, meger tenya lîstî newşîrwanîyekan û mela hawpeymanekanyan, bitwanin pawangerîy û çepawillgerîy zilhêzekan û kompanîye cîhanxorekanî emerîka û emerîka msoger bken û xogirtnî bzûtnewe komellayetîye serbexokan û egerî şorrşî komellayetî dûr bxenewe !

Eger dû dehe galltecarîy dêmokrasî parlemanî û nakamî çawerrwanî serokî baş û derkewtinî dîwî rasteqîney  dêwcamey beheştî neteweyî, hêştake nebûnete birrwapêhêner bewey, ke nabêt be galltecarî hellbjardin û dengdan xoşbawerbîn, ewa çûnepay dengdan û çendbarekirdnewey heman helle, ke hemû carêk serencamekey koyletirkirdnewey xomane, helleyekî mêjûy çendbare dekeynewe û bêcge le drêjbûnewey temenî negrîsî desellatdarî mşexoran, hîçî dîkey berhemnehênawe û nahênêtewe !

Hawrrêyanî azadîxwaz û yeksanîxwaz û dadperweyixwaz, eger xwazyarît lêdanêk le sîstemî serkut û mşexorîy sermaye bdeyt, eger xwazyarî kotayîpêhatnî galltecarîy hellbjardinî xrap le xraptirî, eger xwazyarî kotayîpêhatnî zîndan û eşkence û sêdare û tris û rawnanît, eger xwazyarî lawazkirdnî payekanî hellawardinî regezîy û ayînî û nejdadî û neteweyît, eger xwazyarî binyatnanî komellgeyekî azad û serbexo û yeksan û dadperwerît, dey îtir katî ewe hatuwe lecyatî çûne dengdan û hellbijradnî xrap le xraptir, lecyatî xoşbawerrîy be serokî baş û dêmokrasî parlemanî, katî ewe hatuwe birrwa û mitmaneman be hêz û twanay yekgirtûy cemawerîy xoman hebêt û çon le narrezayetî û xopîşandan û mangirtnekanî çend sallî raburdûda nîşanmanda, her êsta katî eweye, ke be mangirtnî giştî, xebatî nafermanî medenî, be xorrêkxistinî cemawerîy û komellayetî le gerrek û gund û kêllge û karxane û fêrge û fermangekanda payekanî sîstem û dewlletî çînayetî lawazbkeyn û berrêweberayetî serbexoy xoman bkeyne ellternatîvî sîstemî serwerîy û mşexorîy dêmokratî parlemanî û tîokrasî [fermanrrewayî ayînî] û dîktatorîy takpartîy.

Bo pêşewe berew baykotî hellbjardin û dengdanekan
Bo pêşewe berew pêkhênanî xoberêweberayetîy gelîy leser bnemay dêmokrasîy rastewxo
Bo pîşewe berew komellgey azad û yeksan û dadperwer

Na bo fermanrrewayî part .. Na bo dêmokratî perlemanî .. Na bo têokrasî
Ba rojî dengdan be mşexoran bkeyne rojî mangirtnî giştî û baykotî hellbjardin û dengnedan

Sekoy enarkîstanî kurdistan
21î ogustî 2013

نێوه‌ندگه‌رایی ده‌وڵه‌ت چۆن كار له‌ ئازادی ده‌كات؟‌

B.2.4 نێوه‌ندگه‌رایی ده‌وڵه‌ت چۆن كار له‌ ئازادی ده‌كات؟‌

An Anarchist Faq

و: زاهیر باهیر – له‌نده‌ن

هه‌موو چوار (٤) ساڵ جارێك یا شتێكی ئاوا، هەڵبژاردنی چه‌ند بیچمێك (ڕوخسارێکی دیکە) بۆ‌ پایه‌یه‌كی زۆر نێوەندگه‌رایی و ماشێنێكی بیرۆكراسی، بیرۆكه‌ و ئایدیایه‌كی كۆمۆنه‌، پاگەندەی ئەوە دەکات، كه‌ خه‌ڵكه‌ ئاساییه‌كه‌ كۆنترۆڵی ده‌وڵه‌ت ده‌كه‌ن و سه‌رئه‌نجامیش سەربەستن. له‌ ڕاستیدا ئه‌مه‌ ئایدیایه‌كی درۆزنانه‌یه‌. له‌ هه‌ر سیسته‌مێكی ده‌سه‌ڵات نێوەندگه‌راییدا سه‌رجه‌می خه‌ڵكه‌كه‌ سه‌باره‌ت به‌و ڕامیارییانه‌ی به‌سه‌ریاندا ده‌سه‌پێندرێن و ده‌یانگرێنه‌وه،‌ ده‌توانن شتێكی زۆر كه‌م بڵێن یا ڕایه‌كی زۆر كه‌میان هه‌بێت،‌ هه‌ر له‌به‌رئه‌مه‌ش سه‌ربه‌ستییه‌كانیان زۆر دیاریكراون‌.‌

كاتێكیش كه‌ ده‌وترێت ئه‌م ئایدیایه‌ درۆزنانه‌یه‌ ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نه‌ێت، كه‌ جیاوازی له‌نێوان كۆمارێكی لیبراڵ و فاشستی و یاخود پاشایه‌تیدا، نییه‌. ئه‌مه‌ زۆر له‌وه‌ به‌دووره‌. ده‌نگدان سه‌ركه‌وتنێكی گرنگه‌ كه‌ له‌و ده‌سه‌ڵاته‌ سه‌ندراوه‌، بێگومان ئه‌مه‌ش، پێشنیارێك نییه بۆ ئەناركیسته‌كان، تاكو  ئاوا بیربكه‌نه‌وه‌ كه‌ سۆشیالیزمی ئازادیخواز تەنیا له‌ ڕێگەی ده‌نگدانی گشتییه‌وه، براوه‌ته‌وه‌، یاخود هه‌ر له‌و ڕێگەیه‌وه‌ به‌ده‌ستده‌هێنرێت. زۆر له‌وه‌ به‌دووره‌. ئه‌مه‌ی كه‌ وترا، تەنیا ئه‌وه‌ هه‌ڵده‌هێنجێت كه‌ هه‌لی‌ هه‌ڵبژاردنی فه‌رامانڕه‌واكه‌ت له‌وه‌ی كه‌ به‌سه‌رتدا ده‌سه‌پێنرێت، هه‌نگاوێك له‌پێشتره‌. له‌وه‌ش زیاتر، لێره‌دا بۆ ئه‌وانه‌ی  بواری هه‌ڵبژاردنی فه‌رمانڕه‌وایه‌كیان هه‌بێت، لۆجیك‌ ئه‌وه‌ به‌رچاوده‌گرێت ،  كه‌ به‌ بێ بوونی ئه‌و یه‌كه‌شیان بتوانیت، بژیت.‌

 

به‌هه‌رحال، كاتێك ئاوا ڕاده‌گه‌یه‌نرێت، كه‌ له‌ ده‌وڵه‌تێكی دیمۆكرسیدا، خه‌ڵكی  سه‌روه‌ره‌، له‌ ڕاستیدا ئه‌مه‌ ئاوا نییه‌ و نه‌یار ده‌بێت به‌ ده‌سه‌ڵاتی و كۆنترۆڵی كاروبار و فەرمانی خۆی ده‌داته‌ ده‌ستی كه‌مینه‌یه‌كی كه‌م. بەواتایه‌كی دیکە ئازادی، تەنیا ده‌بێته‌ یا ده‌هێنرێته‌ ئاستی ئه‌گه‌ری “هه‌ڵبژاردنی فه‌رمانڕه‌واكان”. هه‌موو 4 ساڵ یا  5 ساڵێك هه‌ر كه‌س ده‌سه‌ڵاتی پێبدرێت ” له‌ دانانی یاسادا له‌ هه‌ر بوارێكدا،بڕیاره‌كانی ده‌بنه‌ یاسا” [Kropotkin, Words of a Rebel, p. 122 and p. 123]

له‌ چه‌ند وشه‌یه‌كی دیکەدا، دەنگ بۆ نوێنه‌رایه‌تی دیمۆكراسی‌ ” ئازادی و سه‌ربه‌ستی ” نییه‌ ، هه‌روه‌ها ” خۆبەڕێوەبردن و خۆخۆفەرمانڕەوایی”ش نییه. ئه‌وه‌ی كه‌ ڕووده‌دات، سه‌باره‌ت به‌ ده‌سه‌ڵاتدانە‌ به‌ کەسانێكی كه‌م، كه‌ له‌ دواییدا به‌ناوی تۆوه‌ به‌خراپی فه‌رمانڕه‌وایی ده‌كه‌ن. ناوهێنانی ئه‌وه‌ به‌ هه‌ر شتێكی دیکە، شتێكی بێواتایه‌. كه‌واته‌ كاتێك كه‌ ڕامیاره‌‌كان هه‌ڵده‌بژێردرێن، تاكو به‌ناوی ئێمەوە‌ فه‌رمانڕه‌وایی بكه‌ن، به‌هیچ شێوه‌یه‌ك ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێت، كه‌ ئه‌وان نوێنه‌رایه‌تی کەسانێك‌ ده‌كه‌ن، كه‌ ده‌نگیان بۆ داون، هه‌روه‌كو جار لە دوای جار ده‌ركه‌وتووه‌  “نوێنه‌رایه‌تی‌”یەكانی  فەرمانڕەوایەتییەکان (حكومه‌ته‌كان) به‌خۆشییه‌وه‌ ده‌توانن ده‌نگی زۆرینه‌ فه‌رامۆشبكه‌ن، هه‌ر له‌ هه‌مان كاتیشدا به‌ شان و باڵی”دیمۆكراسی “دا هەڵدەدە‌ن ، ئالێره‌دا ده‌بینین كه‌‌ پرۆسه‌ی ده‌نگدان چه‌ند به‌خراپ به‌كارده‌هێنرێت،  (لێره‌دا پارتی نوێی كرێكارانی بریتانیا له‌كاتی داگیركردنی عیراقدا باشترین نمووونه‌یه‌). هه‌ڵبژاردنی ڕامیاره‌كان بۆ ماوه‌ی 4 ساڵ، یا 5 ساڵ، مافی ئه‌وه‌یان ده‌داتێ، ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌یانه‌وێت بیكه‌ن، ده‌توانن بیكه‌ن، لێره‌دا ئه‌وه‌ ئاشكرا ده‌بێت، كه‌ ئه‌و كۆنترۆڵه‌ جه‌ماوه‌رییه‌ له‌ ڕێگەی كارتی ده‌نگدانه‌وه‌ له‌ سندووقه‌كانی هه‌ڵبژاردندا زۆر گرانه‌ كه‌ كاریگه‌ربێت، یا هه‌تا واتایەكیشی هه‌بێت.‌

له‌ ڕاستیدا ئه‌م “دیمۆكراسییه‌‌” هه‌میشه واتە هەڵبژاردنی ڕامیاره‌‌كان، ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ ئۆپۆزیسیۆن بووندا شتێك ده‌ڵین و له‌ کارگێریی (فەرمانڕەوایی)دا پێچه‌وانه‌كه‌ی پیادەده‌كه‌ن. ڕامیاره‌كان له‌ باشترین باردا، له‌ كاتێكدا كه‌ بۆیان ده‌ستده‌دا‌، مانیفێستی هه‌ڵبژاردنه‌كه‌یان فه‌رامۆشده‌كه‌ن و له‌ خراپترین باریشدا پێچه‌وانه‌كه‌یمان پێده‌ناسێنن. ئه‌مه‌ جۆرێكه‌ له‌ “دیمۆكراسی ” كه‌ له‌ سایه‌یدا به‌ سه‌ده‌ها هه‌زار کەس ده‌توانێت ناڕه‌زایی دژی ڕامیارییه‌كان ده‌رببڕن، به‌ڵام تەنیا ئه‌وه‌ ده‌بینن، كه‌ چۆن ” نوێنه‌ره‌كانیان” له‌ فەرمانڕەوایەتیدا، به‌ئاسانی فه‌رامۆشیانده‌كەن ( هاوكاتیش ده‌بینن كه‌ چۆن نوێنه‌ره‌كانیان خۆیان ده‌چه‌مێننه‌وه‌ و دڵنیایی ده‌سه‌ڵات و قازانجی كۆمپانیا گه‌وره‌كان، ده‌كه‌نه‌وه‌ ،كه‌ ماندووانه‌ دروشمه‌كانیان و بانگه‌وازه‌كانیان بۆ ده‌نگده‌رانیان ئەوەن،‌ كه‌ پێویسته‌ چۆن سكیان بجه‌ڕێنن). له‌ باشترین باردا ده‌توانرێت ئه‌وه‌ بوترێت فەرمانڕيەوایەتییە (حكومه‌ته)‌ دیمۆكراسییه‌كان مه‌یلی سه‌ركوتكردنیان كه‌متره‌ تاكو ئه‌وانی دیكه‌یان ، به‌ڵام ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ی به‌دوادا نایه‌ت كه‌ ئازادی له‌به‌رچاو بگرن.

نێوەندگه‌رایی ده‌وڵه‌ت واتە دڵنیابوونه‌وه‌ له‌ بارودۆخێك كه‌ ئازادی، سه‌ربه‌ستی، له‌ ته‌سكبوونه‌وه‌دا بێت.

هه‌موو فۆرمه‌ قوچكه‌ییەکان (هیرارشییەکان)، هه‌تا ئه‌وانه‌ش كه‌ خه‌ڵكه‌كانی سه‌روه‌ش به‌ هه‌ڵبژاردن شوێنیان گرتوه‌، ده‌سه‌ڵات و نێوەندگه‌رییان تیادا ده‌بینرێت. ده‌سه‌ڵات له‌ نێوەند ( یاخوود له‌ سه‌ره‌وه‌) چڕبووه‌ته‌وه‌ ، خوودی ئه‌مه‌ش كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك به‌رهه‌م ده‌هێنێت، كه‌ ” گروپێك له‌سه‌ر گروپێكی تر ڕاوه‌ستاوه‌ و به‌خۆشییه‌وه‌ ده‌ژێت، بەبێ ئه‌وه‌ی چاودێری و لێپرسینه‌وه‌ی لێبكرێت و  له‌ خه‌ڵكانی پله‌كانی خواره‌وەش‌ به‌ده‌رن ” [P. J. Proudhon, quoted by Martin Buber, Paths in Utopia, p. 29]

هه‌ڵبژێراوان، ئه‌وانه‌ی له‌ پله‌ی باڵادان، ده‌توانن ئه‌وه‌ بكه‌ن، كه‌ پێیانخۆشه،‌ هه‌ر وه‌كو له‌ هه‌موو بیرۆكراسییەكدا زۆربه‌ی بڕیاره‌ گرنگه‌كان له‌لایه‌ن ئه‌وانه‌ی كه‌ هه‌ڵنه‌بژێرراون، ده‌درێن . ئه‌مه‌ش ئه‌و ده‌گه‌یه‌نێت ده‌وڵه‌تی دیمۆكراسی پێچه‌وانه‌ی ئه‌وه‌یه‌، كه‌ هه‌یه‌:

” له‌ ده‌وڵه‌تێكی دیمۆكراسیدا هه‌ڵبژاردنی فه‌رمانڕه‌وایان له‌لایه‌ن ئه‌وه‌ی كه‌ پێیده‌ڵێن زۆرینه‌ی ده‌نگ، فێڵ و هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندێكه‌ كه‌ یارمه‌تی تاكه‌كان ده‌دات، تا‌ بڕوا بەوە بكه‌ن كه‌ كۆنترۆڵی بارودۆخه‌كه‌ ده‌كه‌ن. ئه‌وان خه‌ڵكانێك هه‌ڵده‌بژێرن، كه‌ ئەرکەكانیان بۆ جێبەجێبکەن، هه‌روه‌ها مسۆگەریی ئه‌وه‌ش نییه‌، كه‌ ئه‌وانه‌ی ئه‌مان (دەنگدەران) ده‌یانه‌وێن، جێبەجێبکرێن. ئه‌وان ده‌سه‌ڵاتی خۆیان ده‌ده‌نه‌ کەسانی هه‌ڵبژێراو، مافی ئه‌وه‌یان ده‌ده‌نێ، كه‌ ئاره‌زووه‌كانی خۆیان نه‌ك هی ده‌نگده‌ران له‌ژێر هێزی هه‌ڕه‌شه‌دا بچه‌سپێنن. هه‌ڵبژاردنی تاكه‌كان بۆ په‌ڕله‌مان وه‌كو ئه‌وه‌ وایه‌، كه‌ هەڵبژێرێكی كه‌می سه‌ركووتكه‌ره‌كه‌تت بدرێتێ.  په‌ڕله‌مانتا‌ری دیمۆكراسی له‌ كڕۆكدا فه‌رمانڕه‌وایه‌كی ئۆلیگاركییه‌، كه‌ له‌ سایه‌یدا جه‌ماوه‌ر بڕواپێده‌هێنرێت، كه‌ ته‌واوی ده‌سه‌ڵاتی خۆیان بده‌ن به‌ ئه‌ندامانی په‌ڕله‌مان، تاکو‌ ئه‌وه‌ بكات، كه‌ خۆیان (ئه‌ندامانی په‌ڕله‌مان) به‌باشی ده‌زانن” [Harold Barclay, Op. Cit., pp. 46-7]

سروشتی نێوەندگه‌رایی، ده‌سه‌ڵاتدانه‌ به‌ كه‌مایه‌تی‌، نوێنه‌رایه‌تی دیمۆكراسی بناخە‌كه‌ی له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵاتی ئه‌م نوێنه‌رانه‌یه‌‌تییه، كه‌ ده‌نگده‌ران، ده‌یخولقێنن و کەسانی دیکە بۆ فه‌رمانڕه‌اواکردنی خۆیان هه‌ڵده‌بژێرن.‌ ئه‌مه‌ش یارمه‌تی هیچ شتێك نادات، بێجگه‌ له‌ هێنانه‌كایه‌ی باروودۆخێك، كه‌ سه‌ربه‌ستی تیایدا له‌ مه‌ترسییدا ده‌بێت … ده‌نگدانی گشتی ” ڕێگر نابێت له‌ پێكهێنانی لیژنه‌یه‌ك له‌ ڕامیاره‌‌كان، بەرتەریداره‌كان، كه‌ له‌ ڕاستیدا ئه‌مه‌ له‌ یاسادا نییه،‌ كه‌چی ئه‌م لیژنه‌یه به‌ته‌واوی خۆیان بۆ بەڕێوەبەرایەتی‌ی كاروباره‌كانی گه‌ل ته‌رخانده‌كه‌ن ، كۆتاییش ده‌بێته‌‌‌ جۆرێك له‌ ئه‌رستۆكراتی ڕامیاریی یاخوود ئۆلیگاركی ” [Bakunin, The Political Philosophy of Bakunin, p. 240]

كه‌واته‌ ئه‌مه‌ش جێگای سه‌رسوڕمان نابێت، به‌وه‌ی كه‌ ” ده‌وڵه‌تێك بخولقێنێت، ده‌سه‌ڵات له‌ فۆرمی دەزگەیەکدا یاسایی بكات، كه‌ له‌ خه‌ڵكی جیابێت، تاكو ڕۆڵ و یاساكان له‌ خولقاندنی به‌رژه‌وه‌ندی جیا جیا بۆ‌ بڕیاردانی ڕامیارییه‌كان له‌ شێوه‌یه‌كی پرۆفێشنا‌ڵیدا ڕێكبخات، بۆ ئه‌مه‌ کەسانێك له‌وانه‌‌ پێویستن ( له‌‌‌ بیرۆكراتییه‌كان، له‌ نوێنەرایەتی به‌رپرسیاره‌كان، كۆمیسا‌ره‌كان، یاسادانه‌ره‌كان، لەتەك سوپا، پۆلیس و له‌م چه‌شنانه‌ن )،‌ كه‌ ئه‌و دەزگەیەی سه‌ره‌وه بن، ‌گه‌رچی ئه‌مه‌‌ له‌ سه‌ره‌تادا ڕه‌نگه‌ لاوازبێت یاخوود چه‌ندێك به‌ نییەتی باشه‌وه بێت‌، سه‌رئه‌نجام ده‌سه‌ڵاتی گه‌نده‌ڵی خۆی ده‌چه‌سپێنێت”. [Murray Bookchin, “The Ecological Crisis, Socialism, and the need to remake society,” pp. 1-10, Society and Nature, vol. 2, no. 3, p. 7]

كاتێك كه‌ له‌ نێوەندگه‌راییدا بڕیاره‌ ڕامیارییه‌كان ده‌درێنه‌ ده‌ستی ڕامیاره‌‌ پرۆفیشناڵه‌كان، بەڵام لەبەرئەوەی كه‌ له‌ شوێنێكی دیكه‌ نیشته‌جێن، دیمۆكراسی بێواتا، ده‌مێنێته‌وه‌. به‌هۆی نه‌بوونی ئۆتۆنۆمی خۆجێییه‌وه‌، لە فۆرمێكی (پێکهاتەیەکی) ڕامیارییدا کەسەکان له‌ یه‌كتری دادەبڕێن و بێبه‌شده‌بن،‌‌ تاكو لەو ڕێگەیەوە ڕامیارە پیشەییەکان بتوانن بۆ لێدوان و مشتومڕكردن و بڕیاردان له‌نێوان خۆیاندا له‌سه‌ر كێشه‌كان و له‌به‌رچاوگرتنی گرنگییان گردببنه‌وه‌ و‌ بەیەكەوە بن. ‌هه‌ڵبژاردنه‌كان له‌سه‌ر بناخە‌ی سروشتیانه‌، نانێوەندگه‌رایی گروپه‌كان، نین‌، هه‌ر له‌به‌رئه‌وه‌ش وه‌ستاندنی ئەم هەڵبژاردنە‌، ده‌بێته‌ پرسێك. ئالێرەدا تاك  تەنیا “ده‌نگێكی” دیکەیە‌ له‌نێو جەماوەره‌كه‌دا ” ده‌نگده‌رێكی ڕامیارییه‌ و شتێكی زیاتر نییه. به‌ڕێنه‌كردن و په‌یڕه‌ونه‌كردنی ئۆتۆنۆمی و پێداگرتن لەسەر هەڵبژاردنی هاوچەرخ و بناخە‌ی ده‌ستووری هه‌ڵبژاردنی هەنووكەیی ” ئامانجی ئه‌مه‌ له‌ ئامانجی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ژیانی ڕامیاریانه‌ی نێوشار ، ژیانی كۆمۆنه‌یی ( پیكه‌وه‌ژیان) و به‌شه‌كانی دیکە كه‌متر نییه‌، ئه‌مه‌ش ڕێگه‌یه‌كه‌ بۆ‌ وێرانكردنی هه‌ر هه‌موو شاره‌وانییه‌كان و ئۆتۆنۆمی ناوچه‌كان، بۆ ڕێگه‌گرتن له‌ پێشه‌وه‌چوونی ده‌نگدانی گشتی” [Proudhon, quoted by Martin Buber, Op. Cit., p. 29] ‌

گه‌رچی هاووڵاتییان  به‌هۆی ئه‌و ستراكتورانه‌ی كه له‌ سه‌ره‌وه‌ ڕاگه‌یه‌ندراون،‌ ڕێگەیان پێدەدرێت له‌ ئاوه‌ڵاكردنه‌وه‌ی خۆیاندا (ده‌ربڕینی ڕا و ویستیان-و.ک)، كه‌چی له‌بری ئه‌و ڕاده‌ربڕین و خۆکردنه‌وه‌یه‌ ،‌ ده‌سه‌ڵاتیان لێده‌سێنرێته‌وه‌، به‌ڵام گه‌ر له‌ نێوەندگه‌رایی ده‌وڵه‌تدا بگه‌ڕێینه‌وه‌ سەر برۆدۆن، ئه‌و ده‌ڵێت  “هاووڵاتیان  له‌ شاردا ، له‌ ناوچه‌دا، له‌ دیپارتمێنته‌كاندا، كه‌ له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتی نێوەندییه‌وه‌ ده‌ستیبه‌سه‌رداگیراوه‌، هاووڵاتیان خۆیان له‌ سه‌روه‌رێتییان لاده‌ده‌ن و بێبه‌شده‌كه‌ن، ئیدی ئه‌و شوێنانه‌ش شتێك نین، بێجگه‌ له‌ نووسینگه‌لێك نه‌بێت له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی ڕاسته‌وخۆی شالیاره‌كاندا” برۆدۆن به‌رده‌وام له‌سه‌ر قسه‌كانی ده‌بێت و ده‌ڵێت:

“سه‌رئه‌نجامیش هاووڵاتیان، خۆیان هه‌ر به‌زوویی هه‌ستیپێده‌كه‌ن : هاووڵاتیان و شار له‌ هه‌موو ڕێزێك، بێبەشدەكرێن، ڕاووڕوتی‌ ده‌وڵه‌ت زۆر زیادده‌كات، هه‌روه‌ها باری سەرشانی باجده‌ریش قورسترده‌بێت و ده‌گۆڕدرێت، ئیدی ئه‌وه‌ نییه‌ كه‌ فەرمانڕيوایەتی (حكومه‌ت) بۆ خه‌ڵكی دروستكراوه‌ ( واته‌ بۆ پاراستنی به‌رژه‌وندییه‌كانی –و.ک) به‌ڵكو ئەوە خه‌ڵكییه‌، كه‌ بۆ فەرمانڕيوایەتی (حكومه‌ت) دروستكراوه‌. ده‌سه‌ڵات هه‌موو شتێك داگیرده‌كات، هه‌موو شتێك پاوانده‌كات، ده‌ست به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا ده‌گرێت” [The Principle of Federation, p. 59]‌

کەسانێك كه‌ به‌ئاڕاسته‌ (وایانلێکراوه‌ ) فه‌رامۆشكراو‌ن یا گۆشه‌گیر بوون، هیچ هه‌ڕه‌شه‌یه‌ك بۆ سه‌ر ده‌سه‌ڵاته‌كان دروستناكه‌ن. پرۆسه‌ی كه‌نارخستن ده‌توانرێت له‌ مێژووی ئه‌مه‌ریكادا ببینرێت، بۆ نموونه: لیژنه‌‌ هه‌ڵبژێرراوه‌كان جێگەی  كۆبوونه‌وه‌كانی شاریان گرتۆته‌وه و هاووڵاتیانیش نادەربەستكراون و تەنیا ڕۆڵی ته‌ماشاكه‌رانێك ده‌بینن، كه‌ بێجگە‌ له‌ “ده‌نگده‌ر” زیاتر نابن ( تكایه‌ به‌شی داهاتوو ببینه‌).  بچوككردنه‌وه‌ی هاووڵاتیان بۆ ده‌نگده‌رێك، به سەختی ده‌بێته‌ نموونەیه‌كی ئایدیال له‌‌ ” ئازادی”، ئه‌مه‌ش له‌كاتێكدایه‌ هه‌موو ئه‌و گوتارە‌ ورەییانه‌ی، كه‌ ڕامیاره‌كان ده‌رباره‌ی ڕاستی و بەڵگەی ” كۆمه‌ڵگه‌ی ئازاد” و ” جیهانێكی ئازاد” دەیانهێننەوە … هەروه‌كو ئه‌وه‌ی ده‌نگدانی هه‌موو 4 ساڵ یاخود 5 ساڵێك به‌ ” ئازادی” بوون یا هه‌تا به‌ ” دیمۆكراسی” بژمێررێت.

به‌گشتی فه‌رامۆشكردن و كه‌نارخستنی خه‌ڵكی، كلیلی میكانیزمی كۆنترۆڵكردنه‌ له‌لایەن ده‌وڵه‌ت و ده‌سه‌ڵاتێكی ڕێكخراوه‌وه. گه‌ر كۆمۆنیتی ئه‌وروپی، به‌ نموونه‌ بهێنینه‌وه, ده‌بینین ” میكانیزمی بڕیار‌ده‌ره‌كان له‌نێو ده‌وڵه‌ته‌ ئه‌وروپییه‌كاندا، ده‌سه‌ڵات له‌ ده‌ستی خه‌ڵكه‌ فه‌رمییه‌كه‌ی وه‌كو (شالیاری ناوخۆ، پۆلیسی كاروباری كۆچه‌ران و سه‌ر سنوور، باج و خزمه‌تگوزاری ئاسایش ) به‌جێده‌هێڵن و‌ له‌ ڕێگەی ژماره‌یه‌كی زۆر گروپی كاركردنه‌وه‌‌، كاری له‌سه‌ر ده‌كرێت. فه‌رمانبه‌ره‌‌ پله‌داره‌ فه‌رمییه‌كان …. ڕۆڵێكی سه‌ره‌كی و باڵا ده‌بینن له‌ دڵنیابوونه‌وه‌ له‌سه‌ر ڕێكه‌وتنه‌كان له‌نێوان ده‌وڵه‌ته‌ فه‌رمیییه‌ جیاوازه‌كاندا‌. كۆبوونه‌وه‌ لو‌تكه‌ییه‌كانی كۆمۆنیتی ئه‌وروپی كه له‌ 12 سه‌ره‌كشالیاران پێكهاتووه‌‌، لە ڕاستیدا هەموو شتێكیان بۆ ئامادە كراوە و پێشتر له‌سه‌ر بڕیاره‌كان پێكهاتن كراوه‌، تەنها مۆركردنێكی ئەوانی پێویستە، چونكە سه‌رئه‌نجامی ئەو كارانە له لایه‌ن شالیاری نێوخۆ و شالیاری داد و ڕه‌واوه،‌ ڕێككه‌وتنی له‌سه‌ر كراوه‌. پاش ئه‌وه‌ی كه‌‌ ئه‌مانه‌ ڕووده‌ده‌ن و تەنیا پاش ئه‌و كاته، له‌ پرۆسه‌ی دەزگا‌كانی خودی فەرمانڕيوایەتی (حكومه‌ت)دا، په‌ڕله‌ماندا خه‌ڵكی لێ ئاگا‌دار ده‌كرێت ( ئه‌ویش زۆر به‌ درێژی نا).” [Tony Bunyon, Statewatching the New Europe, p. 39]

به‌هاتنی فشاری ئابووریی‌ له‌لایه‌ن ده‌سته‌بژێره‌كانه‌وه‌، فەرمانڕەوایەتی (حكومەت)یش له‌ خوودی ده‌وڵه‌ته‌وه ‌ڕووبه‌ڕووی فشار ده‌بێته‌وه‌. ئه‌مه‌ش بە‌هۆی ئه‌و بیرۆكراسییه‌وەیه‌، كە لەنێو خودی نێوەندگەراییەوە‌ (Centralism ) دێت.‌ له‌نێوان ده‌وڵه‌ت و فەرمانڕەوایەتی (حكومه‌ت)دا، جیاوازی هه‌یه‌، ده‌وڵه‌ت پێکهاتەیەكی هەمیشەیی پێكهاتوو‌ له‌ ده‌زگە و دامه‌زراوه‌كانه،‌ كه‌ ده‌سه‌ڵاتێكی بناخە‌یی و به‌رژه‌وه‌ندخوازانه‌ی هه‌یه‌، به‌ڵام فەرمانڕەوایەتی (حكومه‌ت) له‌ ڕامیاره‌‌ جیاوازه‌كان پێكهاتووه‌. ئه‌وه‌ ده‌زگاەكانن‌ ( ده‌زگاە فه‌رمییه‌كانی وه‌كو بانک و ئه‌وانی دیکە) كه‌ به‌هۆی هەمیشەییببوونیانەوە، ‌‌‌ده‌سه‌ڵاتی خۆیان له‌ ده‌وڵه‌تدا ده‌بیننه‌وه‌، نه‌ك نوێنه‌ره‌كان‌ كه‌ دێن و ده‌ڕۆن. هه‌ر وه‌كو Clive په‌نجه‌ی بۆ ڕاكێشاوه‌ ( كه‌ خۆی پێشتر له‌و ده‌زگایانه‌دا كاریكرده‌وه‌) “ئەركی سیسته‌م‌ێكی ڕامیاریی له‌ هه‌ر وڵاتێكدا سه‌باره‌ت به‌ بنەمای ئابووریی مه‌وجوود لەتەك به‌ستنه‌وه‌ی په‌یوه‌ندیه‌كانی ده‌سه‌ڵات، له‌ كۆنترۆڵكردن و یاساییكردن و ڕیفۆرمدا، خۆی ده‌بینێته‌وه‌، ‌به‌ڵام نه‌ك ڕیفۆرمی ڕادیكاڵ‌. گه‌وه‌ره‌ترین خۆشباوەڕیی ڕامیاریانه‌ ئه‌وه‌یه،‌ كه وابزانرێت‌ ڕامیاره‌‌كان توانای ئه‌وه‌یان هه‌یه،‌ كه‌ هه‌رچی گۆڕانێكیان بوێت بیكه‌ن” [quoted in Alternatives, no.5, p. 19]

هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ی خه‌ڵكی فه‌رامۆشبكرێت و په‌راوێزبخرێت، ده‌وڵه‌ت به‌دوایدا نوێنه‌ره‌كانی “شمان” فه‌رامۆش و كه‌نارگیرده‌كات. هه‌روه‌كو چۆن ده‌سه‌ڵات لەلای ئه‌و لیژنه‌یه‌ی كه‌ هه‌ڵبژێرراوه‌، نییه‌ و له‌لای‌ ده‌سته‌یه‌كی بیرۆكراسییه‌‌، ئیدی كۆنترۆڵكردنی جه‌ماوه‌ریانه بۆ ده‌وڵه‌ت‌، بێواتا ده‌مێنێته‌وه‌، وه‌كو باکونین په‌نجه‌ی بۆ ڕاكێشاوه‌ ” ئازادی، سه‌ربه‌ستی ئه‌و كاته‌ ده‌بێت، كاتێك … كه‌ كۆنترۆڵی (جه‌ماوه‌ر) بۆ (ده‌وڵه‌ت) ده‌بێت، به‌پێچه‌وانه‌وه‌ له‌ كاتێكدا ئه‌م جۆره‌ كۆنترۆڵه‌ بوونی نییه، هه‌ر به‌و شێوه‌یه ئازادییەکانی خه‌ڵكیش ‌ده‌بێته‌ ناڕاستی ” [Op. Cit., p. 212].

 

نێوەندگه‌رایی ده‌وڵه‌ت ئه‌وه‌ دەسەلمێنێت، كه‌ كۆنترۆڵی جه‌ماوه‌ریی، بێواتایه‌.

به‌م شێوه‌یه‌ نێوەندگه‌رایی ده‌وڵه‌ت ده‌بێته‌ سه‌رچاوه‌یه‌كی پەیگیری (جددی) مه‌ترسیدار له‌سه‌ر ئازادی و خۆشگوزه‌رانی زۆربه‌ی ئه‌و كەسانە‌ی كه‌ له‌ سایه‌یدان.  له‌م باره‌یه‌شەوە باکونین بەرپەرچی “كۆمارییە بورجوازییەكانی” داوەتەوە و وتویەتی‌ ” تا ئێستاش ئێوه‌ ئه‌و ڕاستییه‌‌ ئاساییه‌ به‌دیناكه‌ن، كه‌ له‌ هه‌موو كاتێك و هه‌موو زه‌مینێكدا له‌لایه‌ن ئه‌و ئه‌زموونانه‌وه‌، خراوه‌ته‌ پێشچاو و نیشانیداوه،‌ كه‌ هه‌ر یه‌كێ له‌و ده‌سه‌ڵاتانه‌ی كه‌ لە سەرەوە ڕێكخراوه ‌و ڕاوه‌ستاوه‌، له‌ سه‌ره‌وه‌ی خه‌ڵكییه‌‌وه‌ن و به‌پێویستبوون‌‌ سه‌ربه‌ستیان بۆ خه‌ڵكی نەهێشتووە‌ته‌وه‌‌. ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ ڕامیارییه‌ هیچ ئامانجێكی دیكه‌ی نییه‌، بێجگە‌ له‌ ‌پاراستن و به‌رده‌وامدان به‌ چه‌وساندنه‌وه‌ی كاری پڕۆلیتاریا له‌لایه‌ن چینێكی پاوانخوازی ئابوورییه‌وه‌ نه‌بێت، كه‌ له‌سه‌ر ده‌وڵه‌ت دژی سه‌ربه‌ستی خه‌ڵكی، لە ئارادایە” [Bakunin on Anarchism, p. 416]

هه‌ر له‌به‌رئە‌وه جێی سه‌رسوڕمان نییه‌، كه‌ ده‌بینرێت‌ “هه‌ر بەرەوپێشه‌وه‌چوونێك‌ كه‌ بووه‌ …. سه‌باره‌ت به‌ كێشه‌ی جیا جیا،‌ بۆ خه‌ڵك كرابێت، له‌وانه‌ ئه‌گه‌ر مافی مرۆڤ به‌ده‌ستهێنرابێت، ئه‌مانه‌ له ڕێگەی‌ هێمنی و لەسەرخۆیی كۆنگرێس و ئاقڵبوونی سه‌رۆكه‌وه‌ یاخوود له‌ ڕێگەی بڕیار و فرمانی دادگای باڵاوه، به‌ده‌ستنه‌هێنراوه‌.  هه‌رچی پێشكه‌وتنێك ( پڕۆگرێس) كه‌ ڕویدابێت ….‌ به‌هۆی چالاكییه‌كانی خه‌ڵكه‌ ئاساییه‌كه‌وه‌، هاووڵاتیانه‌وه‌، ڕوویداوە، بێگومان له‌ ڕێگەی بزووتنەوەی كۆمەڵایەتییه‌وه بووه‌،  نه‌ك له‌ ڕێگەی ده‌ستووره‌وه‌ . ” ئه‌و جۆره‌ دۆكۆمێنتانه‌ی كه‌ ئه‌وانه‌ ده‌سه‌لمێنن، به‌خۆشییه‌وه‌ له‌لایه‌ن فه‌رمانبه‌رانی فه‌رمی ده‌وڵه‌ته‌وه‌ فه‌رامۆشده‌كرێن، چونكه‌ بۆ ئەوان ئاوا باشه‌. نموونه‌یه‌كی ئاشكرا چوارده‌هه‌مین ده‌ستكاریكردنی ده‌ستووری ئه‌مه‌ریكییه‌، كه‌ هیچ واتایه‌كی نەبوو‌ هه‌تا ئه‌و كاته‌ی‌ كه‌ خه‌ڵكانی ڕه‌شپێست له‌ ساڵانی 1950 و 1960 كاندا له‌ بزووتنەوەیه‌كی جه‌ماوه‌رییدا له‌ خوارووی ئه‌و وڵاته‌دا ڕاپه‌ڕین …. هه‌رچی وشه‌یه‌ك له‌و ده‌ستتووردا هه‌یه‌، ئه‌وان دایاننا، به‌و شێوه‌یه‌ چوارده‌هه‌مین ده‌ستكاری ئه‌م ده‌ستووره‌ بۆ یه‌كه‌م جار  واتابه‌خش بوو” [Howard Zinn, Failure to Quit, p. 69 and p. 73]

 هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێت ” كاتێك كه‌ تۆ مافی ده‌ستوورییت هه‌بوو، ئیتر تۆ بە‌كرده‌وه‌ ئه‌و مافانه‌ت هه‌ن‌. پرسیاره‌كه‌ ئه‌مه‌یه‌: كێ ده‌سه‌ڵاتی ئا له‌و شوێنه‌دا‌ له‌و ده‌قه‌یه‌دا، له‌ده‌ستدایه؟ پۆلیس له‌سه‌ر شه‌قامه‌كان، به‌ڕێوه‌به‌ر له‌ قوتابخانه‌دا، خاوه‌نكار له‌سه‌ر كار. سه‌ره‌ڕای ئه‌مه‌ش به‌ ده‌ستوور كاركردن، به‌شه‌ تایبه‌تیییه‌كان، ناگرێته‌وه‌، به‌واتایه‌كی دیکە ده‌ستوور زۆر له‌ ڕاستییه‌كان ناگرێته‌وه‌. كه‌واته‌ یاساكانی ده‌وڵه‌ت سوور نیین یا پەیگیرانە له‌سه‌ر سه‌ربه‌ستییه‌كانمان، پێداناگرن، به‌ڵكو “‌سه‌رچاوه‌ و لابه‌لا‌كردنه‌وه‌ی گیروگرفتی مافه‌ سڤیلییه‌كانمان له‌ كات و ساتی هه‌موو ڕۆژێكدایه‌ ‌…. سه‌ربه‌ستیییه‌ ڕاستەقینه‌كانمان له‌لایه‌ن ده‌ستووره‌وه‌ یاخوود دادگەوه‌ بڕوایان پێناهێنرێت، متمانەیان پێناكرێت، به‌ڵكو به‌و ده‌سه‌ڵاته‌ی كه‌ پۆلیس له‌ شه‌قامه‌كاندا بەسەر ئێمەوە هه‌یه‌تی و دادوه‌ره‌ لۆكاڵییه‌كانیش له‌ پشتییه‌وه‌ن. هه‌روه‌ها به‌ ده‌سه‌ڵاتی خاوه‌نكار‌،.. گەر ئێمە هەژار بین له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتی دەزگە بیرۆكراسییه‌كانی بیمه‌ و به‌هاكانی دیکەی ژیانه‌وه‌یه‌‌،…. له‌لایه‌ن خاوه‌ن زه‌وی و موڵكه‌كانه‌وه‌یه‌، گه‌ر ئێمه‌ كرێچیبین. ئەمانە دەسەڵاتەكانن. “ئه‌م ئازادی و دادوه‌رییه‌” له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵات و پاره‌وه بڕیارده‌درێت “نه‌ك له‌لایه‌ن یاساكانه‌وه‌. ئه‌مه‌ش په‌نجه‌ بۆ‌ گرنگیی به‌شداری جه‌ماوه‌ریی‌ ڕاده‌كێشێت، بۆ ئه‌وانه‌ی كه‌ هه‌وڵیانه‌” بۆ خولقاندنی ده‌سه‌ڵاتێك دژ به‌ پۆلیس كه‌ کەلەبچە و كوته‌ك و چه‌كیان پێیه‌ . ئه‌مه‌ش كڕۆكی بزووتنەوەكان نیشانده‌دات،  كه‌ چی ده‌كه‌ن: دژه‌ده‌سه‌ڵاتێك ده‌خولقێنن، كه‌ دژه به‌ ده‌سه‌ڵاتێك كه‌ زۆر زۆ‌ر گرنگترە له‌وه‌ی كه‌ له‌ ده‌ستووره‌كه‌دا یا له‌ یاساكاندا ، نوسراوه‌ته‌وه‌”. [Zinn, Op. Cit., pp. 84-5, pp. 54-5 and p. 79]

نێوەندگه‌رایی حه‌زی به‌م جۆره‌ به‌شداریكردنه‌ی جەماوەر‌ نییه‌ و لەنێویدەبات. له‌ سایەی نێوەندگه‌راییدا به‌ ته‌نگه‌وه‌هاتنی كۆمەڵایەتیانه ‌و ده‌سه‌ڵات له‌ هاووڵاتیییه‌ ئاساییه‌كان ده‌سێنرێته‌وه‌ و له‌ ده‌ستی كه‌مینەیەكی ‌كه‌مدا چڕیده‌كاته‌وه‌. سه‌رئه‌نجام‌ سه‌ربه‌ستییه‌كان له‌ هه‌ر مسۆگەرییەكی فه‌رمیدا بن، كاتێك كه‌ خه‌ڵكی ده‌یانه‌وێت به‌كاریانبهێنن، بە كرده‌وه و و كاریگەرانە فەرامۆشدەكرێن، ئه‌مه‌ش هه‌ر كات ده‌سه‌ڵات بیه‌وێت بڕیار لەسەر فەرامۆشكردنیان بدات، ده‌توانێت بیكات. له‌ دواجاردا كه‌ تاكه‌ ته‌ریكه‌كان ڕووبه‌ڕووی هێزی ده‌زگا‌كانی ده‌وڵه‌تی نێوەندگه‌رایی، ده‌بنه‌وه، له‌ پێگه‌یه‌كی لاوازدا ده‌بن. ئه‌وه‌ش ئه‌و ڕێگەیه‌یه،‌ كه‌ ده‌وڵه‌ت بۆ به‌ كه‌مگرتنی ئه‌م جۆره‌ بزووتنەوە جه‌ماوه‌رییانه‌ و ڕێێكخراوه‌كان ده‌یگرێته‌به‌ر ( كه‌ له‌م باره‌دا ده‌وڵه‌ت به‌ره‌و پێشێلكردنی یاساكانی خۆی ده‌ڕوات) .

لای ئەناركیسته‌كان ده‌بێت ئه‌وه  ئاشكرابێت، كه‌ نێوەندگه‌رایی تەنیا مه‌به‌ست له‌ ده‌ڤه‌رێكی نێوەندگه‌رایی ده‌سه‌ڵات له‌ شوێنێكی دیاریكراوی نێوەندگه‌راییدا نییه ‌( وه‌كو ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ ده‌وڵه‌تێكی نه‌ته‌وه‌ییدا هه‌یه‌، له‌ كاتێكدا كه‌ ده‌سه‌ڵات، له‌لای فەرمانڕەوایەتی (حكومه‌تی) نێوەندییه،‌ كه‌ له‌ شوێنێكی دیاریكراودا چه‌قیبه‌ستووه‌‌)، بەڵكو ئێمه‌ مه‌به‌ستمان له‌ نێوەندگه‌رایی ده‌سه‌ڵاتیشه‌، هه‌تا له‌ چه‌ند ده‌ستێكیشدا. تا ڕاده‌یه‌ك‌ ده‌توانین سیسته‌مێكی وه‌كو فیوداڵیمان هه‌بێت، كه‌ به‌ هۆی ناوچه‌گه‌راییه‌كه‌یه‌وه‌، نێوەندیی نییه‌ (بۆ نموونه‌ پێكهاتووه‌ له‌ چه‌ند خاوه‌نزه‌وی و خاوه‌نموڵكێك، به‌بێ هه‌بوونی ده‌وڵه‌تێكی نێوەندی به‌هێز)، به‌ڵام ‌ده‌سه‌ڵات له‌ چه‌ند ده‌ستێكی خۆجێییدا، چه‌قیبه‌ستووه‌، ( ده‌سه‌ڵات له‌ ده‌ستی چه‌ند خاوه‌نزه‌وی و خاوه‌ن موڵكێكدایه‌، نه‌ك له‌ ده‌ستی گشتی دانیشتوانه‌كه‌دا‌).  نموونه‌یه‌كی دیکە، ده‌توانین ڕامیاری ده‌ستتێوه‌رنه‌دانی سه‌رمایه‌داری به‌تایبه‌ت له‌ بازاڕی ئازاددا، وه‌ربگرین، كه‌ ده‌سه‌ڵاتێكی نێوەندیی لاوازی هه‌یه‌، به‌ڵام  له‌ ژماره‌یه‌كی زۆر له‌‌ ئۆتۆكراته‌كان له‌ جێگاكانی كاركردندا پێكهاتووه‌.  ڕزگاربوون له‌  دەسەڵاتی نێوەندی ( وا‌ته‌ ده‌وڵه‌تی نێوەندی له‌ سه‌رمایه‌دارییدا یاخوود شانشینی له‌ فەرمانڕيوایی ڕه‌هاییدا)، به‌ڵام كاتێك ده‌سه‌ڵاتی ده‌زگا خۆجێییه‌كان ( بڵێ كۆمپانیایه‌ك، كارگه‌یه‌كی سه‌رمایه‌دار و خاوه‌نزه‌وی و موڵكه‌كان ) ده‌هێڵرێته‌وه‌، ئه‌مه‌ دڵنیایی له‌سه‌ر بوونی ئازادی یا به‌ده‌ستهێنانی ئازادی ناكاته‌وه‌. هه‌ر به‌ هه‌مان شێوه‌ش، هەڵوەشاندنەوەی ده‌سه‌ڵاته‌ خۆجێییه‌كان ڕه‌نگه‌ سه‌رئه‌نجامه‌كه‌ی ده‌سه‌ڵاتی نێوەندیی به‌هێز بكات، هاوکات ئازادیش لاواز بكات.‌

*******************************************

بۆ خوێندنەوەی بەشەكانی پێشوو،  كرتە لەسەر ئەم بەستەرانەی خوارەوە بكە

بەشی B.2

http://wp.me/pu7aS-1bW

بەشی B.2.1

http://wp.me/pu7aS-1aZ

بەشی B.2.2

http://wp.me/pu7aS-1an

بەشی B.2.3

http://wp.me/pu7aS-1cH

بۆ خوێندنەوەی بابەتی دیكە بە كوردی سەردانی ئەم بەستەرە بكە

www.afaqkurdish.wordpress.com

سەرچاوەی دەقە ئینگلیزییەكە

http://anarchism.pageabode.com/afaq/secB2.html#secb24

ما هي الأناركية الشيوعية ؟

ما هي الأناركية الشيوعية ؟

 

الكسندر بيركمان

ترجمة : مازن كم الماز

كنك أنت نفسك تعرف جيدا ما الذي تريده , و كذلك يعرف جارك . أنت تريد أن تكون بخير , بصحة جيدة , تريد أن تكون حرا , ألا تخدم أي سيد , ألا تنحني أو تذل نفسك أمام أي إنسان , تريد أن تحصل على السعادة لنفسك , و لأسرتك , و لأولئك القريبين و الأعزاء عليك . و ألا يزعجك الخوف من الغد أو يقلقك .

قد تشعر بثقة أن كل شخص آخر يرغب بنفس الشيء . لذا يبدو أن كل الأمر هو على الشكل الآتي :
أنت تريد الصحة , الحرية و السعادة .

و كل شخص يماثلك في هذا الشيء .

لذا نحن جميعا نسعى وراء ذات الأشياء في الحياة .

إذن لماذا لا نسعى لها جميعنا معا , بجهودنا المشتركة , لماذا لا نساعد بضعنا البعض في هذا السعي ؟

لماذا يجب علينا أن نغش و نسرق , أن نقتل و نغتال بعضنا البعض , إذا كنا جميعا نسعى وراء نفس الشيء ؟ ألست أنت جديرا بهذه الأشياء التي تريدها كما هو الرجل الذي إلى جانبك ؟

أو أنه يمكننا أن نؤمن صحتنا و حريتنا و سعادتنا بشكل أفضل من خلال قتال و ذبح أحدنا للآخر ؟

أو لأنه لا يوجد هناك طريق آخر ؟ دعنا ننظر في هذا الأمر .

هل يمكن للعقل ألا يرى أنه ما دمنا جميعا نريد ذات الأشياء في الحياة , إذا كانت لنا نفس الأهداف , فإن “مصالحنا” يجب أن تكون هي أيضا ذاتها ؟ في هذه الحالة يجب علينا أن نعيش كالإخوة , في سلام و صداقة , يجب أن نكون جيدين مع بعضنا البعض , و أن نساعد بعضنا البعض بأقصى ما يمكننا .

لكنك تعرف أن الأمور لا تسير أبدا بهذا الشكل في الحياة . أنت تعرف أننا لا نعيش كالإخوة . و تعرف أن العالم ممتلئ بالكفاح و الحروب , بالبؤس , و الظلم , بالخطأ , و الجريمة , و الفقر , و الاضطهاد .
لماذا هو إذن على هذا الشكل ؟

لأنه , على الرغم من أننا جميعا لنا نفس الأهداف في الحياة , فإن “مصالحنا” مختلفة . هذا هو ما يخلق كل المشاكل في العالم .
فكر بذلك أنت نفسك .

افترض أنك تريد أن تحصل على زوج من الأحذية أو على قبعة . ستذهب إلى الدكان و ستحاول شراء ما تحتاجه بأرخص ما يمكنك . هذه هي “مصلحتك” . لكن مصلحة صاحب الدكان هو أن يبيعك ذلك الشيء بأغلى ما يمكنه , لأن “ربحه” سيكون عندها أكبر . هذا لأن كل شيء في الحياة التي نعيشها يقوم على جلب ربح ما , بطريقة أو أخرى . إننا نعيش في “منظومة صنع الأرباح” .

من الواضح الآن أنه إذا كان علينا أن نحقق ربحا من بعضنا البعض , عندها فإن مصالحنا لا يمكن أن تكون ذاتها . يجب أن تكون مختلفة و متعارضة غالبا مع بعضها البعض

 

Related Link: http://www.ahewar.org/m.asp?i=1385

نقلا عن http://www.spunk.org/library/misc/sp000181.txt

ئایدیۆلۆجیاکان لە تێڕوانینی ئەنارکییەکاندا

دۆگماکان مه‌رگ و به‌سته‌ڵه‌ك له‌ جومگه‌کانیاندایه‌ و به‌گشتی چێکراوی چه‌ند “په‌یامبه‌ر”ێکی مردووی ئایینی یا سیکیولاریستن، که‌ په‌یڕه‌وانیان وه‌ك به‌رد له‌ باوه‌ڕه‌کانیان بتیان چێکردووه. ئه‌نارکیسته‌کان ده‌یانه‌وێت مرۆڤی زیندوو، مردووان کفن بکا و بتوانێت درێژه‌ به‌ ژیانی خۆی بدات. مرۆڤی زیندوو ده‌بێت فه‌رمانڕه‌وایی مردووه‌کان بکات، نه‌ك پێچه‌وانه‌وه‌که‌ی. ئایدیۆلۆجییه‌کان دوژمنی سه‌رسه‌ختی بیری ڕه‌خنه‌گرانه‌ و ئازادیخوازین … به‌ په‌رتوکێکی پڕ له‌ فه‌رمان و “وه‌ڵام” له‌ “لێپرسراوه‌تی” و خۆبیرکردنه‌وه‌ دوورمان ده‌خه‌نه‌وه‌! [An Anarchist Faq]

بۆ خوێندنەوەی بابەتی زیاتر لەم بارەوە، کلیکی ئەم بەستەرە بکە http://wp.me/spHbY-1554