Why are Anarchists and Libertarians divided over Rojava?

By Zaher Baher from Haringey Solidarity Group and Kurdistan Anarchists Forum.

Like leftists and communists, anarchists and libertarians have been divided over Rojava. Some of them are very supportive and optimistic about the future of this experiment and the others are skeptical and suspicious.

There are many factors contributing to this. Some of these factors apply not just to anarchists, libertarians and others, but to the Kurdish people too. So this article may also be the answer to those Kurdish people who frequently ask why they do not receive support from political groups and ordinary people, not just about Rojava, but about any event in any part of Kurdistan.

The main factors are:

First: the attitude of individuals in Kurdish communities who live in Europe and other countries. Although many of us were born or have lived in these countries for a long time, we have not played a big role in introducing Kurdish issues including Rojava to the ordinary people in the countries where we reside, let alone to the anarchists and libertarians.

Of course, I am not talking about those Kurdish who are already members or supportive of the Kurdish political parties who do not like PKK and PYD, but about the supporters of Rojava. A large number of us (Kurdish) have been spread over all Europe and the US. If we want support for Rojava or any other part of Kurdistan, we need to get closer to the people in these countries and consider ourselves a part of this society.

It is a bitter fact that not many of us (Kurdish) think the country we live in is our country, its society our society. We do not think any changes in its politics, economy, education, housing, welfare rights, law & order and many more, directly affect us. We do not believe we are affected by immigration laws, though we are like many more black people and people from different ethnic minorities facing racism and discrimination from police and employers. Regardless of what happens, the majority of us are still silent and do nothing to get together with others to fight back.

While we share all the above issues with the vast majority of the people in any country we live in – and while some of these problems hit us harder – still we remain ignorant. We therefore do not participate in independent local groups, not going to demos, protests, not supporting the workers while they are on strike and on picket lines. We do not take a part in other campaigns to improve communities, whether the campaigns are local or national. So how can we expect non-Kurdish people to know us and support our causes including Rojava?

Second: The way we do our demos and protests. We do not know how to introduce our cause to passers-by or local people. The actual cause that we organize demos or protests for is usually lost among so many irrelevant placards, banners, Kurdish flags and pictures of leaders. We chant some useless and expired nationalist anthems. Because of this our demos and protests fail to deliver our purpose and just remain attractive to ourselves. While this is our way and our manner to introduce our causes to people, how can we expect them to know the exact situation, let’s say in Rojava?

Third: The historical bitter experiences that the anarchist/libertarian movements have had since the first International Workingmen’s Association in 19th century. They were involved heavily and supported by the Association, but were later kicked out and accused. This was followed in 20th century by bloody experiences with Bolsheviks, and then by the Spanish civil war in 1936/37. This history has repeated itself in different countries throughout the last century. Because of these terrible and bloody experiences many individual anarchists and anarchist groups remain very cautious in approaching Rojava.

In Rojava and Bakur (Northern Kurdistan-Turkey Kurdistan) we see a couple of powerful political parties, PKK and PYD, who have been heavily involved with both movements. This makes some anarchists struggle to understand or see the big steps that both movements are taking towards social revolution. They still look at PKK and its movement through the glasses of the end of the last century and beginning of this century. There is no doubt PKK did terrible things at that time: even Ocalan himself acknowledged that there was involvement in terrorist acts toward its own people and people outside of the party.

However, many anarchists do not see there is an internal struggle inside PKK over ideas and principles of anarchism: between the minority who tend towards anarchism and the majority who would prefer to keep the party’s structure as it has always been. I am sure the outcome of this struggle will be positive. It is not realistic to expect that PKK and PYD as a party will give up hierarchical organization. They cannot be transformed into an anarchist organization as a whole. However, a quick look at PKK’s history shows that it has changed and made many positive steps. For example, they do not believe in a nation state and the notion of United Kurdistan; to a certain extent they, or a proportion of them, are anti power, anti authority. They transferred their weight to the towns to keep the struggles among the workers and poor people; they are in the process of abandoning the guerrilla war and are involved in peace processes. They also believe in freedom: in people living together in peace and harmony regardless of their differences in ethnicity, religion, and gender. They are very serious about the environment and ecology issues and also believe in social revolution. They support forming radical local groups, believing in direct democracy and direct action. Not acknowledging the above comes either from arrogance or from simple ignorance and an inability to read the situation properly.

In my opinion the best attitude towards Rojava is “supportive and being critical” at the same time. Criticizing it alone and keeping distance from it does not benefit our current anarchist movement. This attitude again shows incapability of recognizing the reality of the movement, and would bring the blame of history over us. Meanwhile supporting it without criticizing its negative sides again shows that we do not see this movement realistically. Having this attitude, once the movement fails to meet our demands, we will be very disappointed and keep ourselves a far distance from any movement in the future.

Four: Ideological attitude and looking for purity and perfection in the movement. I believe this approach is at best naivety and at worst irresponsible. It is important to recognize this movement as a mass movement; how do we expect perfection in Rojava and Bakur unless we have perfect people? If we had pure, responsible and conscious people we would not need revolution. We need to look into Rojava with its all positive and negative elements. We should support the positive parts and we should be hard on its negative sides, not just to draw the attention of people to what is wrong, but also to support fixing it.

We have not seen a movement like Rojava since the Zapatista’s movement of 1994. What happened in Rojava with all its faults so far is the best we have, especially when we see the outcome of the Arab Spring, and that Rojava took exactly the opposite direction. Up to this point the movement has been stepping in the right direction although facing numerous attacks and threats: war with Isis and other terrorist organizations; the possibility that Assad’s forces will return and invade the region; the possibility of invasion by the Turkish government; the possibility of war with the Syrian Free Army; the reconciliation of neighbouring countries at Rojava’s expense; and the rebuilding of Kobane and the rest of Rojava by the US, Western Countries and their companies and financial institutions. Rojava faces all these threats and many more, so what is the attitude of anarchists and libertarians here? Solidarity and support to take the right direction or keeping distance and ignoring it until it loses whatever has been achieved so far? Which one is the right approach?

Five: Many anarchists and Libertarians come from Marxist or Marxist-Leninist backgrounds. Although these comrades have adopted some anarchist principles, some of their views, approaches and analyses remain Marxist. Therefore, they find it extremely difficult to believe the social revolution can happen in developing countries, especially somewhere like Rojava. This approach is ideological and borderline religious: they believe that if anything is not written in the old books it will not happen. Many of us know the Marxists’ books have confused people and distorted historical struggles about achieving socialism/anarchism. These comrades still use the same Marxist, Marxist-Leninist definition for the working class and the history of development in reaching socialism/anarchism. For this, they have posited five stages societies must go through before our aims are achieved. The five stages are the Primitive society, Slavery, Feudalism, Capitalism then Socialism; and, after these stages, Communism (they even separate socialism from communism). In somewhere like Rojava companies and factories are seldom found; therefore, in the view of the Marxist, there is no working class or proletariat. Rojava has not reached capitalism; how could the revolution start from there? How can dictatorship of the proletariat be set up while there is no proletariat? So any thought or any talk about starting a revolution in Rojava for these comrades is unacceptable.

It is a great pity our comrades cannot consider the exploitation of people throughout history has been the main issue. There have always been class divisions, a tiny minority of elites and the vast majority of people beneath them. So regardless of the many stages mentioned above, one question has always existed, one struggle raised; and this will remain the same until we achieve a classless society.

There has always been an alternative, there have always been grounds of replacing society as we have known it by forming and building a socialist/anarchist society. There is no doubt that societies have developed and progressed throughout history, but the social revolution has nothing to do with this division or to do with the condition that societies should reach capitalism before socialism. The need for revolution lies in exploitation, having people on the top of society with all the privileges and the rest on the bottom with nothing or very little. The basis of revolution lies in people’s consciousness, and their readiness to rise up. In other words, the social revolution can happen in any society, anywhere, regardless of the stage the society is in; but the total victory of any social revolution depends on many factors, whether this revolution happens in Rojava or in any advanced country like the UK or US.

History shows that human beings so far have only seen a couple of stages: societies which are Primitive, and the class society which continues until the present. There is no doubt that the division of human history to reach socialist/anarchist society damaged the social revolution badly. How the leftists and communists throughout the last century and earlier damaged the class struggles and principle of socialism as much as the right wing politicians and their parties is a separate subject. I will write about this soon.




Yesterday, nearlaay three hundred people set off from different cities, with
the call of Federation of Socialist Youth Associations; in order to rebuilt
Kobanê, which was tried to be looted by the ISIS. Today, arriving Suruç
(Pîrsus), just before leaving for Kobane, these young people made a press
release in front of the Amara Culture Center in Suruç (Pîrsus). At the end
of the press release, a bomb exploding in the middle of the crowd, silenced
many hearts which had been beating with the hope of reconstruction.

According to the information for now, 31 people died and hundreds are
wounded in the explosion.

After this explosion today, we hear the names of the fallen ones, from the
hospitals of Suruç (Pîrsus). The ones who set off from many different
cities, the ones with great hopes in their hearts, are now the fallen ones,
on the target of the murderers. The people who are going out to the streets
in order to call them to account fort he fallen ones, who are waiting in
front of the hospitals; are threatened with TOMA and the police who arrived
Amara Cultural Center, sooner than the ambulance. In Mersin, in Sert, in
İstanbul… The people who go out to the streets are wanted to be massacred
by murderer state,by the collaborators of the murderers.

The ones who has massacred numerous lives, starting from the first day of
the Kobanê Resistance, are now trying to discourage us by murdering our

We are trying to reconstruct a new life against the ISIS, against the state
collaborating with ISIS, against the war politics of the state which never
end. Whatever it costs, we are going to put on our sorrow, as our rage, we
are going to reconstruct Kobanê and recreate a life on this looted

(Today, two of our anarchist friends named Alper Sapan from Anarchy
Initiative Eskişehir and Evrim Deniz Erol from Urfa were murdered in the

Bijî Berxwedana Kobanê! / Long Live Kobanê Resistance!
Bıjî Şoreşa Rojava! / Long Live Rovaja Revolution!

بایکۆتکردن کاراترین و دوایین چەکە

پاش ئەوەی کە پارتییە زلهێزەکانی بەرەی کوردستانی لەتەك دەوڵەتە هاوپەیمانەکان ڕاپەڕینی ئازاری ١٩٩١ی عیراق و کوردستانیان بەرەو شکست و کۆڕەو برد و پاشەکشێیان بە بزووتنەوەی شوورایی کرد، لە ساڵی ١٩٩٢دا تاکە ڕزگاربووەکان لە داگیرکاریی ڕژێمی بەعس بە خۆشباوەڕێی بە بەڵێنی پارتییەکان و هیواداریی  و چاوەڕوانی گۆڕانی ژیان و ڕێوشوێنیان بەرەو سندووقەکانی دەنگدان چوون و سەرەنجام بەدڵخۆشییەکی تەواوەوە چەوسێنەرانی خۆیانیان هەڵبژراد و پێش ئەوەی کە خولی یەکەمی پارلەمانی و حکومەتکردنی نیوە بە نیوەی (ینک) و (پدک) کۆتاییبێت، پارتییە دەسەڵاتدارەکان جەنگێکی چەند ساڵەی نێوخۆییان بەسەر کۆمەڵدا سەپاند و پاش ئاشتبوونەوە لەسەر کوشتاری خەڵك و پێکهاتنی هەر دوولا لەسەر دابەشکردن ڕەنجی خەڵك و تایبەتیکردنەوەی کەرتەکانی بەرهەمهێنان و خزمەتگوزاریی و تاڵانکردنی سامان و داهاتی کۆمەڵ، لە ساڵی ٢٠٠٩دا بە سازدانی سیناریۆی گۆڕانخوازیی باڵێکی نێو یەکێك لە پارتییە دەسەڵاتدارەکان، جەماوەری ناڕازی بەرەو سندووقەکانی دەنگدان بردەوە و جارێکی دیکە خەڵکیان بە سەرۆك و پارلەمان و حكومەت و دەوڵەتی باش خۆشباوەڕکردەوە و هەروەها لە ساڵی ٢٠١٣ هەمان سیناریۆ بەڕێژەیەك دووبارەکرایەوە، تاوەکو تاکەکانی کۆمەڵیان لەبەردەم سەرۆکایەتی کەسێك دەستەپاچەکرد.

ئەوەی لەم ڕۆژگارەدا لەم هەرێمەی ئێمە ڕوودەدات، بەرهەمی پرۆسێسێکی درێژی دوو دەهە و نیوی ڕابوردووە و بۆرجوازی کورد لەم ساتەدا خەریکە بەرەکەی دەچنێتەوە و جارێکی دیکە تاکەکانی ئەم کۆمەڵە بە هەبوونی مەترسی دەرەکی و بە سیناریۆی هێنانی (داعش) دەترسێنن و بە ملدان و دەستەمۆبوون بۆ بڕیاری چەوسێنەرانیان ڕایاندەهێننەوە و لەو نێوەدا ئۆپۆزسیۆنی دەسەڵاتخواز خەریکی چینەکردنی دەستکەوت و بەشە تاڵانییە.

لەم ساتەدا پاش تاقیکردنەوەی هەموو ڕێگە و شێوازە ڕامیاریی و بۆرجوازییەکان، تەنیا ڕێگەیەك و شێوازێکی تێکۆشان لەبەردەم ئێمەی ژێردەست و نەداردا مابێتەوە، هەر بایکۆتکردنی دەنگدان و هەوڵدانە بۆ پێکهێنانی گروپە خۆجێیی و ڕێکخراوە جەماوەرییە سەربەخۆکان و  سەندنەوەی شاخ و دۆڵ و گرد و دەشتە داگیرکراوەکان و کەرتە بە پارتیی و تایبەتکراوەکانی بەرهەمهێنان و خەزمەتگوزاریی لە دەسەڵاتدارانی هەرێم و لە بەرانبەردا ڕێکخستنەوەی کۆمەڵ لەسەر بنەمای دێمۆکراسی ڕاستەوخۆ و لە ڕێکخستنی کۆمەڵایەتیی و جەماوەریی سەربەخۆی چین و توێژە کۆمەڵایەتییە بەرهەمهێنەرەکان و پێکهێنانی خۆبەڕێوەبەرایەتی گەلیی و کۆنفێدراسیۆنی کۆمەڵە ئازادەکانی ئەم هەرێمە لە گشت گوند و شار و ناوچەکاندا.

نا بۆ دیکتاتۆریی .. نا بۆ سەرۆکایەتی .. نا بۆ پارتایەتی .. نا بۆ پارلەمان .. نا بۆ حکومەت .. نا بۆ دەوڵەت .. نا بۆ سەروەریی چینایەتی .. نا بۆ کاری کرێگرتە .. نا بۆ دارایی تایبەت

بەڵێ بۆ دێمۆکراسی ڕاستەوخۆ .. بەڵێ بۆ خۆبەڕێوەبەریی گەلیی .. بەڵێ بۆ کۆنفێدرالیزمی دێمۆکراتیك .. بەڵێ بۆ کۆمەڵی ناچینایەتی .. بەڵێ بۆ تەبایی و هاوپشتی و هاریکاری و هاوخەمیی مرۆڤایەتی

سەکۆی ئەنارکیستانی کوردستان

٥ی جولای ٢٠١٥

دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ / ٨

                                                       زاهیر باهیر-   له‌نده‌ن

     به‌شی هه‌شته‌م وکۆتایی


له‌سه‌ڵی 1937 حکومه‌تی ناوه‌ندی دانی به‌وه‌دا نا، کە پیشه‌سازی جه‌نگی له‌کاته‌لۆنیا 10 جار زیاتر له‌هه‌موو پیشه‌سازی باقییه‌که‌ی دیکه‌ی ئیسپانیا به‌رهه‌مده‌هێنێت ، وتیشی گه‌ر کا‌ته‌لۆنیا ئه‌کسێسی بۆ کڕینی کەرەستەی خاوە‌ پێویستە‌کانی، هەبووایه‌، ئه‌وه‌چوار ئه‌‌وه‌نده‌ی دیکه‌ی به‌رهه‌میده‌هێنا.

گه‌ر وه‌کو نمونه‌یه‌كیش هەرەوەزییبوونەوەی گوندەکان وه‌رگرین، ئه‌وا ده‌بینین دابه‌شکردنیش گۆڕانکاری به‌سه‌ردا هاتووه‌، زۆرێك لە دەڵاڵە ‘middlemen’ مشەخۆرەکان که‌له‌نێوان به‌رهه‌مهێنه‌ر و به‌کاربه‌ری به‌رهه‌م و کاڵاکاندا بوون ، ئیدی ڕۆڵیان له‌دابه‌شکردندا نه‌ما، له‌م بواره‌شدا سه‌رجه‌می بازارە گەورەکانی کڕین و فرۆشتنی ماسی و هێلکه‌و میوه‌سه‌ره‌کییه‌کان و سه‌وزه‌، که‌وه‌تنه‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی خه‌ڵکه‌وه. ئاڵووێری شیریش له‌به‌رشه‌لۆنه‌کرایە هەرەوەزی و زیاتر له ‌کارگه‌ی لێدروستکراوی شیره‌مه‌نی که‌پیس بوون و مه‌رجه‌کانی ته‌ندروستییان تیادا نه‌بوو داخران، له‌هه‌موو شوێنێکدا کۆمیتەکانی دابینکردنی کاڵا پێداویستییه‌کان پێکهاتن ، هه‌موو ئه‌مانه بوونە هۆی ئەوەی چینه‌کانی ناوه‌ڕاست، هیوابڕاو بن ، چونکه‌ئیدی ئه‌و ڕێگایه‌یان لێگیرا‌که‌ ببنه‌به‌ڕێوه‌به‌رانی گه‌وره‌، به‌مشێوه‌یه‌ شۆڕش هه‌نگاوێکی به‌ره‌ودواوه‌بوو بۆ ئه‌وان.

سندوقی دانانی پاره‌به‌شێوه‌یه‌کی یه‌کسانی بۆ یارمه‌تیدانی هەرەوەزییە هه‌ژاره‌کان دانرا، له‌ڕاستیشدا گرفتێکی زۆر هه‌بوون، به‌هۆی ئه‌وه‌ی بازاڕێکی زۆر که‌م‌له‌ناوچەی/سنووری فاشسته‌کاندا بوون ، ده‌ستیان پیادا ڕانه‌ده‌گه‌یشت، هه‌روه‌ها هه‌ندێکیش له‌بازاڕه‌بێیانه‌کان به‌شێوه‌یه‌کی کاتی له‌ده‌ستچووبوون به‌هۆی ده‌ستنه‌گه‌یشتن به‌سه‌رچاوه‌کانی ناردن و خستنه‌به‌رده‌ست، بەزۆری کەرەستە خاوەکان کەم بوون، وەك سەرچاوەی دابینکردن لەدەستچوبوون، له شانی ئه‌مه‌شه‌وه‌گرفتێکی دیکه‌ش هه‌بوو ئه‌ویش پاره‌ی هه‌ره‌وه‌زییه‌کان، بوو له‌لایه‌ن حکومه‌تی ناوه‌ندییه‌وه به‌( هۆکاری سیاسییه‌وه‌) ڕاگیرابوو. ئه‌مه‌ش کێشه‌یه‌کی جددی بوو، چونکه‌بواری به‌ده‌ستگه‌یشتنی شته‌کانی که‌مکردبووه‌وە، که‌خودی ئه‌مه‌ش هەرچەندە دروستکراو بوو. هه‌بوونی گرفتی نوقسانی سه‌رچاوه‌کانی پاره‌ی نقد بوو، که‌ڕێگای به‌به‌گه‌ڕخستنی پاره‌و کردنی پلانی، گرتبوو، ( له‌سه‌رده‌می شۆڕشدا بانقه‌کان ده‌ستیان به‌سه‌ردا نه‌گیرابوو، ئاڵتونی یه‌ده‌کی ده‌نێررا بۆ حکومه‌ت و له‌ده‌ستی ئه‌ودا ده‌مایه‌وه‌، CNT بەتەمای ئەوە بوو که‌ده‌ستیان به‌سه‌ردابگرێت، به‌ڵام له‌ دواساتدا پاشگه‌زبووه‌وه‌.

له‌گه‌ڵ هه‌بوونی ئه‌م گیروگرفتانه‌شدا ، بڕی به‌رهه‌مهێنان زیادیکرد و ئاستی ژیانی زۆربه‌ی چینی کرێکاران باشتر بوو. مانگی ئۆکتۆبه‌ری 1936 حکومه‌ت ناچار بوو, که‌دان به‌هەرەوەزییەکاندا بنێت و بیانناسێت، ئه‌مه‌شی به‌ده‌رکردنی ڕاگه‌یاندراوێك (مه‌رسومێك) کرد، که‌چاری نه‌مابوو و که‌وتبووه‌ئه‌مری واقیعه‌وه‌، هه‌روه‌ها هه‌وڵێکیش بوو له‌کۆنترۆڵکردنی هەرەوەزییەکان له‌ئاینده‌دا .

ئه‌مه‌ی سه‌ره‌وه‌ ته‌نها خێرا چاوپیاخشاندێك بوو، سه‌باره‌ت هەرەوەزییکردنەوە، چۆن ڕوویداوە و کاریکردووە، به‌ڵام به‌بڕوای ئه‌نارکیسته‌کان، شۆڕش له‌وێشدا نه‌ده‌وه‌ستا. بۆ یه‌که‌م جار له‌ئیسپانیادا زۆرێك له‌کرێکاران له‌خزمه‌تگوزارییه‌کانی چاره‌سه‌ر و ته‌ندروستیی، سوودبه‌خشبوون ، که‌له‌لایه‌ن کرێکارانی فێدراسیۆنی CNT به‌شی ته‌ندروستی و چاره‌سه‌ره‌وه‌ڕێکخرابوو. فێدراسیۆنەکە‌پێکهاتبوو له‌چل هه‌زار له‌کرێکارانی ته‌ندروستیو چاره‌سه‌ر که‌بریتیبوون له‌برینپێچی ژنان و پیاوان، دکتۆر و ئه‌وانه‌شی که ‌کاروباری کاغه‌زکاری [کاری ئه‌دمین]و تۆمارکردنیان ده‌کرد. هه‌روه‌ها بۆ جارێکی دیکه‌ش سه‌رکه‌وتنی گه‌وره‌له‌کا‌ته‌لۆنیا بوو، که‌دڵنیایی ئه‌وه‌ی تیادا کرایه‌وه‌،‌هه‌ر 2.5 ملیۆن دانیشتوانه‌که‌ی چاره‌سه‌ری کێشه‌ته‌ندروستییه‌کانییان به‌خۆڕایی بکرێن، له‌ته‌ك ئه‌وه‌شدا قوربانییه‌کانی جه‌نگیش چاره‌سه‌رکران. هاوکاتیش پرۆگرامی خۆپاراستن له‌نه‌خۆشی،له‌بنکه‌کانی ته‌ندروستی و چاره‌سه‌رکردنی نێو کۆمۆنێتیه‌محه‌لییه‌کاندا، دانرا. کرێکاره‌کان له‌کۆنگره‌ی ساڵی 1937دا پلانێکی به‌رچاوگرتنی ته‌ندروستییان بۆ ئاینده‌، داڕێژا و گه‌ر شۆڕش سه‌رکه‌وتوو بووایه‌، ئه‌نارکیسته‌کانی ئیسپانیا ،ده‌یانتوانی جێبه‌جێیبکه‌ن. ‌


بایەخ و گرنگێتی هەرەوەزییە کرێکارییه‌کان له‌ئیسپانیا له‌و نموونانه‌ی که‌پێشکه‌شیانکردن ، ده‌رده‌که‌ون، ڕاو بۆچوونه‌کانی ده‌سته‌بژێر هه‌ر له کۆن ‌و له‌و کاته‌شدا ، کاریان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ده‌کرد، که‌گوا یه‌’ یاسای جه‌ماوه‌ریی‌’ له‌لایه‌که‌وه‌کارێ ئه‌سته‌م و مه‌حاڵه‌( موسته‌حیل) و له‌لایه‌کی دیکه‌شه‌وه‌چونکه‌ئه‌وه‌کاری ده‌وڵه‌ته‌، سه‌ره‌نجام ده‌بێته‌جێی مەسخەرە و قه‌شمه‌ری. کرێکارانی ئیسپانیا ئه‌وه‌یان نیشاندا که‌هه‌ر هه‌موو ئه‌مانه‌درۆن‌و درۆ ده‌رچوون و له‌ئاستێکی گه‌وره‌شدا ئه‌وه‌یان نیشاندا بۆ‌ئێستاش هه‌ر وه‌کو ئه‌و سه‌رده‌مه‌، ئایدیایه‌کی کۆنکرێتییان خسته‌به‌رده‌ممان، که‌چۆن کۆمه‌ڵ له‌لایه‌ن کرێکارانه‌وه‌له‌ڕێگایه‌کی ئازاد و دیمۆکراتیانه‌وه ‌ده‌توانرێت ڕێکبخرێت ، ئه‌مه‌ش جێگروه‌یه‌که‌( به‌دیل) ده‌شێ بکرێت.

له‌گه‌ڵ هه‌بوونی ئه‌م نموونه‌گه‌وره‌یه‌شدا ، ئێمه‌هێشتا ڕووبه‌ڕووی تێکۆشانێکی سه‌خت و گران له‌ئا ینده‌دا ده‌بینه‌وه‌، که‌چۆن سیسته‌می سه‌رمایه‌داری له‌ته‌ك چاوچنۆکی و ڕەنج و ژیانی هه‌ژارانه‌و هه‌‌روه‌ها ململانێکه‌یدا کۆتایی پێبهێنین. ئێستاش هه‌ر وه‌کو هه‌ر کات و سەردەمێکی دیکه‌ئه‌وه‌به‌رچاوبگرین، که‌چۆن ئه‌م تیكۆشانه‌مان یه‌کبخه‌ین، ئامانجه‌کانی چیبن و چ شێوازێك ده‌توانین به‌کاربهێنین . ده‌بێت ئامانجمان شۆڕش بێت و ئامانجمان دیمۆکراسی ڕاسته‌قینه‌بێت. ئه‌مانه‌‌ئامانجە بنەڕەتییەکان/ کرۆکییەکانن، چه‌ند خاڵێکن ده‌بێت پێیان بگه‌ین و له‌سه‌ریان ڕێکبکه‌وین پێشئه‌وه‌ی هه‌رگیز بتوانین شتێك بگۆڕین. بۆکردنی ئه‌مه‌ش، ئێمه‌وه‌کو ئه‌نارکیسته‌کان ، مشتومڕ لەسەر ئه‌وه‌ده‌که‌ین، که‌ده‌بێت خۆمان له‌و شوێنه‌ی که‌به‌هێزین ، دروستبکه‌ین و ڕێکبخه‌ین، ئیدی له‌سه‌ر کار بێت یاخود ناو کۆمۆنێتییه‌که‌. ڕێگاو شێوازه‌کانمان ده‌بێت له‌سه‌ر بنچینه‌ی هاوپشتی کرێکاران و هه‌ژاران بینا بکه‌ین، چالاکی ڕاسته‌وخۆ ئه‌نجامبده‌ین، ده‌بێت نیشانه‌له‌زیادکردنی خودچالاکی کرێکاران و هه‌ژاران بگرین، هه‌میشه‌ش ده‌بێت هانی به‌شداریکردن بده‌ین .

شتێك که‌‌هیچ گومانێکمان تیایدا نه‌بێت،ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌که‌په‌ڕله‌مان گۆڕانکاری بۆ ئێمه‌ناهێنێت، گوڕانکارییه‌ك که‌ئێسته‌پێویسته‌. په‌ڕله‌مان ڕێگا و ئامرازه‌کانی چه‌واشه‌کردنی دیمۆکراسییه‌، ئاراستەکردنی تێکۆشانە کەتوارییەکان بەرەو کۆتاییەکی پارێزراو و ئه‌مین (ئاساییش)، ده‌بات، ڕۆژ بە ڕۆژ په‌ڕله‌مان بۆ بزوتنه‌وه‌ی کرێکاران ده‌بێته‌‌گۆڕستان. ئه‌وه‌هه‌ڵه‌یه‌که‌و‌نابێت ئێمە دووباره‌ی بکه‌ینه‌وه‌.

چەند لینکێك لەبارەی دیمۆکراسی ڕاستەوخۆوە





دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ / ٧

و: زاهیر باهیر- له‌نده‌ن

ىه‌شی حه‌وته‌م:


له شوێنه‌پیشه‌سازییه‌کاندا بارودۆخه‌که‌تۆزێك جیاوازبوو، هەرەوەزییبونه‌وه‌ به‌و فراوانیی و چه‌قبه‌ستوه‌ی که‌له‌ده‌ره‌وه‌ی شاره‌کاندا ( لادێکاندا) هه‌بوون ، له‌وێ نه‌بوون ، به‌ڵام هێشتا له‌ئاستێکی گه‌وره‌دا بوونیان هه‌بوو. له‌به‌رشه‌لۆنه‌زیاتر له‌3000 کۆمپانیا، هەرەوەزیی کرابوون ، سه‌ر‌جه‌می به‌شی‌گشتی‌خزمه‌تگوزارییه‌کان نه‌ك هه‌ر له‌که‌ته‌لۆنیا به‌ڵکو له‌سه‌رانسه‌ری ناوچه‌ی کۆمارییدا، ده‌ستیان به‌سه‌ردا گیرابوو و له‌لایه‌ن کۆمیته‌‌کرێکارییه‌کانه‌وه‌، به‌ڕێوه‌ده‌بران.‌

بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ندێك ئایدیا و زانیاری له‌سه‌ر فراوانی هه‌ره‌وه‌زییه‌کان بده‌ین، با ته‌ماشای ئه‌م لیسته‌بکه‌ین که‌له‌لایه‌ن یه‌کێك له‌چاودێره‌کانه‌وه‌خراوه‌ته‌به‌رده‌ست . ئه‌و ده‌ڵێت:
‘ هێڵەکانی ئاسن، فارگۆنی شەمەندەفەرەکان و باسەکان، ته‌کسی و پاپۆڕ و کۆمپانیای کاره‌با و گاز و ئاو و کارخانه‌کانی ئه‌ندازیاری پێکه‌وه‌نانی پارچه‌کانی سه‌یاره‌و دروستکردنیان، کانه‌کانی خه‌ڵووز و چیمه‌نتۆ و چنین و کارگه‌کانی کاخه‌ز و کارخانه‌ی که‌ره‌سه‌و پێویستییه‌کانی ئه‌وانه‌ی له‌مه‌تیریاڵی کاره‌بایی و کیمیاوی دروستده‌کران، کارگه‌کانی دروستکردنی بوتڵی شووشه‌و عه‌تر و کارگه‌کانی پرۆسه‌و دروستکردنی خواردن وپرۆسه‌ی دروستکردنی بیره‌، ده‌ستیان به‌سه‌ردا گیرا، هه‌روه‌ها ڕۆژانامه‌کان و کارگه‌ی چاپکردن و دوکانه‌کان و مه‌خزه‌نه‌کان و هۆتێله‌کان و چێشتخانه‌فاخیره‌کان و باڕه‌کان و هاوچه‌شنه‌کانی ئه‌مانه‌که‌خاوه‌ندارێتی تایبه‌تی بوون له‌لایه‌ن هەرەوەزییەکان و کۆمیتەکانی کرێکارانه‌وه‌‌کۆنترۆڵکران یا مانەوەیان لە دەستی خاوەنەکانیان هەمان گرنگییان هەبوو….شانۆی وێنەری جولاو و شانۆی ئاسایی، ڕۆژنامەکان و جاپخانەکان، دوکانەکان، هەنبارەکان و هوتێلەکان، ڕیێستورانە ناودارەکان و یانەکان/باڕەکانیش بەهەمان شێوە دەستیان بەسەردا گیرا.

بەزۆری شوێنه‌کانی کارکردن که‌خاوه‌نه‌کانیان به‌رهه‌مهێنانیان بۆ تێشکاندنی شۆڕش وه‌ستاندبوو یاخود هه‌ڵهاتبوون، ده‌ستی به‌سه‌ردا ده‌گیرا، به‌ڵام کرێکاره‌کان له‌م شوێنانه‌دا له‌کارکردن نه‌وه‌ستاون هه‌ر هه‌موو شوێنه ‌گه‌وره‌کانی کارکردن ده‌ستیان به‌سه‌ردا گیرابوو، هه‌ندێکیان خراونه‌وه‌کار و لەلایەن کرێکاره‌کانه‌وه‌به‌ڕێوه‌براون‌. له‌شوێنه‌کانی دیکه‌” کۆمیتەکانی کۆنترۆڵکردن” دروستبوون تاکو دڵنیایی به‌رده‌وامبوونی به‌رهه‌مهێنان هه‌بێت‌( ئه‌مه‌ش له‌و شوێنانه‌دا بوون که‌کرێکاران ده‌سه‌ڵاتی ته‌واویان له‌به‌ڕێو‌ەبە‌ره‌کان نه‌سه‌ندبووه‌وه‌،‌بۆ به‌کارهێنانی ده‌سه‌ڵاتی خۆیان، ئه‌م کۆمیتانەیان بۆ‌ڤیتۆدان بۆ وەستانەوە و بەرگرتن لە ده‌سه‌ڵاته‌کانی بڕیارەکانی به‌ڕێوه‌به‌ره‌کان دروستکردبوو‌)
له‌هه‌ر شوێنێکی کارکردندا گردبوونه‌وه‌ی هه‌موو کرێکاران کارێکی (یه‌که‌یی)بناخه‌یی بوو، له‌نێو کرێکارانی کارخانه‌که‌دا نوێنەرەکانیان هه‌ڵده‌بژارد، تاکو بۆ کاروباره‌کانی ڕۆژانه‌نوێنه‌رایه‌تییان بکه‌ن ، هه‌ر شتێك که‌زۆر گرنگبووایه‌ده‌بوو بگه‌یه‌نرایه‌ته‌گردبوونه‌وه‌که، که ‌لێره‌شدا کۆمیتەیەكی پێنج تا پازده‌ کەسی لە کرێکاران هه‌ڵده‌بژێررا، له‌نێوان ئه‌وانیشدا به‌ڕێوه‌به‌رێك بۆ به‌ڕێوه‌بردن و چاودێریکردنی کاروباره‌کانی ڕۆژانه‌له‌شوێنی کارکردندا، هه‌ڵده‌بژێررا. له‌هه‌ر به‌شێکی پیشه‌سازیشدا شورایەکی/ ئه‌نجوومه‌نێکی پیشه‌سازی هه‌بوو، که‌نوێنه‌رایه‌تی هه‌ردوو یەکێتییە سه‌ره‌کییه‌که‌ی (CNT و UGT)و نوێنەرانی کۆمیتەکانی پێکهاتبوو، هه‌روه‌ها شارەزایانی تەکنیکی لەو کۆمیتانەدا بۆ ڕێنوێنی تەکنیکی‌، بوونیان هه‌بوو. ئه‌رکی شورا پیشەسازییەکان داڕشتنی پلانی گشتی ته‌واو، بۆ پیشه‌سازییه‌کان، بوو.

ترامی [شەمەندەفەری خیابانی] به‌رشه‌لۆنه‌نموونه‌یه‌کی باشه، بۆ ئه‌وه‌ی که‌وەك‌نموونه‌ی کاتی ده‌ستبه‌سه‌راگرتنی شوێنه‌کانی سه‌رکار له‌لایه‌ن کرێکاران، بهێنرێته‌وه‌‌:
له‌سه‌رجه‌می 7000 کرێکار که ‌له‌سه‌رده‌می شۆڕشدا له‌هێڵی ترامدا کاریانده‌کرد ، 6500 کرێکاریان ئه‌ندامی نقابه‌یCNT بوون . به‌هۆی هه‌بوونی شه‌ڕ له‌شه‌قامه‌کاندا هه‌موو ئامرازه‌کانی هاتووچۆ له‌کارکردن وه‌ستابوون، له‌به‌ر ئه‌مه‌ش نقابه‌ی کرێکارانی هاتووچۆ ( که‌به‌نقابه‌کانی CNT ناوده‌بران) کۆمیسیۆنێکی له‌7 که‌س، پێکهێنا، تاکو ئۆفیسه‌کانی به‌ڕێوه‌بردن، داگیربکه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌وانی دیکه‌ئامرازه‌کانی هاتووچۆ بپشکنن و ئه‌وانه‌یان که‌کار ناکه‌ن، پلانی چاککردنه‌وه‌و شتی دیکه‌که‌بۆ به‌گه‌ڕخستنه‌وه‌یان پێویسته‌، بکه‌ن. پێنج ڕۆژ دوای وه‌ستانی شه‌ڕ 700 ترام له‌بری 600 که‌له‌کاتی ئاساییدا به‌کارده‌هێنران، هه‌موویان به‌ڕه‌نگی ڕه‌ش و سوور که‌ڕه‌نگه‌کانی نقابه‌یCNT بوون ڕه‌نگکران و له‌شه‌قامه‌کانی به‌رشه‌لۆنه‌، که‌وتنه‌وه ‌گه‌ڕ.

له‌گه‌ڵ ڕۆیشتن و کۆتاییهێنان به‌هاندانی کارکردن بۆ مه‌به‌ستی دروستکردنی قازانج ، سه‌لامه‌تی چووه ‌پله‌ی یه‌که‌م و زۆریش بایەخی پێدرا‌، به‌و هۆیه‌شه‌وه ‌ژماره‌ی ڕووداوه‌کانی هاتووچۆ (حادیسه‌) هاتنه‌خواره‌وه‌، له‌شانی ئه‌وه‌شه‌وه ‌نرخی بیتاقه‌ش‌هاته‌خواره‌وه‌و خزمه‌تگوزاریش باشتر بوون. له‌ساڵی 1936 دا زیاتر له‌183 ملیۆن نه‌فه‌ر گوێزراوه‌ته‌وه‌، له‌ساڵی 1937 دا ئه‌م ژماره‌یه‌چووه‌سه‌ره‌وه‌بۆ 233 ملیۆن . ترامه‌کان وا به‌ڕێکوپێکی و بێ گرفت به‌ڕێوه‌ده‌بران که‌‌کرێکاران توانییان به‌پاره ‌ یارمه‌تی به‌شه‌کانی دیکه‌ی هاتوچۆ له‌ده‌ره‌وه‌ی شاره‌کان ( گونده‌کا ن و ده‌وروبه‌ری شار) بده‌ن . کرێ و مووچه‌بۆ هه‌موو کرێکاران‌یه‌کسانی کراو و به‌رزکرایه‌وه‌، بۆ یه‌که‌م جار داووده‌رمان و چاره‌سه‌ری به‌لاش/ ‌خۆڕایی بۆ کرێکاران، به‌ده‌ستهات.

بۆ ئه‌وه‌ی به‌شه‌کانی پیشه‌سازی ڕێكوپێك بن و به‌باشی به‌ڕیوه‌بچن، سه‌رله‌نوێ ڕێکخرانه‌وه‌، زۆر به‌شی بچووکی نائابووری که‌له‌ڕاستیدا مه‌رجه‌کانی ته‌ندروستییان تیادانه‌بوون ( بۆ ته‌ندروستی خراپ بوون) داخران و به‌به‌کارهێنانی باشترین ئامرازه‌کانی کارکردن به‌رهه‌می دیکه‌ی پێدروستده‌کرا، له‌کاته‌لۆنیا‌70 کارگه‌ی مه‌عادن و کان و پالافتگە و داڕشتن، داخران، ژماره‌ی کارگه‌کانی پێسته‌خۆشکردن له‌71 دانه‌وه‌که‌مکرانه‌وه‌بۆ 40، هه‌روه‌ها سه‌رجه‌می پیشه‌سازی ته‌خته‌و دار له‌لایه‌ن نقابه‌ی کرێکارانی ته‌خته‌که‌به‌شێك بوون له‌نقابه‌یCNT، ڕێکخرانه‌وه‌.

درێژه‌ی هه‌یه

دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ / ٦

دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ      

                                                                                                                                                                             و: زاهیر باهیر- له‌نده‌ن

به‌شی شه‌شه‌م

له‌كێشه‌ی زه‌ویدا:

به‌هه‌ره‌‌وه‌زیکردنی زه‌وییه‌کان به‌شێوه‌یه‌کی فراوان به‌رده‌وامبوون، نزیکه‌ی سێیه‌كی ( 1 له‌سه‌ر 3) هه‌موو زه‌وییه‌کان له‌ناوچه‌ی کۆمارییدا(ئه‌و ناوچه‌یه‌یه‌که‌له‌لایه‌ن هێزی ئه‌نتی فاشسته‌وه‌کۆنترۆڵکرابوو) ده‌ستیان به‌سه‌ردا گیرابوون،‌له‌سه‌ر پانتایی ئه‌م زه‌وییه‌یانه‌شدا له‌پێنج بۆ حەوت ملیۆن جوتیار کاریان تیاداده‌کرد . شوێنی هه‌ره‌گه‌وره‌ئه‌راگۆن بوو که‌450 هه‌ره‌وه‌زی، تیادابوو، به‌شی خۆرهه‌ڵات ( ئه‌و ناوچه‌یه‌ی ده‌وروبه‌ری ڤالێنسیا) 900 هه‌ره‌وه‌زی، قشتالة ( ئه‌و‌ناوچه‌یه‌ی ده‌وره‌ی مه‌دریدی داوه‌) کە 300 هەرەوەزیی تیادابوون. نه‌ك ته‌نها زه‌وییه‌کان ‌هەرەوەزییکران، به‌ڵکو له‌گونده‌کانیشدا کارگه‌ی بچوك بچوك دروستکرابوون، تاکو خه‌ڵکانی ده‌ستڕه‌نگینی ناوچه‌که‌‌ئامرازه‌کانی به‌رهه‌مهێنان و کەرەستەی نێوماڵ و شتی دیکه‌به‌رهه‌م بهێنن. به‌هه‌مان شێوه‌ش نانه‌واخانه‌، قه‌سابخانه‌، سه‌رتاشخانه‌زۆری دیکه‌له‌وانه ‌بڕیاردرا که‌بکرێنە هەرەوەزیی.

هەرەوەزییبوونەوە خۆبه‌خشانه‌بوو ئه‌مه‌ش زۆر جیاواز بوو له‌وانه‌ی که‌ستالین به‌زۆره‌ملێ له‌ڕوسیا دروستیده‌کردن، بۆ ئه‌مه‌ش بانگی خه‌ڵکی گوند بۆ کۆبوونه‌وه‌ده‌کرا( زۆربه‌ی هه‌ره‌وه‌زییه‌کان له‌گوندێکی دیاریکراودا چه‌قیان به‌ستبو) ئاماده‌بووانی کۆبوونه‌وه‌که ڕازیده‌بوون له‌سه‌ر ئه‌و شتانه‌ی که‌هه‌یانبوو‌، وه‌کو، ئامراز و کەرەستە، ئاژاڵ و زه‌وی له‌گه‌ڵ زه‌وییه‌کانی دیکه‌ی که‌له‌خاوه‌نزه‌وییه‌گه‌وره‌کان سەندرابوونەوە، بیانکه‌نه‌موڵکی هه‌موان. زه‌وییه‌کانیش پەسەندانە دابه‌شده‌کران و ده‌درانه ‌گروپه‌کرێکارییه‌کان که‌ده‌یانخواست به‌کارییانبهێنن، هه‌ر گروپه‌ش نێره‌ره‌که‌ی [وه‌فد] خۆینوێنه‌رایه‌تی سه‌رنجه‌کانیانی لە کۆبوونەوە هەرەوزییەکاندا ده‌کرد. به‌و چه‌شنه‌ش کۆمیته‌ی به‌ڕێوه‌بردنیش هه‌ڵده‌بژێررا و به‌رپرسیار دەبوو له‌سه‌رجه‌می به‌ڕێوه‌بردنی کاروباری هەرەوەزییەکان، ئه‌مانیش چاودێریی و سه‌رپه‌رشتیی کڕینی که‌ره‌سه‌کان، ئاڵووێرکردنیان و گۆڕینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵ شوێنه‌کانی دیکه‌دا، دابه‌شکردنی به‌رهه‌مه‌کان ، هه‌روه‌ها به‌رپرسیاریش بوون له ‌ئیشه‌گشتییه‌زه‌رووره‌ییه‌کانی وه‌کو بیناکردنی قوتابخانه‌کان. هه‌ر یه‌کێکیش له‌م هه‌ره‌وه‌زییانه‌ کۆبوونه‌وه‌ی گشتی به‌رده‌وامی خۆیان به‌ئاماده‌یی هه‌مو به‌شداربووان، ده‌کرد. ئه‌گه‌ر نه‌شتخواستایه‌که‌به‌شداری له‌هه‌ره‌وه‌زییه‌کاندا بکه‌یت ئه‌وه‌بڕێك زه‌وییان پێده‌دای، ئه‌ویش هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ی که‌به‌شی کارکردنی خۆتی بکردایه‌و ڕێگات پێنه‌ده‌درا که‌کرێکار به‌کرێبگریت و کارت بۆ بکات.‌

شۆڕش وه‌کو چۆن بڕی به‌رهه‌مهێنانی گۆڕی و سه‌رخست، هه‌ر ئاوا دابه‌شکردنیش گۆڕرا و ده‌بووایه ‌له‌سه‌ر بناخه‌ی پێویستی خه‌ڵکی بوایه‌، له‌زۆر شوێنیشدا به‌کارهێنانی پاره هه‌ڵوه‌شایه‌وه‌و خه‌ڵکی ده‌ڕۆیشتنه ‌هه‌مباره‌کانی (مه‌خزه‌نه‌کانی) هەرەوەزی و ( زۆر جار هه‌مباره‌کان که‌نیسه‌کان بوون که‌کرابوونه‌هه‌مبار ) ئه‌وه‌ی که‌پێویستیان بوو، له‌وەی لەوێ هه‌بوو ده‌یانبرد‌. له‌حاڵه‌تی که‌می شمه‌کدا ( نوقسانی) ، سیسته‌می بیتاقه‌به‌کارده‌هێنرا بۆ دڵنیابوونه‌وه‌له‌وه‌ی که‌هه‌موو که‌سێک ئه‌وه‌ی هه‌قی بووه‌ده‌ستی که‌وێت‌، به‌ڵام به‌گشتی له‌سایه‌ی سیسته‌می نوێدا، به‌رهه‌مهێنان زیادی کردبوو ، ئه‌مه‌ش گرفتی که‌می شمه‌کی ، نه‌هێڵابووه‌وه‌‌.

له‌به‌شی کشتیاریشدا، شۆڕش له‌کاتێکی له‌باردا ده‌رکه‌وت، له‌حاڵه‌تی ئاساییدا که‌دروێنه ‌ده‌کرا و به‌رهه‌مه‌که‌ی ده‌فرۆشرا و تاکو قازانجێکی باش بۆ چه‌ند خاوه‌نزه‌وییه‌ك بهێنێت، به‌ڵام له‌سه‌رده‌می شۆڕشدا له‌بری ئه‌وه‌ی بفرۆشررێت دابه‌شده‌کرا به‌سه‌ر ئه‌وانه‌ی که‌پێویستیان پێیبوو. دکتۆره‌کان، نانه‌واکان، ده‌لاکه‌کان….هتد له‌به‌رامبه‌ر پێشکه‌شکردنی خزمه‌ته‌که‌یاندا ئه‌وه‌نده‌ی که‌پێویستیان پێیبوو ، ده‌یاندرایه. له‌و شوێنانه‌شدا که‌ پاره‌هه‌ڵنه‌وه‌شابووه‌وه‌و هێشتا ئه‌و سیسته‌مه‌مابوو’ موچه‌ی خێزانی’ هێنرایه‌کایه‌وه‌، مووچه‌که‌ش له‌سه‌ر بناخه‌ی پێداویستی بوو، نه‌ك به‌گوێره‌ی ژماره‌ی کاژێره‌کانی سه‌رکار.‌

له‌لایه‌کی دیکه‌شه‌وه‌کرێکاره‌ فه‌نییه‌کان و ئه‌ندازیارانی کشتوکاڵ له‌به‌کارهێنانی باشتری زه‌وییه‌کاندا، یارمه‌تی جوتیاره‌کانیان ده‌دا، له‌به‌ر ئه‌مه‌ش به‌رهه‌م به‌شێوه‌یه‌کی زۆر زیادیکرد، هاوکاتیش میتۆده‌زانستییه‌مۆدێرنه‌کان خرانه‌به‌ر‌ده‌ست و له‌هه‌ندێك شوێندا بڕی به‌‌رهه‌م به ‌ڕێژه‌ی له‌%50 سه‌رکه‌وت .به‌رهه‌م و خواردنی کافی بۆ به‌شداربووانی ناو هەرەوەزییەکان و دەستەچەکدارەکان له‌و ناوچانه‌ی که‌بوونیان هه‌بووایه‌، هه‌بوو، زۆربه‌ی کاتیش ئه‌وه‌ندش هه‌بوو تاکو ئاڵووێر له‌گه‌ڵ هەرەوەزییەکانی شاردا، بۆ ده‌ستخستنی ئامراز و ماشێنه‌کان، پێبکرێت. سه‌ره‌ڕای ئه‌مانه‌ش خواردن به‌لیژنه‌کانی دابه‌شکردنیش که‌له‌ناوچه‌شارنشینییه‌کاندا داده‌نیشتن، ده‌درا.

سه‌رکه‌وتووترین فێدراسیۆنەکانی هەره‌وەزییەکان که‌دروستکرابوون له‌ئاراگۆن بوون، له‌مانگی حوزه‌یرانی ساڵی 1937دا پلێنوێمی فێدراسیۆنەکانی جوتیارانی ده‌ڤه‌ره‌کان، به‌سترا، ئامانجی ئه‌مه‌ش دروستکردنی فیدراسیۆنی سەرتاسەری ‘بۆ هاوکاریکردن و فراوانکردنی بزوتنه‌وه‌ی به‌شداربووانی هەرەوەزییەکان بوو،هه‌روه‌ها بۆ دڵنیابوونه‌وه‌بوو له‌دادوه‌رێتی دابه‌شکردنی ئه‌و به‌رهه‌مانه‌ی که‌زه‌وییه‌کان ده‌یاندا، نه‌ك هه‌ر به‌ته‌نها له‌نێوانی هەرەوەزییەکاندا به‌ڵکو بۆ هه‌موو وڵاته‌که’‌.به‌داخه‌وه ‌زۆر له‌هەرەوەزییەکان تێکشکێنران نه‌ك له‌لایه‌ن هێزی (فرانکۆ)وه‌، به‌ڵکو له‌سه‌رده‌ستی سه‌ربازه‌کانی جەنەڕاڵ (لیستەر)ی ستالینیست، پێشئه‌وه‌ی ئەوە ڕووبدات.

بەشداربووانی هەرەوەزییەکان تەنیا به‌دووی بەرهەمهێنانی کەرەستەکانی خۆشگوزەرانییەوە نەبوون، به‌ڵکو به‌قووڵیش خۆیان به‌خوێندن و په‌روه‌رده‌شه‌وه‌، خەریککردبوو، ئاوڕیان لەو بوارەش دابووەوە، هه‌ر به‌هۆی ئه‌م هه‌وڵه‌شه‌وه‌گه‌لێک له‌منداڵان بۆ یه‌که‌مجار که‌وتنه‌به‌ر خوێندن و په‌روه‌ردکردنه‌وه، دیاره‌ئه‌مه‌ش قوتابخانه‌یه‌کی ئاسایی نه‌بوو‌، به‌ڵکو میتۆدەکانی/ شیوازەکانی Francisco Ferrer (فرانسیسکۆ فێرێر)ی پەروەردەکاری ئەنارکیستی ناسراوی جیهانی بەکاربران. له‌وێدا منداڵان فێری مه‌هاره‌تی خویندنه‌وه‌و نووسینی بناخه‌یی ده‌بوون و دواتریش هانده‌دران له‌سه‌ر مه‌هاره‌ی بیرکردنه‌وه‌به‌خۆیان و ده‌ستپێشخه‌رییان (موباده‌ره‌)، پیره‌کانیش چاودێریده‌کران و گه‌ر پێویستیشی بکردایه‌خانووی تایبه‌تییان بۆ دروستده‌کرا، هه‌روه‌ها هەڵهاتووانی ئەو دەڤەرانەی کە فاشیستەکان دەستیان بەسەردا گرتبوون و په‌نایان هێنابوو چاودێریده‌کران و کاروباره‌کانیان ڕێکده‌خرا.

درێژه‌ی هه‌یه

ملکه‌چی و گوێڕایه‌ڵی

هاوڕێ سیروان

ئه‌م بابه‌ته‌ ئه‌وانه‌ ناگرێته‌وه‌، که‌ خۆیان خۆیان به‌ چه‌پ، سۆسیالیست یا کۆمۆنیست ده‌زانن، ئیتر به‌بێ ئه‌وه‌ی لێی بزانن، یا کرێکارێک بیانناسێت، یا کرێکارێک بناسن، به‌ڵکو زیاتر په‌یوه‌ندی به‌و گه‌نجانه‌وه‌ هه‌یه‌، که‌ هێشتا ته‌وراتی به‌لشه‌فیکه‌کان (ماالعمل) ژه‌نگی به ‌مێشكیان هه‌ڵنه‌هێناوه‌. گه‌نجانێک که‌ ساڵانێکی دوورودرێژه،‌ به‌رده‌وام، خۆیان به‌ره‌وڕووی چه‌نده‌ها پرسیاری گرنگ و هه‌ستیار کردۆته‌وه‌، که‌ په‌یوه‌ندی ڕاسته‌وخۆیان به‌ بزووتنه‌وه‌ی خۆخۆیی کرێکاران و زه‌حمه‌تکێشانه‌وه‌ هه‌یه‌. هه‌روه‌ها به‌رده‌وام و بێ ماندووبوون گه‌ڕاون تا وه‌ڵامه‌کانیان ده‌ست که‌وتۆته‌وه‌ و پرسیاری گرنگ و هه‌ستیار لایان ئه‌وه‌ بووه‌: ئایا ڕێکخراوی ئه‌ستوونی کارگه‌یی (=خاوه‌نکار، جێگری خاوه‌نکار، ده‌سته‌ی به‌ڕێوه‌بردن، سه‌رکاره‌کان، کرێکاران.). ئه‌مانه‌، که ‌له‌ ڕێکخراوی ئه‌ستوونی کارگه‌ییدا ده‌بنه‌ (=سکرتێر، جێگری سکرتێر، ده‌سته‌ی باڵا، کادره‌به‌رزه‌کان، ملکه‌چپێكراوه‌کانی خواره‌وه‌.). پرسیاری ئه‌وه‌شیان له‌ خۆیان کردووه‌: ئایا جۆرێکی تر له ‌ڕێکخستن، جگه‌ له‌و جۆره‌ ڕێکخستنه‌ سه‌ربازییه‌، هه‌یه‌؟ ئه‌وه‌ی پێویسته‌ بوترێت و جێگه‌ی داخه‌ که ‌ڕوویداوه‌، هه‌ندێ جار گه‌نجان تووشی نائومێدی بوون. هه‌ڵبه‌ت ئه‌وه‌ش ‌هۆی خۆی هه‌یه‌ و به‌ ڕای من هۆی سه‌ره‌کیی ئه‌و نائومێدییه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌، به ‌ته‌نهایی و دابڕاو له‌ مه‌سه‌له‌ فکرییه‌کانی تر دیراسه‌ كراون. واته‌ گوێ به‌وه‌ نه‌دراوه‌ که ‌ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ ده‌بێت له ‌ناوه‌وه‌ له‌گه‌ڵ مه‌سه‌له‌ فکرییه‌کانی تری ئه‌و بواره‌دا دیراسه ‌بکرێت و هه‌ڵوێست به‌رامبه‌ری وه‌ربگیرێت. ده‌توانین ئه‌و مه‌سه‌له‌ فکرییانه‌ی تر، له ‌دوو خاڵی سه‌ره‌کیدا چڕ بكه‌ینه‌وه‌.

یه‌که‌م: ڕێکخراوێکی شۆڕشگێرمان بده‌نێ، ڕووسیا هه‌ڵده‌گێڕینه‌وه‌. لینین

دووه‌م: بزووتنه‌وه‌یه‌کی شؤڕشگێڕ نییه،‌ به‌بێ تیۆرییه‌کی شۆڕشگێڕ. لینین

ئه‌گه‌ربه ‌وردی بڕوانینه‌ ئه‌و دوو هاوکێشه‌ لینینییه‌، له‌ هاوکێشه‌ی یه‌که‌مدا؛ باس باسی ڕۆڵی ڕێکخراوه‌، نه‌ک چینێکی شۆڕشگێڕی ناو کۆمه‌ڵگه‌ی چینایه‌تی. بێگومان مه‌به‌ست له ڕێکخراویش ئه‌و ڕێکخراوه‌یه‌ که ‌له‌سه‌ر بنه‌ما لینینیه‌کانی (ماالعمل) بنیات نراوه‌، واته‌ ناوه‌ندێتیی دیمۆکراسی بڕبڕه‌ی پشتیه‌تی، ملکه‌چیی خواره‌وه‌ بۆ سه‌ره‌وه‌ و جێبه‌جێکردنی بڕیاره‌کانی به‌بێ چه‌ندوچۆن، ڕێنوێنیکردن و په‌روه‌رده‌کردنی خواره‌وه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای جێبه‌جێ بکه‌ و دوایی بدوێ، سه‌رشۆڕکردنی که‌مایه‌تی بۆ زۆرینه! ئه‌وانه‌ هه‌موویان له‌گه‌ڵ به‌ له‌‌به‌رچاوگرتنی ئیمتیازه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان. دوای ئه‌وه‌ ئه‌مجا باسی گۆڕانی کۆمه‌ڵایه‌تی کراوه‌ به‌ هه‌ڵگه‌ڕاندنه‌وه‌ی ڕووسیا. هاوکێشه‌ی دووه‌میش، باش دیاره‌ که ‌له‌سه‌ر ته‌وقی سه‌ر ڕێ ده‌کات، وه‌کو بڵێیت که‌ینونه‌ سه‌رچاوه‌ی هۆشمه‌ندی نییه ‌و دیاری ناکات! بێگومان له‌وێشدا مه‌به‌ست له‌ بزووتنه‌وه؛‌ بزووتنه‌وه‌ خۆخۆییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌که‌ی کرێکاران و زه‌حمه‌تکێشان نییه‌ و هه‌ر مه‌به‌ست له‌ ڕێکخراوی ده‌ستبژێری هۆشمه‌ندی شۆڕشگێره؛ ڕێک‌ وه‌ک وه‌سفه‌که‌ی (ماالعمل)!

له‌و باوه‌ڕه‌دام تا ساته‌کانی نووسینی ئه‌م چه‌ند دێڕه‌ گه‌نجانی شۆڕشگێڕی ئازادیخواز، به‌ هه‌ڵپه‌ له‌ناو لاپه‌ره‌کانی مێژوودا به‌ دوای ئه‌وه‌دا ده‌گه‌رێن، تا بزانن له‌ کوێ و كه‌ی؟ ڕێکخراوێکی شۆڕشگێڕ گۆڕانکارییه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تی ئه‌نجام داوه‌! گه‌نجان نه‌ک هه‌ر ئه‌وه‌ نادۆزنه‌وه‌، به‌ڵکو ئه‌وه‌ش نادۆزنه‌وه‌ که‌ ڕێکخراوێک توانیبێتی ببێته‌ وزه‌به‌خشی مانگرتن و خۆپیشاندانیکی جه‌ماوه‌ری به‌رفراوانی سه‌رانسه‌ری له‌ هیچ جێگه‌یه‌ک. گه‌نجانی شۆڕشگێڕی ئازادیخواز به‌ هه‌ستی شۆڕشگێڕانه‌ی خۆیان و له‌به‌ر تیشکی ڕووداوه‌ مێژووییه‌کاندا بۆیان ده‌رکه‌وتووه‌، که‌ ده‌توانرێت جۆرێکی تر له‌ ڕێکخستن هه‌بێت، جیاواز له‌ ڕێکخستنی ئه‌ستوونی کارگه‌یی؛ ڕێکخستنێک که‌ که‌س تێیدا سه‌ری گه‌وره‌ی که‌س نه‌بێت، که‌س لغاوکراو و ملکه‌چی که‌س نه‌بێت، ڕێکخستنێک که ‌بتوانێت به‌بێ لووتبه‌رزی و فیز و پۆزلێدانی پێشڕه‌وایه‌تییه‌وه‌‌ تێکه‌ڵ به ‌بزووتنه‌وه‌ی خۆخۆیی شۆڕشگێڕی کرێکاران و زه‌حمه‌تکیشان ببێت.

مێژووی ڕه‌تکردنه‌وه ‌و یاخیبوون له ‌ده‌سه‌ڵاتی سه‌ربازیی ناو ڕێکخستن، ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ سه‌رده‌می درووسبوونی ئومه‌مییه‌ی یه‌که‌م، به‌تایبه‌تی بۆ ئه‌و ده‌مه‌ که‌ کۆڕی گشتیی ده‌سته‌ی باڵای ئومه‌مییه‌ی یه‌ک له‌ کۆنگره‌ی (لاهای)دا داوای ده‌سه‌ڵاتی زیاتر ده‌کات و ده‌خوازێت ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ چڕتر و ناوه‌ندیتر بێت. ئه‌و بۆچوون و داوایانه‌ له‌لایه‌ن هه‌ندێ له‌ شۆڕشگێڕانه‌وه‌ ڕه‌ت ده‌کرێنه‌وه‌ و لێیان یاخی ده‌بن، چونکه‌ ئه‌و شۆڕشگێڕانه‌ لایان وا بووه‌ که‌ ئه‌و کاره‌ له‌ ده‌سه‌ڵاتی تۆتالیتاری له ‌کاری ڕێکخستندا زیاتر هیچ ئه‌نجامێکی تر نادات به ‌ده‌سته‌وه‌. دیاره‌ ئه‌و زۆران و ململانێیه‌ به‌رده‌وام تینی ده‌سه‌ند وتینی زیاتر بوو به ‌ده‌رکرنی کتێبی (ماالعمل) و فه‌رزکردنی. ئه‌و خه‌باته‌ ئازادیخوازه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی که‌ تیر و تانه‌ی زۆری لێ ده‌درا و به ‌به‌ره‌ڵایی و گیره‌شێوێنی ناو ده‌برا، تینی دانه‌مرکایه‌وه‌ و هه‌ر به‌رده‌وامه ‌و وا ئه‌مرۆ به‌ به‌رچاوی خۆمانه‌وه‌ له‌ ده‌رگای کوردستانی داوه‌ و گه‌نجێکی زۆر له‌ خه‌باتدان تا ڕزگاریان بێت له‌ کۆیله‌یی ده‌سه‌ڵاتی ڕێکخستنی ئه‌ستوونی کارگه‌یی، که‌ زیاتر له 80 ساڵه‌ باڵی ڕه‌شی کێشاوه‌ به‌سه‌ر مه‌یدانی بزووتنه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ریدا، ئه‌وه‌ی له‌ ئێستادا گرنگ و په‌له‌یه‌، ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئازادیخوازان بتوانن‌ یه‌کتر بدۆزنه‌وه‌ بۆ خۆڕێکخستن و تێکه‌ڵبوون به‌ بزووتنه‌وه‌ی شۆڕشگێڕی خۆخۆیی جه‌ماوه‌ری زه‌حمه‌تکیش و به‌شمه‌ینه‌تان، نهک ‌بۆ پێشڕه‌و‌یکردنی به ‌ناوی پێویستیی مێژوویی ده‌سبژێری پێشڕه‌وی هۆشمه‌نده‌وه‌!