ڕۆشنكردنەوەیەك بۆ ڕای گشتی

ڕۆشنكردنەوەیەك بۆ ڕای گشتی

خوێنەرانی هێژا، وەك دەزانن لە هەرێمی كوردستان / کوردستان هزر و تێڕوانین و بیرۆكە ئەناركیستییەكان پێشینەیەكی زۆریان نییە و ئەگەر هەشبووبێت لە ئاستی ئاشنایی و ئاگاداریی تاكەكەسیی تێپەڕینەكردووە؛ لە کوردستان نە بزووتنەوەیەكی كۆمەڵایەتیی بە ناو و ئامانجی ئەناركیستی بوونی هەبووە، نە گروپ و ڕێكخراوەی جەماوەریی، نە بڵاوكراوە و نە دەقی نووسراو یا وەرگێڕدراو. تا ئەوێندەرێ كە ئێمە ئاگاداربین و بەڵگەمان هەبێت، پێش كۆبوونەوەی چەند نووسەر و چالاكێك و ڕاگەیاندنی (سەكۆی ئەناركیستانی كوردستان)، كە سەكۆیەكی ئینتەرنێتییە و ساڵی ٢٠٠٥ بەدواوە بوون و ئامادەیی هەیە و نووسەرانی پێش ڕاگەیاندنی ئەو سەكۆیە وەك تاكەكەس خەریكی وەرگێران و نووسین بوون و نزیكایەتییان لەتەك هزری ئەناركی هەبووە.

هەر ئاوا هەموو ڕەخنەلێگرانی هزری ئەناركیستی و هەموو كەسێكی ئیسلامی و ناسیونالیست و ماركسیست و لیبراڵی ئاگا لە بنەما هزرییەكانی ئەو ڕەوتە دەزانێت، ئەناركیزم هەر ئاوا کە ڕەتكەرەوەی سەروەریی چینایەتی و دارایی تایبەت و كاریكرێگرتەیە، هەر ئاواش ڕەتكەرەوەی هەموو ڕێكخستن و پێكهاتەیەكی قووچكەیی و نێوەندیییە ئیدی چ پارتییەكی ڕامیاریی بێت یا ڕێكخراو و گورپێكی جەماوەریی و كۆمەڵایەتیی و چ پێكهاتەی خێزان و كۆڕێكی كۆمەڵایەتیی بێت، هەر لەسەر ئەو بنەمایە هیچ ئەناركییەك ئەو مافە بەخۆی نادات و ئەو مافەی نییە، كە خۆی بكاتە قسەكەری ئەوانی دیكە یا بەناوی ئەوانی دیكەوە ڕاگەیاندن بدات و ڕێكخراو و بزووتنەوەی ئینتەرنێتی ڕابگەیێنێت، چونكە ڕێكخراوی ئەنارکی هەنگاوی یەكەم ڕێكراوێكی پاگەندەییە و دووەم پێكهاتەیەكی ئاسۆییی نێو ژیانی كۆمەڵایەتییە و هەروەها بزووتنەوەی ئەناركی ناوی سەر كاخەز و تۆڕی ئینتەرنێتیی نییە، گروپی پاگەندەیی خۆجێی و فێدراسیۆنە هەرێمیی و كۆنفێدراسیۆنە سەرتاسەرییەكان شێوەی باوی ڕێكخستنی ئەناركیستین، بەڵام ئەم شێوە ڕێکخستنە فرەتر لە بزووتنەوەی كرێكاریی و جەماوەریی مەیدانی و لە یەكگرتنەوەی گروپە خۆجێییە پاگەندە و چالاكەكان پێكدێن، بزووتنەوەش بە گشتێتی بە چالاكی و جوڵەی هەڵگرانی ئاراستەیەكی دیاریكراو دەگوترێت، نەك ڕاگەیاندنی چەند كەسێك لە سەرووی كۆمەڵ وەك لاسایی سیستەم و ڕێكخستنی چینایەتیی و قووچكەیی باوی تا ئێستا.

بەڵام بەداخەوە لە شەش ساڵی ڕابوردوودا بە بڵاوبوونەوەی بیرۆكە و تێڕوانینە ئەناركیستییەكان لە خۆرهەڵاتی ناوین و نێو كۆچەران و پەنابەرانی ئەوروپا-نشین، بینەری دوو هەوڵی پێچەوانە و لاساییكەرەوانەی پارتییە ڕامیارییەكان و ڕێكخستنە قووچكەیی و نیوەندییەكانین بەناوی ئەناركیزمەوە؛

یەكەم: دروستكردنی وێبلاگێكی فارسی-زمان بەناوی “صدای آنارشیسم” ساڵی ٢٠٠٩، كە لە ئێستادا بەرەو دروستكردنی چەندین پەڕە و ئەكاونتی فەیسبووكی بەناوی “كارگرا آنارشیست” و “دانشجویان آنارشیست” و “هنرمندان آنارشیست” و “….” و دەیان پەیج و گروپی دیكەی یەك كەسی دروستكردووە، كە لاساییكردنەوەیەكی ئاشكرای ناونانە لێنیستییەكانە “ئاڵای شۆڕش” ، “دەنگی كۆمونیزم” و …..تد.

دووەم: دروستكردنی پەیجێكی فەیسبووكی بە زمانی كوردی بەناوی “بزووتنەوەی ئەناركیستی كوردستان” دوو ڕۆژ لەمەوپێش، كە پاش یەكەمین سەرنجی ئێمە لەبارەی ناوەكەیانەوە، ناوی ڕێكخراوێكیشیان “ڕێكخراوی ئەناركیستی كوردستان” قووتكردەوە، “عزر لە خەتا قەباحەتتر”.

لە بارەی مێژوو و چالاكی هەوڵی یەكەم، دوو كەس ئەو وێبلاگەیان دروستكردبوو، ئەو كات گروپێك ئەناركیستی فارسی-زمان لە پاڵتۆك دوو ژووری پاگەندەیی بەناوی “ئەناركۆ-سەندیكالیزم” و “سەدەی بیست و یەك ، سەدەی ئەناركیزم” هەبوون و هاوڕێیانی ئێمەش [سەكۆی ئەناركیستانی كوردستان] بەشداری لێدوان و گفتوگۆ و مشتومڕەكانی ئەو دوو ژوورە پالتۆكییەویان دەكرد. هەر لە سەرەتای هاتنی دروستكەرانی وێبلاگی “صدای آنارشیسم” بۆ نێو گفتوگۆكان، ئەو ناونانە ڕووبەڕووی ڕەخنەی ئەناركسیتی بوووە، هەروەها دواتر لە پێكهاتن و یەكەمین كۆبوونەوەی ئەناركیستە فارسی-زمانەكانی ئاڵمانیا ساڵی ٢٠١٠، چالاكی و بەرخوردی ئوتوریتەگەرایانە و تاككەڕەوانەی یەكێك لە دروستكەرانی ئەو وێبلاگە بوو بە بابەتی مشتومڕ و لەبارەیەوە هەڵوێست وەرگیرا و پاشان تێڕوانینە سێكستییەكانی و كۆنترۆڵكردنی وێبلاگەكە و خۆسەپاندنی ئەو و هەروەها ئۆتوریتەگەرایانی چالاكێكی دیكە، بوونە هۆی هەڵوەشاندنەوەی گروپە و دروستكردنی كێشەیەكی درێژماوە و بەردەوامیی هەر دووكیان لەسەر ڕۆڵی پاپا و مامای ئەناركیزم. خوێنەری بەردەوامی بابەتە فارسیییەكان، ئاگاداری هەموو ئەو پرسانەیە و لە ساڵی ٢٠١٢ بەدواوە (فێدراسیۆنی نێونەتەوەیی ئەناركیستی)یش ئاگاداری ئەو وردەكارییانە هەیە.

هەوڵی دووەم، خوێنەر دەتوانێت بەخۆی سەرنجی ڕاگەیاندن و ڕێكخراو قوتكردنەوەی ئەو پەیجە فەیسبووكییەی، كە زۆرینەی تێكستەكانی كۆپیكراوی نووسین و وەرگێرانەكانی هاوڕێیانی سەكۆی ئەناركیستانن، بدات. ئەوەی ئێمە دەمانەوێت لێرەدا بە ئێوەی هێژای ڕابگەیێنین و هەمووان ئاگاداربكەینەوە، ئەوەیە كە ئێمە دەستخۆشی لە هەر تاكە كەس و هەر گروپێك دەكەین، كە بەناوی ئەناركیستبوون یا بە نزیكایەتی هزریی لە ئەناركیزم چالاكی و پاگەندەدەكات و سایت و بلاگ و ئەكاونت و پەیج و گروپی كۆمەڵایەتیی نێو ئینتەرنێت دروسدەكات، هەروەها هەموو نووسین و وەرگێرانێكی هاوڕێیانی ئێمە بڵاوكردنەوەیەكی ئازادانەیە و هەموو كەس دەتوانێت لەلای خۆی چاپیبكات و بڵاویبكاتەوە، بە مەرجێك ئاماژە بە سەرچاوەیەك كە لە ئەوەوە وەریگرتووە بدات و هەروەها نەیكاتە كەرەستەی پارەپەیداكردن یا ناوبانگدەركردن بۆ خۆی.

ئەوەی ئێمە بزانین و ئاگاداربین، (بزووتنەوە) بە هەبوونێكی كۆمەڵایەتیی و جەماوەریی دەگوتریت، كە لە ژیانی ڕۆژانەدا كار و چالاكی هەیە و لە ئاستی كۆمەڵێكدا چەندین لك و گروپ و ڕێكخراوەی جەماوەریی و كۆمەڵایەتیی و هەرەوەزیی و ..تد لە خۆی گرتووە. هەروەها ڕێكخراو/ ڕێكخستنی ئەناركیستی[نەك پارتیی]، لە كۆنەوە تا ئێستا گروپی كاریی و پاگەندەیی خۆجێی، فێدراسیۆنی هەرێمی كە لە یەكگرتنی گروپە خۆجیییەكان و ڕێكخراوە جەماوەرییە خۆجێیەكان پێكدێت، كۆنفێدراسیۆنی سەرتاسەریی، كە لە یەكگرتنی فێدراسیۆن و ڕێكخراوە جەماوەریی و كۆمەڵایەتییە هەرێمییەكان پێكدێت. بێجگە لەوانەش لە ئێستادا وەك هەوڵێك بۆ خۆلادان و بەرگرتن بە بیرۆكراسیی ڕێكخراوەیی و بەرگرتن بە ئۆتوریتەگەریی چالاكان، پێكهێنانی تۆڕی ناوچەیی و هەرێمی و سەرتاسەریی سەریهەڵداوە، كە بە هەمان میكانیزم و بنەماكانی ڕێكخستن و بڕیاردان و جێبەجێكردن و چالاكی ئەنارکیستیی هەن و پەیڕەودەکات.

بەداخەوە، ئەوەی ئێمە لە ڕاگەیاندنی “بزووتنەوەی ئەناركیستی كوردستان” دەیبینین، تەواو پێچەوانەی بنەما هزریی و ڕێكخستنی و چالاكییەكانی بزووتنەوەی ئەناركیستین و تەنیا لاساییكردنەوەیەكی نەزانانە یا ئامانجدارانی ڕێكخستن و ڕێكخراوە قووچكەیی و نێوەندییە ڕامیارییەكانە و كەسێك یا چەند كەسێك لە پشت مۆبایل/ لاپتۆپێكەوە بە ئارەزووی خۆی ناو و سێمبوڵ بۆ خۆی/خۆیان دروستدەكەن، كە لە باشترین باردا دەستكاریكردنی ئارم وسێمبولەكەی فراكسیۆنی لەشكری سوور (RAF)ی ئاڵمانیا’یە و كەسێك یا كەسانێك دەیانەوێت ببنە دیكتەکەر و پێشرەو و ڕزگاركەری خەڵك. بەداخەوە ئەگەر ئەوان بەڕاستی چالاكانی ئەناركیستن و دەیانەوێت لەو ئاراستەدا بەگوێرەی توانای خۆیان لە شوینی ژیان و كاری خۆیان یا لە تۆری ئێنتەرنێتیدا چالاکی ئەنجامبدەن، دەیانتوانی وەك كاریی تاكەكەسیی یا گروپی گوند/ گەڕەك یا شارێك خۆیان بە خوێنەر بناساندایە؛ بەناوی دەستەیەك یا بەشێك لە ئەناركیستانی شاری سنە، مەریوان، مەهاباد، سلێمانی، دیاربەكرد، كۆبانێ….تد. بەڵام بەداخەوە ئەوان بەبێ هەبوونی تێڕوانین و بیرۆكە و نووسین و وەرگێڕان و چالاكی و پەیوەندی لەتەك گروپەكانی دیكە، خۆیان بەناوی “بزووتنەوە” و “ڕێكخراو”ی ئەنارکستانی هەموو و سەرتاسەری كوردستان ڕاگەیاندووە و خۆیان كردووەتە دەمراستی هەموو ئەناركیستانی كوردستان، كە ئەوە بێزراوترین و ناشیاوترین و ڕەتکراوەترین كارە لەلای ئەناركیستەكان و تەنیا چەپە بەناو “ئەناركیستەكان”ی خۆرهەڵاتی ناوین ڕێگە بەخۆیان دەدەن، ئاوا كارێك ئەنجامبدەن.

بۆ ئاگاداری خوێنەر و وەك ڕۆشنكردنەوەیەك سەرەتا لەلایەن هاوڕێیانی ئەوروپییەوە (سەكۆی ئەناركیستانی كوردستان) وەك “فێدراسیۆنی ئەناركستانی كوردستان” ناسێنرا، لەو بارەوە ئێمە ناچاربووین لە چەندین پێكەوەدانیشتن و دیمانەدا ڕۆشنكردنەوەمان دا، كە لە كوردستان نە بزووتنەوەیەكی ئەناركیستی بوونی هەیە و نە فێدراسیۆن، لەوانەیە لە خۆرهەڵات [كوردستانی بەشی ئێران] و لە باكوور [كورستانی بەشی توركیە] گروپی ئەناركیستی كار و خۆجێی یا گروپی پاگەندەیی نهێنی هەبن و ئێمە ئاگاداری هەبوونی چەندین تاكە كەسی چالاك لە خۆرهەڵات و باشوور و باکوور هەین و پەیوەندییی تاكەكەسییمان لەتەكیان هەیە، بەڵام هیچ بزووتنەوەیەكی كۆمەڵایەتیی و جەماوەریی بوونی نییە و ئێمەش [سەكۆی ئەناركیستانی كوردستان] تەنیا سەكۆیەكی ئینتەرنێتیین بۆ گفتوگۆ و لێدوان و نووسین و بڵاوكردنەوە و پاگەندەكردن لەبارەی خۆڕێكخستن و خۆچالاكیی و خۆبڕیاردان و خۆجێبەجێكردن و خۆبەرێوەبەریی و هاوكاتیش نووسەرانی (سەكۆی ئەناركیستانی کوردستان) چالاكی گروپە خۆجێییەكانی وڵاتانی ئەوروپین.

لەبەرئەوە ئەو پەیجە فەیسبووكییە و هەر بلاگ و و سایت و پەیجێكی ئینتەرنێتی بەناوی “بزووتنەوە” و “ڕێكخراو”ی ئەناركیستی بناسێنێت، هیچ پەیوەندییەكی بە (سەكۆی ئەناركیستانی كوردستان) نییە و لەسەر بنەماكانی هزر و تێڕوانینی ئەناركیستی و ئەزموونە مێژووییەكان و گەڕانەوەمان بۆ مێژوو، ئەو بەناو “بزووتنەوە” و “ڕێكخراوە” ئینتەرنێتییانە ڕەتدەكەینەوە و بە هەوڵێكی چەپی لە بەرگی “ئەناكیستی”یان دەبینین و بە گومانەوە سەرنجیاندەدەین و لە مێژووی بزووتنەوەی ئەئارکسیتیدا هەمیشە نیشانەی پرسیاریان لەسەر بووە و دەبێت. بەڵام هاریكاری و هاوڕیی هەموو دەنگێكی ئازاد، هەموو كار و چالاكییەكی خۆجیی و هەموو گروپێكی خۆجێی و ئێنتەرنیتیی پاگەندەكەر و ڕۆشنگەر دەكەین. لەو بارەوە لێرەدا بۆ جیاكردنەوە خۆمان لینكی پێگە ئینتەرنێتییەكانی سەكۆی ئەناركستان ڕیزدەكەن:

http://www.anarkistan.wordpress.com

http://www.facebook.com/sekoy.anarkistan

http://www.issuu.com/anarkistan

http://www.twitter.com/anarkistan

anarkistan@riseup.net

ئەنارکیستەکان نە خۆیان بە [مەرجەع] دەزانن و نە هیچ کەس بە [مەرجەعی] خۆیان دەزانن و نە بواردەدەن، کە هیچ کەس و گروپ و دەستەبژێرێك ببێتە [مەرجەع]ی بزووتنەوەی ئەنارکیستی.

سەكۆی ئەناركیستانی كوردستان

٢٦ی فیبریوەری ٢٠١٦

Roşinkirdneweyek bo ray giştî

Roşinkirdneweyek bo ray giştî

Xwêneranî hêja, wek dezanin le herêmî kurdistan / kurdistan hzir û têrrwanîn û bîroke enarkîstîyekan pêşîneyekî zoryan nîye û eger heşbûbêt le astî aşnayî û agadarîy takekesîy têperrînekirduwe; le kurdistan ne bzûtneweyekî komellayetîy be naw û amancî enarkîstî bûnî hebuwe, ne grup û rêkixrawey cemawerîy, ne bllawkrawe û ne deqî nûsraw ya wergêrrdraw. Ta ewênderê ke ême agadarbîn û bellgeman hebêt, pêş kobûnewey çend nûser û çalakêk û rageyandinî (sekoy enarkîstanî kurdistan), ke sekoyekî înternêtîye û sallî 2005 bedwawe bûn û amadeyî heye û nûseranî pêş rageyandinî ew sekoye wek takekes xerîkî wergêran û nûsîn bûn û nzîkayetîyan letek hizrî enarkî hebuwe.

Her awa hemû rexnelêgranî hizrî enarkîstî û hemû kesêkî îslamî û nasîwnalîst û markisîst û lîbrallî aga le bnema hizrîyekanî ew rewte dezanêt, enarkîzm her awa ke retkerewey serwerîy çînayetî û darayî taybet û karîkrêgirteye, her awaş retkerewey hemû rêkxistin û pêkhateyekî qûçkeyî û nêwendîyye îdî çi partîyekî ramyarîy bêt ya rêkixraw û gurpêkî cemawerîy û komellayetîy û çi pêkhatey xêzan û korrêkî komellayetîy bêt, her leser ew bnemaye hîç enarkîyek ew mafe bexoy nadat û ew mafey nîye, ke xoy bkate qsekerî ewanî dîke ya benawî ewanî dîkewe rageyandin bdat û rêkixraw û bzûtnewey înternêtî rabgeyênêt, çunke rêkixrawî enarkî hengawî yekem rêkrawêkî pagendeyye û duwem pêkhateyekî asoyîy nêw jyanî komellayetîye û herweha bzûtnewey enarkî nawî ser kaxez û torrî înternêtîy nîye, grupî pagendeyî xocêy û fêdrasyone herêmîy û konfêdrasyone sertaserîyekan şêwey bawî rêkxistinî enarkîstîn, bellam em şêwe rêkxistne fretir le bzûtnewey krêkarîy û cemawerîy meydanî û le yekgirtnewey grupe xocêyye pagende û çalakekan pêkdên, bzûtneweş be giştêtî be çalakî û culley hellgranî arasteyekî dyarîkraw degutrêt, nek rageyandinî çend kesêk le serûy komell wek lasayî sîstem û rêkxistinî çînayetîy û qûçkeyî bawî ta êsta.

Bellam bedaxewe le şeş sallî raburdûda be bllawbûnewey bîroke û têrrwanîne enarkîstîyekan le xorhellatî nawîn û nêw koçeran û penaberanî ewrupa-nşîn, bînerî dû hewllî pêçewane û lasayîkerewaney partîye ramyarîyekan û rêkxistne qûçkeyî û nîwendîyekanîn benawî enarkîzmewe;

Yekem: drustkirdnî wêblagêkî farsî-zman benawî “êday آnarşîsm” sallî 2009, ke le êstada berew drustkirdnî çendîn perre û ekawnitî feyisbûkî benawî “kargra آnarşîst” û “danişcuyan آnarşîst” û “hnirimindan آnarşîst” û “….” û deyan peyc û grupî dîkey yek kesî drustkirduwe, ke lasayîkirdneweyekî aşkray nawnane lênîstîyekane “allay şorrş” , “dengî komunîzm” û …..tid.

Duwem: drustkirdnî peycêkî feyisbûkî be zmanî kurdî benawî “bzûtnewey enarkîstî kurdistan” dû roj lemewpêş, ke paş yekemîn sernicî ême lebarey nawekeyanewe, nawî rêkixrawêkîşyan “rêkixrawî enarkîstî kurdistan” qûtkirdewe, “‘zir le xeta qebahettir”.

Le barey mêjû û çalakî hewllî yekem, dû kes ew wêblageyan drustkirdbû, ew kat grupêk enarkîstî farsî-zman le palltok dû jûrî pagendeyî benawî “enarko-sendîkalîzm” û “sedey bîst û yek , sedey enarkîzm” hebûn û hawrrêyanî êmeş [sekoy enarkîstanî kurdistan] beşdarî lêdwan û giftugo û miştumrrekanî ew dû jûre paltokîyewyan dekrid. Her le seretay hatnî drustkeranî wêblagî “êday آnarşîsm” bo nêw giftugokan, ew nawnane rûberrûy rexney enarkisîtî bûwe, herweha dwatir le pêkhatin û yekemîn kobûnewey enarkîste farsî-zmanekanî allmanya sallî 2010, çalakî û berxurdî uturîtegerayane û takkerrewaney yekêk le drustkeranî ew wêblage bû be babetî miştumirr û lebareyewe hellwêst wergîra û paşan têrrwanîne sêksitîyekanî û kontrollkirdnî wêblageke û xosepandinî ew û herweha oturîtegerayanî çalakêkî dîke, bûne hoy hellweşandnewey grupe û drustkirdnî kêşeyekî drêjmawe û berdewamîy her dûkyan leser rollî papa û mamay enarkîzm. Xwênerî berdewamî babete farsîyyekan, agadarî hemû ew pirsaneye û le sallî 2012 bedwawe (fêdrasyonî nêwneteweyî enarkîstî)îş agadarî ew wirdekarîyane heye.

Hewllî duwem, xwêner detwanêt bexoy sernicî rageyandin û rêkixraw qutkirdnewey ew peyce feyisbûkîyey, ke zorîney têkistekanî kopîkrawî nûsîn û wergêranekanî hawrrêyanî sekoy enarkîstanin, bdat. Ewey ême demanewêt lêreda be êwey hêjay rabgeyênîn û hemuwan agadarbkeynewe, eweye ke ême destxoşî le her take kes û her grupêk dekeyn, ke benawî enarkîstibûn ya be nzîkayetî hizrîy le enarkîzm çalakî û pagendedekat û sayt û blag û ekawnit û peyc û grupî komellayetîy nêw înternêt drusdekat, herweha hemû nûsîn û wergêranêkî hawrrêyanî ême bllawkirdneweyekî azadaneye û hemû kes detwanêt lelay xoy çapîbkat û bllawîbkatewe, be mercêk amaje be serçaweyek ke le ewewe werîgirtuwe bdat û herweha neykate kerestey parepeydakirdin ya nawbangderkirdin bo xoy.

Ewey ême bzanîn û agadarbîn, (bzûtnewe) be hebûnêkî komellayetîy û cemawerîy degutrît, ke le jyanî rojaneda kar û çalakî heye û le astî komellêkda çendîn lik û grup û rêkixrawey cemawerîy û komellayetîy û herewezîy û ..tid le xoy girtuwe. Herweha rêkixraw/ rêkxistinî enarkîstî[nek partîy], le konewe ta êsta grupî karîy û pagendeyî xocêy, fêdrasyonî herêmî ke le yekgirtnî grupe xocîyyekan û rêkixrawe cemawerîye xocêyekan pêkdêt, konfêdrasyonî sertaserîy, ke le yekgirtnî fêdrasyon û rêkixrawe cemawerîy û komellayetîye herêmîyekan pêkdêt. Bêcge lewaneş le êstada wek hewllêk bo xoladan û bergirtin be bîrokrasîy rêkixraweyî û bergirtin be oturîtegerîy çalakan, pêkhênanî torrî nawçeyî û herêmî û sertaserîy serîhelldawe, ke be heman mîkanîzm û bnemakanî rêkxistin û birryardan û cêbecêkirdin û çalakî enarkîstîy hen û peyrrewdekat.

Bedaxewe, ewey ême le rageyandinî “bzûtnewey enarkîstî kurdistan” deybînîn, tewaw pêçewaney bnema hizrîy û rêkxistinî û çalakîyekanî bzûtnewey enarkîstîn û tenya lasayîkirdneweyekî nezanane ya amancdaranî rêkxistin û rêkixrawe qûçkeyî û nêwendîye ramyarîyekane û kesêk ya çend kesêk le pişt mobayl/ laptopêkewe be arezûy xoy naw û sêmbull bo xoy/xoyan drustdeken, ke le baştirîn barda destkarîkirdnî arm wsêmbulekey frakisyonî leşkirî sûr (RAF)î allmanya’ye û kesêk ya kesanêk deyanewêt bibne dîkteker û pêşrew û rizgarkerî xellk. Bedaxewe eger ewan berrastî çalakanî enarkîstin û deyanewêt lew arasteda begwêrey twanay xoyan le şuynî jyan û karî xoyan ya le torî ênternêtîda çalakî encambden, deyantwanî wek karîy takekesîy ya grupî gund/ gerrek ya şarêk xoyan be xwêner bnasandaye; benawî desteyek ya beşêk le enarkîstanî şarî sne, merîwan, mehabad, slêmanî, dyarbekrid, kobanê….tid. Bellam bedaxewe ewan bebê hebûnî têrrwanîn û bîroke û nûsîn û wergêrran û çalakî û peywendî letek grupekanî dîke, xoyan benawî “bzûtnewe” û “rêkixraw”î enarkistanî hemû û sertaserî kurdistan rageyanduwe û xoyan kirduwete demrastî hemû enarkîstanî kurdistan, ke ewe bêzrawtirîn û naşyawtirîn û retkrawetrîn kare lelay enarkîstekan û tenya çepe benaw “enarkîstekan”î xorhellatî nawîn rêge bexoyan deden, awa karêk encambden.

Bo agadarî xwêner û wek roşinkirdneweyek sereta lelayen hawrrêyanî ewrupîyewe (sekoy enarkîstanî kurdistan) wek “fêdrasyonî enarkistanî kurdistan” nasênra, lew barewe ême naçarbûyn le çendîn pêkewedanîştin û dîmaneda roşinkirdneweman da, ke le kurdistan ne bzûtneweyekî enarkîstî bûnî heye û ne fêdrasyon, lewaneye le xorhellat [kurdistanî beşî êran] û le bakûr [kuristanî beşî turkye] grupî enarkîstî kar û xocêy ya grupî pagendeyî nhênî hebin û ême agadarî hebûnî çendîn take kesî çalak le xorhellat û başûr û bakûr heyn û peywendîyî takekesîyman letekyan heye, bellam hîç bzûtneweyekî komellayetîy û cemawerîy bûnî nîye û êmeş [sekoy enarkîstanî kurdistan] tenya sekoyekî înternêtîyn bo giftugo û lêdwan û nûsîn û bllawkirdnewe û pagendekirdin lebarey xorrêkxistin û xoçalakîy û xobirryardan û xocêbecêkirdin û xoberêweberîy û hawkatîş nûseranî (sekoy enarkîstanî kurdistan) çalakî grupe xocêyyekanî wllatanî ewrupîn.

Leberewe ew peyce feyisbûkîye û her blag û wi sayt û peycêkî înternêtî benawî “bzûtnewe” û “rêkixraw”î enarkîstî bnasênêt, hîç peywendîyekî be (sekoy enarkîstanî kurdistan) nîye û leser bnemakanî hzir û têrrwanînî enarkîstî û ezmûne mêjûyyekan û gerraneweman bo mêjû, ew benaw “bzûtnewe” û “rêkixrawe” înternêtîyane retdekeynewe û be hewllêkî çepî le bergî “enakîstî”yan debînîn û be gumanewe serincyandedeyn û le mêjûy bzûtnewey earkisîtîda hemîşe nîşaney pirsyaryan leser buwe û debêt. Bellam harîkarî û hawrrîy hemû dengêkî azad, hemû kar û çalakîyekî xocîy û hemû grupêkî xocêy û ênternîtîy pagendeker û roşinger dekeyn. Lew barewe lêreda bo cyakirdnewe xoman lînkî pêge înternêtîyekanî sekoy enarkistan rîzdeken:

http://www.anarkistan.wordpress.com

http://www.facebook.com/sekoy.anarkistan

http://www.issuu.com/anarkistan

http://www.twitter.com/anarkistan

anarkistan@riseup.net

Enarkîstekan ne xoyan be [merce’] dezanin û ne hîç kes be [merce’î] xoyan dezanin û ne bwardeden, ke hîç kes û grup û destebjêrêk bbête [merce’]î bzûtnewey enarkîstî.

Sekoy enarkîstanî kurdistan

26î fîbrîwerî 2016

زیبا شناسی و آنارشیسم (٢)

فرشید یاسائی

…هنر و زیباشناسی عکس تصور برده گان و بت پرستان مذهب و ایدئولوژی ، معنای متفاوتی دارند. هنر از قرون هیجده و نوزدهم در دنیا با شکل و شمایل جدیدی ظهور یافت. این ظهور برای دارندگان ایدئولوژی خوشایند نبود . بدین منظور (بدون درک آن) به تفسیر آن پرداختند…لذا به تعهد و غیر تعهد تقسیم اش کردند تا سهم خود را در این بازار آشفته ای که براه انداختند؛ ببرند. آنان هنر به مثابه یک مقوله مستقل را زیر علامت سئوال بردند . کتب متعددی در این مورد نوشتند تا هنر و زیباشناسی را نیز مصادره به مطلوب کنند! هنر اسلامی ، هنر مارکسیستی، هنر خلقی و انقلابی و….برای اذهان خام ساختند تا خود را تافته جدا بافته ای درآورند! و خوشبختانه در تمامی جبهه ها شکست سختی خوردند و از میدان بدر شدند.

به عقیده نگارند زیباشناسی علم تازه ای نیست… این مورد را مارکسیستهای بعد از مارکس راه انداختند همانطور که ایدئولوژی خویش را به اشتباه “سوسیالیسم علمی” نام نهادند تا دیگران را محو ایدولوژی خویش سازند تا از پاسخگوئی رهائی یابند. زیباشناسی حسی است که انسان با خود به دنیای هستی میآورد و در تمامی انسان ها وجود دارند : در تعدادی خاموش و در تعداد دیگری فعال است. اینکه در قرن بیستم در مدارس و دانشگاه ها تحت عنوان رشته مشخصی تدریس میشود هیچ سنخیتی با اذهان ایدئولوژی زده ندارد. پیدایش زیباشناسی در قرون گذشته برای پاسخ به چیستی هنر و رابطه هنر و هنرمند بود . قرار نبود نسخه ای برای درمان بیماری ایدئولوژی باشد!

هنر تجربه ای مطلوب است که میکوشد به زندگی آدمیان معنا و ارزش بخشد. همین تجربه سبب شناخت بیشتر انسان از دنیای اطرافش است….اینکه هنرمندان با الهام های مذهبی و یا اجتماعی آثاری در این مورد خلق کردند ، موضوع بحث ما نیست. بلکه اشاره و توجه بدان ، یادآور موردی است که مکتبی ها می کوشند در آنچرا که مورد توجه خاص انسان ها است ، رخنه و دخل و تصرف داشته باشند و آنرا به طریق ویژه خویش ، در چنگ خویش گیرند.

آنارشیسم عکس تصور بیماران ایدئولوژی ، زیبائی و هنر را حسی زیبائی و لطیفی میداند که نمی تواند در چارچوب بسته و تنگ ایدئولوژی های مارکسیستی و یا مذهبی… اسیر شود. ما این حس ( زیبا و لطیف ) را در فلسفه آنارشیسم کشف کردیم. میکوشیم با دید مسلح به زیباشناسی هم دنیا را ببینیم و هم آنارشیسم را. بدین دلیل نه هنر متعهد را قبول داریم و نه تعهدی برای هنرمند قائل هستیم.هنر و هنرمند باید مستقل و رها از کلیه وابستگی ها باشد.

جنبش مدرن همزمان با زیباشناسی ، جنبشی بود (در اواخر قرن نوزدهم و و اوائل قرن بیستم) انقلابی که در تمامی هنرهای موجود تاثیر گذاشت. این هنرمندان ( در این عصر) عکس تصور مذهبیون دقیقا میدانستند چه میخواهند وچه نمیخواهند.آنان حتی طبیعت را متفاوت می دیدند.طبیعت و زیبائی و مشتقات آن را با نگاهی کاملا جدید و غیر رایج زمان ترسیم کردند و در مجموع به درک تازه ای از هنر و زیباشناسی رسیدند که بیسابقه بود. رنگ و طرح ، اشیا و طبیعت… کلمات و مفاهیم ادبی و سیاسی دچار دگرگونی شده بود و رنسانس جدیدی صورت پذیرفت. تحول جدید حتی کوشید خدا را به کلیساها تبعید کند و از خادمانش درخواست تجدید نظر کرد. روند ظاهرا پیچیده ای است که با لطاف خاص میتوان آنرا شناخت. زمانیکه مفاهیم و طرح ها از چارچوب موجود به بیرون پرتاپ شوند، اعجاب مخاطبان را برانگیخته و بفکر می اندازد.

همین مورد را ما به صراحت در فلسفه آنارشیسم مشاهده میکنیم .آنارشی وقتی به جنبش اقتدار ستیزی تبدیل شد واز انسان و اختیارش سخن به میان آورد… اکثر فلاسفه را به اعجاب کشاند. چگونه میشود انسان بدون حکومت… به زندگی ادامه دهد!؟ این درست همان رنگ و طرح نقاشی است که از چارچوب و تابلویش به بیرون درز کرده است. همین مورد در مورد موزیک مدرن نیز بوقوع پیوست. سالهای متمادی بود که بشر به کلاسیک و موزیکهای محلی خوی گرفته بود. سالهای 1960 انقلابی در موزیک بوقوع پیوست و بزرگان این سبک بدون که آنارشیست باشند ( بیتلز*) دقیقا آنارشی رفتار کردند و موزیک را از چنبره قدرت و سنت و کلیسا خارج و سبک نوینی را ابداع کردند که به راک و پا پ معروف است و اکنون میلیونها انسان روزانه خود را با آن تعریف میکنند و بدان گوش کرده و لذت میبرند.

استبداد زدگی بیماری مزمنی است که عموما درون دولت و حکومت و تشکلات وابسته به مراکز قدرت ازقبیل بانک و بیمه و مراکز تجاری…قابل ملاحظه است. نمادش در شخصیت هائی است که درون دالان مخوف حکومت لانه کرده اند و یا در خانواده ( پدر و مادر ، خواهر و برادر بزرگ ، پدر بزرگ…) اقتدارمنش ایفای نقش می کنند. طبیعی است تحت تاثیر مستقیم استبداد ناشی از قدرت متمرکز دولت و حکومت ، خانواده اقتدار منش ، دین و سنت…نقد و انتقاد ممنوعیت پیدا می کند و هنر و زیباشناسی نیز از این قاعده شوم مثتنی نیست. “باید” ها به فرد اجازه ” نباید “ها را نخواهد داد. افراد باید چیزی را بپسندند که رسمیت آن ازسوی مراکز قدرت تائید شده است! یک چنین تفکر حاکم بر جوامع استبداد زده – مانند ایران امروز ما – جلوگیری از رشد نقد وتحلیل و تائید اجباری خواستهای حکومت ( مراکز قدرت ) و پذیرش بی قید و شرط آن است که فرد را تا مرحله خودکشی تحت فشار قرار میدهند.این روند زمانیکه به دنیای هنر سر بزند، از هنرمند خواسته میشود در خدمت استبداد هنرنمائی کند وبا شمایل کشی و مداحی …به آبیاری استبداد بپردازد.

هنر مدرن خصوصا از ظهور سبک امپرسیونیسم نشان داد که انتقادپذیر است و این مورد عاملی است برای نزدیکی به آنارشیسم و حرکت بسوی دستیابی به غیرممکن ها…در آنارشیسم نگاه مضمونی به آثار هنری رنگ میبازد و روی از نگاه ایدئولوژیک نیز به هنر و زیباشناسی بر میگرداند…. و از روانشناسی جامعه استبداد زده گریزان است…شاگردان مکتب فرانکفورت – که گویا کم و بیش در ایران هنوز از محبوبیت برخوردارند – بدون آنکه به آثار مارکس بی هنر و سلیقه؛ توجه کنند… شناسنامه جدیدی برای وی ( خصوصا آدرونو…لوکاچ ) ساختند تا نشان دهند که مارکس در هنر و زیباشناسی نیز صاحب ( تاریخ و نوشته های بزبان مادری – آلمانی وی، چنین استدلالی وجود ندارد و این قصه را بعدها طرفدارانش در مکتبخانه فرانکفورت برای وی ساختند!) نظر بوده است.

همین مسئله در روانشناسی اجتماعی نیز تکرار شد و متاسفانه ویلهلم رایش با کارهای ارزنده اش راه مسکو را انتخاب کرد و از بلشویکی دفاع کرد. در بین این شاگردان کسانی موفق بودند که افکار مارکس را مانند اریش فروم ، نقد کرده و استقلال رای و فکر خود را به فلسفه بسته و میلیتاریستی مارکس نفروختند. و فارغ از ایدئولوژی به کارهای ارزنده دست زدند. حتی هربرت مارکوز که نظراتش در جنبش دانشجوئی اروپا در سالهای 60 میلادی موثر بود…از نقد و رد استالینیسم طفره میرود. ما یک چنین تفکری را در برتولت برشت نیزمی بینیم که از نقد دستگاه وحشتناک بلشویکی چشم می پوشد! اما در تبعید ( 1920در آمریکا ) موضع انتقادی به آدرنو و هورکهایم ( از شاگردان این مکتبخانه ) میگیرد. وضع هایدگر( محبوب روشنفکران استبداد زده ایران ) به مراتب از آنان اسفبار تر بود چون به نازیسم پیوست.

استبداد و ایدئولوژی عموما حس زیباشناسی را از مردم می ربایند. لذا هنر یک بعدی میشود و از لطافت خالی و در نتیجه زیباشناسی مدفون افکار دیکته شده میشود. اینرا میدانیم که مذهب ریشه در استبداد دارد و این استبداد اگر وارد دنیای هنر نیز شود ( که تا اندازه ای وارد دنیای هنر ویژه خود شده است…بدان اشاره شد!) به نتایج شوم و وحشتناکی میرسد. نخست : مفاهیم و زبان در دنیای استعاره گم میشود. دوم : حقیقت وارد دنیای روایات خالی از حقیقت میشود و ماهییت خویش را از دست میدهد و هنر و زیباشناسی در دایره افسون قرار میگیرد و زیباشناسی دیگرقادر نخواهد بود پوشیدگی های هنر را کشف کند.

آنارشیسم در بررسی جامعه امروز ، دریافته است که نگرش مردم اروپا تحت تاثیرفلسفه دکارت* ( ریاضیدان و فیلسوف عصر رنسانس ) به نگرش جدیدی رسیده و آنهم بی توجهی به سنت های دست و پا گیر است. از عصر رنسانس تا عصر روشنگری به مرورصاحبنظران سنت گرا یکی بعد از دیگری با انقلاب مدرنیته ،…بی اعتبار و مجبور به تجدید نظر شدند. مردم اروپا دریافتند : نیازی نیست که دیگر ( ضرورتا ) برای پاسخ و توصیف معانی و مفاهیم به سنت و مذهب رجوع کنند.این رویداد قرار بود در جنبش مشروطیت ( در ایران ) صورت پذیرد که نپذیرفت. استبدادهای بعد از مشروطیت تحت نفوذ مستقیم و غیرمستقیم مذهب سد راه روشنگری شدند و نسیم تحولات اروپا تنها در بخش صنعت نظامی به ایران رسید و معدود افراد دلسوز کشور ازبین رفتند و با شروع انقلاب اسلامی؛ جامعه – شاید خلاف نیت خویش- آمادگی خویش جهت در آمیختن به استبداد مذهبی را اعلام داشت.

نگاه متافیزیک به هنر ما را وارد دالانی مخوف و تاریک میکند که سرانجامش گمراهی است. در فلسفه آنارشیسم خوشبختانه کسی وارد این دالان نشد و متفکرین کلاسیک آنارشیسم مانند میخائیل باکونین و متفکران کنونی مانند چامسکی از متنقدین سرسخت متافیزیک بوده و هستند.طبیعتا برای آنارشیسم مفاهیم قابل تحلیل و تجربه معیار است و آنارشیستی وجود ندارد که ورای هستی دنبال چیز خواستی باشد. گادوین و تولستوی با داشتن افکار مذهبی… دنیای بهتری را آرزو داشتند و کسی را حواله بهشت و جهنم نکردند!

فلسفه هنر قرار است نقش پاسخگو را بازی کند که چیستی هنر را در تمامی زمینه های هنری روشن و صریح پاسخ دهد.زیباشناسی پا را از آن فراتر گذاشته و نسبت به فلسفه هنر میدان وسیع تری را در اختیار دارد و این فرصتی برای رهیافتن به ماهیت هنر و ارزشهای آن است.برای انسانهای مبتلا به بیماری ایدئولوژی ( مذهبی و غیر مذهبی) هنر و زیباشناسی معنای متفاوتی نسبت به دیگران دارد. برای آنان هنر بسته و محدود ( متعهد ) به مفاهیم خاص خویش است و دید زیباشناسی آنان تحت تاثیر ایدئولوژی است. برای آنان هنر غیرقابل اندازه گیری با معیار ها وشابلون های خویش ، هنر نیست و ” مبتذل ” است و جایگاهی در کتابخانه ذهن آنان ندارد،چون هدف مشخصی ندارد!…ناگفته نماند یک چنین تصوری که هنر « بیتلز…» مبتذل است.در میان تعدادی از هنرمندان و نوازندگان کلاسیک ایرانی رایج است.

طبق نظر آنان هنر و معنویت باید در خدمت ایدئولوژی باشد…. هنری که تاثیر معنوی ( منظور مذهبی ) نداشته باشد… در خدمت لذت است! گرچه گفته میشود هنر وسیله ای جهت ادارک حقیقت است اما منظورشان ادارک مذهبی است که ما را به سطح شناخت و معرفت نمیرساند و به شکل معادله مجهولی است که کمکی به دانائی ما نمی کند.میدانیم هنر میکوشد احساسات مخاطبان را تحریک کرده و آنان را بفکر فرو برد.ماهیت اثر هنری همیشه مطرح نیست بلکه تاثیرات آن روی مخاطبان اکثرا تعیین کننده است.این تفکر کاملا بدوی است که از هنر خواسته شود نقشه راه جلوی مخاطبان قرار دهد. از نظر ” اخلاقی” رهنما وخوب باشد تا قابلیت تا ثیرگذاری در مردم را پیدا کند!

آنارشیسم خلاف ایدئولوژیهای گوناگون ( مذهبی و غیر مذهبی ) وارد این مناسبات سردرگم نمیشود و موذیانه سعی ندارد پشت دیوار هنر مخفی شود. جورج دیوید بیرکهوف (George David Birkhof) صحبت جالبی دارد او میگوید : “…هنرمند موفق کسی است که احساس نظم و وابستگی را القا کند و در همان حال چیزهای غیر منتظره را در اثر خود وارد سازد…” .برای آنارشیسم استقلال رای و نظر هنرمند معیار است.اگر هنرمندی با یک چنین معیاری به خلق آثار هنری میزند… ضرورتا نباید آنارشیست باشد.هنر و شخصیت قابل احترامش ؛ مورد نظر است.

در دنیای امروز تنها مردان پشت جبهه ایدئولوژی های کهنه و مچاله شده هنوز متوقع هستند تا در موردشان مدح و ثنا گفته شود. با توجه به روی ضعف رفتن تدریجی باورهای مذهبی – ایدئولوژیک هنوز متوقع هستند در وصف مردان و اخلاقشان مداحی شود واز گلدسته هایشان طراحی شود. میلیارد ها دلار از کانالهای مخفی خرج می کنند تا هنر ویژه خود روی به خاموشی نگذارد.آنان بخوبی دریافتند توانائی و آفریندگی هنری متاثر از مذهب و ایدئولوژی در بستر مناسبی نیست و به انتهای راه رسیده است. با این وجود میکوشند میراث فرهنگی و هنری خویش را حفظ کنند.لذا با گرفتن موضع خصمانه و نسبت آن به شیاطین معتقدند : هنر جدید خصوصا موزیک مدرن ( پاپ – راک ) روح آدمیان را در انحصار خویش قرار داده و شیطانی است.

اکنون ثابت شده است که ایدئولوژی خشونت زا است و اگر التفاتی هم به هنر داشته باشد رنگ و بوی خون میدهد … با اندکی توجه به آنچه در کشورمان در ایام سوگواری و محرم تحت عنوان هنر اسلامی ارائه میشود… خون آلود و مناسک آن نیز در روند خشونت آمیز ( زنجیر و قمه زنی…) تا مرحله مازوخیستی وخونریزی است…انسان هائی که خود را موظف به اجرای چنین خشونتی ( خودآزاری) می کنند… چه چیزی ممکن است بدستشان برسد و چه نیازی را پاسخ خواهند داد!؟ معمولا انسان ها اگر حاجات حیاتی خویش را در خطر ببینند ، به خشونت متوسل میشوند. جای سئوال است افرادی که تحت تاثیر هنر اسلامی( خصوصا تشییع در ایران ، عراق ، لبنان…) قمه میزنند و فرزندان کوچک خویش را بدین طریق زخمی و خون آلود می کنند…چه حاجت حیاتی خود را در خطر دیدند که بی مهابا به چنین خشونتی متوسل میشوند وخود و نزدیکان خویش را زخمی می کنند و متعاقبا دیگران را تحت تاثیر قرار میدهند!؟

هراس غیرقابل توصیف ایدئولوژی خصوصا مذهبی از زیبائی زمانی آشکار میشود که هنرمندان از چارچوب فکری آنان خارج شده…به دید دیگری از هنر و زیبا شناسی رسیده اند.گرچه ظاهرا مسئولین مستقیما با هنر و هنرمندان مخالفتی از خود نشان نمیدهند معذالک آنان زیر نظر هستند.… در فاشیسم و کمونیسم نیز چنان بود… از هنرمند خواسته میشود در الگوی ابداعی ایدئولوژی بماند و در خدمت آن به خلق آثار خویش بپردازند…شاعر موظف میشود در وصف چیزهائی بسراید که از بالا دیکته شده… نقاش و مجسمه تراش و…نیز همینطور… بدین طریق چشم زیباشناسی کور میشود…. زمانیکه چشم زیباشناسی ضعیف و به تدریج کور شود. اولین قربانی آن طبیعت است. در این مرحله است که طبیعت مورد ستایش مردم قرار نمی گیرد. احترامی برای آن قائل نمیشوند و شدید مورد تخریب و تجاوز قرار میگیرد…( در مقاله دیگری بدان توجه خواهد شد) آنچرا که در چهار دهه گذشته در ایران رخ داده است….نمونه ای است که مردم چگونه نسبت به زیبائی و طبیعت بی تفاوت میشوند.

برمیگردیم به مبحث آنارشیسم و زیباشناسی . نقطه اتصال این دو پدیده طبیعت است.طبیعت را باید باچشم بصیرت نگاه کرد. آنگاه زوایای آن روشنتر خواهد بود. نگاه زیباشناس به طبیعت دقیق است. چون کوشش می کند رشد پنهان را بیابد. رشد در طبیعت به کنجکاوی مربوط میشود که فقدان درایت به راز طبیعت ؛ زوایای پوشیده آن قابل دسترسی نخواهد بود. در آنارشیسم نیز ما با یک چنین روند مشابهی روبرو هستیم.ظرافت خاصی لازم است تا آنرا بشناسیم و زوایای تاریک آن را مشاهده کنیم.

آنارشیسم در مجموع یک فرهنگ است. شاخص های مهم این فرهنگ نخست آزادیخواهی و مبارزه در کسب آن است. دوم .مبارزه با هرگونه دیکتاتوری و اقتدار در کلیت آن. سوم احترام به طبیعت و حفظ محیط زیست . چهارم مدارا و اشاعه و تقویت حس همکاری و تعاون. پنجم تشویق و تقویت هنر و ادبیات…ششم پرهیز از خشونت…است. برای باز کردن این مبحث بر میگردیم به تاریخ . افلاطون گفته معروفی دارد که در رابطه با زیبائی گفته است. جمله معروف افلاطون بدین مضمون” حقیقت زیبائی ” است. حقیقت مانند تمامی پدیده ها و مفاهیم Fenomen) میتواند زشت و تلخ نیز باشد. قرن ها این گفته افلاطون دست نخورده باقی ماند و فلاسفه با تائید ضمنی از آن گذشتند.

دریدا Jacques Derrida)) برای نخستین بار بخود جرات داد و تلنگری بدان زد. دریدا موضوع تقابل را در مقابل این گفته گذاشت و معتقد بود هر مفهوم و پدیده ای ( برای مثال : زشتی و زیبائی ) با تقابل تعریف و معنی می یابد. آنارشیسم از آنکه اعتنائی به ارسطو و افلاطون ندارد… چون تفکر دولت و اقتدار و قشر زبده … را به چالش جدی کشانده است… طبیعتا وارد فلسفه این دو فیلسوف عصر باستان نشد. اما نظریه دریدا را نیز سطحی و مطلق گرائی و غلط دانسته و معتقد است : زشتی از زیبائی رنگ و معنی نمیگیرد. بین زشتی و زیبائی فضائی است خالی که میتواند رنگ و شکل جدیدی بخود گیرد که نه زشت است و نه زیبا و برعکس. خنثی بودن مابین این دو مفاهیم میتواند در تقابل دریدا باشد که وی چشم بر آن بسته و ناقص آنرا رها کرده است. البته نیچه نیز دخولی به دنیای زیباشناسی دارد و مینویسد : ” زيبا آنست كه بي درنگ و بي تامل زيبا بنمايد”. این جمله در واقع همان جمله معروف افلاطون است با ادبیاتی دیگر. بیشتر فلاسفه آلمانی کم و بیش از افلاطون و نو افلاطونیان هستند و جمهوری افلاطون را تائید می کنند.

در پیشا مدرن معمولا آثار هنری و خالقان آن میکوشیدند در چارچوب واقعیت موجود که آنرا حقیقت می نامیدند بمانند. برگ درخت همیشه سبز بود و دریا آبی…آنچرا که ما امروز از طریق یک دوربین عکاسی ؛ عکس میگیریم . اما عصر مدرنیته دید دیگری نسبت به هنر پیدا کرد و خود را از توهمات پیشا مدرن رها کرد. و این دید جدید و سبک نوینی که بوجود و خلق شد. دارندگان ایدئولوژی خصوصا مذهبیون را خوش نیآمد و نسبت بدان واکنش تند نشان دادند که البته ( در اروپا ) کم کم تعدیل یافت و بخشی از مذهبیون به واقعیت امور پی بردند و آنانی که سرسختانه علیه هنر مدرن و زیباشناسی بودند؛ به سکوت اجباری تن دادند. آنارشیستها همواره از هنر مدرن دفاع میکنند چون خود آنارشیسم فرزند مدرنیسم است. یعنی زمانیکه قطعیت حقیقت به زیر سئوال رفت و در بسته ای زیبا به کلیسا اهدا شد. جامعه دیگر از مفاهیم پیشا مدرن گذشته بود و وارد فاز جدیدی از سیاست، هنر و زیباشناسی رسیده بود.چون اندیشه انتقادی سر از خاک جوانه زده بود و خودنمائی میکرد.

 

با ابرازعدم قطعیت و یگانگی مفاهیم که دریدا (…که وی لوگوس محوری مینامد) مطرح می کند. خود را به آنارشیسم نزدیک می کند. فوکو* (Paul Michel Foucault) نیز با طرح اینکه : “… آنچه همواره حقيقت و زيبا و… خوانده مي شود ريشه هاي آن در قدرت تنيده است…” . نا خود آگاه ( گرچه خود را نیچه گرا مینامد) به موضوع قدرت که آنارشیسم از بدو تولد آنرا ( قدرت ) را زیر ذره بین دارد ؛ توجه می کند. زیباشناسی توسط برده گان ذهنی و ایدئولوژی متهم است که تعریف منسجم و یگانه ای ندارد. دقیقا زیبائی نهفته در زیباشناسی در همین مورد است که فورمول یگانه و شابلون خاصی برای تعریف و تمجید از خود ندارد و هرکس در هر مقامی میتواند نسبت به زیبائی اطراف خود نظر دهد و هنر هنرمندان را ارزیابی کند. حتما نباید متخصص امور بود و یا مدرک زیباشناسی دانشگاه ها را داشت.در ادبیات ما این مورد را بخوبی شاهد هستیم. در پیشا مدرنیسم خدایان و قهرمانان جای ویژه و مقام خاصی داشتند که نظر جامعه را بخود جلب میکرد…

مردم ( در عصر پیشا مدرنیسم ) در جستجوی خدایان ، قهرمانان و یا فرستاده های خدایان … بودند که در سرنوشتشان دخل و تصرف داشته باشند.گرچه زمانیکه دریافتند که قهرمانانشان پاسخگوی نیازشان نیست. آنرا عوض کرده و قهرمان دیگری را جستجو میکردند . گاهی قهرمانان از طبقات پائین اجتماعی می آمدند و این قهرمان ( ها…) قرار بود به آمال و آرزوهای ها آنان پاسخ دهد که همیشه اینطور نبود . یگانگی خاصی در میان خدایان و قهرمانان وجود نداشت. بدین جهت بیشتر سفید و سیاه کردن مفاهیم مطرح بود. هنوز پدیده های مایکل جکسون (Michael Joseph Jackson) و لیدی گاگا (Stefani Joanne Angelina Germanotta: Lady Gaga ) …متولد نشده بودند… با طلوع عصر مدرنیسم نور دیگری بر جامعه تابید و مردم را از خواب و رویاهایشان بیدار کرد…شاگردان مکتبخانه فرانکفورت ( آدرنو ، رایش ؛ بنیامین ، هورکهایم و…) با مدرنیسم مسئله خاصی داشتند و مظنون بدان شدند. دلیلش هم داشتن ایدئولوژی خاصی ( مارکسیسم ) بود که مطابقت با عصر مدرنیسم نداشت. حس زیباشناسی را در خود کشته بود… توقعات بی اندازه و ادعای واهی آگاهی و دانش بر تمامی امور داشتن، آنان را از رده خارج و یخ زده کرد. بدان اشاره شد که تنها اریش فروم (Erich Fromm) بود که توانست خود را از چنگال عنکبوت مارکس برهاند و استقلال رای خویش را حفظ کند.

طرف داران دیکتاتوری خصوصا مسلح به ایدئولوژی ( مذهبی و ظاهرا غیر مذهبی…) از آنجا که با مدرنیسم و زیباشناسی کینه دیرینه دارند… در مقام پاسخگوئی به کینه و بعض خویش در برابر مدرنیسم؛ معتقدند : اگر مدرنیسم جامعه بشری را متحول ساخت… چگونه آشویتس (Auschwitz کوره های آدم سوزی نازیها…) در قرن مدرنیسم ساخته شد!؟ آنان ظاهرا از دیکتاتوری و حکومتهای فاشیسم و کمونیسم سخنی بمیان نمی آورند. آنان دقیقا و آگاهانه فراموش می کنند که آشویتس و اردوگاه های کار اجباری استالین و غیره …ارثیه دیکتاتوری نازیسم و بلشویسم است نه مدرنیته. اینکه مدرنیسم مسلح به فن آوری پیشرفته و دستیابی به اطلاعات ، مایه حسادت ایدئولوِژی زده ها شده است . موضوعی است مربوط به روانشناسی اجتماعی. مشکل اینست که صاحبان ایدئولوژی دارای روانشناسی پیشا فروید هستند که با معیار های روانشناسی مدرن غیر قابل ارزیابی هستند.

برای بررسی دیکتاتوری در عصر جدید میباید کوتاه به عصر هگل فیلسوف آلمانی و یکی از تئوریسین های استبداد برگردیم. وی در مورد تاریخ مینویسد : تاریخ را خدایگان آغاز می کنند و نصفه کار آنرا رها می کنند… و از این به بعد این اربابان ( همان دولت مقتدر خویش ) به ایفاگری نقش ( جای خدایان ) می پردازند… وی معتقد است که حرکت تاریخ مرهون زحمات اربابان ( دولت ) است که میکوشند طوق بردگی را از گردن خویش باز کنند… چنانکه می بینیم هگل از انسان سخنی بمیان نمی آورد. هگل میداند نظام اشرافیت به زوال خویش نزدیک میشود. اروپا آبستن حوادث است و صدای انقلاب فرانسه کم کم رساتر میشود. با این وجود خود را پشت درهای دانشگاه برلین مخفی می کند و مشغول طراحی دولت مقتدر میشود که انسان و اختیارش را به بردگی کشاند.هنر برای وی بیشتر شوخی تاریخی است و کارل مارکس فرزند خلف هگل این ایده را به ارث میبرد و فرهنگ را بطور کل روبنا در جامعه مفروض است… این درست است که امروزه نه خدایگانی وجود دارند و نه اربابانی. انسان کمابیش تنها و اسیر داده های جامعه است. نهاد های مالی (Finacces) جایگاه همه را پر کرده اند و حرف آخر را در جامعه میزنند. علیرغم این که فرد چون قطره ای کوچک در اقیانوس بیکران ناملایمات تنها است …اما همیشه در تمامی اعصار دست ازعصیان و خیزش جهت دنیائی بهتر بر نداشته است.

هنر متاثر از این روند و طبیعتا زیباشناسی نیز در همین راستا قرار میگیرد. اما این به معنای پایان تاریخ نیست. بلکه شروع اختراعات است. آنارشیستها این روند را دقیقا میشناسند و از دیرباز آنرا زیر نظر داشتند. آنان بخوبی دریافتند که بعد از جنگ دوم جهانی تاریخ و جغرافیای جدید نوشته و مطرح میشود که با دهه های قبل تفاوت فاحش دارد. جامعه به تولید کنندگان نا ممکن ها تبدیل شده و این تنها آنارشیستها هستند که از ناممکن ها میخواهند ممکن سازند. راه سختی در مقابل جامعه و انسان قرار دارد. اما شدنی است. انسان همیشه در ادوار مختلف تاریخ ناممکن ها را به ممکن تبدیل کرده. از زیبائی و هنر و ادبیات…برای تحمل ناملایمات زندگی به نحو احسن بهره برده و موفق نیز بوده است. انسان هزاران سال دیگر را در برابر خویش دارد که موظف است برای آینده خویش طرح و برنامه بریزد و خواهد ریخت.

مورد مهمی که در سرنوشت بشریت تاثیر مستقیم دارد، طبیعت است که خصوصا بعد از جنگ دوم جهانی و با رشد جوامع و صنعت و تکنولوژی بیش از دهه های گذشته مورد بی مهری قرار گرفته است.چنانکه بخوبی میدانیم در فقدان طبیعت…انسانی هم وجود (در مقاله دیگری- محیط زیست – صحبت خواهیم کرد…) نخواهد داشت که به هنر و زیباشناسی عنایت داشته باشد. اینرا هم میدانیم که طبیعت به انسان محتاج نیست. این انسان است که در هر شرایطی محتاج طبیعت است. لذا حفظ محیط زیست و مدارا با طبیعت از مهمترین وظایف بشر است. طبیعت ؛ حفاظت و احترام بدان همیشه جز لاینفک فلسفه آنارشیسم است. آنارشیستها تقریبا اولین کسانی بودند که از محیط زیست و حفاظت از آن صحبت کردند… نسبت به ساخت کارخانجات تولیدی انرژی اتمی اعتراض کردند و همیشه در صف مقدم مبارزه با تخریب کنندگان محیط زیست از خود واکنش نشان دادند. عکس اکثر فلاسفه سیاسی که سیاست و رسیدن به قدرت متمرکز را شعار خود کردند… آنارشیستها نسبت به طبیعت دلبستگی خاص دارند. بعد از داروین و نظریه تکامل وی (Selektionstheorie) این کروپتکین (در سال 1904) است که از طبیعت سخن میگوید و کمک متقابل در طبیعت (konzept der mutualismus) را مطرح میکند و تا این اواخر موری بوکچین این راه را ادامه میدهد. از اینکه نمی خواهیم وارد مبحث طبیعت گرایان آنارشیست شویم (Öko-Anarchismus…. Grüner Anarchismus ) در مفهوم کلی آنارشیسم و رابطه با زیباشناسی خواهیم ماند.

نتیجه گیری کلی مبحث با خوانندگان است… اما من در مقام پاسخگوئی چند کلمه ای را جهت حسن ختام مطرح می کنم.به نظر من برای آنکه آنارشیسم را کشف کنیم. باید دید زیباشناسی داشت….اگر قوه تخیل خویش را به یاری نگیریم. ابعاد آن برای ما ناشناس می ماند. با تفکرات مهندسی و یا ریاضی مسلح به خط کش و پرگار …نمیشود وارد دنیای آن شد.اگر احیانا کسانی با این دید وارد آن شوند… مسلما دچار اشتباه ، نا امیدی و به بیراهه خواهند رفت.

درتعریف آنارشیسم بار ها این مورد را تاکید کردیم که : در آنارشیسم منشور خاص و یا شابلون و رسم الخطی معین نخواهیم یافت که مکانیکی مانند مارکسیسم و فاشیسم… آنرا وزن و پیمانه کرد.اگر هم در شرایط مشخص بین آنارشیستها توافق و میثاقی برای همکاری و فعالیت مشترک ، بوجود آمده… بعد از رفع موانع جای خود را به همکاری آزاد و داوطلبانه داده است.

ما همانطور که با دیدن یک تابلو و تصویر زیبا به حسن زیباشناسی و قوه تخیل خویش رجوع می کنیم. برای اینکه از زیبائی درون خفته یک آثار هنری لذت ببریم … باید بدانیم که هنر را نمیشود با دید مکانیکی مشاهده و تفسیر و نقد کرد. این دقیقا وجه مشترک آنارشیسم با هنر است که از طریق زیباشناسی زوایای تاریک آن را میشود روشن کرد و به تفسیر آن پرداخت….غیر از آن نا آگاهانه به مخالفان آنارشیسم می پیوندیم.

ظرافت خاصی لازم است که هر دو پدیده را بهتر شناخت… بدین منظور کمونیستها خصوصا و محافظه کاران ( برده گان ثروت و پول ) عموما نسبت به دریافت آنارشیسم دچار گمراهی میشوند. چون مسلح به نظریه ای هستند که لطافت در آن نیست و تصور می کنند جهان بینی خط کشی شده و نظم تصنعی بوسیله نیروی نظامی – عقیدتی ، چاره مشکلات است…اما تاریخ و تجربه چیز دیگری میگوید… بدین جهت است آنارشیسم را همسنگ با هرج و مرج و آشفتگی متصورند. چون از درک آن عاجز هستند. لطافتی در ایدئولوژی بسته و میلیتاریستی آنان نیست…. قوه تخیل خود را کور کرده و به ایدئولوژی فروخته اند… و به برده ای خشک و عبوس تبدیل شده اند که تنها برای انجام اوامر ساخته شده اند. پایان زمستان 2016 . http://abgun.net

* اکسپرسیونیسم (Expressionism) در اواخر قرن نوزده این سبک بوجود آمد. در بدو وجودش علیه رئالیسم موضع دشمنی ( غیر ضروری ) گرفت و با سبک امپرسیونیسم نیز دوستانه و هنرمندانه برخورد نکرد.در آلمان این سبک به دنیای سینما کشیده شد که موفقیتی بدنبال نداشت.

* سوررئالیسم (Surrealism )

 

René Descartes( 1596 – 1650)

The Beatles(1960)

Lady Gaga

Michael Joseph Jackson*

John Winston Lennon (1980 – 1940)

Janis Lyn Joplin ( 1970 – 1943)

James Douglas „Jim“ Morrison ( 1971 – 1943)

Kurt Donald Cobain ( 1994 – 1967)

Richard Wright ( 2008 – 1943)

John Douglas „Jon“ Lord (2012-1942)

Ian Fraser „Lemmy“ Kilmister (Motörhead) (2015- 1945)

David Bowie ( 2016 – 1947)

هه‌ڵوێستمان به‌رانبه‌ر ڕۆژاوا ده‌بێت هه‌ڵوێستی ڕه‌خنه‌و هاریکاریی بێت/٨

زاهیر باهیر- له‌نده‌ن

 30/01/2016

به‌شی هه‌شته‌م و کۆتایی:

  • پێشێلکردنی بنه‌ماکانی مافی مرۆڤ و سه‌رکوتکردن:

پاگه‌نده‌یه‌کی یه‌کجار زۆر دژی یه‌کینه‌کانی گه‌ل و ژنان و هێزی ئاسایش له‌ڕۆژاوادا له‌لایه‌ن زۆر له‌میدیاکانی حکومه‌تی هه‌رێم و ناوجه‌که وه‌‌ ته‌نانه‌ت له‌لایه‌ن ڕێکخراوی مافی مرۆڤیشه‌وه، ده‌کرێت که‌گوایه‌له‌ڕؤژاوادا ئازادی نییه‌و گرتوی (به‌ندی) سیاسی هه‌یه‌و مامه‌ڵه‌ی ناشیرین له‌ته‌ك به‌ندییه‌کاندا ده‌کرێت به‌به‌کارهێنانی توندوتیژی هه‌روه‌ها مامه‌ڵه‌شیان له‌گه‌ڵ گونده‌عه‌ره‌به‌کان و دانیشتوانی که‌پێشتر له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی داعشدا بوون . جگه‌له‌وانه‌ش‌مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ پارته‌سیساسییه‌موعاره‌زه‌کورده‌کانی خودی ڕۆژاوا که‌ئازادییان لێ قه‌ده‌غه‌کراوه‌،ده‌کرێت.
ئاشکرایه‌‌کاتێک که‌ خاوه‌نی هێزی چه‌کداریی بیت و له‌بارودۆخی شه‌ڕ و جه‌نگدا بیت له‌ولاشه‌وه‌ ململانێی ده‌سه‌ڵات بکه‌یت ، گومانی تیادا نامێنێته‌وه‌که‌ئه‌و زه‌مینه‌یه‌ی سه‌ره‌وه‌ ئازادی و سه‌ربه‌ستی پارته‌کانی دیکه‌و هه‌ڵگرانی باوه‌ڕی جیاواز که‌مده‌کاته‌وه‌ و گرتن و به‌ندکردنییشیان و تاوانبارکردنیان به‌ئه‌نجامدانی جۆره‌ها چالاکی جیاواز، له‌گومانه‌وه‌تاڕاده‌یه‌ك ده‌خاته‌قاڵبی ڕاستییه‌وه‌‌. له‌شوێنێکدا که‌ده‌سه‌ڵاتی چه‌کداری وجودی هه‌بێت ، ئازادی له‌سه‌دا سه‌دی تیانییه‌ئه‌مه‌شتێکی لۆژیکانه‌یه‌و مێژوی بزوتنه‌وه‌ی چه‌کدارنه‌ش له‌جیهاندا، هه‌میشه‌ئه‌مه‌ی سه‌لماندووه‌.

له‌به‌ر ئه‌وه‌تا ڕاده‌یه‌ك هه‌ندێك له‌و پاگه‌ندانه‌ی که‌ده‌کرێت، ده‌کرێت بچێته‌قاڵبی ڕاستیییه‌وه‌ و به‌رپرسانی یه‌کینه‌کانی گه‌لیش پێی له‌گواستنه‌وه‌ی دانیشتوانی 3 بۆ 5 گوند‌ی عه‌ره‌ب، ناوه‌که‌گوایه‌زروفێکی نائاسایی بووه‌.

به‌رای من زروف و بارودۆخه‌که‌هه‌رچۆنێك بێت نابێت پاساوێك بێت بۆ قه‌ده‌غه‌کردنی ئازادییه‌کان و ڕێگه‌گرتن له‌چالاکی حیزبه‌موعاریزه‌کان ئه‌وه‌نده‌ی که‌به‌کاری تیرۆریزمانه‌وه‌ سه‌رگه‌رم نه‌بن ، هه‌رچه‌ندیش گوندێکی عه‌ره‌بنشین له‌گه‌ڵ داعشدا بوبن یاببن ، نابێت ده‌میان ببه‌سترێت و به‌ندبکرێن و ڕاگوێزرێن. هێج بیانوو پاساوێك و قه‌بوڵی ئه‌وه‌ناکات .

لیژانه‌کانی مافی مرۆڤ که‌له‌وێ هه‌ن هه‌ر هیچ نه‌بێت بۆ پارێزگاری له‌هه‌یبه‌ت و شۆره‌ی په‌یه‌ده‌و یه‌په‌گه‌،خۆیان ، ده‌بێت هاوکاری بکرێن، وه‌کو هێزێکی چاودێر ته‌ماشایان نه‌کرێت، به‌ڵکو ده‌بێت وه‌کو هێزێکی هاوکار و کۆمه‌ککار ببینرێن و هان بدرێن و به‌ئاگه‌بهێنرێنه‌وه‌ که‌تۆماری هه‌موو جۆره‌ پێشێلکردنێكی مافی مرۆڤ و هاووڵاتیان بکه‌ن و ئه‌وانی لێئاگه‌دار بکه‌نه‌وه‌، مافی حیزبه‌کان له‌کردنی چالاکییه‌کانیاندا ده‌بێت ڕێزی لێبگیرێت تاکو بتوانن پاکۆ له‌کرداره‌ نه‌گریسه‌کانی سه‌رده‌می به‌عس بده‌ن و ئه‌و ناوبانگ و شۆره‌یه‌یی که‌یه‌په‌گه‌و یه‌په‌ژه‌ و په‌یه‌ده‌که‌له‌بواه‌کانی دیکه‌دا هه‌یانه‌ده‌بێت ئه‌م لایه‌نه‌گرنگه‌ی دیکه‌ش، سه‌راپای کۆمه‌ڵ بگرێته‌وه‌.

ئه‌وانێك له‌کاتێکدا که‌هه‌رێمی کوردستان و پارتی به‌دڵسۆزی خۆیان ده‌زانن و بانگه‌شه‌ی‌سه‌رۆکیان بۆ کۆنفرانسی خۆیان ده‌که‌ن و داوای یه‌کێتی نه‌ته‌وه‌یییان لێده‌که‌ن، ده‌بێت مه‌یلێکی دۆستانه‌شیان له‌گه‌ڵ “پیاوه‌کانیاندا” که‌له‌حیزبه‌موعاره‌زه‌جیا جیاکاندا گردبوونه‌ته‌وه‌، هه‌بێت، ده‌بێ سوکایه‌تی نه‌به‌خۆیان و نه‌به‌ئاڵاکه‌یان یا ئاڵای ئه‌و لایه‌نانه‌ی که‌به‌رزیده‌که‌نه‌وه‌، نه‌که‌ن . ده‌بێت زه‌وق له‌‌ته‌و‌اوی مافه‌کانی خۆیان ببینن ، ته‌نها مافی دروستکردنی هێزی سه‌ربازی تایبه‌تی ،نه‌بێت ‌له‌ده‌ره‌وه‌ی فه‌رمانده‌کانی یه‌کینه‌کانی گه‌ل،ده‌بێت بخرێته‌ژێر پرسیاره‌وه‌. له‌و حاڵه‌ته‌شدا ده‌بێت کێشه‌که‌له‌ڕێگای وتووێژو ئاشتییه‌وه‌لابه‌لا بکرێته‌وه‌به‌نیشاندانی ئه‌وپه‌ڕی ڕێزگرتن و گوێگرتن لێیان و هه‌بوونی به‌رگه‌گرتنی (ته‌حه‌مولی) زۆر و قسه‌کردنی پێویست به‌به‌ڵگه‌وه‌. ده‌بێت سیاسه‌تی ئه‌مان کارکردن له‌سه‌ر بچڕانی په‌یوه‌ندی ئه‌و حیزبانه‌ یاخود ساردکردنه‌وی ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌له‌گه‌ڵ حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان ، بێت، نه‌ك پاڵپێوه‌نانیان بۆ خستنه ‌باوه‌شی زیاتری هه‌ریمه‌وه‌و به‌تایبه‌تی پارتی. سازشکردن بۆ حیزبه‌کوردییه‌یا غه‌یره‌کوردییه‌کانی ڕۆژاوا و تاك و گروپه‌‌ڕاجیاوازه‌کان ده‌بێت پێش سازش له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌ریکا و تورکیا و ڕژێمی ئه‌سه‌دو سه‌رجه‌می وڵاتانی دیکه، بکه‌وێت، نه‌ك فه‌رامۆشکردن و په‌راوێزخستنیان .

ئه‌وه‌نه‌بێت په‌یه‌ده‌هه‌ر ئه‌و‌پاگه‌ندانه‌ی سه‌ره‌ویان له‌دژ بکرێت، به‌ڵکو به‌زۆر کاری دیکه‌له‌لایه‌ن که‌مایه‌تییه‌کانی وه‌کو ئاشورییه‌کان و مه‌سیحییه‌کان و ئه‌رمه‌نییه‌کان و هه‌روه‌ها عه‌ره‌به‌کانیشه‌وه‌به‌پێشێلکردنی مافیان، له‌هه‌ندێك ڕووه‌وه‌تاوانبارکراون . بۆ نموونه‌: له‌مانگی سێبته‌مبه‌ری ساڵی ڕابوردووه‌وه‌که‌به‌شی په‌روه‌رده‌و پێگه‌یاندن له‌ڕۆژاوا بڕیاریدا که‌په‌یڕه‌و و پڕۆگرامی خوێندن له‌قوتابخانه‌سه‌ره‌تاییه‌کاندا بگۆرن به‌جۆرێك که‌له‌ته‌ك ده‌سه‌ڵاتی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری و کۆنفیدراڵیزمی دیمۆکراتیكدا بڕوات و بگونجێت، ئه‌و گروپانه‌ی سه‌ره‌وه‌وه‌و لایه‌نی دیکه‌ی دینجیاواز/ ئاینجیاواز ناڕازین به‌رانبه‌ر ئه‌و پلانه‌تازه‌یه‌ ، ئه‌وان بڕوایان وایه‌و ده‌ڵێن ” پڕۆگرامی نوێی زمانی کوردی بۆ قوتابخانه‌سه‌ره‌تاییه‌کان که‌له‌لایه‌ن په‌یه‌ده‌وه،‌ ناسێنراوه، جڵه‌وی داوه‌ته‌‌ده‌سه‌ڵاتی کوردی له‌باکوری سوریادا له‌به‌جێهێنانیدا، له‌هه‌قه‌تدا جه‌ده‌لیانه‌یه‌به‌وه‌ی که زۆر ‌ئایدۆلۆجیانه‌یه‌” که‌ئه‌سبه‌قیه‌تی به‌تاکه‌دیدێك له‌سه‌رو ئه‌وانی دیکه‌وه‌داوه‌”   ئه‌وان باوه‌ڕیان وایه‌ جیاوازییه‌کی زۆر نیییه‌له‌نێوانی په‌روه‌ده‌ی ژێر ده‌سه‌ڵاتی ئه‌سه‌د و ئێستای ده‌سه‌ڵاتی خۆبه‌ڕیوه‌به‌ریدا ” هه‌روه‌کو تێکستی نێو کتێبه‌کانی حکومه‌تی سوری ” قادر ئه‌حمه‌د که‌چالاکوانێکی کورده‌و له‌کۆبانی داده‌نیشێت به‌Syria Direct وت تێکسته‌کانی که‌له‌پڕۆگرامه‌تازه‌که‌دا به‌کارهاتووه‌” ئه‌سبه‌قییه‌تی به‌تاکه‌دیدێك داوه‌به‌سه‌ر ئه‌وانی دیکه‌دا ، جیاوازییه‌که‌ له‌م پڕۆگرامه‌دا ده‌رخستن و داڕشتنی هزری ئۆجه‌لانه‌له‌بری ئایدیاکانی به‌عس”

هه‌ڵبه‌ت من نازانم چه‌ندێك له‌مه‌ی که‌له‌سه‌ره‌وه‌وتراوه‌ڕاسته‌و چۆن جێ به‌جێ کراوه‌، به‌ڵام به‌دڵنیاییه‌وه‌ قبوڵکردنی ئه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌ زۆر سه‌خته و هه‌رسکردنی بۆ ئه‌و لایه‌نانه‌ ئاسان نییه.

ڕژێمی ئه‌سه‌د کاتی خۆی مۆڵه‌تی به‌گه‌لێک لایه‌ن و ئه‌و گروپانه‌ی سه‌روه‌داوه‌که‌”قوتابخانه‌ی تایبه‌تییان” له‌بری ده‌وڵه‌تی هه‌بێت ، که‌ئه‌مه‌ش له‌خۆیدا دانی به‌رته‌رییه‌ ( ئیمتیاز) به‌و لایه‌نانه‌، دیاره‌ئه‌مه‌ش له‌ژێر بیانو و پاساوی جیاجیادا کراوه‌.   له‌م بارودۆخه‌دا که‌ئه‌م لایه‌نانه‌به‌رنامه‌یه‌کی ڕادیکالی ئاوایان به‌سه‌ردا بسه‌پێنرێت ، هه‌ست به‌لێسه‌ندنه‌وه‌ی به‌رته‌رییه‌کانیان ده‌که‌ن و هه‌ستده‌که‌ن که‌مه‌حرومکراون .

له‌کاتێکدا که‌من پڕۆگرامی نوێ که‌له‌ته‌ك خۆبه‌ڕیوه‌به‌ریی گه‌لی و بیر و هزری ئۆجه‌لان و پرسی کۆنفیدراڵیزمی دیمۆکراتیك و ئیکۆلۆجی و ژینگه‌دا ، ده‌ناسم و ڕه‌چاوی ده‌که‌م، هه‌ر‌ئاواش گه‌ڕانه‌وه‌ی قوتابخانه‌تایبه‌تییه‌کان بۆ ناو کۆ‌مه‌ڵ و خوێندنی یه‌ك به‌رنامه‌یی‌که‌له‌به‌رژه‌وه‌ندی شۆڕشی کۆمه‌ڵایه‌تیدا بێت و له‌گه‌ڵیدا بڕوات کارێکی زه‌رورییه‌و ڕه‌چاویان ده‌که‌م. ئه‌وه‌ش تێده‌گه‌م که‌شؤڕشی کۆمه‌ڵایه‌تی هه‌وڵی یه‌کسانی و ته‌بایی و به‌کۆمه‌ڵایه‌تیکردنی هه‌موو شتێکه‌. به‌ڵام له‌کاتێکدا باوکان و دایکان نایه‌نه‌وێت منداڵه‌کانیان له‌ قوتابخانه‌یه‌کدا بخوێنن که‌ ئه‌و پڕۆگرامه‌نوێیه‌ده‌سه‌پێنێت ، ده‌بوایه‌په‌یه‌ده‌و به‌شی په‌روه‌رده‌و پێگه‌یاندن ته‌حه‌مولی زیاتریان نیشانبدایه‌و دیالۆگی زیاتریان له‌گه‌ڵدا بکردنایه‌و کۆبوونه‌وه‌ی گه‌وره‌و فراون و زیاده‌وه‌ختیان له‌گه‌ڵدا ئه‌نجامبدانایه‌، تاکو ئه‌و باوك و دایکانه‌یان قایلبکردایه‌. گه‌ر قایلیش نه‌بوونایه‌ئه‌وه‌ڕێگای دیکه‌ی بێ له‌توندووتیژی و خۆسه‌پاندن هه‌نه‌که‌ده‌کرا له‌گه‌ڵیاندا به‌کار ببهێنرایه‌.

له‌قامیشلی ڕێکخراوی چاودێری مافی مرۆڤ ،The Human Rights Watch هه‌ستده‌که‌ن که‌پێشێلکردنی مافی مرۆڤ هه‌تا ڕاده‌ی ده‌رکردنی خه‌ڵکی له‌خانووه‌کانیان به‌زۆر و تێکدانی ماڵ و خاوه‌ندارێتیی غه‌یری دانیشتوانی کورد له‌و ده‌ڤه‌ره‌دا ڕوویداوه و کراوه‌‌.

ئاژانسی ده‌نگوباسی جیهانی ئاسورییه‌کان له‌02/11/2015 دا سه‌باره‌ت به‌داگیرکردنی خانووبه‌ره‌ و بانگکردنی خه‌ڵکی بۆ چه‌ک هه‌ڵگرتن به‌زۆر و پڕۆگرامی نوێی قوتابخانه،‌نوسیوێتی و ده‌ڵێت: ” 16 ڕێکخراوی ئاسوری و ئه‌رمه‌نی په‌یامێکیان (Statement ) ده‌رکردوه‌که‌ناڕه‌زایی خۆیان سه‌باره‌ت به‌ ده‌ستبه‌سه‌راگرتنی موڵکی تایبه‌تی خه‌ڵك له‌ده‌ڤه‌ری حه‌سه‌که‌له‌لایه‌ن کورده‌کانه‌وه‌، ده‌ربڕیوه‌ . په‌یامه‌که‌په‌یه‌ده‌ی که‌ باڵیێکی په‌که‌که‌یه‌ ، به‌پێشێلکردنی مافه‌کانی مرۆڤ، ده‌ستبه‌سه‌راگرتنی (موصاده‌ره‌کردنی) موڵکی تایبه‌تی ، سه‌ربازگیری نایاسایی و هه‌ره‌ها ده‌ستوه‌ردان له‌کڵێسه‌کان و به‌رنامه‌و پڕۆگرامی قوتابخانه‌، تاوانبارکردووه‌ ” ‌

 

Zaherbaher.com

هه‌ڵوێستمان به‌رانبه‌ر ڕۆژاوا ده‌بێت هه‌ڵوێستی ڕه‌خنه‌و هاریکاریی بێت/ ٧

هه‌ڵوێستمان به‌رانبه‌ر ڕۆژاوا ده‌بێت هه‌ڵوێستی ڕه‌خنه‌و هاریکاریی بێت

زاهیر باهیر- له‌نده‌ن

30/01/2016

 

به‌شی حه‌وته‌م:

 

  • نه‌بوونی دیدێکی ته‌واو و هه‌بوونی هه‌ڵوێستی په‌رادۆکسیانه‌ سه‌باره‌ت به‌ئابوری ئێستا و ئاینده‌ی ڕۆژاوا:

بنه‌مای شۆڕشی کۆمه‌ڵایه‌تی لای من شۆڕشی ئابوری و شؤڕشی کولتورییه‌. ئه‌م دوانه‌هه‌ردوکیان بناغه‌ی شؤڕشه‌که‌دروستده‌که‌ن و ده‌ستکاریکردنی بواره‌کانی دیکه‌ی وه‌کو ڕۆشنبیری و سیاسی و هتد به‌م دوو بواره‌ی سه‌ره‌وه‌په‌یوه‌ستده‌بن .

بناغه‌ی شؤڕشی کۆمه‌ڵایه‌تی که‌هه‌ر له‌وێوه‌به‌شێك له‌کولتوره‌که‌ده‌گۆڕێت و کۆمۆنێتییه‌که‌یا کۆمه‌ڵه‌که‌ده‌کاته ئۆرگانیك، ژیان ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌بۆ لایه‌نه‌سروشتیه‌که‌ی خۆی ، ژیانی پێکه‌وییه‌(جه‌ماعی) و کاری هه‌ره‌وه‌زییه‌. بۆ ئه‌مه‌ش ده‌بێت هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه‌ دیدێکی ڕۆشن و پلانێکی داڕێژراو هه‌بێت بۆی . هه‌بوونی کۆمونه‌کان و پێکه‌وه‌ژیانی خه‌ڵکی له‌سه‌ر زه‌وییه‌کان ، له‌گه‌ڕه‌کاکاندا له‌شوێنه‌کانی سه‌رکاردا به‌ردی بناغه‌ی داڕشتنی به‌کۆ‌مه‌ڵایه‌تیکردنی ئابوری و ژیانی به‌یه‌که‌وه‌یی و   کاری هه‌ره‌وه‌زیانه‌یه‌. ڕاسته‌ئابوری دواکه‌وتووی ڕۆژاوا و دۆخی شه‌ڕ و نه‌بوونی ئاشتی و فشاری گیروگرفته‌کانی دیکه‌و نه‌بوونی هاوکاری و کۆمه‌کی پێویست له‌لایه‌ن چه‌پ و کۆمۆنیست و سۆشیالیست و ئازادیخوازانی جیهانه‌وه‌، ڕۆڵی خۆیان بینوه‌و ده‌بینن له‌ پێشه‌وه‌نه‌چونی پلانی به‌کۆمه‌ڵایه‌تیکردنی ئابوری، به‌ڵام هاوکاتیش نه‌دانی هه‌وڵی جددی بۆ ئه‌و مه‌سه‌له‌یه ‌و پلان و قسه‌وباسی ناکۆك له‌سه‌ر بیناکردنی ئابوری ڕۆژاوا ، ئه‌وه‌نده‌ی دیکه پلانه‌ئابورییه‌که‌ی دواخستووه‌و تا ڕاده‌ی هه‌ڵسپاردنی له‌ئێستادا.

ئه‌مڕۆ هه‌ر له‌کانتۆنی جه‌زیره‌دا زیاتر له‌109 کۆمون هه‌یه‌. ئه‌م کۆمونانه‌ده‌توانن له‌سه‌ر ئه‌رزی واقیع له‌ژیانی ڕۆژانه‌دا هه‌نگاوی گه‌وره‌بنێن بۆ نموونه‌هێج نه‌بێت ده‌توانن چێشتخانه‌( مه‌تبه‌خی) گه‌ڕه‌ك هه‌بێت ، له‌سه‌ر کار چێشتخانه‌ی کارگه‌ران و کارمه‌ندان هه‌بێت ، به‌هه‌مان شێوه‌له‌شوێنه‌کانی خوێندندا و خه‌سته‌خانه‌کان و شوێنه‌ خزه‌مگوزارییه‌کاندا. دیسانه‌وه‌له‌سه‌ر زه‌وییه‌کان ده‌بوایه‌به‌هه‌ره‌وه‌زی خه‌ڵکی کاری له‌سه‌ر بکردنایه‌و به‌رهه‌مه‌که‌شی بۆ کۆمۆنێتییه‌که‌بوایه‌. له‌بری ئه‌مه‌ ” ئێمه‌هانی هه‌وموان ده‌ده‌ین که ‌کار له‌زه‌وییه‌کانی خۆیاندا بکه‌ن له‌سه‌ر بناغه‌ی پێویستی کۆمۆنێتییه‌که‌” ‌‌ئه‌مه‌قسه‌ی دکتۆر یوسف ئه‌حمه‌ده، وه‌زیری ئابوری له‌کانتۆنی عفرین، له‌دیمانه‌یه‌کیدا له‌گه‌ڵ‌The Huffington Post که‌له‌18/12/2015 کراوه‌ . دیسانه‌وه‌ده‌ڵێت ” ئێمه‌به‌خێرهاتنی خاوه‌ن سامانه‌کان / پاره‌داره‌کان ده‌که‌ین تاکو پاره‌کانیان بخه‌نه‌گه‌ڕ و به‌شداری بکه‌ن و سه‌رمایه‌که‌یان بخه‌نه‌به‌رده‌م هه‌وڵی هاووڵاتیانی جیاجیا تاکو له‌سه‌ر زه‌وییه‌کانیان بژین ئه‌مه‌له‌کاتێکدا که‌ هێشتا که‌رتی تایبه‌تی له‌به‌شی ئابوریدا که‌رتێکه‌‌” درێژه‌به‌قسه‌کانی ده‌دا و ده‌ڵێت ” به‌ڵام ئێمه‌لێیان ناگه‌ڕێین که‌هه‌لیان بۆ بڕه‌خسێ و کۆمۆنێتییه‌که‌و خه‌ڵکه‌که‌ی بچه‌وسێنه‌وه‌و به‌کاربهێنن یاخود مۆنۆپۆلیانبکه‌ن ”   به‌رده‌وامده‌بێت له‌سه‌ر قسه‌کانی و ده‌ڵێت ” ئێمه‌له‌مه‌دا سه‌رکه‌وتوو ده‌بین چونکه‌ مۆدێکلێکی دیکه‌له‌سه‌ر زه‌مین نه‌ماوه‌ته‌وه‌هه‌وڵی بۆ نه‌درابێت. ئه‌م مۆدێله‌مۆدێلێکه‌که‌مێژوی مرۆڤایه‌تی ده‌گه‌ڕێنه‌ته‌وه‌ بۆ ژیان “

به‌ڵام له‌دیمانه‌که‌ی Murphy Dylan ڕۆژی 08/01/2015 دا له‌گه‌ڵ Özgür Amed Journalist and Researcher ، ( ڕؤژنامه‌وان و توێژه‌ره‌وه‌) دیلان مێرفی لێی ده‌پرسێت : دونیای سه‌رمایه‌داری له‌قه‌یرانه‌ئابورییه‌که‌ی 2008 وه‌ تازه‌له‌هه‌ڵسانه‌وه‌دایه نایه‌کسانی له‌ساماندا له‌زۆر شوێنی ئه‌م دونیایه‌دا له‌زیاده‌بووندایه‌. چ به‌دیلێکی ئابوریانه‌له‌ڕۆژاوادا پێشنیازکراوه‌؟‌ ئۆزگار ئه‌حمه‌دا له‌وه‌ڵامدا په‌نجه‌بۆ په‌یامێکی ..دکتۆر یوسف ئه‌حمه‌د وه‌زیری ئابوری له‌کانتۆنی عفرین که‌ له‌و کۆنفرانسه‌ی بۆ ” ئابوری ئۆتۆنۆمییه‌‌دیمۆکراسییه‌کان “سازدرابوو ، ڕاده‌کێشێت ، که‌وتوویه‌تی” ئێمه‌به‌رگری و پارێزگاری له‌سه‌رجاوه‌سروشتییه‌کان ده‌که‌ین . مه‌به‌ستم له‌به‌رگریکردن له‌به‌رگری میلیتاری نییه‌به‌ڵکو پارێزگاری و به‌رگریکردنه‌له‌چه‌وسانه‌دنه‌وه‌ و سه‌رکوتکردن که‌ئێستا کۆمه‌ڵ ڕووبه‌ڕوی بووه‌ته‌وه‌. زۆرێك له‌ڕێگر و به‌ست هه‌یه له‌هه‌یکه‌لی /بیناکردنه‌وه‌ی ئابوری کۆموێنی له‌ڕۆژاوادا . سیسته‌مه‌کان که‌سیسته‌می کاپیتاڵیستی وه‌کو سه‌رچاوه‌یه‌ك له‌وێدا هه‌وڵده‌دات که‌ببێته‌به‌ربه‌ستێك له‌پرۆسه‌ی پێشه‌وه‌چونی ئابورییه‌که‌ هه‌روه‌ها له‌مه‌یدانه‌کۆمه‌ڵایه‌تییه‌که‌ش. ئێمه‌وه‌کو خۆمان پرنسپڵی ئابوری کۆمونه‌یی ده‌گرینه‌به‌ر ‌. ئێمه‌کار له‌سه‌ر خولقاندنی سسیسته‌مێك ده‌که‌ین دژه‌ لیبراڵیزم و ڕاگرتنی ئیکۆلۆجی و له‌گه‌ڵ ئه‌خلاقی هاوبه‌شی له‌موڵکایه‌تدا له‌ته‌ك کۆمونیوێڵ و کولتوری به‌رهه‌مهێنان .” دوای ئه‌م قسانه‌دێت ده‌ڵێت ” ‌ ‌شؤڕش هه‌ره‌وه‌زییه‌کان به‌ره‌وپێشه‌و ده‌بات که‌له‌سه‌ر بناغه‌ی ئابوری کۆمه‌ڵایه‌تیییه‌که‌وه‌کو ئابورییه‌کی جێگره‌وه‌(به‌دیل). بۆ نموونه‌هه‌ر کۆمپانیایه‌ک بێت بۆ ڕۆژاوا شوێنی خۆی له‌خزمه‌تکردنی ئه‌م هه‌ره‌وه‌زییانه‌دا دهکاته‌و”   گه‌رچی ئه‌م دیمانه‌یه‌زۆر باشتره‌له‌وه‌ی ئه‌م دواییه‌و جیاوازییه‌کی زۆر ده‌بینرێت و بۆنی گرتنه‌به‌ری کۆمه‌ڵه‌هه‌ره‌وه‌زییه‌کان و ژیانی به‌یه‌که‌وه‌ی ، لێده‌کرێت ، به‌ڵام هێشتا ده‌توانین بپرسین کێده‌توانێت قه‌ناعه‌ت به‌وه‌بێنێت که‌قه‌ناعه‌ت به‌کۆمپانییه‌کان بکرێت ، که‌کۆمپانیایه‌ك ‌كه‌بۆ سودو قازانجیان هاتوونه‌ته‌‌ڕۆژاووه‌ده‌توانرێت خزمه‌تی هه‌روه‌زییه‌کانیان پێبکرێن؟، به‌ڕاستی ئه‌مه‌قسه‌یه‌کی بێ بناغه‌و بێ به‌ڵگه‌یه‌، چونکه‌کۆمپانیا یه‌کسانه‌به‌قازانج، هه‌ر کاتێک وه‌ستا له‌په‌یداکردنی قازانج ئه‌وه‌مایه‌پووچده‌بێت و له‌کۆمپانیایی ده‌که‌وێت.‌

درێژه‌ی هه‌یه‌

Zaherbaher.com

زیبا شناسی و آنارشیسم (1)

فرشید یاسائی

“…عشق یعنی دشت گل کاری شده

در کویری چشمه ای جاری شده

عشق یعنی ترش را شیرین کنی

عشق یعنی نیش را نوشین کنی

هرکجا   عشق آید و ساکن شود

هرچه ناممکن بود، ممکن شود…”

– مولانا –

سرآغاز : ابهام در تعریف مفهوم آنارشیسم مایه مجهول ماندن ماهییت آن شده است که متاسفانه به آگاهی کاذبی تبدیل شده و دائما باید بازتعریف صحیح آن را به خاطر خوانندگان آورد. البته من از آن پرهیز می کنم . چون تجربه نشان داده است که مخالفان کمافی السابق در موضع مخالفت خویش باقی خواهند ماند و کوششی نمی کنند مواضع خود را تغییر و در اشتباه خویش تجدید نظر کنند. خصوصا دارندگان ایدئولوژی. البته این مشکلی است عمومی که مبانی فکری و معرفتی در دنیای آغشته و آشفته سیاسی – خصوصا در ایران – درک ساده پدیده ها را با مشکل روبرو ساخته است.تعدادی آگاهانه ( ادامه دهندگان استراتژی تفرقه ) فضای سیاسی را مسموم می کنند ( از قبیل اسلامیستها و مارکسیستها…) چون “حقیقتی” کاذب برای فلسفه خویش قائل هستند که آنارشیسم را خطری بالقوه مفروضند. تعدادی ناآگانه متاثر از داده هائی مغرضانه هستند که در مطبوعات و صدا و سیما تکرار میشود.

آغاز : در مقالات گذشته در مورد رابطه آنارشیسم با هنر و فرهنگ نوشته شد. در این نوشته کوشش میشود که فلسفه آنارشیسم با زیباشناسی و رابطه آنان با یکدیگررا ارزیابی کنیم و در صورت امکان چرائی آن را توضیح دهیم . تجربه نشان میدهد : زمانیکه هنر در جامعه ، حقیقت راستین خود را گم می کند ، طبیعتا رابطه مستقیم خویش را با مخاطبان از دست میدهد. بدین منظور جامعه اندیشمند را به مطالعه دوباره مجبورمی کند.کسب معرفت هنری و شناخت زیبا شناسی جایگاه معتبری در میراث فرهنگی دارد که به ما رسیده و طبیعتا باید برای آیندگان باقی بماند. کم توجهی به اهمیت هنر و زیبائی های هنری جامعه را با مشکل روبرو میسازد. این عدم توجه در جامعه ایران خصوصا با شروع انقلاب بیشتر قابل رویت است. بی توجهی تا حد دشمنی به میراث فرهنگی ، طبیعتا در مردم نیز مستتر شده و در حفظ و حراست آن توجه خاص نخواهد شد.باید جامعه حس کند که زیبائی ارزشی است که وزن جامعه را ارتقا میدهد.

برای وارد شدن به این مبحث طبیعتا باید فلسفه زیباشناسی و چیستی آن را ارزیابی کنیم. اندیشمندان در این مورد تعاریف گوناگونی دارند و هریک از نظرگاه خویش با پدیده زیبا و زیبائی برخورد می کنند. هر کدام زیبائی را تقسیم به طبیعی و غیرطبیعی که ساخته و پرداخته بشر است ، در جای خویش تعریف کرده اند. البته باید توضیح داد : یک تعریف واحد و هندسی در این مورد وجود ندارد و هنر و زیبائی به علائق و سلائق متفاوت بشر ارتباط دارد که نمی توان میکانیکی تعریف دقیق و واحدی برای آن پیدا کرد و زیبائی درون نهفته آن نیز در همین است. هنرمند بخشی ازعاطفه خویش را بوسیله اثر هنری – ادبی و… به مخاطبان خویش عرضه می کند و از آنان میخواهد که در مورد هنرش به داوری بنشینند و قضاوت کنند. هنرمند با اثر خویش مخاطبان را صدا میزند. این دیگر وظیفه زیباشناس است که اثر را توضیح ، تفسیر ، نقد و تحلیل کند. زیباشناسی باید قابلیت آنرا داشته باشد که زیبائی را مورد نگرش قرار دهد و جایگاه خاص آنرا مشخص کند. اما با این تفاسیر فلسفه زیباشناسی چه ربطی به فلسفه آنارشیسم دارد؟

برای بررسی این پرسش مجبوریم مفاهیم را نخست از یکدیگر مجزا و سپس رابطه آنان با یکدیگر را ؛ مشخص کنیم. نخست: از آنجا که مطلق گرائی در زیباشناسی جائی ندارد. وجه مشترک – عدم مطلق گرائی – خود را به فلسفه آنارشیسم نزدیک می کند.دوم زیباشناسِ هنری باید قوه تخیل قوی داشته باشد تا تخیل درون نهفته در هنر را پیدا و آشکار کند. در آنارشیسم نیز به مخاطبانش توصیه می شود که مدام به قوه تخیل خویش رجوع کنند. با آگاهی بدین مورد که ” تخیل شروع اختراعات است ” . هنرمند نخست هنر خویش را با رجوع به تصورات و قوه تخیل آغاز می کند و با بکارگیری از مهارت های عملی – فنی ، اثر خویش راخلق می کند. در آنارشیسم اگر از دید زیبا شناسی بدان برخورد کرد به موضوعی برخورد می کنیم که در مرحله اول ناممکن است .آنارشیست مانند یک هنرمند می کوشد از ناممکن ؛ ممکن سازد. این تفکر مجهول است و با معادلات فیزیک و ریاضی قابل حل نیست. هنر نهفته در آنارشیسم ، یادآور آزادی است که تنها با داشتن حس زیباشناسی می توان آن را کشف کرد. نمیتوان در مثلث شوم هگل ، مارکس، هایدیگر گرفتار بود… و یادآور آزادی یعنی راز نهفته در فلسفه آنارشیسم را که تنها با حس ظریف زیباشناسی قابل کشف است؛ مورد بررسی و ارزیابی قرار داد.

زمانیکه آنارشیستها از جامعه آزاد صحبت می کنند. برای عموم این خواست، پدیده ای است ناممکن. آیا یک هنرمند و یک زیباشناس نیز می تواند صحه بر افکار عموم گذارد و با نظرات عموم هم زبان شود؟ هنرمندی که خود با رجوع به تصورات و تخیل های ذهنی خویش ، اثری بجای گذاشته که در نگاه اول ناممکن است.؟ رنگها و تصاویر در سبکهای مدرن (سوررئالیسم*،اکسپرسیونیسم*..) از طبیعت خویش دور شده و شکل جدیدی بخود گرفته است…چگونه هنرمندان و خالقان آثار هنری…می توانند از قوه آزاد تخیل خویش بگریزند و نسبت به خواستهائی که در ظاهر ناممکن است ، بی اعتنا باشند؟ آنارشیستها برآنند که ناممکن ها را به ممکن تبدیل کنند. خواستارند مفاهیمی مانند دولت که ( امروزه) به پدیده طبیعی تبدیل شده است به جایگاه غیر طبیعی خود باز گردد… و به مرور ازبین برود. این ایده نخست در تصورات ذهنی شکل گرفت و آنارشیستها می کوشند با مهارت لازم این ایده به واقعیت بپیوندد. همانطوری که شاعر و یا نقاش … پدیده ای را نخست در ذهن خویش می پروراند و سپس با مخاطبان درمیان می گذارد.

در اینجا باید تاکید شود که در مجموع رسالت هنر با تکیه بر زیباشناسی چیست؟ آیا هنر باید ” جهت دار ” و یا ” متعهد ” باشد ؟ خود را موظف به دادن ” آگاهی ” کند و راهنمائی برای دور کردن انسانها از بدی و زشتی ها … باشد؟ آیا وظیفه هنر روشن کردن ابعاد تاریک زندگی انسانها است؟ آیا کاشف ناشناخته های بشری خواهد بود ؟…از آنجا که کوشش شده : هنر و خصوصا زیباشناسی بر مبنای فلسفه آنارشیسم بررسی و تعریف شود. لذا پاسخ بدین پرسش ها ؛ نه است ! هیچ تعهدی در هنر و طبعا زیباشناسی برای آنارشیستها نه قابل قبول است و نه قابل بحث.

هنر وهنرمند برخلاف هذیان گوئی احمد شاملو* ، باید آزاد و مستقل باشد و نسبت به خلق آثارش آزاد و غیر متعهد عمل کند…. این تفکر تنها در جوامع استبداد زده مورد بحث است که هنرمند اجبار دارد در مورد خاص – آنچرا که حزب و ایدئولوژی می اندیشند و توقع دارند – دست به کار هنری بزند. ما این نمایشنامه تراژدیک را قبل از انقلاب تا امروز شاهد هستیم که از هنرمندان متوقع هستند بین امام حسین و استالین سرگردان باشند…! کارگران و دهقانان و زحمت کشان را وارد دنیای هنری کنند! به زبان دیگر کلام خود را تبدیل به چماقی برای کوبیدن سر دگراندیشان تبدیل کنند! برای رسیدن به این نیت شوم خویش ، انگشت مشخص بر روی هنر نمایشی میگذارند چون تقریبا اکثر هنر ( موسیقی ، نقاشی …) ها را در خود نهفته دارد…از شاعر مداحی توقع میشود و از هنرمندان برده گی…! و متاسفانه می بینیم و شاهد هستیم که تعدادی از هنرمندان ما قدم به دربار ولایت فقیه گذارده اند و هنر و توانائی های هنری خویش را به ایدئولوژی آنان فروخته اند.

مفهوم زیباشناسی (AESTHETICS) میکوشد جلوه هائی از زیبائی در طبیعت و اشیاء را که انسان خلق می کند؛ نشان دهد. ازاواخر قرن هفدهم زیباشناسی در سطح وسیع مطرح شد و با کوشش و هنرمندان و هنردوستان … بنیان زیباشناسی ریخته شد . در قرن نوزدهم زیباشناسی از پوسته سنت و دین خارج شد و راه رفیع خود را در فلسفه نوین باز کرد. کانت (Immanuel Kant) در عصر خویش (1804-1770) به چیستی زیباشناسی می پردازد و هنر مغروق در طبیعت را می پسندید. وی محتوای هنر را بخشی و نه کاملا ، موضوع زیباشناسی می دانست. کانت ضمن نقد هنر، معتقد بود که هنر ناخالص است چون هنرمندان عموما درگیر مفهوم (Concept) ، فرمی از تصاویر هستند. البته بعد از کانت و شیوع سبکهای مختلف در نقاشی ، معماری و هنر خصوصا امپرسیونیسم ، نقد “هنر خالص” کانت تعدیل یافت و هوادارانش به جهان بینی دیگری رسیدند و هنر به مسیر دیگری رفت که طبیعتا احتیاج به نقادی دیگری نیز بود.

هنر پیامی (Message ) است که از سوی هنرمند به مخاطبان ارسال میشود. این پیام گاهی محدود در طبیعت است ، گاهی زندگی روزانه را ترسیم می کند. گاهی پیامی است عشقی و عاشقانه…گاهی به رویا و تخیل مربوط میشود.موضوعات بسیاری در این پیام پوشش داده میشود. در این مورد میتوان از داستان ها و فیلم های گوناگون علمی – تخیلی نام برد. و یا اخیرا بازی های مختلف کامپیوتری و بهره برداری از نرم افزارهای گوناگون جهت تهیه فیلم های ویدئوئی …نمونه های جدیدی است که با گسترش فناوری های جدید ، زیباشناسی را به تعمق بیشتری مجبور کرده است.

 گسترش فناوري‌های اطلاعاتي و ارتباطي بر ابعاد مختلف زندگي ما ، تاثیر به سزائی گذاشته است. نادیده گرفتن آن مشکلی را حل نمی کند، بر مشکلات می افزاید. شكل جديد برقراري ارتباط مابین انسان ها موجب تغییر و تحول در فرهنگ و هنر درجوامع شده است. زیباشناسی نیز تحت تاثیر این رشد سریع قرار گرفته است. در فضاي مجازي، شرايطي متفاوت با آنچه تا بحال داشتیم براي كاربران فراهم کرده است. فضاي يكسان و مشابهي را فارغ از الزامات دست پا گیر و مكان فراهم شده كه تجارب متفاوتي را بدنبال داشته است. انسان ها صرفنظر از محل سکونت و جائی که کار و زندگی می کنند ، می توانند با یکدیگر ارتباط برقرار و اقدام به معاوضه اطلاعات کنند. تجاربی که در دنیای مجازی و صنعت بوجود آمده ، انقلاب چهارم نوینی است که در عصر ما بوقوع خواهد پیوست و تا چند دهه گذشته حتی قابل تصور هم نبود. بشریت در آستانه این انقلاب* ( چهارم صنعتی…) است با فضائی نامحدود که در اختیار ما قرار خواهد داد و بازگشت به گذشته غیر ممکن خواهد بود.

در رنسانس (Renaissance) حدود سالهای قرن چهارده تا شانزده میلادی (تحول ۳۰۰ساله‌) دنیا شاهد آغاز دوره تغییر و تحول جدیدی در هنر، علم و صنعت و فرهنگ در اروپا میشود که از آن رنسانس کلاسیک نام برده میشود. در همین دوره است که انسان اروپائی به خودآگاهی دست مییابد و فرهنگ و هنر ( کلیسا و دربار…) حاکم را به چالش می کشاند. شهرت رنسانس تنها مدیون خلق آثار رافائل (Raffaello Sanzio) ، ميكل آنژ و لئوناردو (Leonardo Michelangelo) و… نبود بلکه در تمامی رشته های فرهنگی و علمی تحولات چشم گیری صورت پذیرفت. جایگاه های معماری و مجسمه سازی ، شعر و نقاشی و سیاست… مشخص تر از گذشته شد.اما زیباشناسی درزمان رنسانس بازهم به سنت موجود وفادار ماند. باید سالها میگذشت تا رنسانس ، مزه مدرنیته در راه ( بهتر است گفته شود : شلاق مدرنیته را بر تن خویش لمس کند!) را می چشید.

گرچه درعصر رنسانس تغییرات و تحولات بسیاری در هنر و فرهنگ بوجود آمد اما هنوز راه بسیار طولانی لازم بود که فلسفه زیباشناسی مطرح و خود را به فلسفه آنارشیسم نزدیک کند. هنوز آثار بوجود آمده ( در کمال زیبائی ، خلاقیت و مهارت…) بیشتر تحت تاثیرمراکز قدرت یعنی کلیسا (یعنی مرکز برده داری) و قدرت مخوف دربار های موجود در اروپا است که معماری و هنر جدید آنروز را باید می پسندیدند…! آنارشیسم اصولا زائیده عصر مدرن (نیمه سده نوزدهم و بیستم) است… و با خلق سبک امپرسیونیسم (Impressionism) یا دریافتگرائی سنخیت می یابد. ما نیز بحث را در این مورد ادامه میدهیم.

معمولا زیباشناسی برای دو گروه جالب است: گروهی که به فلسفه علاقمندند ومحتاطانه وارد دنیای هنر میشوند و عموما میکوشند فضای خشک و بی روح خود را با زیبائی و لطافت هنر آذین کنند. گروه دوم خود هنرمندان هستند که عموما نسبت به آثار همکاران خود نظر میدهند و تعدادی به منتقدان هنری می پیوندند. چنانکه میدانیم با خلق سبک امپرسیونیسم* انقلابی در هنر و زیباشناسی بوجود آمد. اکثر قالبها و فرم های گذشته زیر علامت سئوال رفت و در نقاشی بخصوص انفجار عظیمی در رنگها و تصاویر صورت پذیرفت که بیسابقه بود.در همین دوره است که آنارشیسم دنیای سیاست را دقیقا مانند امپرسیونیستها به آتش میکشد.برای آنارشیستها نیز فرم و قرادهای تصنعی نشات گرفته از استبداد زیر علامت سئوال رفته و تبلور این قیام در انترناسیونال اول (International Workingmen’s Association) آشکارا در سالهای (1876–1864) خود را نشان میدهد.

آنارشیستها در انترناسیونال اول ماهییت دیکتاتوری فلسفه سیاسی مارکس و یارانش را برملا کردند و بعنوان یک جناح ضد اقتدار آنرا ترک کردند و مارکس و یارانش ناچارا از ترس آنارشیستها و نفوذ شدیدی که در کشورهای جنوبی اروپا داشتند، انترناسیونال را به آمریکا فرستادند. زمانی لاشه متعفن آن به مسکو رسید ( انترناسیونال سوم) که سریعا بعلت بوی مشمئز کننده باید در مسکو بخاک سپرده میشد .اما اثرات منفی خود را تحت تاثیر افکار دیکتاتوری و توطئه گر مارکس در مسکو بجای گذاشت و انقلاب روسیه را عملا زمین گیر و به دیکتاتوری خشن و سرکوب گر تبدیل گشت که در نهایت با ظهور استالین یکی از مستبدترین دیکتاتورهای تاریخی بشری، نیت مارکس – انگلس بوقوع پیوست!… در نهایت هم شاهد روند تاریخی بلشویسم بودیم که چگونه ارثیه آن به مافیای فعلی رسید.

در امپرسیونیسم تصاویر و رنگها خارج از فرم و قالب و حتی قرارداد های زمان خویش بود. بدین جهت هم در ابتدای کار و ظهور مورد تمسخر قرار گرفت… اما به مرور هنرمندان بسیاری تحت تاثیر بانیان اولیه این اثر هنری ، بدان پیوستند و خالق آثار تحسین آمیزی شدند. روند تاریخی آنارشیسم در اوائل به مراتب – نسبت به امپرسیونیسم – بدتر بود. اقدام های اشتباه و ترور و بمب گذاری های کور و احساساتی… توسط افرادی فریب خورده که آنارشیست بودند، باعث شد فلسفه آنارشیسم در مجموع برای مدتی طولانی آگاهی کاذب بوجود آورد که خوشبختانه با زمان و تدابیر متفکران آنارشیست ، این آگاهی کاذب تعدیل یافت.

امپرسیونیسم که آغازی برای خلق سبکهای دیگری در اروپا شد ، بدو امر منتقدان را به تعجب برانگیخت. مسخره کردن آن در نقد آن نبود بلکه کوشش در رد و نفی آن بود که چاره ساز نبود. چون در فلسفه زیباشناسی اثر هنری باید تعریف و نقد و بعد قضاوت شود (گرچه این اتقاق در مورد سبک امپرسیونیسم صورت نپذیرفت! ) اما امپرسیونیسم راه خود را ادامه داد و با خلق آثارش اروپا را فتح کرد و در هنرهای دیگر نیر نفوذ یافت.ما این روند را در فلسفه آنارشیسم شاهد هستیم که روند مشابه با امپرسیونیسم دارد. آنارشیسم متاثر از قواعد و قالبهای موجود نیست و رنگ و طرح خود را دارد و هرگز با مستبدان از در سازش بر نمی آید. هر دو سبک باید از دید زیباشناسی و ظریف و لطیف ارزیابی شود. غیر از آن دچار اشتباه خواهیم گشت.

در هر دو فلسفه قوه تخیل فعال است. لذا برای آنانیکه با اسلحه فیزیک و مکانیک میخواهند به درک واقعی آنان بپردازند…ناچارند نخست اسلحه خویش را زمین گذارند… زره خویش را از تن بدر کنند و به حس لطیف زیباشناسی خویش رجوع کنند. هنرمند امپرسیونیست ( رجوع شود به تابلوهای مونه ، وان گوگ ، پیسارو…) طبیعت و اجسام محیط خویش را طوری رنگ آمیزی می کند که در عصر خویش بی همتاست. انقلابی است درعصری که هنوز درگیر شمایل کشی است ، گوئی همین رنگها ( خودکار ) تصاویر را بوجود آورده انده نه هنرمند!

آنارشیسم هرگز قصد ندارد ( مانند ایدئولوژی های دیکتاتوری…) با پیوستن به امپرسیونیسم مجموعه دستگاه فلسفی خویش را تکمیل کند و پشت آن سنگر گیرد. آنارشیسم همان ارزشی را که برای سبک امپرسیونیسم قائل است خود را در سبک سوررئالیسم نیز می بیند و پا از چارچوبهای موجود فرا میگذارد . آنارشیسم و امپرسیونیسم تاریخ تولدی مشترک دارند. این بدان معنی نیست که پایان و سرنوشت مشترکی هم دارند. آنارشیسم همیشه مانند ققنوسی از خاکستر خویش بر میخزد و فضای ذهنی انسان ها را تحت تاثیر قرار میدهد. در گذشته این امپرسیونیسم بود که آنارشیستها را تحت تاثیر قرار داد. امروز سورئالیسم (Surrealism) یا فرا واقعگرائی است که اشتراکات زیادی با آنارشیسم دارد. گرچه برای سورئالیسم به اشتباه مرامنامه ای (Manifeste du Surréalisme) هم توسط (Andre Breton) آندره برتون تنظیم شد که ثابت کند این مکتب: ” جنبشی است انقلابی” …اما فارغ از هر خیال ، نکات اشتراک زیادی در هر دو سبک ( آنارشیسم و سورئالیسم ) وجود دارد که قابل تعامل است و وارد شدن به دنیای خیالی آنده برتون را درست نمی دانیم.

برای شناخت آنارشیسم ، هنرمند باید بود و از قوه تخیل بهره برد. بدون داشتن فانتزی نمیتوان به آنارشیسم نزدیک شد. دقیقا تابلوهای امپرسیونیست و سوررئالیسم آنرا بما مخاطبان بازگو میکنند.باید اثار هنری این دو سبک را با فعال کردن قوه تخیل نگاه و تفسیر کرد. آنگاه بیشتر به راز تابلوهای مونه و دالی پی خواهیم برد.در مورد آنارشیسم موضوع کمی پیچیده تر است. آنارشیستها جامعه ای را متصورند که آزادی در آن مقدس است. جامعه از مجموعه و زیر مجموعه های آزاد و خودگردان تشکیل شده است که هیراشی در آن نیست و امور مردم توسط خود مردم مدیریت و اجرا میشود. دولت ( شر موجود) وجود ندارد وجامعه کاملا آزاد و خودگردان بوسیله سندیکا ( چشمان بیدار جامعه) های گوناگون اداره میشود و انسان ، آزادی و اختیارش ؛ مرکز توجه ها است.

برای پی بردن به این تفکر باید قوه تخیل و حس زیباشناسی را فعال کنیم… این موردی نبوده که در کتب درسی و یا رسانه های عمومی شنیده باشیم. جامعه آزاد !؟ حتی تصورش هم برای آنانی که به نظم موجود خوی گرفته اند؛ مشکل است. چطور میشود بدون دولت و پلیس… زندگی کرد؟!… و پرسش های متعدد دیگر. همین موضوع با دیدن اولین تابلوی کلودمونه به نام (Impression soleil levant) امپرسیون طلوع خورشید برای مخاطبان پیش آورد. در این تابلو که لنگرگاهی (Le Havre) در شمال غربی فرانسه را نشان میدهد . فضای آن با رنگ طبیعی فرق می کند و غلظت رطوبت هوا جلوی تابش خورشید را گرفته است و فضای دیگری به این لنگرگاه داده که برای آنانی که از قوه تخیل بی بهره اند مانند لوئیس لروا (Louis Leroy) که خود منتقد هنری است ، مسخره آمیز جلوه می کند.

پيكاسو مي گفت: « در هنر نكته مهم، نه جست ‌وجو كردن بلكه پيدا كردن است.» این بما نشان میدهد که برای پیدا کردن باید قوه تخیل داشت و ناممکن را یافت. اینکه ادعا میشود آنارشیسم در زیبائی حضور سرشار دارد و فضای زیبای معنوی که متاثر از آثاری است که تنها می توانستند در آزادی خلق و بازتاب پیدا کنند ، منشا اشتراکاتی است که آنارشیسم با زیباشناسی پیدا کرده اند. آنارشیسم از ما میخواهد که نسبت به داده ها با بصیرت ، درایت و در سایه لطافت زیباشناسی برخورد شود. شابلون و رسم الخط منظمی نیست. نگاه یک آنارشیست نگاه همان هنرمندی است که با رجوع به قوه تخیل خویش ؛ در جستجوی خلق هنری است که باید با نهایت لطافت در زمان مشخصی خلق کند و با مخاطبانش به گفتگو بنشیند.

اینها موید آن است که بین یک آنارشیست که در حافظه خویش تصوری از یک جامعه آزاد انسانی دارد و کوشش می کند در بوم جامعه (این تصور) نقاشی کند… با هنرمندی که به ندای درونی خویش پاسخ میگوید ، رابطه ای ارگانیک است که از جلوه های بی واسطه خواست آزادی انسان است. هنرمندی که در تصرف ایدئولوژی است و آزادی و استقلال خویش را یه ایدئولوژی فروخته است… قادر به خلق آثاری نخواهد بود که در راستای اختیار و آزادی انسان باشد. در عصر نازیسم ، کمونیسم ، فاشیسم ما با انبوهی از هنرهای ویژه تفکر خود ، روبرو شدیم که پریده رنگ از حافظه تاریخ هنر و زیباشناسی پاک شد.هنری که قرار است شمایل کشد و مداحی کند ؛ پیوندی با آزادی انسان ندارد و هرگز نمي‌تواند از عهده انجام وظيفه معنوي خویش برآيد…. چنین هنری را میشود به تعداد فراوان در کلیسا ، مساجد و و موزه های هنری…مشاهده کرد. گرچه از نظر زیباشناسی می توانند مقامی برای خود کسب کنند… اما چیز تازه ای به انسان و آزادیش ، نخواهند داد.

تفسیر و انتقاد از اندیشه ، وظایفی است که آنارشیستها از همان دوران بوجود آمدن آنارشیسم و شکل گرفتنش از عمده وظایف خود میدانستند. آنارشیسم تنها فلسفه ای است که زیباشناسی را وارد سیاست کرد. بدون داشتن حس و ذوق زیباشناسی ، شناخت آنارشیسم مشکل است. آنارشیستها در اوج بهره گیری از خشونت غیرقابل دفاع ، نگاهی زیباشناسی همراه عشق به آزادیخواهی داشتند. نمی توان آنارشیست بود اما نسبت به هنر و زیبا شناسی بی توحه بود. زیبائی مستتر در آنارشیسم است که خشونت به لطافت سفر می کند و خود را بازتعریف می کند. هنر نهفته در آنارشیسم در این است….اما این انتقاد را هم باید به آنارشیستها کرد که : دیر هنر درون خفته آنارشیسم را کشف و بدان رجوع کردند. خواستهای اجتماعی در مورد زیباشناسی و تاریخ هنر نیز چنین روندی سیر کرده و به ما رسیده است. زیباشناسی شاخه ای از فلسفه هنر است و میدان وسیعی را در تصرف خویش دارد. زشت و زیبای هنر به زیباشناسی مربوط میشود… که در هر مورد پاسخگو است…ادامه دارد

*احمد شاملو. نقل قول از وی : “… بنده هنر بدون تعهد را دو پول ارزش نمی گذارم. هنرمند هميشه بر قدرت است نه با قدرت، حالا اگر يکی می خواهد برود با قدرت باشد، بگذار برود خودش را با بند تنبان فلان رئيس جمهور دار بزند. اصلآ برايم مهم نيست نه زنده بودنش برايم مهم است نه مردنش. هنر که می تواند چيز مفيدی را زيباتر عرضه کند و به آن قدرت نفوذ بيشتری بدهد بايد از خنثی بودن شرم کند. فضيلت هنرمند است که در اين جهان بيمار به دنبال درمان باشد نه تسکين، به دنبال تفهيم باشد نه تزئين، طبيب غمخوار باشد نه دلقک بيعار…”.

* انقلاب چهارم صنعتی Fourth Industrial Revolution . برای اطلاع بیشتر رجوع شود به سایت های ذیل :

http://www.weforum.org/agenda/2016/01/the-fourth-industrial-revolution-what-it-means-and-how-to-respond

http://www.weforum.org/agenda/archive/fourth-industrial-revolution

* امپرسیونیسم (Impressionism) برای اطلاع بیشتر رجوع شود به مقاله اینجانب تحت عنوان آنارشیسم و امپرسیونیسم.

هه‌ڵوێستمان به‌رانبه‌ر ڕۆژاوا ده‌بێت هه‌ڵوێستی ڕه‌خنه‌و هاریکاریی بێت / ٦

 زاهیر باهیر- له‌نده‌ن

   30/01/2016

به‌شی شه‌شه‌م:

  • نزیكبونه‌وه‌له‌ئه‌مریکا و وڵاتانی ڕۆژاوا :

 

هێزه‌کانی ئه‌مه‌ریکا و وڵاتانی ڕۆژئاوا هێزێکی تاریکن و هه‌رگیز هه‌تاو له‌بن هه‌نگڵی ئه‌وان هه‌ڵنه‌هاتووه ‌و هه‌ڵیشنایه‌ت، پێوه‌ری باش و خراپی هه‌ر بزوتنه‌وه‌یه‌ك له‌م دونیایه‌دا پێشئه‌وه‌ی لێکدانه‌وه‌ی دیکه‌ی بۆ بکه‌یت ، زۆر ئاسانه‌، ته‌نها سه‌رنجێك له‌هه‌ڵوێستی ئه‌مه‌ریکا و وڵاتانی ڕۆژاوای له‌سه‌ر بده‌، گه‌ر پشتگیرییانکرد ئه‌وه‌جێگای پرسیاره‌!! گه‌ر دژایه‌تیشیانکرد ئه‌وه‌جێگای تێڕامان و وردکردنه‌وه‌یه‌تی . هه‌ڵبه‌ته‌ئه‌م فۆرمیله‌یه‌ له‌گه‌ڵ بزوتنه‌وه‌و ڕێکخراوه‌تیرۆریسته‌کاندا نایه‌ته‌وه‌ ئه‌ویش ته‌نها له‌به‌ر ئه‌وه‌ی که‌له‌هه‌قه‌تدا نازانین ڕاو هه‌ڵوێستی ئه‌مه‌ریکاو وڵاتانی ڕۆژاوا له‌سه‌ریان چۆنه‌، چونکه‌بۆ ئه‌وان زۆر ئاساییه‌ئه‌مڕۆ بیانکه‌نه‌ تیرۆریسست و به‌یانی بیانکه‌نه‌گیانفیداکه‌ر، ئه‌مڕۆ شه‌ڕی مه‌مره‌و مه‌ژییان له‌گه‌ڵدا ده‌که‌ن و به‌یانی وتووێژو دانوسان . وه‌ڵامی گرتنه‌به‌ری ئه‌م سیاسه‌ته‌ش ئاسانه‌ که‌ئه‌ویش سیاسه‌تکردنه‌و سیاسه‌تیش ته‌نها و به‌ته‌نها به‌رژه‌وند ده‌خوێنێته‌وه‌ نه‌شتێکی دیکه‌له‌ژیاندا .

هه‌رچیش سه‌باره‌ت به‌یارمه‌تی و کۆمه‌کی ئه‌مه‌ریکا و وڵاتانی ڕۆژاوا به‌رامبه‌ر به‌ڕۆژاوا هه‌یه‌، گه‌رچی کۆمه‌که‌که‌یان شتێکی وانییه‌له‌چاو کۆمه‌ك به‌بزوتنه‌وه‌و حکومه‌ته‌ کۆنه‌په‌رسته‌کاندا یه‌ك ده‌ر سه‌دیش نییه‌، به‌ڵام هێشتا ده‌بێته‌جێی پرسیار. بۆچی ؟ وه‌ڵامه‌که‌ی زۆر ئاسانه‌ئه‌و‌یش ئه‌وه‌یه‌که‌به‌هیچ هێزێکی سه‌ربازی ناتوانرێت بزوتنه‌وه‌ی ڕۆژاوا بۆ ماوه‌یه‌کی درێژ سه‌رکوتکرێت ئه‌مه‌جگه‌له‌وه‌ی که‌ئه‌و وڵاتانه‌ڕووبه‌ڕووی ناڕه‌زاییه‌کی گه‌وره‌ی هاووڵاتانیان و هاووڵاتیانی وڵاتانی دیکه‌ش ده‌بنه‌وه‌. به‌ڵام ته‌نها ڕێگایه‌ك که‌ئاسانه‌بۆ تێشکانی ئه‌و ئه‌زموونه‌ڕێگای ئاشتیه‌، بێ ‌ خوێنڕشتن و سه‌رکوتکردنیش، لانی که‌م بۆ چه‌ند ساڵێکی دیکه ده‌توانرێت کپکرێت‌، ئه‌ویش ڕێگای ئابوری و داگیرکردنی ئابورییانه‌یه‌. من له‌وتارێکی دیکه‌مدا باسم له‌مه‌کردوه‌ بۆیه‌لێره‌دا ناگه‌ڕێمه‌وه‌سه‌ری.

ئه‌وه‌ی که‌من ده‌یبینم له‌سیاسه‌تی په‌یه‌ده‌و هه‌ڵسوکه‌وتی سه‌رکرده‌کانی و دیمانه‌کانیاندا ، ئه‌مان زۆر به‌په‌رۆشن که‌له‌ئه‌مه‌ریکا و هاوکاتیش وڵاتانی ڕۆژاوا نزیکببنه‌وه، تاکو ئه‌وان له‌مان نزیکببنه‌وه‌‌.   ئه‌مه‌ریکا گه‌ر هه‌نگاوێك بێته‌پێشه‌وه‌ئه‌مان دوو هه‌نگاو به‌پیریه‌وه ده‌چن‌.

هاوکاری و کۆمه‌کی ئه‌مریکا له‌ئێستادا زیاتره‌له‌سه‌رده‌می جه‌نگه‌که‌ی کۆبانی . ئێستا ئه‌مه‌ریکا به‌ڕاسته‌وخۆ نه‌ك له‌ڕێگای حکومه‌تی هه‌رێمه‌وه‌ یارمه‌تی یه‌په‌گه‌و یه‌په‌ژه‌ده‌دات . هه‌ر چه‌ند مانگێك له‌مه‌وپێش بوو که‌ئه‌مه‌ریکا 50 که‌سی له‌شاره‌زا و پسپۆڕانی سه‌ربازی و ڕاوێژکاری خۆی هه‌واڵه‌ی ڕۆژئاوا کرد بۆ یارمه‌تیدانیان. ئاشکرایه‌که‌یارمه‌تییه‌کانی ئه‌مه‌ریکا بۆ ڕۆژاوا هێواشه‌و به‌پلانه‌، ئه‌ویش له‌به‌ر : یه‌که‌م: تورکیا . دووهه‌م: سونه‌و حکومه‌ته‌کانی که‌نداو . سێهه‌م : تا ئێستاش ئاڕاسته‌ی ئاینده‌ی ڕۆژاوا نه‌ك هه‌ر بۆ ئه‌مه‌ریکا ته‌نانه‌ت بۆ ئێمه‌ش دیارنییه‌.

ئێمه‌یارمه‌تییه‌کانی ئه‌مه‌ریکا بۆ ‌هێزه‌کانی ڕۆژاوا له‌زه‌مینه‌ی واقیعدا ده‌بینین ، گه‌رچی که‌میشن ، ده‌با ئێستاش له‌دیمانه‌ی سه‌رانی په‌یه‌ده‌شه‌وه‌که‌سه‌باره‌ت به‌ئه‌مه‌ریکا قسه‌ده‌که‌ن شتێك بزانین.

له‌دیمانه‌یه‌کی صاڵه‌ح موسلیم له‌02/09/2015 دا له‌گه‌ڵ جه‌معیه‌یه‌ی کوردی واشنگتۆن ( WKI)، دا ، سه‌باره‌ت به‌ڕاو هه‌ڵوێستی په‌یه‌ده‌له‌سه‌ر ئه‌مه‌‌ریکا و هه‌ڵوێستی ئه‌مه‌ریکا، کردی ، له‌وه‌ڵامی پرسیاری: ئامانج له‌زۆنی نه‌فڕین که‌حکومه‌تی تورکیا ده‌یه‌وێت له‌ڕۆژاوادا بیسه‌پێنێت چییه‌…؟و هه‌ڵوێستی ئیداره‌ی ئه‌مه‌ریکی چییه‌و …ئه‌م زۆنی نه‌فڕینه‌بۆ تۆ چیده‌گه‌یه‌نێت؟ موسلیم له‌وه‌ڵامه‌که‌یدا سه‌باره‌ت به‌ئه‌مریکا زۆر به‌ڕاشکاوییه‌وه‌‌ده‌ڵێت؛   “ئه‌مه‌ریکا چه‌ندجارێك ئه‌و داخوازییه‌ی تورکیای ڕه‌تکردۆته‌وه‌و ئێمه‌بڕوایان پێده‌که‌ین.. گه‌ر تورکیاش ئه‌م پلانه‌بخاته‌کار ئه‌وه‌ئێمه‌به‌داگیرکردنی خاکی سوریای ڕه‌چاوده‌که‌ین” به‌ڕاستی وه‌ڵامێکی زۆر ساویلکانه‌یه‌گه‌ر له‌حه‌قه‌تددا ئه‌وه‌ڕای موسلیم بێت دیاره‌نه‌ئه‌مه‌ریکا ده‌ناسێت و نه‌گرنگی تورکیا و وڵاتانی که‌نداو و کۆمه‌ڵی سونی مه‌زهه‌بیش بۆ ئه‌مه‌ریکا ده‌زانێت ، خۆئه‌گه‌ر واشبزانێت وڵامێکی دیبلۆماسیانه‌ی داوه‌ته‌وه‌ ئه‌وه‌نه‌لای زۆربه‌ی زۆری کورد و نه‌لای ئه‌مه‌ریکییه‌کانیش ته‌نها مه‌ترێکیش ئه‌و بڕوابوونه‌‌ به‌ئه‌مریکا ،بڕناکات، چونکه‌ئه‌مریکا نزیکی په‌یه‌ده‌له‌په‌که‌که‌وه‌ده‌زانێت و په‌که‌که‌ش به‌پارتێکی تیرۆریست ده‌زانێت.

هه‌ر له‌و دیمانه‌یه‌دا و له‌پرسیارێکی دیکه‌دا که‌واهاتووه‌: چۆن شرۆڤه‌ی په‌یوندیتان له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌ریکادا ده‌که‌ن؟

موسلیم له‌وه‌ڵامدا ده‌ڵێت “…ئه‌مه‌هه‌نگاوێکیی ئه‌رێیانه‌یه‌، ئێمه‌به‌دووی فراوانکردنی په‌یوه‌نییه‌کانمان له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌ریکادا چ دیبلۆماسی و چ سیاسییه‌وه‌ین وه‌به‌هیواشین سه‌رکه‌وتوو بین له‌کردنی ئه‌وه‌دا

له‌پرسیارێکی دیکه‌ی WKI : په‌یامی تۆ چییه‌بۆ خه‌ڵکانی ئه‌مه‌ریکی و حکومه‌ته‌که‌یان؟ موسلیم له‌وه‌ڵامدا ده‌ڵێت ” ئه‌مه‌ریکا ده‌وڵتێکی مه‌زنه‌و هه‌وڵیی پێشه‌وه‌بردنی دیمۆکراسی بڵاوکردنه‌وه‌ی له‌سه‌ر ئاستی جیهانده‌دات . ئه‌مه‌ریکییه‌کانیش ستانده‌ر و مه‌بده‌ئی خۆیان بۆ دیمۆکراسی هه‌یه……هه‌ر به‌م هۆکارانه‌ئێمه‌ده‌بێت په‌یوه‌ندیمان له‌گه‌ڵ خه‌ڵکانی ئه‌مریکا و حکومه‌ته‌که‌یان پته‌و بکه‌ین ” به‌ڕاستی کاره‌ساته‌که‌باشترین سه‌رکرده‌ی په‌یه‌ده‌ئه‌وه‌ڕاو بۆچونی بێت له‌سه‌ر ئه‌مه‌ریکا . ـمێژوی نزیکی لانی که‌می سه‌دساڵه‌ی ئه‌مه‌ریکا نه‌ک هه‌ر پشتگیری دیمۆکراسی نه‌کردووه‌به‌ڵکو مێژویه‌کی خوێناوییه‌و به‌ملۆێنه‌ها خه‌ڵکی له‌به‌رگریی و داکۆکی دیمۆکراسیدا له‌وڵاتانی خۆیاندا ‌خه‌ڵتانی خوێن کردوه‌‌، گریمان ئه‌م وه‌ڵامه‌شی به‌دیبلۆماسییه‌تی بزانێت، به‌ڵام هیچ ڕاستییه‌کی تیادا نییه‌و داپۆشینی تاوانه‌یه‌ک به‌دوایه‌که‌کانی ده‌وڵه‌تی ئه‌مریکایه‌به‌رامبه‌ر به‌ده‌یه‌ها نه‌ته‌وه‌له‌پێشی پێشه‌وه‌نه‌ته‌وه‌که‌ی موسلیم خۆی ‌. ‌سه‌رکرده‌یه‌کی وه‌کو ئه‌و پێویستی به‌و موغازه‌له‌و موجامه‌له‌یه‌‌بۆ ئیداره‌ی ئه‌مه‌ریکا، نییه‌.

له‌دیمانه‌یه‌کی جه‌میل بایک-دا که‌له‌ڕؤژی 07/12/2015 که‌له‌لایه‌ن Mahmut Hamsic ‌وه‌ئه‌نجامدراوه‌، له‌وه‌ڵامی یه‌کێك له‌پرسیاره‌کاندا که‌سه‌باره‌ت به‌ڕێره‌وی بزوتنه‌وه‌ی باکور و ڕۆژاوایه‌، بایك ده‌ه‌ڵێت ” ئێمه‌نه‌له‌شانی ئه‌ریکاوه‌و نه‌له‌شانی ڕوسیاوه‌ده‌ڕۆین . ئێمه‌هێزی سێهه‌مین له‌وێ و نێونه‌رایه‌تی هێڵی سێهه‌م ده‌که‌ین ، له‌کاتێکدا ده‌ڵێم ” ئێمه‌” مه‌به‌ستم کوردی ڕۆژاوایه‌” ڕۆژنامه‌وانه‌که‌ده‌پرسێت : ئه‌وان ده‌ڵێن چی؟ بایك له‌وڵامدا ده‌ڵێت ” ئه‌وان ده‌ڵێن هه‌رکه‌س دانمان پیادابنێت دانی پیادا ده‌نێن و هاوپه‌یمانیان ده‌بین. هه‌تا ئێستا که‌س به‌فه‌رمی ڕۆژاوای نه‌ناسیوه‌. له‌به‌ر ئه‌مه‌ش کورد نه‌لاشانی ئه‌مه‌ریکاوه‌یه‌و نه‌له‌شانی ڕوسیاوه‌، به‌ڵام په‌یوه‌ندی هه‌یه‌. هه‌رکه‌س شه‌ڕی داعش بکات ئێمه‌له هاوشانیانه‌وه‌شه‌ڕده‌که‌ین

به‌ڕای من گه‌رچی بایك باشترین که‌سی ناو په‌که‌که‌و په‌یه‌ده‌یه‌و له‌هه‌ر هه‌موو که‌سێکی دیکه‌شیان باشتر له‌هزری ئۆجه‌لان و مه‌سه‌له‌ی کۆنفیدرالێزم تا ڕاده‌یه‌کیش له‌” بوکچین” تێگه‌یشتووه‌به‌ڵام هێشتا له‌م دیمانه‌و ‌یه‌ک دوو دیمانه‌ی دیکه‌یدا ده‌یتوانی وه‌ڵامی   خۆی و په‌که‌که‌له‌سه‌ر ڕوداوه‌کان ، بێ هه‌ڵوێسته‌و بێ پرسیاردانان وه‌ڵام بداته‌وه‌. بۆ نموونه‌لێردا ده‌یتوانی خۆی له‌قه‌ره‌ی هه‌ندێ خاڵی حه‌ساس نه‌دات .

درێژه‌ی هه‌یه‌