ساڵیادی کیمیابارانی هه‌ڵه‌بجه و شاره‌زوور و هۆرامان‌

کیمیابارانی هه‌ڵه‌بجه‌، وه‌ك ئه‌وه‌ی ئیسلامییه‌کان پاگه‌نده‌ی بۆ ده‌که‌ن، تۆڵه‌ی یەزدانێكی خه‌یاڵی نه‌بوو، له‌ کیژانی قوڵڕووت و پیاوانی به‌دمه‌ست و کوڕان و کچانی شانۆگه‌ر، هه‌ر ئاواش ته‌نیا تاوانی تاکه‌که‌سێکی وه‌ك سه‌دام حوسه‌ین نه‌بوو، به‌ڵکو تابلۆیه‌کی به‌خوێن -نه‌خشێنراوی هاریکارانه‌ی ده‌ستوپه‌نجه‌ی میلیتارییانه‌ی (به‌ره‌ی کوردستانی) و (کۆماری ئیسلامی ئێران) و (ڕژێمی به‌عسی عیراق) بوو.

هه‌ر دوو به‌ره‌ی جەنگ، له‌سه‌ر داخوازی ده‌ڵاڵانی بازاری چه‌ك، له‌ تاران و باخداد کۆده‌بنه‌وه‌؛ کۆماری ئیسلامی، بەکرێگیراوە یه‌کگرتووه‌کانی نێو (بە‌ره‌ی کوردستانی) پێكهاتوو له‌ پارتییه‌ ئیسلامی و نه‌ته‌وه‌یی و چه‌په‌کان، بانگهێشتی تاران ده‌کا، کۆماری ئیسلامی بۆ که‌مکردنه‌وه‌ی فشاری به‌ره‌کانی جەنگ له‌ خوارووی خۆراوای ئێران، بزووتنه‌وەی ئیسلامی کوردستانی عیراق (باکع)‌ به‌ خه‌یاڵی دامه‌زراندنی کۆماری ئیسلامی عێراق/کوردستان، یه‌کێتی نیشتمانی کوردستان (ینک) به‌نیازی که‌مکردنه‌وه‌ی هێرشی سه‌ر نێوه‌ندی و سه‌رکردایه‌تییه‌که‌ی – وه‌ك نه‌وشیروان موسه‌ته‌فا دەیسەلمێنێت – و فره‌تر خۆبردنه‌ پێش لای کۆماری ئیسلامی، پارتییی دیموکراتی کوردستانی عیراق (پدکع) و حزبی سۆشیالیستی کوردستان (حسك) وه‌ك پیشه‌ی هه‌میشه‌ییان، که‌ له‌ ماوه‌ی هەشت ساڵه‌ی جەنگی عیراق- ئێران ڕۆڵی دیده‌بانی بان سورێن و مڵه‌خوردیان ده‌دیت، بەبێ سێ و دوو چوونە ژێر باری داخوازییەکانی دەوڵەتی ئیسلامی ئێران‌. ئاماده‌یی بۆ جێبه‌جێکردنی پێشنیاره‌که‌ی کۆماری ئیسلامی ئێران، بووبووه‌ هۆی دروستکردنی پێشبڕکێ له‌نێوان پارتییه‌کانی به‌ره‌ی کوردستانی، له‌وه‌ی کێ باشتر ده‌توانێت زۆرترین پاسدار به‌رێته‌ نێو شاری هەڵەبجە و چاوساخیی مینهه‌ڵگره‌وه‌کانی (قه‌رارگای ڕه‌مه‌زان) بکات، ته‌نیا حزبی شیوعی عیراقی (حشع) به‌شدارینه‌کرد، به‌ڵام ئه‌ویش به‌ بێده‌نگه‌کردن به‌رامبه‌ر ئه‌و تاوانه‌، ڕه‌زامه‌ندی بۆ کۆماری ئیسلامی / دۆستی په‌نانه‌کی نیشاندا و بارگه‌کانی له‌ ( که‌ره‌ژاڵ و مڵه‌خورد و مۆردین) به‌ره‌و (شیوی قازی) له‌ (قه‌ره‌داخ) گواسته‌وه‌.

به‌ره‌ی دووه‌می جەنگ، که‌ ڕژێمی عیراقی به‌ پشتیوانی ده‌وڵه‌ته‌ ئیسلامی و پادشاییه‌کانی که‌نداو و ده‌وڵه‌ته‌ عه‌ره‌بییه‌کانی تر و ئه‌مه‌ریکا، ده‌بوو نه‌خشه‌کانی کۆمپانیا جیهانخۆرەکان و ده‌لاڵانی بازاری چەك و ئه‌مه‌ریکا و ئیسرائیل، به‌هه‌ر نرخێك بووه‌، به‌سه‌رکه‌وتووی ئه‌نجامبدات، یه‌کێك له‌و نه‌خشانه‌ تاقیکردنه‌وه‌ی چه‌که‌ کیمیاییه‌ به‌رهه‌مهێنراوه‌کانی پاش جه‌نگی جیهانی دووه‌م بوو له‌ ناوچه‌یه‌کی گونجاودا، که‌ له‌ زه‌ڕاتخانه‌کاندا که‌ڵه‌که‌ بووبوو.

شاری هه‌ڵه‌بجه‌ له‌ ده‌شتی شاره‌زوور و شاخه‌کانی هۆرامان، له‌به‌رئه‌وه‌ی که‌ ناوچه‌یه‌کی کشتوکاڵیی و ئاژه‌ڵداریی و خاوه‌ن ته‌پۆڵکه‌ و شاخ و ده‌شت و ڕوبار و گۆم و کانی و کارێز و دۆڵ و باخ و ڕه‌زه‌دێم و ئاژه‌ڵی کێوی جۆراوجۆر، باڵداری جۆراوجۆر..تد، ئه‌و شوێنه‌ گونجاوه‌ بوو، که‌ شاره‌زایانی تاقیکرنده‌وه‌ی چه‌کی کیمیایی بۆ ئه‌و تاقیکرنده‌وه‌یه‌ هه‌ڵیانبژاردبوو…

له‌وانه‌یه، که‌سانێکی خۆ به‌ ڕۆشنبیر و ئه‌کادیمیكزان و ڕامیارکار، بێن و بۆ سه‌لماندنی ئه‌م پاگه‌ندانه‌، داوای به‌ڵگه‌مان ‌لە ئێمە بکه‌ن، داوای سۆپه‌رمانیمان لە ئێمە بکه‌ن، تاوه‌کو له‌ ژێرزه‌مینه‌ شاراوه‌کانی سی‌ئای‌ئه‌ی و نووسینگه‌ی شاراوه‌ی نێوه‌نده‌ جیهانییه‌کان ئه‌و به‌ڵگانه‌ ده‌رکه‌ین. چونکه‌ ئه‌و جه‌نابانه‌، بێجگه‌ له‌ کوته‌کاخه‌زی مۆرکراو، ئاوه‌زییان به‌هیچ نیشانه‌ و به‌ڵگه‌یه‌کی دیکە ناشکێت و بنێشتی ده‌می سه‌رانی خۆیان ده‌جوونه‌وه‌.

بۆ وه‌ڵامدانەوە به‌و پرسیاره‌ بازاریانه‌ی به‌رکارانی ده‌ڵاڵانی بازاری چه‌ك و کۆمپانیاکانی چه‌کسازی، ده‌ڵێین:

چۆن بوو که‌ عیراق چاوی له‌وه‌ پۆشیبوو، که‌ شه‌ش مانگ له‌وه‌وبه‌ره‌وه‌، له‌ ناوچه‌کانی ئاته‌شگه‌ و له‌شکرگه‌ و زمناکۆ‌ و له‌ ناوچه‌کانی  مڵه‌خورد و  سورێن و هۆرامان‌ به‌ به‌رچاوی پایگاکانی‌ ڕژێم خۆی له‌ لوتکە بەرزەکانی باڵامبۆ و به‌مۆ و شنروێ،‌ ئێران ڕێگه‌ی تایبه‌تی بۆ زرێپۆش و له‌سه‌ر ڕوباری سیروان پردی ده‌به‌ست، ئه‌و هه‌مووه‌ چه‌کداره‌ی لێژنه‌ی باڵای ئیسلامی (مجلس أعلی الاسلامي في العراق) و پاسداره‌ی هێنابووه‌ ناوچه‌که‌، شه‌ش مانگ له‌وه‌وبه‌ره‌وه‌، نوێنه‌رانی (قه‌راگای ڕه‌مه‌زان) له‌ سه‌ربازگه‌که‌ی سه‌رووی هه‌ڵه‌بجه‌ له‌ته‌ك ئه‌فسه‌رانی باڵای عیراقی دانیشتنی چه‌ند ڕۆژه‌یان ده‌کرد، زۆربه‌ی سه‌رۆکچه‌کداره‌کانی ڕژێمی بەعس له‌لایه‌ن ئێران و به‌ره‌ی کوردستانی په‌یوه‌ندییان لەتەکدا بەسترابوو و سه‌رۆکی له‌شکر و سوپای پاسداران به‌چه‌ند شه‌و له‌ گه‌ڕه‌کی (پیرموحه‌مه‌د) و (کانی شێخ) له‌ ماڵی سه‌رۆکخێڵ و  پیاوانی ئایینی ده‌مانه‌وه‌، بۆچی و چۆن بوو، کە ئه‌و ڕژێمه‌ دیکتاتۆره‌ پڕ سیخوڕ و چه‌کدار و سه‌رباز و هه‌واڵگر و هه‌واڵده‌ره‌وه‌، ئاگای له‌و که‌ین و به‌ینانه‌ نه‌بوو؟

له‌ 13-15ی ئازاری 1988 به‌ شێوه‌یه‌کی به‌رده‌وام و له‌ گشت لایه‌که‌وه‌، له‌ سنووره‌کانی ئێران لەتەك شاری هه‌ڵه‌بجه‌ و ده‌وروبه‌ری له‌ ژێر تۆپبارانێکی به‌رده‌وام و خه‌ستدا بوو،‌ هه‌مان شه‌و 13/14ی ئازاری 1988 سوپای پاسداران و پێشمه‌رگه‌کانی (ینک) له‌ قۆڵی ئه‌شکه‌هۆڵ‌ هێڕشیان بۆ سه‌ر لوتکه‌ی (شنروێ) هێنا، به‌ڵام له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ ئه‌و سه‌ربازانه‌ی که‌ پێشتر له‌وێ بوون، له‌ پڕ گۆڕدرابوون و له‌ جێی ئەوان سوپای گه‌لی (جیش الشعبي) که‌ به‌زۆری خه‌ڵکی که‌رکووك و خواروو بوون، جێگیر کرابوون، ئه‌وه‌ش بووه‌ هۆی شکستی ئه‌و هێرشه‌ و دواخستنی. هه‌روه‌ها شه‌وی 14/15ی ئازاری 1988 له‌ قۆڵی (ڕێشاو)‌ بۆ سه‌ر سه‌ربازگه‌ی هه‌ڵه‌بجه‌ هێرش ده‌ستیپێکرد و ئه‌و شه‌وه‌ش به‌ کوژرانی به‌سیج و پاسدارێکی زۆر ئێران شکستیهێنا، تا‌ ڕۆژی 15ی ئازاری 19٨٨ له‌ هه‌مان قۆڵی ڕێشاو‌ پاسدار و به‌سیج و پێشمه‌رگه‌ چوونه‌ نێو شاری هەڵەبجە و ئوردووگەکانی دەوروبەری تا سێڕیانی (پردی زه‌ڵم). پاسدار و به‌سیج و پێشمه‌رگه‌ی بزووتنه‌وه‌ی، پێشتر له‌ قۆڵی (نه‌وڕۆلی) گه‌یشتبوونه‌ نێو شار و له‌ قۆڵی ئه‌حمه‌داوا و سورێن‌ ناوچه‌کانی هۆرامان و خورماڵ و تا پرده‌که‌ی زه‌ڵم دابڕکرابوون. به‌و جۆره‌ له‌شکری عیراقی ئه‌وه‌ی که‌ فریاکه‌وت و خۆی به‌ده‌سته‌وه‌ نه‌دابوو، کشایه‌وه‌ و (گامێش ته‌په)‌ و (گرده‌نازێ)  و (کانی بەردینە) بوون به‌ به‌ره‌ی جەنگی نێوان ئێران و عیراق، ئایا ده‌کرێت بزانین، بۆچ ڕژێمی عیراقی لە بارێکی ئاوادا کاردانه‌وه‌یه‌کی په‌یگیر له‌ خۆی نیشاننادات؟

هه‌مان ڕۆژ، پێشمه‌رگه‌کانی (گوردانی شوان)ی کۆمه‌ڵه‌ی زه‌حمه‌تکێشانی (حکا)، له‌به‌رئه‌وه‌ی که‌ پێشتر ئاگادارنه‌کرابوون، له‌ (بیاره‌) که‌وتبوونه‌ به‌ر هێرشی سوپا و پاسداری ئێرانی و ناچار به‌ره‌و ڕوباری سیروان کشانه‌وه‌ و له‌وێدا که‌ ده‌یانویست له‌ (ئیمامی زامن) به‌ره‌و (کانی به‌ردینه‌) بپه‌ڕنه‌وه‌، له‌ دواوه‌ڕا پاسدار و به‌سیج و پێشمه‌رگه‌ی بزووتنه‌وه‌ی ئیسلامی ده‌کوتنه‌ سه‌ر ئەوان و له‌ پێشه‌وه‌ش سه‌ربازانی عیراقی بواری په‌ڕینه‌وه‌ بە ئەوان ناده‌ن و ته‌قه‌ لە ئەوان ده‌که‌ن و له‌و نێوه‌دا هه‌موو کوشتوبڕکران، ئه‌وه‌ی که‌ بۆ (حزبی دیموکراتی کوردستانی ئیران) و (سوپای ڕزگاری شێخ ئوسمان) ئاگادارده‌کرێن و (کۆمه‌ڵه‌) ئاگادارناکرێت، ئایا ئه‌وه‌شیان ڕێکه‌وت و له‌بیرچوون بوو؟ ‌

ڕۆژی ‌15ی ئازار، ڕۆژی گرتنی هه‌ڵه‌بجه‌‌ تا 16ی ئازار، ڕۆژی کیمیابارانکردنی ‌هه‌ڵه‌بجه‌، ڕژێم بێده‌نگییه‌کی سه‌رسووڕهێنه‌ری له‌ خۆی نیشاندا، پێشنیوەڕۆی ڕۆژی ١٦ی ئاازاری ١٩٨٨ فڕۆکەی ڕژێمی بەعس پەڕەکاخەزیان بەردایەوە، تاوەکو ئاراستەی هەوای ئەو ڕۆژە بزانن، سات ١١ی پێشنیوەڕۆ فرۆکه‌کانی ڕژێم لە یەکەمین خولدا سه‌ره‌تا به‌ ناپاڵم و ڕۆکێتی ئاسایی هێڕشیانکرده‌ سه‌ر شار، تاوه‌کو خه‌ڵک په‌نا به‌رێته‌ ژێرخانه‌کان و ئه‌وسا به‌ ڕۆکێتی گازی شار په‌لاماردرا و به‌ زۆریش ڕۆکێت له‌و شوێنانه‌ درا، که ‌ئاراسته‌ی با لێوه‌ی به‌ره‌و شار بوو، که‌چی هه‌موو ئه‌و هێرشانە له‌ به‌ره‌ی کوردستانی و ئێران نه‌کرد، بیر له‌ ڕزگارکردنی خه‌ڵکی بکه‌نه‌وه‌، بۆچی؟ چەکە قورسە دژە هەواییەکانی نێو سەربازگەی سەرووی شار، کە کەوتبوونە ژێر کۆنترۆڵی پاسدار و بەسیج و لەشکری سوپای ئێرانی، هیچ کاردانەوەیەکیان نیشاننەدا و تەنانەت فرۆکەکانی ڕژێمی بەعس بەبێ بەرەنگاری بوون، چەند دە مەترێك لە سەرووی خانووەکانەوە دەفڕین.

له ‌باری ئاساییدا پێشتر پێشمه‌رگه‌ لە جەنگەکاندا به‌ کلاشینکۆڤ له‌ فڕۆکه‌کانی ڕژێم ته‌قه‌یانده‌کرد و زۆرجار ده‌بوونه‌ داستانی پڕ هه‌ڵا، که‌چی له‌و ڕۆژه‌دا لووله‌ی چه‌که‌کان به‌روخوار به‌ زه‌ویدا ڕۆچووبوون! هێزی پێشمه‌رگه‌ی (ینک)، چه‌کێکی دژه‌ فڕۆکه‌ی، له‌وه‌ی موجاهیدینه‌کانی ئه‌فگانستان به‌ناوی (سام) هه‌بوو، که‌چی له‌و ڕۆژه‌دا بۆ ڕۆژی ته‌نگانه‌ هه‌ڵیانگرتبوو، (ینک) جونی 1987 بڵاوکراوه‌یه‌کی ده‌رکرد، که‌ باسی هه‌موو چه‌که‌ کیمیاییه‌کانی ڕژێم و وڵاتی دروستکه‌ر و ناوی ئه‌ندازیاره‌ بیانییه‌کانی تێدا هاتبوو، که‌چی له‌و ڕۆژه‌دا به‌خه‌ڵکی دهگ‌وت هیچ نییه‌، له‌م ناوچه‌یه‌ کیمیایی کارایی نییه‌، ئه‌وه‌ بۆچی؟

کاتێك، که‌ خه‌ڵکی هه‌ڵه‌بجه‌ له‌ته‌ك داگیرکردنی هه‌ڵه‌بجه‌ ڕۆژی ١٥ی ئازاری ١٩٨٨ لە شاڕێگه‌کانی شاره‌وه‌ به‌ره‌و ناوچه‌ی  نه‌وڕۆڵی و سازان و چناره‌ و مۆردین و بۆین و ڕێشاو و ده‌ره‌تفێ و هاواره‌کۆن و بیاره‌ و ته‌وێڵه‌ که‌وتنه‌ڕێ و شه‌وی داگیرکردنی هه‌ڵه‌بجه‌، زۆرینه‌ی شار به‌ره‌و ئه‌و ناوچانه‌ که‌وتبوونه‌ڕێ، که‌چی پێشمه‌رگه‌ و پاسدار له‌ خه‌ڵكەکە ڕێگه‌یانگرت و خه‌ڵکیان به‌ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ نێو شار ناچارکرد، ئه‌وه‌ سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی‌ سه‌رانی به‌ره‌ی کوردستانی ده‌یانزانی، که‌ له‌ سه‌دا هه‌زار ڕژێـمی به‌عس کیمیایی به‌کارده‌هێنێت، به‌تایبه‌ت ساڵی پار به‌بێ هاتنی لەشکری ئیران،  هه‌ر له‌به‌ر خۆپیشاندانێك بۆ ڕاگرتنی گواسته‌وه‌ی  لادێکانی شارەزوور، ڕژێمی بەعس خۆی  له‌نێو هه‌ڵه‌بجه‌ گه‌ڕه‌کی (کانی ئاشقانی) به‌ تی‌ئێن‌تی ته‌قانده‌وه‌؟

له‌ کاتێکدا که‌ هه‌موو پێشمه‌رگه‌کانی به‌ره‌ی کوردستانی، سه‌رو ماسکی دژه‌-کیمیایی و پۆشاکی تایبه‌ت و ده‌رزی و ده‌رمانی ئێرانی (ش.م. ر)  دژه‌ کیمیاییان هەبوو، چۆن بوو، که‌ به‌ خه‌ڵکیان ده‌گوت ” مه‌ترسن، شۆڕش پلانێکی پته‌وی بۆ به‌رگریکردن له‌ شار هه‌یه‌ و به‌یانی نا دوو به‌یانی (سلێمانی)ش ده‌گرین و ڕژێم له‌ ڕوخاندایه” ؟

ئێران به‌و هه‌موو توانا سه‌ربازیی و لۆجیستیکییه‌وه‌، به‌و هه‌موو ئه‌زموونه‌ی هەشت ساڵی جەنگ، که‌ به‌رده‌وام چه‌کی کیمیایی تێدا به‌کارهاتبوو، چۆن بوو له‌ هه‌ڵه‌بجه‌ هیچ چه‌کێکی دژه‌فڕۆکه‌ی به‌کارنه‌هێنا، به‌تایبه‌ت ئه‌وه‌ی که‌ گشت چه‌که‌ دژه‌-هه‌وایی و قورسه‌کانی ڕژێمی بەعس له‌ جێی خۆیاندا  له‌ سه‌ربازگه‌کانی (هەڵەبجە‌) و (زه‌مه‌قی) و پایه‌گا به‌رزه‌کانی (به‌مۆ) و (باڵامبۆ) و (شنروێ) و (شرام) و تد. مابوون؟ ئه‌ی بۆ ئێران نه‌خشه‌ی تایبه‌تی بۆ ته‌قاندنه‌وه‌ی تاك به‌ تاكی خانوو و فه‌رمانگه‌کانی هه‌ڵه‌بجه‌ هه‌بوو؟ ئه‌ی چۆن بوو ئێران نه‌خشه‌ی بۆ دزینی سه‌یاره‌کانی شاره‌وانی هەڵەبجە و مه‌نجه‌ڵی ماڵان و تەقاندنەوەی فێرگەکانی گوندە وێرانبووەکانی ناوچەی هۆرامان کە لە جەنگی عیراق-ئێران یا پێشتر لە ڕواگواستندا مابوونەوە، پرۆژەی هه‌بوو؟

ئه‌ی نێوه‌نده‌کانی مافی مرۆڤ و ئۆروپای پارلەمانتاریزم و سۆڤیه‌تی کۆمونیستی و چینی کۆمونیستی و دەوڵەتی ئه‌مه‌ریکای باوکی گه‌لان بۆ بێده‌نگ بوون؟

ئایا هێشتاکه‌ پیاوانی ڕۆشنبیر و ئه‌کادیمیست داوای به‌ڵگه‌مان لە ئێمە ده‌که‌ن؟

ئایا بوارێك بۆ پاسا و خۆدزینه‌وه‌ و ماکیاجی ڕوخساری ده‌سه‌ڵاتی بۆرژوازی کورد، که‌ له‌ کیمیابارانکردنی شاری هه‌ڵه‌نجه‌ ده‌ستی هه‌یه‌، ماوه‌ته‌وه‌‌؟

سەکۆی ئەنارکیستانی کوردستان

١٦ی ئازاری ٢٠١٦

من کە نان نییە بخۆم، چی لە پیوازی ئەنگۆ بکەم

هەژێن

١٢ی ئازاری ٢٠١٦

تکایە بۆ تێگەییشتن لە مەبەستی ئەم نووسینە، هەوڵبدە پێشتر تووڕەیی ئایدیۆلۆجی لە ئایین و کینەدۆزیی ناسیونالیستیت لە عەرەبیبوونی قورئان وەلابنێی، تاوەکو بەو چەشمە ئایدیۆلۆجییانەی چەپ و ناسیونالیزم تێڕوانینەکانی من نەبینیت و ناچار بە تۆمەتبارکردنم بە داکۆکیکردن لە ئایین نەبیت.

کێشەی ئێستای خەڵکی هەرێمی کوردستان، دەرگیری خەڵکی نەدار و بێدەسەڵاتی هەرێمی کوردستان پێخەمبەربوون و نەبوونی موحەمەدی کوڕی عەبدوڵا، کێ نووسینی قورئان و دروستی و نادروستی قورئانەکەی عەلی و عوسمان نییە، کوردبوون و نەبوونی زەردەشت نییە. کێشەی نەداران و بێدەسەڵاتانی هەرێمی کوردستان نەبوونی ئازادییە، نەبوونی مافە سەرەتاییەکانە، نەبوونی مووچەیە، نەبوونی دادپەروەریییە، کێشەی خەڵك هەبوونی گەندەڵی و دزی و مشەخۆری و ملهوڕیی و جێکەوتەبوونی دیکتاتۆرییە؛ خەڵکی هەرێمی کوردستان لە ئێستادا دەژی و گیرۆدەی کێشەکانی ئێستایە نەك ڕووداوەکانی چواردە سەدە لەمەوپێشی خێڵە بتپەرسەتکانی مەککە و مەدینە و دانانەوەی بەردی سپی [بەردی زەردەشتی] لەجێی بەردە ڕەشەکەی موحەمەد.

من ناڵێم با ڕەخنە لە ئایین و بە ئایدیۆلۆجیکردنی ئایین نەگیرن، هەرگیز داخوازییەکی ئاواش لە کەس ناکەم، چونکە من خۆم سی و چوار ساڵ لەمەوپێش بەهۆی پارادۆکسەکانی نێو دەقی قورئان و حەدیسەکان و گێڕانەوە مێژووییەکان و وێنا و پاشبنەماکانی گوتەکان و دەمێك ئاخاوتنی یەزدان وەك [کەسی یەکەمی تاك] و جارێك وەك [کەسی یەکەمی کۆ] و زۆر جاریش ئاخاوتن وەك [کەسی سێیەمی تاك] لەبارەی [خۆی] و هەروەها ناکۆکبوونی ئایین بە ئازادی و یەکسانی و دادپەروەریی کۆمەڵایەتیی و زانیاریی مرۆڤ و بەڵگە مێژووییەکان و سەلماندنە زانسیتییەکان، بە باوەڕنەبوون بە ئایین و بێبنەمابوونی هێزی ئاسمانی گەییشتووم.

بەڵام لە کاتێکدا کە خەڵکی هەرێمی کوردستان لەسەر شەقامە و خەڵکی خەریکی مانگرتن و ڕووبەڕووبوونەوەی سەروەران و مشەخۆرانە، خەریککردنی ناڕازییان بە پرس و کێشەکانی چواردە سەدە لەمەوپێش، ئەگەر هاریکاریکردنی دەسەڵاتداران نەبێت، ئەوا لە بەرژەوەندی دەسەڵاتداران دەبێت. چونکە ئەوانەی ئێستا لە هەرێمی کوردستان دەسەڵاتدارن، نە موحەمەدی کوڕی عەبدوڵا و نە یارانی ئەو و نە داعش و نە بۆرجوا- داگیرکارانی عەرەب و فارس و تورك، بەڵکو پارتییە سێکیولاریستە ناسیونالیستەکانی کوردن، تەنانەت پارتییە ئیسلامییەکانیش نین، هەرچەندە دەسەڵاتداریی ئەوانیش لە هی سێکیولاریستە ناسیونالیستەکان خراپتر دەبێت و بە بۆچوونی من هەر کەس فەرماندار و دەسەڵاتدار و سەروەر بێت، تەنانەت ئەگەر خودی منیش بم، هەر ملهوڕ و مشەخۆر و نوێنەری بۆرجوازی دەبێت، هەر کەس بێت، هەر پارێزەری دارایی تایبەت و کاری کرێگرتە دەبێت و چەوسێنەری خەڵكی نەدار و بێدەسەڵاتی هەرێمی کوردستان.

لەبەرئەوە بەبۆچوونی من، تەنانەت ئەگەر لەم ساتەدا پارتییە ئیسلامییەکانیش دەسەڵاتدار بن، ئەوا دیسانەوە هەر کاتی خەریککردنی خەڵك بە پرسی پێخەمبەربوون و نەبوونی موحەمەد، دروستی و نادروستی قورئان، باشی و خراپی ئەم ئایین و ئەو ئایین نییە، بەڵکو کاتی هەڵخراندن و هاندانی خەڵکی نەدار و بێدەسەڵاتە بۆ خۆبیرکردنەوە، بۆ خۆڕێکخستن، خۆبڕیاردان و خۆبەڕێوەبەریی، چونکە ئەوە تەنیا پارتییە ئیسلامییەکان نەبوون، کە لەنێو پارلەمانی هەرێمی کوردستان یاسای چەند-ژنە’یان بۆ پیاوان پەسەند و ڕەواکرد، بەڵکو زۆرینەی پارتییە سێکیولار -ناسیونالیستەکانی کورد بوون، ئەوە خواستی نوێنەرانی بۆرجوازی کورد بوو، ئەوە فەرمانداریی هەرێمی کوردستان و پارتییە سێکیولاریستەکانی بوون، کە مانگانە چەندین ملیۆن دۆلاریان بۆ گروپ و پارتییە ئیسلامییەکان دابینکرد . ئایا لە بارێکی وەك ئێستادا سەرەکیکردنی پرسی باوەڕی ئایینی، ببێجگە لە سەرنجلادان و خەریککردنی خەڵكی ناڕازی لە پرسە سەرەکی و دەستبەجێکانیان، دەتوانێت هیچی دیکە بێت و بەهیچ کوێیەکی دیکە بگات؟

هەڵبەت دەزانم، کە ئاتەئیست و چەپەکانی کوردستان دژی ئاوا سەرنج و ڕەخنەیەکن، من گومانم لە دڵسۆزی و پاکی لایەنگرانی ئەو دوو ڕەوتە نییە، بەڵام هەموو بەڵگەکان و لۆجیك سەرنجی ئێمە بەرەو ئەوێ دەبەن، لە ڕاسەری ئەو دوو ڕەوتەوە کۆمەڵێك کەسی هەلپەرست هەن، کە هاوبەرژەوەندی دەسەڵاتدارانن و بە ئامانجەوە لەم ساتەدا خەڵکی ناڕازی بە پرسی لاوەکی و کەسییەوە خەریکدەکەن.

ئەگەر کەسانێكی تووڕە لە ئایین، ئاوا بیردەکەنەوە، ساخکردنەوەی پێخەمبەرنەبوونی موحەمەدی کوڕی عەبدوڵڵا و ئاسمانی-نەبوونی قورئان، پرس و کێشە و داخوازیی سەرەکی ئێستای خەڵکی هەرێمی کوردستانە، دەبا بفەرموون بڕۆنەوە سەنگەرەکانی جەنگی ئوحد و خەندەق و خەیبەر..تد و هەوڵی تێکشکاندنی لەشکرەکەی موحەمەد بدەن و بەر بە ئەنفالی جووەکان بگرن و نەهیڵن دواتر ئەو لەشکرە بگاتە کوردستان و ئێران و ئەندەلوس.

هیوادارم هیچ نووسەر و هیچ کەسێکی دیکە ئەم ڕەخنەیە بە کەسیی نەکێسێتە سەر خۆی و وەك هاندەرێك بۆ بەخۆداچوونەوە و گەڕانەوە بۆ سەر پرسە دەستبەجێ و سەرەکییەکانی ژیان و ئازادی خەڵکی هەرێمی کوردستان لەبەرچاویبگرن. ئەوە تێڕوانین و تێگەییشتنی منە لە هەر کۆڕ و پاگەندە و سیمینارێك، کە لەم ساتەدا خەڵکی نانخواز بە پیوازخوازییەوە خەریکدەکات، هەرچەندە ئاوا هەوڵێك هاندەرەکەی دەسەڵات و بەرژەوەندی دەسەڵاتداران نەبێت، بەڵام بەدڵنیاییەوە سەرەنجام بە خزمەتکردنی ئامانجەکەی دەسەڵات [واتە خەریککردنی خەڵك و دوورخستنەوەی لە ناڕەزایەتی بەرانبەر دەسەڵات] تەواودەبێت.

من لەتەك یەزدانەکانی سەرزەوییە، لەتەك بۆرجوازی کورد و لەتەك دەسەڵاتخوازانە نەك لەتەك یەزدانی ئەفسانەیی نێو خۆشباوەڕیی نەداران و بێدەسەڵاتان. هەر کەس و هەر ڕەوتێك، کە دژی ئەم تێڕوانینەیە و جەنگی دەیەوێت جەنگی سەر شەقامەکانی خەڵک لەتەك دەسەڵاتداران نادیدەبگرێت و دەخوازێت نەداران و بێدەسەڵاتان واز لە جەنگی دەسەڵاتداران و سەرمایەدانی کورد بهێنین و ئەوان بۆ مشتومڕی بوون و نەبوونی یەزدان و پێخەمبەربوون و نەبوونی موحەمەد و ئاسمانیبوون و نەبوونی قورئان بانگەوازدەکات، پێویستە سەرەتا پێداویسبوون و سەرەکیبوونی ئەو جەنگە بسەلمێنێت و وەڵام بە سەرنج و ڕەخنە و پرسیارەکان دەربارەی پاگەندە و هەوڵەکانی خۆیان بدەنەوە:

ئایا جەنگکردن دژی بوونێکی ئەفسانەیی بێجگە لە ئەفسانەسازیی و ئەفسانەبوونی خەون و بیرۆکە و ئامانجەکانی خود، هیچی دیکە دەگەیێنێت و هیچ سەرەنجامێکی دیکە دەبێت؟

ئایا کاتی ئەوە نەهاتووە، کە چەپ و دەسەڵاتخوازانی بەناو “سۆشیالیست” لە ئاسمانی ئایدیالیزمی ئایدیۆلۆجییەوە دابەزنەوە سەر زەمینی کەتوارە کۆمەڵایەتییەکان و جەنگی یەزدانە کەتوارییەکان و کۆمپانییەکانیان و بەرهەڵستی داگیرکردن و تاڵانی و تایتبەتیکردن و پارتییکردنی کەرتەکانی بەرهەمهێنان و کەرتە خزمەتگوزارییەکان بکەن؟

ئایا جەنگکردن لەتەك بوونە ئەفسانەییەکان سەلماندنی ئایدیالیستبوون و دابڕانی خود نییە لە پرسە کەتوارییەکانی سەر گۆی زەمین؟

ئایا ئەو فەرماندارییە [حکومەتە] پارلەمانیی و تێکنۆکرات و سێکیولاریست و “شورایی” و “کرێکاریی” و “سۆشیالیستییەی”، کە خۆیان پاگەندەیدەکەن و دەیکەنە نووشتەی چارەسەری هەموو دەردەکان و ڕزگارکەری چەوساوان، هەر زەمینیکردنی هەمان دەوڵەتی یەزدانی ئاسمانەکان و ڕەواکردنی سەروەریی و مشەخۆریی دەستەبژێرەکان نییە بەناوی “خەڵك”، “گەل” ، “نەتەوە” ،”نیشتمان” ، “چین” ؟

ئەگەر مەلا موستەفا بە ناناوەندییەکەی [لامەرکەزییەکەی] ١١ی ئازاری ١٩٧٠ ڕازی ببووایە، چی ڕوویدەدا؟

هەژێن

١١ی ئازاری ٢٠١٦

– ڕێکەوتننامە شومەکەی جەزائیر ڕووینەدەدا …

– ئاشبەتاڵ شومەکە دەروونی تاکە ڕزگاریخوازەکانی کۆمەڵی کوردی وێراننەدەکرد …

– پێشلەشکریی “قیادە موەقەتە” بۆ ڕژێمی ئیسلامی ئێران و هێنانەوەی پاسدار بۆ خۆرهەڵاتی کوردستان ڕووینەدەدا . ..

– جەنگی نێوخۆیی ١٩٧٧- ١٩٨٧ ڕووینەدەدایەوە …

– ڕێکەوتنە شومە سێ قۆڵییەکەی دەوڵەتانی عیراق – ئێران – تورکیە ڕووینەدەدا …

– شەرێ هەکاری و کۆمەڵکوژکردنی نیئۆ-جەلالییەکان ڕووینەدەدا …

– ساڵی ١٩٧٨ڕاگواستنی گوندەکان ڕووینەدەدا …

– جەنگی هەشت ساڵەی عیراق – ئێران ڕووینەدەدا …

– ئەنفالی بارزانییەکان ڕووینەدەدا …

– کۆمەڵکوژکردنی ئەندامانی (حشع) لە قڕناقا و پشتئاشان ڕووینەدەدا …

– هێنانی پاسدار بۆ سەر بیرەنەوتەکانی باباگوڕگوڕ ڕووینەدەدا …

– بە بەکرێگیراوکردنی “جاشکردنی” خەڵکی ڕاگوازراو و بێکارکراوی گوندەکان لەنێو ئوردووگە و شارەکان ڕووینەدەدا …

– زیندووکردنەوەی خێڵایەتی ڕووینەدەدا …

– کیمیابارانی دۆڵی جافایەتی و بالیسان ڕووینەدەدا …

– هێنانی پاسدار بۆ هەڵەبجە و کیمیاباران ڕووینەدەدا …

– کۆمەڵکوژکردنی پیشمەرگەکانی (گوردانی شوان)ی کۆمەڵە ڕووینەدەدا …

– ئەنفاڵکردنی قەرەداخ و گەرمیان و ..تد ڕووینەدەدا …

– هەزاران کەس زیندانی و تیرۆر و لەسێدارە نەدەدران …

– داگیرکردنی کوەیت ڕووینەدەدا …

– جەنگی دووەمی کەنداو/ پەلاماردانی عیراق ڕووینەدەدا …

– ئابڵوقەی ئابووریی دەهە و نێوێك لەسەر عیراق و هەریمی کوردستان ڕووینەدەدا …

– سازشی ١٩٩١ بەرەی کوردستانی لەتەك ڕژێمی ئەنفالکەر و پیلانی تێکشکاندنی ڕاپەڕین ڕووینەدەدا …

– کۆڕەوی ملیۆنی و نەهامەتییەکانی ڕوویاننەدەدا …

– کوشتوبڕی ڕاپەڕیوان ڕووینەدەدا ….

– تیرۆرکردنی هەزاران ژن پاش ڕاپەڕین ڕووینەدەدا …

– لێبوردنی گشتی بۆ بەکرێگیراوان بەناوی “چەکداری شۆرشگێڕ ” پێویست نەدەبوو …

– جەنگی نێوخۆیی ١٩٩٤- ١٩٩٨٧ ڕووینەدەدایەوە …

– گاردی کۆماریی ڕژێمی بەعس و تانکەکانی بۆ هەولێر نەدەهێنرانەوە …

– سوپای پاسداران بەرەو کۆیە نەدەبرا …

– هێرشەکانی دەسەڵاتدارانی هەرێمی کوردستان بۆ سەر پەکەکە ڕوویاننەدەدا …

– ساڵی ١٩٩٤کوشتوبڕ و تەقە لە خۆنیشاندەرانی دژی جەنگ نەدەکرا …

– عیراق نەدەبوونە گەراجی لەشکرکێشی تورکیە و ئێران …

– ناوچە سنوورییەکانی هەرێمی کوردستان نەدەبوونە تاقیگە و مەشقگەی لەشکر و تۆپخانەکانی دەوڵەتانی ئێران و تورکیە …

– عیراق و هەرێمی کوردستان نەدەبوونە بازار و هەڕاجخانە و شوێن چەپاوڵی کۆمپانییە جیهانییەکان …

– نەوتی عیراق تاڵانفرۆشنەدەکرا …

– سامانی سروشتیی هەرێمی کوردستان تاڵان و خاکی کوردستان کوناودەر نەدەکرا …

– رێکەوتننامەی پەنجا ساڵی نەوت لەتەك دەولەتی تورکیە واژۆنەدەکرا …

– کەرتە گشتی و دەوڵەتییەکان پارتیی و تایبەتینەدەکرانەوە …

– ئەو هەمووە گروپ و پارتییە ئیسلامییە دروستنەدەبوون …

– جەنگە نیوخۆییەکان لەتەك ئیسلامییەکان ڕوویاننەدەدا …

– ژنکوژی نەدەبووە شوناسی خەڵکی هەرێمی کوردستان …

– نووسەران و ڕۆژنامەنووسان تیرۆرنەدەکران …

– ئێستا هەزاران ئازیزی لەسێدارەدراو و کوژراو و ئەنفالکراومان لە ژیاندا دەبوون …

– چەند ملیۆن کورد و عیراقی ئاوارە نەدەبوون …

– داعش دروستنەدەبوو و نەدەهێنرایە عیراق …

– جارێکی دیکە لە هەزارەی سێیەم ئیزیدییەکان جینۆسایدنەدەکرانەوە …

– ژنانی مەسیحی و شەبەك و ئیزیدی نەدەکرانە کەنیزەك …

– بازرگانانی سەر بە (پدک) و (ینک) نەوت و گازی داعش’یان ساخنەدەکردەوە …

– هەڵبەتە ئەوەش بڵێم، كە (بارزانی) و (تاڵەبانی) و ئەوانی دیكە نەدەبوونە یەكەمین ملیاردلێری یەكەمی خۆرھەڵاتی ناوین، هەر ئاوا كاسەلێس و دەربارەكانیان نەدەبوونە كەڵەگای ڕاسەری كۆمەڵی هەریمی کوردستان و دروستکەری ئاژاوە لە “ڕۆژاوا” و باکوور …

– زۆر شتی دیکە، کە ئێوەی خوێنەر لە من باشتر ئاگاداریان هەن و وردتر دەیانزانن …

بەڵام، ئەو ڕاستییەمان لەبیرنەچێت، ئەگەر بڕیاری تەقەکردنەوەی بارزانی بە فەرمانی شای ئێران و دەوڵەتی ئەمەریکا نەبووایە، زۆرێك لە نووسەران و “چالاكان” و پسپۆڕان و ..تد میدیاکارانی زماننەزانی ئێستای هەرێمی کوردستان ناویان لە کوڵەکەی تەڕیشدا نەدەبوو، شارێكی بێبەرهەمی وەك سلێمانی نەدەبووە پێگەی دەیان ملیارلێر و سەدان ملیۆنێر، ئیدی با هەولێر و دهۆك و (سەری سپی) لەولاوە بوەستێت.

لەبەرئەوە و لەسەر ئەو بنەمایە، بەدڵنیاییەوە سازشکردن لەتەك دەولەتی عیراق ساڵی ١٩٧٥ هەم دەبووە ڕێگر لە وێرانبوونی کوردستان و هەم بوار بۆ ڕۆشنبیربوون و هوشیاربوونەوەی جەماوەریی و هەڵکشانی کولتووریی و کۆمەڵایەتی دەڕەخسا و هەم دەوڵەتان و کۆمپانییەکانی ئێران و تورکیە و دەوڵەتان و کۆمپانییە جیهانخۆرەکانی دیکەی ناوچەکە و جیهان لە بەرەکەتی جەنگەکانی نێوخۆ و دەرەوەی عیراق بەهرەمەندنەدەبوون.

ئایا ئێستا بە شرۆڤەکردن و هەڵسەنگاندنی ئەو بزووتنەوە چەکدارییەی کورد، کە ساڵی ١٩٧٦ سەریهەڵدایەوە، بێجگە لە ماڵوێرانی کوردان و ئەو نەهامەتییانەی سەرەوە و خزمەتکردن بە دەوڵەتانی داگیرکەر هیچی دیکەی سەرەنجام بووە یا بەرهەمهێناوە؟

ئایا ئەنفالکران و کوژران و لەنێوچوونی هەزاران مرۆڤی کورد و عەرەب و تورکمان و کلدان و ئاشووری و وێرانبوونی ژینگە لەو جەنگە نێوخۆیی و دەرەکییانەدا، بێجگە لە قوربانیبوون بۆ بەدەسەڵاتگەییشتنی تاڵانکەران و گەندەڵان و ملهوڕانی ئێستا و ڕێگەخۆشکردن بۆ دیکتاتۆریی سەرانی کورد و شیعە و سوننە لە سەرەتای هەزارەی سێیەم، هیچی دیکە بووە؟

یادەوەرییەكانی ڕۆژانی ٨ی مارچ

ھەژێن

٥ی جونی ٢٠١٣

ھەرچەندە ئەم ساڵێش بەتەمابووم بە گوتارێكی ڕەخنەیی لە شێوازی یادكردنەوەی ڕۆژی جیھانیی ٨ی مارچ لە كوردستان و ھەوڵەكانی فێمینیزمی دەسەڵاتخواز بەشداریبكەم، بەڵام لە كۆتایی گوتارەكەمدا ئەم بیرۆكە كۆنەم (نووسینەی یادەوەریی و ئەزموونەكانی خۆم) بیركەوتەوە و بڕیارمدا ھەم پێش و لە ڕۆژی ٨ی مارچ ھیچ بابەتێك بڵاونەكەمەوە، چونكە بەداخەوە لەم ساڵانەی دواییدا ئەم ڕۆژە بووە بە ڕۆژی پاگەندەكردن بۆ نووسەران و پارتییەكان و وێنە بڵاوكردنەوە و خۆكردنە ڕابەر و تڕۆھات و پووچگەرایی دیكەی لەو جۆرە ..تد .

بەگوێرەی یاسای ڕەتكردنەوەی سەرەتا، ھەر شتێك كە پیرۆزبكرێت، یا پێچەوانە دەبێتەوە یا دواجار گاڵتەجاڕیی و پووچگەرایی بەرھەمدەھێنێت؛ لێرەدا دوو نموونەی زیندوو لە پیرۆزگەرایی ئایینی و پیرۆزگەرایی سێكیولاریست [عەلمانی] دەھێنمەوە، كە ھەر یەكە لە ئێمە بەجۆرێك لەتەكیاندا سەروكاری ھەبووە و بەگوێرەی بەھەندوەرگرتنیان و وردبوونەوە و دەربەستبوون بەرانبەریان، تێگەییشتن و تا ڕادەیەك وێنایەكی لەیەك نزیكمان لەلا دروستبووە یا دەبێت .

یەكەم : مەزارگە یا مەرقەدەكان بەدیاریكراوی مەزارگەی حەسەن و حوسەین لە كەربەلا ، كە بۆ ئەوانەی بوون بە (شیعە) سەرەتا شوێنی پارانەوە و شیوەن و شەپۆڕ بوون. بەڵام بەگوێرەی یاسایی ڕەتكردنەوەی دەستپێك، ھەنووكە یا ڕاستر بڵیم دەمێكە مەزارگە ئاینییەكان بوون بە جێ-ژووانی دڵداران و تامەزرۆیانی سێكس و دەستبازی و … تد.

دووەم : ڕۆژی ٨ی مارچ و یەكی ئایار، كە من لێرەدا فرەتر قسە لەسەر ڕۆژی ٨ی مارچ، ڕۆژی یەكسانیخوازیی ئازادیخوازان دەكەم. زۆرێكمان بەسەرھاتی سووتان و خنكانی ١٢٩ كرێكارانی مانگرتوو، كە زۆرینەیان ژن بوون و كرانی ئەو ڕۆژە لە ساڵی ١٩٠٨ بە ڕۆژی جیھانی تێکۆشان و ناڕەزایەتی بەرانبەر ستەم و ھەڵاواردن لە ژنان، دەزانین و لێرەدا پێویست بە چەندبارەكردنەوە ناكات. بەڵێ ئەم ڕۆژە بە سووتانی ١٢٩ ژن لە كرێكارانی مانگرتووی كارخانەیەك واتە پەژارە و ناخۆشی و پاشان بە سیمبولكردنی لە ساڵی ١٩٠٨ بۆ ناڕەزایەتی بەرانبەر ستەم و ھەڵاواردن درێژەی دەبێت، بەڵام لە ئێستاشدا كراوەتە بۆنەیەك بۆ ئاھەنگی مەیخواردنەوە و سەماكردن و پاگەندەی پارتییەكان و وێنەپەخشانكردنی كەسانی خۆبەڕابەرزان. دیسانەوە لە نموونەی دووەمیشدا لەتەك ھەمان سەرەنجامی یەكەمدا ڕووبەڕووین و كۆتاییەك دەبینین، كە ھیچ پەیوەندییەكی لەتەك سەرەتاكەیدا نییە، بەڵام لە ھەر دوو بارەكەدا دوو خاڵی نێوكۆیی بەیەكەوە دەیانبەستێتەوە، یەكەم پیرۆزكردن و دووەم ڕەتكردنەوەی سەرەتا و دژوەستانەوە لەتەك ئامانجی سەرەتایی.

بەم پێشەكییە كورتەوە، دەست بە كەشكۆڵی یادەوەرییەكانمدا دەكەم و ئەوەی لەبیری مندا مابێت، ھەوڵدەدەم بۆ ئێوە خوێنەرانی ھێژای بگێڕمەوە …

ساڵی ١٩٨٣ كە لەتەمەنی ١٤ ساڵیدا بووم بە پێشمەرگەی كۆڕەك [ینک]، ھەم لەتەك بیری سۆشیالیستی بەشێوە ئایدیالیستییە* ماركسیستەییەكەی ئاشنابووم و ھەم بە خوێندنەوەی نامیلكە پڕ زانیارییەكەی (ئافرەت لە مێژوودا، نووسینی ھەڤاڵ كوێستانی) تێگەییشتنێكی سەرەتاییم لەسەر پرسی ھەڵاواردن و ستەمی مێژوویی لە ژنان لەلا دروستبوو.**

ئیدی لە ساڵی ١٩٨٤ من كەوتمە پاگەندە و لە قاودانی جیاوازی و ستەم لە ژنان و بەگوێرەی دەركی سەرەتایی و كرچوكاڵی ئەو کاتی خۆم، كەوتمە ئاشناكردنی كەسەكانی دەوروبەرم لەو بارەوە. بەڵام ھاوكات ئاشنابوونم بە ڕادیۆ كۆمەڵە [كۆمەڵەی زەحمەتكێشانی كوردستانی بەشی ئێران]، كە دەیان فەرسەخ بەراورد بە (كۆڕەك)، كە من ئەندام و لایەنگری بووم، لەپێشتر بوو و بابەتە ڕۆژانەییەكانی ئەو ڕادیۆیە، ڕۆژ بە ڕۆژ منیان ڕادیكاڵتر دەكردەوە و بابەتەكان بەڕادەیەك كاراییان لەسەر من بەجێدەھیشت، كە لە كۆتایی ھەشتاكانی سەدەی ڕابوردوودا، لە تەمەنی ١٨ ساڵیدا لە كاروباری نێوماڵدا بەشداریمدەكرد و خۆم پۆشاكەكانی خۆم دەشتن و لە چێشتلێنان و خاوێنكردنەوەی نێوماڵدا بەشداری و ھاریكاریی خوشكەكانم دەكرد و ھیچ بەلامەوە گرنگنەبوو، كە كوڕان و پیاوانی دەوروبەرم چۆن تەماشای من دەكەن و چی دەڵین، ھەموو ڕۆژێكی ٨ی مارج ھاودەنگی ڕادیۆ كۆمەڵە ھەوڵمدەدا گوتارەکانی ئەو ڕۆژەی ڕادیۆکە بەگوێی ھاوەڵان و ناسیاوانی خۆم بگەیێنم و لە پڕمەترسیترین شوێندا [ئوردووگەی ئێران] دەنگی ڕادیۆكەم تەواو بەرزدەكردەوە، تاوەكو ژنانی كۆڵان و بەلایەنی كەمەوە، خوشكەكانم گوێدێری ئەو بابەتانە بن و بەرانبەر ستەمێك كە لە ئەوان دەكرێت، ھەستەوەر ببنەوە.

٨ی مارچی ١٩٩٢، سلێمانی

ئێمە كۆمەڵێك چالاكی (پیاوی) بەشی ئاشكرای ڕێكخراوی ڕەوتی كۆمونیست بووین و بە ھاریكاریی كۆمەڵێك لە چالاكانی (پیاوی) ڕێكخراوە چەپەكانی دیكە، خەریكی خۆئامادەكردن بووین بۆ بەرپاكردنی مەراسیمی ٨ی مارچ، بێجگە لە ئامادەكردنی پۆستەر و نووسین و بڵاوكردنەوەی بانگەواز و ھەڵواسینی پۆستەرەكان، دەبوو ھەر ئێمەی پیاو سەردانی فێرگە و فەرمانگە و ڕێكخراوە و كۆمەڵەكانی بەناو ژنان بكەین. ڕۆژیكیان لە تەك ھاوڕێیان (فاروق حەمە موئمین و بیھنام محەمەد) چووینە فێرگەیەكی ئامادەیی كچان لە گەڕەكی (مەجید بەگ) یا (كارێزە وشك) بوو، بە كۆمەڵێك كارتی بانگەوازەوە چووینە نێو پۆلەكان و لەنێو یەكێك لە پۆلەكان مامۆستاكە بەگەرمی پێشوازی لە ئێمەكرد و گوتی ” كچینە ھەستن” بەخێرھاتنی ئێمەی كرد و بە دەستڕاكێشان بۆ من گوتی ” با بزانین ئەم برادەرە لە فەرنسەوە چی بۆ ھێناوین” منیش پێكەنین گرتمی و زانیم كە مەبەستی لە سمێڵتاشراوییەكەمە، سوپاسمكرد و دەستم بە قسەكردن بۆ خوێندكارەكان كرد، بەڵام كچەكان ھەر بە قسەی مامۆستاكە و سمیڵتاشراوییەكەی من پێدەكەنین، وێڕای ئەوەش لەتاو پەلەقسەكردن و كارایی زمانی فارسی بەسەرمەوە، زۆر لە قسەكانم تێنەگەیشتبن.

ڕۆژی دوایی دیسانەوە لەتەك ئەو دوو ھاوڕێیە چووینە سەردانی بنكەی ڕێكخراوەكانی بەناو ژنان، لەوانە یەكێتی ژنانی سەر بە (ینك) و كۆمەڵەی ژنانی سەر بە (حشع)، ئەگەر بەباشی ناوی ڕێكخراوەكانم لەبیرمابێت. دیسانەوە بە سەرسووڕمانەوە تەماشای ئێمەیان دەكرد و بەلایانەوە سەیربوو، پیاوان بانگەواز بۆ یەكسانی ژن و پیاو بكەن، بێجگە لەوە ژنانێك كە لە بنكەی ڕێكخراوی ژنانی (ینك) بوون، ڕەخنەیان لە پاگەندەی ئێمە ھەبوو، لەبەرئەوەی ئێمە دژی كوشتنی ژنانێك بووین، کە بەبیانووی شەرف و نامووس تیرۆرکرابوون. ھەروەھا قسەیان لە “عادات و تقالید”ی كوردەواریی دەكرد و ئێمەش بە ئەوانمان گوت، ئێمە بێجگە پێداگرتنەوەمان لە دژایەتی ڕەشەكوژی ژنان بەناوی “شەرف و نامووس و سیخوڕیی بەعس”، تەنیا ھاتووین كە بۆ مەراسیمەكە میوانداریتان بكەین و بەس، دەتوانن بێن لەوێدا ڕەخنەی خۆتان بگرن. ھەر ئاوا لەلای خاتوونەكانی بنكەی كۆمەڵەكەی سەر بە (حشع)یش لەتەك پێشوازی گەرموگوڕ ڕووبەڕوو نەبووینەوە و گوتیان ئێمە بەخۆمان بەو بۆنەوە ئاھەنگ دەگێرین.

ڕۆژی ٥ی مارچ، واتە سێ ڕۆژ پێش مەراسیمەكە، ھەواڵێك بە ئێمە گەییشت، ھاوسەری ھاوڕێیەكمان، كە بڕیار بوو ڕۆژی ٨ی مارچ بڕگەكانی مەراسیمەكە پێشكەشبكات، لەلایەن براكەییەوە، كە چەكداری (بزووتنەوەی ئیسلامی) بوو، براوەتەوە بۆ ماڵە باوان و ھەڕەشەی جیاکردنەوەی لە ھاوسەرەكەیان لە ئەو كردووە، ئێمەش ئەو كات خوێنگەرم و بڕوا پۆڵایین بووین و لەتەك ھەمان دوو ھاوڕێ، بە ئاوەزی ئەو کاتمانەوە چووینە سەر ماڵی كابرای (ئیسلامی) و پەیامی خۆمانمان بۆ بەجێھێشت، بۆ ڕۆژانی دواتر ڕێگەیان بە ھاوڕێكەمان دابوو بگەڕێتەوە لای ھاوسەر و مناڵەكانی، بەمەرجێك بەشداری پێشكەركردنی مەراسیمەكە نەكات.

ڕۆژی دواییتر، لەتەك دوو ھاوڕێی دیكەی (ئاوارەی كەركووك)، كە بەیەكەوە لە (ھوتێل سۆمەر) لە ئەسحابەسپی دەژیاین، چووین بۆ پۆستەرھەڵواسین و دەمەو ئێوارە كە خەریكبوو لە تەواوكردنی ھەڵواستینی پۆستەرەكان ببینەوە، لە سەرەوە بەرەو بەردەركی سەرا دەھاتینە خوار، لە نزیكی باڵاخانەی ئاساییش خەریكی ھەڵواسینی پۆستەر بووین، دیتمان خاوەنی ھوتێلەكە بە پۆشاكی پۆلسیی و كۆمەڵێك ئەستێرە و نیشانەوە بەرەو سەرەوە دێت و ئێمەی بینی و ئێمە ھەندێك خۆمان خەریككرد و بەملا و بەولا ڕووی خۆمان وەرگێرا، تاوەكو بەباشی نەمانبینێت، بەڕاستی خەم لە ئێمە نیشت، خەم نەك ترس، چونكە ئێمە بە ئاشكرا چالاك بووین و ھێشتا کۆمەڵیش ورەی سەردەمی ڕاپەڕین بەرینەدابوو، تەنیا خەمی دەركردنمان لە ھوتێلەكە ھەبوو، چونكە كەسمان ماڵمان لە سلێمانیدا نەبوو، ڕاستییەكەی ھەرچەندە زۆربەی پۆستەر و جیاكردنەوە و دەقكردنی كۆپییەكانمان لە ژووری ھوتێلەكەد دەكرد، وەك دواتر بۆمان دەركەوت، لەوە دەچوو ئێمەی نەناسیبێتەوە. مەترسییەكەش ئەوە بوو ئێمە بەناوی ئاوارەی كەركووك لەوێ دەژیاین و لە ڕاستیشدا بێجگە لە من، ھەمووان ئاوارەی كەركووك بوون و ھاوڕێیەكی خۆمان لەوێ كارێكی دەستكەوتبوو، خەمەكەشمان ئەوەبوو، كە ھەم ھەموومان لانەواز دەبووین و ھەم بێجگە لە کۆمەکێكی كەم لەلایەن ڕێكخستنەوە، کاری ئەو هاوڕێیە تەنیا سەرچاوەی بژێوی ئێمە بوو.

ڕۆژی پێش ٨ی مارچ واتە ٧ی مارچ، دیسانەوە لەتەك دوو ھاوڕێیەكی ڕۆژی یەكەم (فاروق محەمەد و بیھنام محەمەد) خەریكی بڵاكردنەوە و ھەڵواسینی بانگەوازی مەراسیمەكە بووین، گەیشتینە ئەو كۆڵانەی كە مەیدانی دارەسووتاوەكە و شەقامی بەردەم دادگەی سلێمانی بەیەكەوە دەبەستێت، گوێمان لە دەنگی چەند تەقەیەك بوو، تا ئێمە گەیشتینە ئەوێ، بوو بە قەرەباڵخی و گوتیان چەند چەكدارێك تەقەیان لە دوو ژن كردووە و بێجگە لە پێوەبوونی ژنەكان، مناڵێكی شتفرۆش لەوێدا برینداربووە. [دواتر ساڵی ١٩٩٧ ئەم بەسەرھاتەم كرد بە چیرۆكێك بەناوی (خەرمانەی مەرگ) لە گۆڤاری پاژێی ھونەریی (ژیلەمۆ) بڵاوكراوەتەوە].

ڕۆژی ٨ی مارچ، ئەگەر باش لەبیری من مابێت، مەراسیمەكە لە ھۆڵی ھونەرمەندان بوو، لەسەر شانۆكە سەرقاڵی ڕازاندنەوەی دیوارەكان و ڕێكخستنی كارەبا و پێداویستییەكانی دیكەبوون و بەپێچەوانەی ڕۆژانی پۆستەر-ھەڵواسین و بانگەوازەکە، كۆمەلێك لە ھاوڕێیانی ژن چالاكانە سەرقاڵی ھاریكاری و خۆڕێكخستن بوون، لەو كاتەدا خاتوونێك كە پێشتر ناوم بیستوو و کاتی ڕاپەڕین یەكێك بووبوو لە چالاكانی (رێكخراوی ژنانی شۆرشگێڕ)، بەجۆرێك ناڕەزایەتی لە بوونی ئێمەی لەسەر شانۆكە دەربڕی. ھۆكارەكەشی تەنیا خۆشنەھاتن و سكتاریزمی ڕێكخراوەیی بوو، چونكە ئەو سەر بە گروپێكی دیكەی چەپ بوو یا ڕاستر بڵێم یەكێك بوو لە ئەندامە باڵاكانی ڕێكخراوەكەی خۆی، لەو كاتەدا كیژۆڵەیەكی ھەژار كە كراسێكی كوردی سەوزی پۆشیبوو و كەوشێكی جۆری كالەی سپی لەپێکردبوو و وەك خۆی گوتی، كراسەكەشی بە قەرز لە ھاوەڵەكانی وەرگرتبوو، لەتەك من خەریكی چاككردنی شتێك بووین، ئەگەر باش لەبیری من مابێت، پێموابێت ناوی (لیمۆ) بوو، وەك سەرسوومانێك تەماشاێكی منی كرد و منیش لام لە خاتوونە خۆ بە ڕابەرزانەكە كردەوە و گوتم، جا بەڕێزم، دوێنێ و پێرێ و ھەفتەیەك لەمەوبەر لە كوێ بوویت، بۆ لە كاتی پۆستەر ھەڵواسین و بڵاوكردنەوەی كارتی بانگەواز و سەردانی لایەنەكاندا نەھاتی بەشداریبكەیت، بۆ نەھاتی و بە ئێمە بڵێیت “ئەوە لەم ناوە چی دەكەن، بۆ ناڕۆن” و بەخۆت كارەكانت ئەنجامبدابان؟ ھەستمكرد قوڕگی پڕ بوو لە گریان و نەیتوانی وەڵامبداتەوە، ھەرچەندە مەبەستم برینداركردنی نەبوو و تەنیا مەبەستم وەڵامدانەوەی سكتاریزمی ڕێكخراوەكەی بوو، كە لەو كاتەدا و لەو شوێڼەدا ئاوای لە ئەو كردبوو، كە ئاوا بەرخوردێك بە ئـێمە بكات، لەتەك ئەوەشدا پەشیمانبووم لەوەی كە ئاوا وەڵاممداوەتەوە و بەو پرسیارانە ئەوم تەنگەتاو كردووە.

پاش كەمێك ھۆڵی مەراسیمەكە لە ھاتنی ژنان و پیاوان بەدەم بانگەوازەكەوە، جمەی دەھات و جێگە نەدەبووەوە و كەسانێك لەبەرە نەبوونی جێگە، ناچار لە دەرەوەی ھۆڵەكە وەستابوون، مەراسیمەكە دەستیپێكرد و وێڕای ئەوەی كە زۆربەی كارەكان و ئامادەكارییەكان و لێپرسراوەتییەكان ئەندامانی بەشی ئاشكرای ڕێكخراوەكەی ئێمە لە ئەستۆی گرتبوون، بەڵام لە كۆمیتەی مەراسیم و لە دەستەی پێشكەشكردنی مەراسیمەكەدا، رێكخراوە ھاوخەتەكانی دیكەی ڕێکخراوەکەی خۆمانمان بەشداركردبوون، كەچی سەرەرای ئەوەش یەكێك لە ئەندامانی ڕێكخراوەكەی دیكە (ھاوڕێكخراوی ئەو خاتوونەی كە پڕتوبۆڵەی بەسەر ئێمەدا دەكرد) ھەلی قۆستەوە و بە ڕاوەشاندنی بانگەوازی مەراسیمەكە، كە كارتێكی نیوە لاپەڕەیی بوو و ناوی رێكخراوەكەی ئێمەی لەسەر بوو، گوتی ” میوانە بەڕێزەكان ئەمە دەبین، ئەمە ھی كۆمیتەی مەراسیم نییە و ئەو ڕێكخراوە ناوی خۆی لەسەر داناوە”.***

لەو ساتەدا ھەڵوێستێكی زۆر جوان و ناسكتاریستانە و لێپرسراوانەم لە ھاوڕێیانی خۆمان دیت و وێڕای ئەو ھەوڵە سكتاریستی و شێوێنەرانە، ھاوڕێیانی ئێمە بە گوتار و چالاكییەكانیان ھەستان و ھیچ بارگرژییەكیان دروستنەكرد. ھەڵبەتە مەبەستم ئەوە نییە، كە بڵێم ڕێكخراوەكەی ئەو كاتی ئێمە سكتاریست نەبووە، نا تەنیا مەبەستم ساتەكانی ئامادەكاری و بانگەواز و پەخشكردنی پلاكارت و كارەكانی دیكەی مەراسیمەكەیە، كە زۆربەی لە ئەستۆی ئێمە بوو، ئەو كات ڕێكخراوەكانی دیكە، ھەرچەندە بۆ دەزگە سیخوڕییەكانی پارتییەكانی (بەرەی كوردستانی) و ڕژێمی بەعس شاراوەنەبوون، بەڵام لە بەرانبەر ئێمە خۆیان بە نھێنی دەزانی و ئاوا خۆیان نیشاندەدا.

٨ی مارچی ١٩٩٣، باخچەی گڵكەند، یەكەم كۆبوونەوەی پێكھێنانی كۆمیتەی مەراسیمی ڕۆژی جیھانی ژنان

ھەر وەك ساڵی پێشوو لە نێوندی ڕێكخراوە چەپەكان و چالاكانی ئەو ڕۆژگارەدا، كەوتینەوە خۆئامادەكاریی و ھەڵخراندنی جەماوەریی بۆ مەراسیمی ٨ی مارچی ١٩٩٣. یەكەم كۆبوونەوەمان لە باخچەی گڵكەند لە پێشنیوەڕۆی یەكێك لە ڕۆژەكانی كۆتایی وەرزی زستاندا بوو، كۆمەڵێك كۆبووینەوە. لێرەدا بەگوێرەی لەبیرمان و ناوەكانی ئەو كاتیان كە من دەمناسین، ئەم كەسانە بەشداربوون ؛ ھاوڕێیان نەزمیە، شاناز، عەزیمە، مەمەخان، ئەختەر حەسەن، چنار حەسەن، كاوە حەسەن، سیروان عەلی، د. ئەمین، جەمال كرێكار، شاپوور عەبدولقادر، قابیل عادل، ھیوا محەمەد، ئارام عەلی، یوسف (جەعفەر عەلی)، بەختیار (ھۆنەر)، بەختیار (كرێكاری كارەبا)، ھیوا كەریم، سۆران كەریم، ڕێبوار میدحەت، گۆران عەبدوڵڵا، ئاكو محەمەد عەلی و ….. بەداخەوە من ھەر ئەو ھاوڕێیانەم لەبیرماون، ھیوادارم ھاوڕێیانێكی دیكە بە سەرنج و پەیام ناوی ھاوڕێیانێكی دیكە، كە من لەبیری من نەماون، بۆ من بنووسن، تاوەكو لە تازەكردنەوەی ئەم یادەوەرییەدا ناوەكانیان زیادبكەم، ھەروەھا داوای لێبوردن دەكەم، كە ناوەكانم بەو جۆرە نووسیون، كە ئەو كات بەو جۆرە ناسراون، نەك بەو جۆرەی كە بەخۆیان لە ڕاستیدا ناویان چی بووە و ئێستا چ ناوێكیان ھەیە].

پاش ئەوەی مشتومڕ لەسەر چۆنیەتی دابەشكار و دروشم و بەشەكانی بەرنامەی مەراسیمەكە و لەپێش و پاش دانانی گوتاری ڕێكخراوە ڕامیارییەكانی ئەو كات ( ڕەوتی كۆمونیست، یەکێتی خەباتی كۆمونیزمی كرێكاری، ھەستەی كرێكار) كرا، دەستەكانی (لێژنەكانی) كاركردن و ئامادەكاریی دیاریكران و من وەك ھاوڕێیانی دیكەی (شققە)، ھەم لە دەستەی پاگەندە و ھەم لە دەستەی ھونەرییدا بووم. ھەڵبەتە ئەو ساڵە بڕیاردرا ژنانی ئامادە لە كۆمیتەكەدا بەخۆیان بە بڵاوكردنەوەی پۆستەر و كارتی میوانداری مەراسیمەكە ھەستن و ئێمە ھاوڕێیانی شققە (مامە كەریم، ڕێباز كەریم، ڕێبوار میدحەت، سۆران كەریم، ھیوا كەریم و ئاكۆ محەمەد) و ھاوڕێ سیروان عەلی و ھاوڕی فایق سەعید، دووراودوور چاودێری و ئاگاداریی ئەوان بكەین، نەكا ڕووبەڕووی توندوتیژی پیاوانی دەسەڵات و گروپە ئیسلامییەكان ببنەوە.

ھەر لە كۆتایی ئەو كۆبوونەوەدا بوو، كە من لەتەك ھاوڕێیانی ژنانی نێو كۆمیتەكەدا ئەم پێشنیارەم كرد، ئەم مەراسیمە وەك ھەلێك بقۆزنەوە و كۆمیتەی ئامادەكار و ڕێكخەری ڕێكخراوی سەربەخۆی ژنان، ڕابگەیێنن، بەڵام بەداخەوە ئەو پێشنیارەی من وەك زۆربەی پێشنیار و دەستپێشخەرییەكانی دیكەی من لە ماوەی نێوان ئۆگوستی ١٩٩٢ و جولای ١٩٩٣، لەلایەن سەرپەرشتیكاری بەشی ئاشكرای ھەولێری (ڕێكخراوی ڕەوتی كۆمونیست) وەك دژایەتییەكی كەسیی بەرانبەر بە ئامادەبوونی من لە ھەولێر، ڕەتكرایەوە.

سەرلەبەیانی ڕۆژی ٨ی مارچ، ھۆڵی ڕۆشنبیری لە ھەولێر، كۆمەڵێك لە ھاوڕێیان خەریكی پڕۆڤەی سروودەكان بووین، یەكێك لەو ھاوڕێ ژنانەی كە بڕیار بوو، پێشكەشکاری بڕگەكانی مەراسیمە بێت، بە خەمبارییەوە هات و منی بانگی كرد و گوتی “ھاوڕێ من ناتوانم ئەو كارە بكەم”. زۆر پەرێشان بوو و گوڕگی پڕ بوو لە گریان. براكانی فشاریان خستبووەسەر سەر ئەو و ھەڕەشەیان لە ئەو كردبوو، كە نابێت ئەو كارە بكات. زۆر پەرێشان و دڵتەنگ بوو. بۆ من دووبارەبوونەوەی ھەمان ئەزمووونی پارساڵی مەراسیمی ٨ی مارچی سلێمانی بوو، ھاوڕێیانێكی ئاوا خۆبەخش و فیداكار و چالاك لەلایەن باوك و براكانییانەوە فشارێكی دەروونی زۆریان دەخرایە سەر . ھەر چۆن بوو، گرفتەكەمان چارەسەركرد و ھاوڕێ (شلێر ڕەشید) ئەو ئەركەی لە ئەستۆگرت، ھەرچەندە خەمی ئەو ھاوڕێیەمان باڵی بەسەر زۆرێكماندا كێشابوو، بەڵام بە توانا و ئامادەیی (ھاوڕێ شلێر) بڕگەكانی مەراسیمەكە بە سەركەوتوویی پێشكەشكران.

وەك ھەموو مەراسیمێك، كە ئێمە لەو بوارەدا وەك كەسێكی شارەزا و پیشەیی کە شارەزاییمان وەرگرتبوو، بەخۆشییەوە لە ھەوشەی ھۆڵەكە لەتەك كۆمەڵێك خوێنداكاری زانكۆ و پەیمانگاكان خەریکی گفتوگۆكردن بووین و لەو کاتەدا لەتەك ھاوڕێ (عەزیمە) لەسەر پەیوەندی ڕێكخراوەیی و چۆنیەتی پێشكاریی و ئامادەكاریی بۆ ڕێكخراوی ژنان خەریکی گفتوگۆكردن بووین، كە بە بۆچوونی من ماتریاڵی ئاوا ڕێكخراوەیەك لە ئارادابوو، تەنیا لەسەر بڕیاردان و لێبڕاویی خودی ھاوڕێیانی ژن وەستابوو، ھەڵبەتە من یەكێك بووم لەوانەی كە دژی وابەستەیی ڕێكخراوە جەماوەرییەكان بە ڕێكخراوە ڕامیارییەكان بووم، چ ئەوسا و چ ئێستاش.

لەو ساتەدا لێپرسراوی بەشی ئاشكرای ڕێكخراوەكەی ئێمە ھەستی بەو نزیكایەتییەی من و ئەو دەستەیە لە ژنان كردبوو و یەكسەر یەكێك لەو ھاوڕێیانەی بانگكرد و بە ئەوی گوتبوو “ئەگەر دەتەوێت پەیوەندەی بە ڕێكخستنی ڕەوتی كۆمونسیتەوە بكەیت، ئەوا كەسی دیاریكراوی ئەو كارانە منم و ئەو (نووسەری ئەم دێڕانە) ئەو ئەركەی لە ئەستۆ نییە”. ھەڵبەتە، [ھەرچەندە شتەكە ئاوا نەبوو و رێكخراوەكەی ئێمە، ئاوا نەبوو و تەنانەت خودی لێپرسراوانی رێكخراوەكەش ھیچ وێنایەكی دروست و ھێڵ و سەرخەتی ڕێكخستنی رێكخراوەییان نەبوو و (خوداوەكیلی) كاریاندەكرد و كارەكان بەرەو پیشەوە دەچوون [لە شوێنێكی دیكەدا بە وردی بە بەڵگەوە لەو بارەوە دەدوێم] من بەو ھاوڕێیەم گوت، ئەو شتە وانییە، بەڵام بەخۆت چی بە دروست دەزانی ئاوابكە .. و لەتەك كۆمەڵێك خوێنكار ، كە خەڵكی كۆیە و دوكان و سلێمانی و ھەڵەبجە و ھۆرامان بوون؛ لەوانە پەخشان ھۆرامی، جوان حەمەعارف ھۆرامی، عەلی ھەڵەبجەیی، توبا هەڵەبجەیی، یەك دوو ھاوڕێی دیكە و ھاوڕێ عەبدولقادر دوكانی [ئەگەر بە دروستی ناوەكەی لەبیری من مابێت]، لە گفتوگۆکردنەکە لەبارەی ڕێكخراوی سەربەخۆی خوێندكاران، كە پێشتر من لەتەك كۆمەڵێك خوێندكاری سەر بە پارتیی كۆمونسیتی عیراق و كوردستان (حشع و حشك) نیزکبووم و دواتر ھەندێكیان بوون بە پارتیی كاری سەربەخۆ، لەو بارەوە خەریكی بۆچوونگۆڕینەوە و پەیوەندی تەنگاوتەنگ بووین، لەو كاتەدا ھاوڕێ ھیوا كەریم (كەركووكی) ھات و گوتی “جەماعەت لە پشتەوەی ھۆڵەكە خەریكی وێنەگرتن و تۆماركردنی ڤیدیۆن، وەرە با ئێمەش بڕۆین”، من گوتم بمبوورە، خەریكی گفتوگۆکردنین و ئەمەیان گرنگترە.

ئەو ڕۆژانە، شتێك بووبووە مۆدێل و لە كۆتایی ھەموو مەراسیمێكدا كۆمەڵێك لە ئەوانەی كە ڕۆڵی “حازرخۆری سفرەدڕ”یان دەبینی و لە ئەنجامدانی كاروبارەكانی وەك پۆستەر-ھەڵواسین و بانگەوازكردن و ئامادەكاری ھونەریی و پەیوەندیگرتندا ھیچ ڕۆڵێكیان نەبوو و تەنانەت ماڵەكانیشیان لە ئێمەی ھاوڕیانیان دەشاردەوە و تەنیا ڕۆژانی كۆببوونەوە و مەراسیمەكان بە قات و بۆیباخە گرانبەھاكانیانەوە دەردەكەوتن، لە كۆتایی فیلمی مەراسیمەكاندا، خەیكی وێنەگرتن و تۆماركردنی ڤێدیۆ دەبوون. ئێمە كە زۆربەی كارەكانمان لەسەرشان بوون و زۆربەی كات ڕووبەڕووی ھەڕەشە و مەترسی گروپە ئیسلامییەكان و ئاساییش و میلیشیای پارتییەكان دەبووینەوە، هیچ ئاگامان لە ھۆكاری ھەڵپەی ئەو وێنەگرتنانە و خۆخزاندنە ڕیزی پێشەوەی ھۆڵەكان نەبوو و نەماندەزانی بۆچی ئەوان ئەوەندە گرنگی بەو شتانە دەدەن. بەڵام چەند مانگی نەخایاند و نھێنی ھەڵپەی وێنە و ڤیدیۆگرتنی پشت ھۆڵی مەراسیمەكان بۆ ئێمەش دەركەوت… .

ئۆكتۆبەری ١٩٩٣ كاتێك كە بەرەو توركیە سەری خۆم ھەڵگرت و لەتەك ھاوڕێیەكی خەڵكی سلێمانی (ئامانج) گەییشتینە ئانكارا، بەبۆنەی ئەو ھاوڕێیەوە، كە ھێشتا ئەو ئەندامی پارتیی تازە دروستكراوبوو، ئەندامانی (حككع) بەدیاریكراوی لێپرسراوی پەیوەندییەكانی ئەو پارتییە، كە پێشتریش لێپرسراوی پەیوەندی ڕێكخراوی ڕەوتی كۆمونیست و كۆمیساریای باڵای پەنابەرانی یوئێن بوو لە ئانكارا، پەزیراییەكی زۆرگەرمییان لە ئێمە كرد، كە دەڵێم لەبەر ئەندامبوونی ئەو ھاوڕێیە و ھاوڕێیەتی پێشووی من و لێپرسراوەكە لە سەردەمی ڕەوتی كۆمونیست، مەبەستم ئەوەیە، كە من پێش پێكھاتنی ئەو (حككع) ھەم لە وەڵامی نامەكەی مەنسووری حیكمەت و ھەم لەنێو نامەیەكی ١٨ لاپەڕەیی جیاوازیی خۆم لەتەك ئەو پارتییە پێشنیاركراوە لەو سێ ڕێكخراوەی پێشوو، ڕاگەیاندبوو، [ لەو بارەیەشەوە لە شوێنی دیكەدا دەچمە سەر جیاوازییەكان و ھۆكاری وازھێنانی من و نەچوونە نێو رێزەكانی ئەو پارتییە دەخەمەڕوو].

بەڵێ ھاوڕێی لێپرسراو [بەداوی لێبوردنەوە لێرەدا ناوی ناوھێنم، نەكا خۆی ناڕازیبێت] گوتی “هیچ وێنە و ڤیدیۆی بەشداریکردنی مەراسیمەكانتان لەتەك خۆتاندا ھێناون؟” منیش یەكسەر پرسیم، بۆچی؟ لە وەڵامدا گوتی ” لێرە زۆر بەكەڵكن، ئەو ھاوڕێیانەی كە تا ئێستا ھاتوون، ئەو شتانەیان داون و سوودیان لە ئەوانە وەرگرتووە، مەگەر بە ئێوەیان نەگوتووە، خۆ فڵانەكەس (… لێرەدا ناوەكان نانووسم، چونكە نامەوێت شتەكان تا ئاستی كێشەی كەسیی دابەزێن) ئەوە دەزانێت؟”، منیش گوتم ئەوە ھیچ ئێمە ئاگاداری ئەو شتانە نین و ئێمە هەرگیز قەد گرنگیشمان بەو شتانە نەداوە، بەڵام بەخۆت نازانیت، فڵانەكەس بەرانبەر من، ھەموو ناكۆكییەكی بۆچوونیی و ھزریی تا ئاستی كێشەی كەسیی دابەزاندووە. ئیدی لەو ساتەدا من وەك ئەكتەری فیلمێكی ھیندی، ھەموو شتەكانم بەیادھاتنەوە و بۆ من دەركەوت، بۆچی قارەمانانی پشت ھۆڵ ھێندە ھەڵبەی وێنەگرتن و ڤیدێۆگرتن و دەرخستنی ھاوسەر و خزمەكانیان بوون و زۆریان بەلاوە مەبەستبوو! [لێرەدا مەبەستم لە گێڕانەوەی ئەو شتانە، تەنیا لادانی دەمامكەکانە لە ڕووی ھەوڵی كەسانێك، كە ھەم ڕێگربوون و ھەم لەسەر پرسەكان سەرمایەگوزاریی ڕامیاریی و كەسییان بۆ خۆیان دەكرد.

ئێستا پاش نزیكەی دوو دەھە ئەزموونگیری و وردبوونەوە، لە ئەزموونەكانی خۆم لە مەراسیمەكانی ٨ی مارچ و مەراسیمەكانی دیكە و بەراوردکردنی ھەڵوێست و دەربرین و كاركرد و بیركردنەوە و ھەوڵی چالاكەكانی ئەو سەردەمە بەتایبەت ھاوڕێیانی ژن، ئەم شتانە لەلای من لەلای گەڵاڵەدەبن :

– ھاوڕێیانێكی ژن، كە ئەو كات چالاك و دەركەوتە بوون، بێجگە لە یەك دوو كەسیان، كە لە پاش دروستبوونی (رێكخراوی سەربەخۆی ئافرەتان) كەوتنە ھەوڵی خۆسەپاندن و گێڕانی ڕۆڵی بەرپرسو پێگەخوازیی، ئەوانی دیكە، بەتایبەت ئەوانەی كە وەك ئەندامی كۆمیتەی مەراسیمی ٨ی مارچی ١٩٩٣ لە ھەولێر ناومھێناون، كەسانی لەخۆبوردە و خۆبەخش و دڵسۆز بوون و بۆ ئەوان ھیچ گرنگنەبوو، ناویان ھەبێت یا نا.

– گیانی ھاریكاری و ھاوتێکۆشانیی و ھاوڕێیەتی بەسەر ھەمووان باڵیكێشابوو و زۆرێك تەنانەت خۆیان لەبیركردبوو، ھەرچەندە وەك گوتم ئەو خۆلەبیركردنە و توانەوەیە لە بزووتنەوەكەدا لەلایەن كەسانی پێگەخواز و ناوبانگخوازەوە قۆسترابووەوە و سەرمایەگوزاری كەسیی و ڕامیاریی لەسەر دەكرا.

– بەداخەوە ھەرچەندە دەربرینی ئازاردەرە، بەڵام خستنەڕووی ناچارییە و ئەركی مێژوویی ھەر یەكە لە ئێمەیە بەرانبەر بە نەوەكانی داھاتوو، كە بە ئەوان ڕابگەیێنین، لەم ڕۆژگارەدا ساڵیادی ٨ی مارچ بۆ ژنانێكی توشبوو بە نەخۆشی ڕامیارییبوون و فێمینیزمی دەسەڵاتخواز، بووە بە ڕۆژێك بۆ خۆنواندن و بڵاوكردنەوەی وێنە و ڤیدیۆ و خستنەڕووی پلەوپایە و ئارەزووی خۆیان بۆ دەسەڵات و سەرمایەگوزاریی ڕامیاریی لەسەر تێکۆشانی ڕەوای ژنانی ئازادیخواز. لە ڕاستیدا نووسینەوەی ئەم یادەوەرییانەی منیش ھەر بەو ئامانجەیە، ژنانێكی چالاك، كە لەو ڕۆژگارەدا بە خوێن و وزە و ڕۆژەكانی لاوێتی و سەردەمە پڕ مەترسییەكان و نەبوونی و ھەزار و یەك دەردیسەری و فشار و ھەڕەشە و سووكایەتی خێزانەكانیان، دەنگیان بەڕووی نایەكسانی كۆمەڵایەتی و ئابووریی و یاساییدا دەردەبڕی و لەو پێناوەدا ئامادەی گیانبەخشین بوون، بیانھێنمە قسە، تاكو بە ژنانێكی دەسەڵاتخوازی ڕەدوكەوتووی فێمینیزمی بۆرجوازی بڵێن ” شێواندنی مێژوو بەسە، دەمتان داخەن و بڕۆن خەریكی ڕامیاركردن و بەدەستھێنانی پلەوپایە و خۆشگوزرانی كەسیی خۆتان بن، بەرۆكی بزووتنەوەی ئازادیخوازانەی ژنان لەپێناو ئازادی کۆمەڵ و جیھانێكی یەكسان و دادپەوەر، بەردەن!”

دوا ڕستە، داوا لە ھاوڕێیانی ئەو سەردەمە چ ژنان و چ پیاوان، بەتایبەت ئەوانەی كە من ناومھێناون، ئەگەر ھەڵەیەك لە ناوەكانیاندا ھەیە، ئەگەر ھەڵەیەكم لە گێڕانەوەی ڕووداوەكان و ئەگەر كەسێك ئاوای دەبینێت، کە من خواستوومە مێژوو بشێوێنم، با ئەو دەربەستانە و بە بەرپرسیاریی مێژووییەوە خامەكەی بەدەستەوەبگرێت و ناڕاستی یا ھەڵە و لەبیرچوونەوەكانی من ڕاستبكاتەوە. چونكە بۆ من یەك شت بنەمای كار و ھاندەرمە، ئەگەر ئێمە چالاكانی ئەو ڕۆژگارە و ئەم ڕۆژیش، بە نووسینەوەی ئەو لاپەڕە لەبیركراو و تاڕادەیەك شێوێنراوانەی دەھەی نەوەد، كە بنەمای ھەموو سەرھەڵدانەكانی ئەم ڕۆژ و داھاتووشن، ھەڵنەستین، ئەوا لەبەردەم مێژوودا بەرپرسیار دەبین، چونكە كەم نین ئەوانەی كە خەریكن لەسەر بێدەنگەكردنی ئێمە، سەرمایەگوزاری ڕامیاریی دەكەن! ھەروەھا بە بۆچوونی من، ڕزگاریی ژنیش وەك ڕزگاریی ھەر تاكێكی دیكە، تەنیا بە خۆبیركردنەوە و خۆرێكخستن و خۆھوشیاریی و خۆھەوڵدان بۆ سەپاندنی یەكسانی كۆمەڵایەتی و ئابووریی و مافیی خۆی لە ڕەوتی بزووتنەوە كۆمەڵاتییەكانی دژی نایەكسانی و نادادوەرییدا ئەگەری بەدیهاتنی هەیە ، ھەر بەو شێوەی، كە ڕزگاری ھەر مرۆڤێك لە گرەوی تێکۆشان و دەربەستیی خۆیدایە بۆ ئازادی!

______________________________
* مەبەستم لە ئایدیالیستبوونی ماركسیزم، ئەوەیە، كە زۆرینەی سۆشیالیستخوازەكانی ئەو كات و كۆمونیستەكانی ئێستای ھەرێمی كوردستان، بەو جۆرە لە كۆمونیزم دەدوێن و دەڕوانن، كە دۆزینەوە و داهێنان و بیردۆزیی (كارل ماركس) بێت و پاشرەوانی ئەو ئەو ئایدیالیزمەیان پەرەپێداوە و ئاوای دەبینن کە دەبێت کۆمەڵ لەسەر بنەمای ئەو بیردۆزانە بەرەو كۆمونیزم بڕوات، ھەروەك چۆن لە ئایینەكاندا سەرەتا ھۆش (یەزدان) ئامادەیە و پاشان بەھەشت دەئافرێنێت، واتە لە ھۆشەوە مادە و كردار و گۆڕان دەستپێدەكەن. ڕێك بە پێچەوانەی ئەوەوە، كە مێژووی نیشانیدەدات، ھزری كۆمونیستیی لە ھەموو سەردەمەكاندا ھەبووە و تێکۆشان و ئەندیشەی تاك و كۆمەڵە یەكسانیخوازەكان مامانی لەدایكبوونییەتی، قسەكەرانی ئەو بزووتنەوەیە، تەنیا ڕۆڵیان تێڕامان بووە لە مێژووەكەی و پێداچوونەوەی ئەزموونەكانی.

** دەزانم لەتەك خوێندنەوەی یەكەم دێری یادەوەرییەكانی من، ئەو پرسیارە لەلای خوێنەر دروستدەبێت، مەگەر تۆش خەریكی ئەوە نیت، خۆت بناسێنێت؟ لەوەڵامدا تەنیا دەتوانم بڵیم، نەخێر، چونكە؛ یەكەم وەك كەسایەتی خۆم بە سوپەر-مرۆڤ نەناساندووە و دەمەوێت دژایەتی بیرۆكەی ڕابەرایەتی بكەم، دووەم، دوو شت بوون بە ھاندەری نووسینەوەی ئەو یاداوەرییانەی خۆم، ئەوەی كە ژنان و پیاوانێك پەیدابوون، خەریكن تاوانی كۆمەڵێك ژنكوژ كە بڕواناكەم لە ئاستی کۆمەڵدا ڕێژەیان بكاتە لە سەدا یەكی ھەژماری پیاوان، بەسەر شانی زۆربەی پیاواندا دەدەن، كە من بۆ خۆم بەگوێرەی ناسینی نزیكم لە زۆرێك لەو ژنانە، كەسانیكن، كە بەخۆیان ئەزموونێكی تاڵ یا شكستخواردووی ھاوسەرییان ھەیە و پیاوەكانیش كەسانێكن، كە ھەموو ئامانجیان خۆنواندن و فریودانی ژنانە و دەیانەوێت لەو ڕێگەوە ڕاوەژن بكەن. لێرەدا نە مەبەستم ژنانی ئازادیخوازە و نە پیاوانی یەكسانیخواز، بەڵكو ئەوانەن، كە یەكەم تاوانی كەمینەیەكی ھەرە كەمی پیاوان بەسەر شانی ھەموو پیاواندا دەدەن و دووەم، دەیانەوێت ستەم و ھەڵاردنی لە ژنان، لە ستەم و ھەڵاواردنی ئابووریی و كولتووریی و ڕامیارییەوە، بكەن بە ستەمی پیاوان لەسەر ژنان، كە بەوەش دەیانەوێت لاقی كولتووری بۆگەنكردووی “نەتەوە”كەیان و ڕۆڵی یاسا و سەروەریی بۆرجوازی “نەتەوە”كەیان لەو لیتاوەدا دەربكێسن، كە بۆ ژنانی كوردستان خەستکراوەتەوە.

*** مەبەست لە گێڕانەوە و دوان لەسەر ڕەفتاری ئەو ئەندامەی ڕێكخراوەكەی دیكە، تەنیا بۆ نیشاندانی ئامانجی ڕێكخراوە ڕامیارییەكانە لە مەراسیمی ٨ی مارچ، كە دەیانەوێت بیكەنە ڕۆژی پاگەندەکردن بۆ خۆیان، بەڵام ئێمە ئەندامانی خوارەوە، زۆر لەو شتە نائاگابووین و وەك سەربازێكی نائاگا “فی سبیل اللە” خزمەتمان بە ڕابەربوون و حەزە كەسییەكانی ئەندامانی سەرەوەی ڕێکخراوەکانی خۆمان دەكرد.

ڕۆژی ٨ی مارچ، بۆ ؟

لێرەدا پرسیارەکە لەسەر ئەوە نییە، کە چۆن ئەو بۆنەیە لەو ڕۆژدا سەریهەڵداوە، چونکە یەکەم بۆ کەسانێك کە دڵەخورپەی ئازادی و یەکسانییان هەیە، بەدڵنیاییەوە بەسەرهاتی ئەو ڕۆژە و چۆنیەتی بوونی بە ڕۆژی جیهانی دەزانن و ئەوەش دەزانن کە جیهانیبوونی ئەم ڕۆژە بارەتەقای کۆششی تەنیا ژنێك (کلارا زیتکین) نییە وەك چەپەکان پاگەندەی بۆ دەکەن، بەڵکو بەرهەمی تێکۆشانی نەپساوەی بزاڤی ژنانی ئازادیخواز و یەکسانیخوازە شانبەشانی بزاڤە سۆشیالیستییەکان لە چەند ساڵی یەکەمی پاش ڕووداوەکە لە جیهاندا و بەو جۆرە بەردەوامی تێکۆشان لەو پێناوەدا گەیاندییە ئەو ئاستە کە زۆرێك لە وڵاتان ناچاربوون مل بەوە بدەن، کە بیکەنە پشووی فەرمی.

بەڵام هەر زوو وەك هەر ڕووداو و دیاردە مێژوویی پاش پیرۆزکردنی و بەرتەسککردنەوەی لە یاد و ئاهەنگگێڕان، گۆڕا بە ڕۆژێکی ناکارا لە کۆڕی تێکۆشانی یەکسانیخوازانە و تەنانەت لەو وڵاتانەشدا کە چەپەکان تێیدا لە دەوڵەتدا بوون، ئەم ڕۆژە لە هەلی پاگەندی پارتیی و نیشاندانی هێزی دەوڵەت، هیچی دیکە نەبوو. ئەوەش بەگوێرەی ڕەوتی مێژوویی ڕووداوەکان و ئاڵوگۆڕی دیاردەکان لەژێر کارایی گۆڕانی مێژوویدا، شتێکی چاوەڕوانکراوە، هەروەك بۆنە ئایینییەکان و سەردانی مەرقەدەکان بەگوێرەی ڕەوتی مێژوویی بوونەتە شوێنی بەیەکگەیشتن و ڕابواردن، هەر ئاواش ڕۆژی جیهانی ژنان بووەتە بۆنەی پاگەندەی دەسەڵاتداران و چەپە دەسەڵاتخوازەکان و کڕۆکەە شۆڕشگێڕییەکەی لەدەستداوە. لەوەش خراپتر ئەوەیە کە ئەم ڕۆژە لە هەر وڵات و ناوچەیەك و لە بەرنامەی هەر پارتیێکی ڕامیاریدا، ڕوخسارێکی دیکەی بەخۆوە گرتووە و کراوەتە بۆنەی ئایینی و ناسیونالیستی و پارتیی و لە بۆنە و یادێکی شۆڕشگێڕانەوە کراوە بە ڕۆژێك بۆ پەخشکردنی ئایدیۆلۆجیا جۆراوجۆرەکان و هەلێك بۆ بازرگانی، بۆ نموونە ساڵانی پێشتر لە هەرێمی کوردستاندا لەجیاتی پشووبوونی ئەم ڕۆژە، دەسەڵاتداران فەرمانیان دەدا، کە هەموو کەسێك (ژنان) دەبێت بە پۆشاکی کوردییەوە بچێت بۆ سەرکار و خوێندن، کە بێجگە هەلی بازرگانی و کەوڵکردنی ننێوەڕۆكی ئەو ڕۆژە هیچ پەیوەندییەکی بە ئازادی ژن و بە جیهانیبوونی ئەم ڕۆژەوە نییە. ئەی ئەم ساڵ کە چەند مانگە کرێکاران و فەرمانبەران و مامۆستایان و خانەنیشان مووچەیان وەرنەگرتووە و خەڵك نان نییە بیخوات، دەسەلاتداران چ فەرمانێك بۆ ژنان دەردەکەن؟ ئەی چەپە ئاهەنگێڕەکان چ داخوازییەك بەرزدەکەنەوە؟

ئەگەر لەوانەش بگوزەرێین، پرسیارێکی دیکە یەخەماندەگرێت، ئەگەر ژنان لە ساڵێکدا ڕۆژێکیان هەیە، ئەی 364 ڕۆژەکەی دیکە هی کێن؟ ماف و ئەرك و ڕۆڵ و پێگەی ژنان لە ڕۆژەکانی دیکەدا چییە و چۆن دەبێت؟

بێجگە لەوە پارتییە ڕامیارییەکان لەپێش هەموویانەوە پارتییە چەپەکان، هەموو ساڵ لەم ڕۆژەدا دەزگەی پاگەندەیان دەخەنەگەڕ و ڕۆژی پاشتر تەنانەت ژنە پاشرەوەکانیشیان دەگەڕێنەوە ڕۆڵی ئاساییان و بوخچەی ئازادی و یەکسانیخوازییان تا ساڵێکی دیکە دەپێچنەوە و سەدان ڕووداو و کارەسات و کوشتوبڕ و بازرگانی بەسەر ژناندا دێن و دەکرێن، چەنەبازە ڕامیارەکان بێجگە لە بەیاننامەی پاگەندەیی بۆ پارتییەکەیان و ئایدیۆلۆجییەکەیان، هیچی دیکە بە ئەرکی خۆیان نازانن!

ئەوە وێنە ڕاستەقینەکانی پشت پاگەندە و هەوڵی دەسەڵاتەکان و چەپەکانە، لەبەرئەوە بەبڕوای ئێمە بەشداریکردن لە بەئاهەنگکردنی ئەم ڕۆژە و واڵاکردنی مەیدان بۆ پاگەندەی ڕامیاریی دەسەڵاتخوازان خزمەتکردنە بە کۆنەپەرستی و کۆیلەڕاگرتنی ژنان لە کۆمەڵدا.

ئێمە ژنان و پیاوانی ئازادیخواز و یەکسانیخواز، لەو بارەوە بۆچوونگەلێکی دژەتەوژممان هەیە، کە لەم خاڵانەی خوارەوەدا کورتدەبنەوە :

– ڕۆژی 8ی مارچ و بەجیهانیبوونی ئەم ڕۆژە بارەتەقای پاڵەوانبازیی هیچ سەرکردە و دەستەبژێرێك نییە و تەنیا بەرهەمی تێکۆشانی نەپساوەی بزاڤی ڕزگاریخوازانەی ژنان و بزاڤی سۆشیالیستیی جیهانە بەگشتی.

– ڕۆژی 8ی مارچ، ڕۆژی ئاهەنگگێران و خۆڕازاندنەوە و مەیخواردنەوەی نێو هۆڵ و باڕەکان نییە، بەڵکو ڕۆژی ڕژانە سەر شەقامەکان و دەستکێشانەوە لە کار و داگیرکردنی پارلەمان و کارگێڕییەکانە.

– ڕۆژی 8ی مارچ، ڕۆژی تیندان و باگەوازکردن بۆ ئایدیۆلۆجییە ئایینی و ناسیونالیستی و چەپی و نیئۆلیبراڵییەکان نییە، بەڵکو ڕۆژی بانگەوازکردنە بۆ تێکۆشانی جەماوەریی و کۆمەڵایەتیی بۆ پاشەکشێکردن بە ڕەوتە کۆنەپارێزەکان کۆمەڵ.

– بە بۆچوونی ئێمە چەوسانەوەی ڕەگەزیی ژنان کاری تاکە پیاوێك نییە، وەك ئەوەی فێمینیستە بۆرجوازییەکان و چەپەکان پاگەندەی بۆ دەکەن، بەڵکو کارکرد و بەرهەمی دەسەڵاتی ڕامیاریی و دەسەڵاتی کولتوورییە، کە جیاوازی چینایەتی مامانی لەدایکبوونیانە.

– ئێمە لەو بڕوایەداین، تا سەروەری مرۆڤ بەسەر مرۆڤدا بمێنێت و تاوەکو پێناوێك بۆ چەوسانەوەی مرۆڤ بمێنێت، ژنان وەك بەشێك لە کۆمەڵ ڕزگاری یەکجارەکی بەدەستناهێنن، هەروەها بەپێچەوانەی پاگەندەی فێمینیستە بۆرجوازییەکانەوە، لە سایەی پارلەمانیترین دەسەڵاتی بۆرجوازی و لە سایەی لیبرالیترین یاسایاندا، کەمی کرێ و پیشەسازی سێکسی و کۆیلەتی ژنان و مناڵان لە پەرەسەندنەوەدایە.

– بە بۆچوونی ئێمە، ڕزگاری هەر تاك و توێژ و چین و ئێتنییەك تەنیا لە دەستی خودی خۆیدایە و هیچ هێزێك ناتوانێت کۆیلەیەك ڕزگاربکات، ئەگەر خۆهوشیاری ئەو کۆیلەیە خۆی نەبێتە هاندەری تێکۆشانی بۆ ڕزگاربوونی، لەم پەیوەندەدا تاوەکو ژنان ڕزگاری خۆیان لە پاشکۆیی پرسی ئێتنیی و وابەستەیی پارتییە ڕامیارییەکان و چەقبەستن لە پیرۆزیی ئایدیۆلۆجیاکان جیانەکەنەوە، وەك ئەزموونە مێژووییەکان نیشانیدەدەن، شکست لەدوای شکست گەورەتر و بەئازارتر دەبێت.

– ئێمە هاوکاتی ئەوەی کە کۆڕ و کۆمەڵی خۆهوشیاریی ژنان بەپێویست و کارا دەبینین، بەشداریی و چالاکبوونی ژنان لە ڕێکخراوەی سەربەخۆی جەماوەریی چین و توێژە کۆمەڵایەتییەکاندا بە مەیدانی سەرەکی تێکۆشان و چەکی کارا بۆ سەپاندنی داخوازییەکانمان و مەیدانچۆڵکردن بە دەسەڵاتی ڕامیاریی و دەسەڵاتی کولتووریی دەبینین و دەزانین. ژنان بەبێ بەشداری چالاکانەیان لە تێکۆشانی سەربەخۆی ئابووریی ئەو چین و توێژە کۆمەڵایەتییانەدا و بەبێ بەشدارییان لە پێکهێنان و بوونیان لە پەیکەربەندیی ڕێکخراوە سەربەخۆ جەماوەرییەکاندا، ناتوانن هاوکار و هاوچین و هاوەڵ و هاوسەرە پیاوەکانیان ناچار بە بەشداریکردن لە تێکۆشانی یەکسانیخوازانەدا بکەن و ناتوانن ببنە دینەمۆی تێکۆشانی کۆمەڵایەتی بۆ کۆتاییهێنان بە کۆیلەتی خۆیان.

هەڵبەتە نەوتراو نەمێنێتەوە، ئێمە هەموو ڕێکخراوێکی بەناو جەماوەریی ژنان، کرێکاران، خوێندکاران، ساڵمەندان و کەمئەندامان و مناڵان و … تد، کە لەسەر پەیکەربەندی قوچکەیی واتە دەسەڵاتداریی هەندێك بەسەر هەندێکی دیکە پێکهاتوون، ڕەتدەکەینەوە و ئاوای دەبینین کە دەستەمۆیی و نادەربەرستیی ژنان زیاتر و قوڵتر دەکەنەوە و ئەوە بۆ تێکۆشانی هەموو چین و توێژە کۆمەڵایەتییەکان بە هەمان شێوە دەبینین.

با ئەم ساڵ ئاهەنگ و کۆڕە فەرمانداریی [حکومەتی/ دەوڵەتیی] و پارتیی و دەسەڵاتخوازانەکان بایکۆتبکەین و لە بەرانبەردا خۆمان لە کۆڕ و کۆمەڵی سەربەخۆیی شوێنەکانی کار و خوێندن و گەرەکەکاندا ڕێکبخەین و داخوازییەکانمان بەڕووی کۆمەڵ و دەسەڵاتدارانیدا بەرزبکەینەوە و دەسەڵاتی ڕامیاریی و کولتووریی وەك بکەر و ڕاگری کۆیلەتی یاسایی و کۆمەڵایەتیی ژنان بخەینە ژێر پرسیارەوە.

ئازادی و یەکسانی ژنان تەنیا لە خۆهوشیاریی و خۆڕێکخستن و خۆکارابوون و خۆبیرکردنەوەی خودی ژناندایە

سەکۆی ئەنارکیستانی کوردستان

٥ی مارچی 201٦

What sort of Uprising do we need in Iraqi Kurdistan?

By; Zaher Baher
Feb 2015
Before the uprising of March 1991 in Kurdistan, the Patriotic Union of Kurdistan (PUK) and the Kurdistan Democratic Party (KDP) armed forces (Peshmarga) virtually did not exist, except for the ones on the borders with Iran and in very remote areas. This new situation resulted from the Iran/Iraq war and the Anfal campaign run by the former Regime that cost the life of over 180 thousand villagers who were evacuated and disappeared with their villages completely destroyed by way of demolition. When the uprising happened, the government forces were kicked out by the mass movement, and then the PUK and KDP with the help of US and Western countries came back. In the short time, they controlled these towns and cities that liberated by people. In May 1992, they formed and shared Administration through a scenario of the fake election. On 05/10/1992 they started fighting the PKK, this lasted about 3 months. In 1995, PUK and KDP became separated and started fighting one another and divided Kurdistan between them.
During the fighting PUK had defeated KDP almost completely, therefore, the head of KDP, Masoud Barzani, asked the former Iraqi president Saddam Hussein for his support.
On 31/08/96, the former regime’s army had arrived Erbil and rescued the KDP. Afterwards, the KDP launched attacks on PUK and managed to control many areas including towns, cities and villages, which were under the control of the PUK previously. The PUK had no choice but to ask the Iranian regime for support, so with the help of Iran, PUK managed to gain control of those places that been lost to the KDP and set up its own administration. After this fighting, PUK and KDP controlled different regions of Kurdistan. KDP set up its Administration in Erbil and the towns around it. PUK set up its own Authority in Sulaymaniyah and the towns around.
In 2003 the former regime fell after the invasion of Iraq by the US and Western countries, nonetheless an extraordinary opportunity was created for PUK and KDP to form Kurdistan Regional Government, the KRG has formed as the result of the election of 2005. The second election after the invasion was in 2009. From 2005 to 2014 both parties (PUK & KDP) were the major powers in KRG. In the last election of 2014, the balance of power slightly changed. The so-called Movement of Change (Goran) that was formed in 2007, came second in the election, it entered the government shared power with KDP, PUK, Islamic organizations and other small parties. However, the corruption, terrorizing of people, disappearances, killing and assassinating of political activists, writers, journalists and women continued.
In short, no serious reforms took place while ’Goran’ shared power with KDP, PUK and the rest. In fact, the situation has got worse. In October of 2015, the KDP sacked all the MPs, Ministers and the heads of Parliament from ‘Goran’, Movement of Change, and were not allowed to return to Erbil. Since then there has been no effective parliament in Kurdistan.

It is People who are in crisis not the KRG:

Kurdish people in Iraqi Kurdistan (Bashur) under the control of KRG have dramatically suffered economically and politically. KRG has failed to pay its employees of 1.4 Millions since October 2015. From this month the teachers are supposed to receive only half of their wage. The KRG blamed the Iraqi central government for not sending the proportion of its annual budget of 17% when due. The KRG supposed to export 550 thousand barrels of oil daily via central government, then the central government should releases the proportion of the . I, the KRG has been selling the oil directly bypassing the central government and kept the money without showing any official record of the detail income, or how it was sold and to whom.
The KRG stated there are also other reasons contributing to the drying up its budget such as the tumbling of oil prices, war with Isis and the cost of having over 1.5 Millions of refugees from Syria and the south/ middle regions of Iraq.
Since October of 2015 trade, market, construction work has all slowed down and all projects have almost been stopped due to running out of money. In addition, thousands especially young people have left Kurdistan heading to Europe. It is difficult for people in Kurdistan to live in such miserable situation under the KRG. Therefore, people do not have any choice other than protesting and boycotting work, mainly in the towns and cities under the control of Patriotic Union of Kurdistan (PUK).
From the start of this month demos and protests of small scale have started in Erbil, the capital of KRG, that controlled by Kurdistan Democratic Party (KDP). Many of the offices and schools from primary to secondary have been closed because the teachers and other employees have no money to pay transports fares to reach their workplaces. The prices of everything has risen consequently, many shops and companies have been closed.
Like elsewhere it is the people who are in crisis not the system, not the government. It is people who are lack of confidence, dependant on political parties. It is the people lost faith in themselves and look for a leader to lead them. It is the people who have not learned from previous experiences, they still believe in the notorious and powerful historical lie of Parliamentary election.

We do not need any kind of uprising:

There have been many uprising in different countries in the past. More recently 1979 in Iran, 1991 in Bashur, Iraqi Kurdistan, and in the last five years the “Arab Spring” continues. However, the uprising in all these countries ended up with a terrible civil war or Regime change that in fact was not much better than their former rulers. The reasons for that are simple, either led by political parties or by people with no plan for the post-uprising and eventually tamed by US and Western countries. They mainly wanted to change the power not the society, they wanted the political revolution, not the social revolution, and they wanted to make changes from the top not the bottom of the society. Because of this they easily fell under the influences of the US, and other western countries’ political and neu-liberal economy. In the end, not only have failed to bring real changes, in fact, the post- uprising served the elites, upper class and the interest of the current system much better than previous regimes. The failure also disappointed people and made them not to believe in most of the protest, demos, and even uprising.
At present, there are lots of talks and suggestions among the Iraqi Kurdish especially into the ranks of communists, authoritarian socialists, lefties and the liberals for the uprising. What they want will not bring the better outcome than what has happened in the Arab Countries in my opinion.
In order to avoid that rout and bring the real changes we need to form radical, non-hierarchal local groups that are anti-authority, anti-state and anti-power. We need to organize ourselves in the neighborhoods, factories, work places, schools, universities, on the streets, and the villages. We need to form communes and cooperatives, to set up people’s assembly, citizen assembly, libertarian Municipalism in every village, city, and town. Using direct action and direct democracy in decision making that should be the way of progressing and developing people’s power. We need to do all these independently of the political parties.
Our goals must be to change the society from the bottom to the top, from the political and regime changes to economical, educational, social and cultural changes. We need to work on building people’s power instead of the dictatorship of the proletariat or any other class power.
We do not just need an uprising. We need a kind of uprising that enables us to make real changes in establishing a socialist/anarchist society. This can be done through Democratic Confederalism, Libertarian Communalism.