له‌ بنچینه‌دا شه‌ڕی یه‌كه‌می ئه‌ناركیزم شه‌ڕه‌ له‌گه‌ڵ دۆگماتیزم

حه‌سه‌ن جودی

٢٣/ ٦ / ٢٠١٦

چەند سەرنجێك لەسەر وتاری ” ئایا بزوتنه‌وه‌ی ئه‌نارکیستی له‌ باشووردا بوونی هه‌یه‌؟ زاهیر باهیر ٩/٦/٢٠١٦ ” *

پاش خوێندنەوەی وتارەکە، کە به‌ پرسیاری ئایا (بزووتنه‌وه‌ی ئه‌ناركیستی له‌ باشووردا بوونی هه‌یه‌؟) دەستپێدەکات، لە ھۆشی مندا چەند سەرنجێک سەریانھەڵدا. بە دیتنی من سه‌ره‌تایه‌كی باشه، به‌ڵام كه‌مه‌،‌ بۆ قسه‌كردن له‌سه‌ر پرسێكی گرنگ و له ‌هه‌مانكاتدا په‌راوێزخراو. ئه‌م بابه‌ته‌ هێژای قسه‌ له‌سه‌ر كردنه‌. چونكه‌ ئه‌و  پرسیاره‌ هاوپێچیشه‌ له‌گه‌ڵ پرسیارگه‌لی وه‌ك : له‌ كۆی خۆرهه‌ڵاتی ناویندا چشتێك هه‌بووه‌ یان هه‌یه‌ ناوی ئه‌ناركیستی بێت.؟ مه‌گه‌ر له‌به‌شه‌كانی دیكه‌ی كوردستاندا بزووتنه‌وه‌ی ئه‌ناركیستی بوونی هه‌یه‌؟ ئه‌وه‌ی زۆر گرنگه‌؛ پێویستبوو پرسێكی دیكه‌ش به‌دوای ئه‌و پرسه‌دا هاتبایه‌: داخوا توانستیده‌ركه‌وتنی بزووتنه‌وه‌ یان ره‌وتێكی ئه‌ناركیستی هه‌یه‌؟

پێم وایه‌؛ مرۆڤ به‌ كرده‌ی ئه‌ناركیستیانه‌یه‌وه‌ له‌ مێگه‌لایه‌تیه‌وه‌ به‌ره‌و  مرۆڤبوون و كۆمه‌ڵگابوون هه‌نگاوی هه‌ڵهێناوه‌، ئه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگابوون له‌ مێگه‌لبوونیش جیا ده‌كاته‌وه‌، هه‌ر ته‌نیا رێكخسته‌بوونی كۆمه‌ڵگا له‌ چوارچێوه‌ی فۆرمه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان نه‌بووه‌، به‌ڵكو كرده‌ ئه‌ناركیستییه‌كانی تاكه‌كانیشی كۆمه‌ڵگابوونی ئافراندووه‌ و پێشیخستووه‌. دواتر كه‌ ده‌سه‌ڵاتدارێتی وه‌ك چڕبوونه‌وه‌ی هێزی پیاو و به‌دواشیدا هێزی چینێك فۆرمی وه‌رگرت، ئیدی ئه‌ناركیستی له‌ناواخنی هه‌موو بزووتنه‌وه‌ دژه‌ ده‌سه‌ڵاتدارییه‌كان وه‌ك ره‌وتێك، به‌ كاره‌كته‌ر و چه‌مك و كرده‌وه‌وه‌ زیندووێتی به‌ خۆی و به‌ ره‌وتی كۆمه‌ڵگابوون داوه‌.  بۆیه‌ ده‌سه‌ڵاتدارێتی چه‌نده‌ شه‌ڕ بووه‌ له‌گه‌ڵ فۆرمه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ سروشتییه‌كان له‌هه‌مانكاتدا شه‌ڕیش بووه‌ له‌گه‌ڵ ره‌وته‌ ئه‌ناركیستییه‌كاندا. ئه‌ناركیستی ئه‌وه‌نده‌ ئاوێته‌ی كۆمه‌ڵگا بووه‌، تا ئه‌و راده‌یه‌ی وه‌ك به‌شێك له‌ وزه‌ی دینامیكی كۆمه‌ڵگا یان زیندووێتی كۆمه‌ڵگا خۆی و كۆمه‌ڵگای به‌ زیندووێتی هێشتۆته‌وه‌ و له‌به‌رامبه‌ر به‌ ره‌وت و هێزه‌ ده‌سه‌ڵاتخوازه‌كان سه‌نگه‌ربه‌ند بووه‌. ته‌نانه‌ت سیسته‌مه‌ ده‌سه‌ڵاتدارییه‌كان تێكۆشانی كۆمه‌ڵگا ئازاد و ئازادیخوازه‌كانی به‌ ره‌وتی ئه‌ناركیستی (ئاژاوه‌گێڕی، ئیبلیسی، دژه‌ خودا، دژه‌ یاسا، دژه‌ سیسته‌م…هتد ) ناساندووه‌ و به‌ر نه‌فره‌تی خۆی داون‌ و ته‌نانه‌ت كۆمه‌ڵگاشی هانداوه‌ كه‌ دژی ئه‌و وزه‌یه‌ی دینامیكی زیندووی خۆی بوه‌ستێته‌وه‌.

ئیدی مێژووی مرۆڤایه‌تی له‌ رووێكیه‌وه؛‌ مێژووی ململانێی نێوان ره‌وته‌ ئه‌ناركیستییه‌كان و ره‌وته‌ ده‌سه‌ڵاتخوازه‌كان بووه‌.‌ مسۆگه‌ر له‌ ململانێی نێوان فۆرمی قوچكه‌یی ده‌سه‌ڵاتدارێتی و فۆرمه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی كۆمه‌ڵگادا ره‌وته‌ ئه‌ناركیستییه‌كان له‌به‌ره‌ی دژه‌ ده‌سه‌ڵاتدارێتیدا سه‌نگه‌ربه‌ند بوونه‌. ئه‌گه‌ر مرۆڤ زێده‌ڕۆیی نه‌كات ئه‌وا ده‌كرێ بگووترێ؛ سه‌ره‌تای هه‌موو بزووتنه‌وه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ دژه‌ ده‌سه‌ڵاتدارێتییه‌كان به‌ رۆحی ئه‌ناركیستی و له‌میانه‌ی چه‌مك و كرده‌ ئه‌ناركیستییه‌كانه‌وه‌ ده‌ستیپێكردووه‌ و پاشان فۆرمی رێكخسته‌یی كۆمه‌ڵایه‌تی وه‌رگرتووه‌. دواتر له‌گه‌ڵ تۆكمه‌بوونی رێكخسته‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان سه‌ره‌تا هه‌وڵی په‌راوێزخستن و پاشان ناشیرینكردن و به‌دواشیدا وه‌ده‌رنانی كاره‌كته‌ره‌ ئه‌ناركیستییه‌كان خۆی قاڵبگیر كردووه‌ و ئیدی خۆی خزاندۆته‌ ناو فۆرمه‌ ده‌سه‌ڵاتخوازه‌ قوچكه‌ییه‌كانه‌وه‌. وه‌ده‌رنانی ره‌وتی ئه‌ناركیستی له‌ هه‌ناوی كۆمه‌ڵگادا واتا وه‌ده‌رنانی زیندووێتییه‌ له‌ كۆمه‌ڵگادا، ئیفلیچكردنی به‌شێكی دینامیكی كۆمه‌ڵگایه‌. به‌بێ رۆحی ئه‌ناركیستی هه‌رجۆره‌ رێكخسته‌بوونێكی كۆمه‌ڵگا به‌ره‌و قوچكه‌ییبوون و قاڵبگه‌ری ده‌ڕوات. ئیدی وه‌ده‌رنانی رۆحی ئه‌ناركیستی و نیشاندانی به‌ حه‌رامزاده‌یی له‌لایه‌ن كۆمه‌ڵگاوه‌ واتا ئاراسته‌گرتنی كۆمه‌ڵگا به‌ره‌و باوه‌شی سیسته‌می ده‌سه‌ڵاتگه‌ری.

لێره‌وه‌؛ یه‌كه‌م كاردانه‌وه‌ی ئه‌ناركیستی ئه‌مجاره‌ له‌به‌رامبه‌ر به‌ فۆرمه‌ قاڵبگرتووه‌ داخراوه‌كانی خودی كۆمه‌ڵگایه‌‌، له‌به‌رامبه‌ر به‌ قاڵبه‌ هزرییه‌ دۆگماكانی كۆمه‌ڵگایه‌. له‌ بنچینه‌دا شه‌ڕی یه‌كه‌می ئه‌ناركیزم شه‌ڕه‌ له‌گه‌ڵ دۆگماتیزم. چ له‌نێو كۆمه‌ڵگا و چ له‌به‌رامبه‌ر به‌ ده‌سه‌ڵاتدا. ده‌سه‌ڵات بۆخۆیشی وشكترین فۆرمی دۆگمایه‌ و به‌رهه‌می دۆگماتیزمه‌. هه‌موو ئایدیۆلۆژییه‌ دۆگماتیكه‌كان مه‌حكومن به‌وه‌ی ببنه‌ ئایدیۆلۆژیای ده‌سه‌ڵاتدارێتی.   ‌

كه‌واته‌ ئه‌ناركیزم هه‌ر ته‌نیا ره‌وتێكی دژه‌ ده‌سه‌ڵات نییه‌، به‌ڵكو له‌ بنچینه‌دا ره‌وتێكی دژه‌ دۆگماتیزمه‌. ئه‌ناركیزم هه‌ر ته‌نیا ره‌وتێكی دژه‌ ده‌سه‌ڵاتدارێتی نییه‌، به‌ڵكو پارادیمێكی بیركردنه‌وه‌ و ژیان و چالاكییه‌. پێكهاته‌یه‌كی گرنگی هووشتنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگای سروشتییه‌. بۆ ئه‌وه‌ی پرۆسه‌ی كۆمه‌ڵگابوون نه‌بێته‌ پرۆسه‌ی له‌قاڵبدانی كۆمه‌ڵگا، بۆ ئه‌وه‌ی رێكخسته‌بوون نه‌بێته هۆی تێكدانی سروشتی گه‌شه‌سه‌ندوویی و گۆڕانكاری به‌رده‌وامی كۆمه‌ڵگا و به‌دوایدا ‌هاوسه‌نگی خۆی له‌ده‌ست نه‌دات، ره‌وته‌ ئه‌ناركیستییه‌كان (به‌ كاره‌كته‌ر و چه‌مك و چالاكییه‌وه‌) ره‌وتی ژیانیین و پارسه‌نگی هاوسه‌نگڕاگرتنی پرۆسه‌ی كۆمه‌ڵگابوونن.

له‌م روانگه‌یه‌وه‌ پێم وایه‌؛ كۆمه‌ڵگا نییه‌ بێ ره‌وتی ئه‌ناركیستی بێت. واتا له‌هه‌ر كۆمه‌ڵگایه‌دا و له‌هه‌ر قۆناخ و دۆخێكی خۆیدا كاره‌كته‌ر و چه‌مك و چالاكی ئه‌ناركیستیانه خۆی نمایش ده‌كات‌. چه‌نده‌ ئه‌و ره‌وته‌ هاوكاتی پرۆسه‌ی رێكخسته‌بوون خۆی به‌ زیندوویی هێشتبێته‌وه‌ ئه‌وه‌نده‌ كۆمه‌ڵگا زیندوو بووه‌ و ئه‌وه‌نده‌ش توانیویه‌تی له‌به‌رامبه‌ر به‌ سیسته‌می ده‌سه‌ڵاتدارێتی سه‌نگه‌ربه‌ند بێت. له‌مه‌دا ده‌خوازم ئه‌وه‌ بخه‌مه‌ڕوو كه‌ ئه‌ناركیستی و رێكخسته‌بوونی پێكهاته‌‌كانی كۆمه‌ڵگا له‌ناو یه‌ك و ئاوێته‌ی یه‌كن و له‌هه‌مانكاتیشدا هاودژی یه‌كتریشن و به‌بێ یه‌كتر واتایان كه‌مده‌بێته‌وه‌ و بوونێتیان لاواز و بێ به‌رگه‌ ده‌بن. ئه‌وه‌ی پێی ده‌گووترێت “دینامیكی زیندووی كۆمه‌ڵگا” له‌ دوو دۆخدا دێته‌دی: یه‌كه‌میان؛ چه‌نده‌ ئه‌ناركیستبوون و رێكخسته‌بوون له‌نێو ئاوێته‌یی و دژبووندا له‌نێو پێكداخشان (احتكاك)ی پۆزه‌تیڤ دان. دووه‌میشیان چه‌نده‌ له‌به‌رامبه‌ر به‌ سیسته‌می ده‌سه‌ڵاتدارێتی له‌نێو پێكداخشانی نێگه‌تیڤ دان.

بۆیه‌ كۆمه‌ڵگای باشووریش بێ ئه‌و ره‌وته‌ نه‌بووه‌ و ئێستاش بێ ئه‌و ره‌وته‌ نییه‌. به‌ڵام چۆن؟ كێشه‌كه‌ له‌وه‌ دایه‌ به‌ گشتی هێشتا تاوتوێی ره‌وتی خۆرهه‌ڵاتیانه‌ی ره‌وتی ئه‌ناركیستی نه‌كراوه‌ كه‌ چ كاره‌كته‌ر و چه‌مك و چالاكییه‌ك بووه‌ و هه‌یه‌؟! ئه‌مه‌ بۆ كوردستان و به‌تایبه‌تتر بۆ باشووری كوردستانیش هه‌ر وه‌هایه‌. راسته‌ بیرمه‌ندان له‌ خۆرئاوا ره‌وتی ئه‌ناركیستیان خزانده‌ نێو لێتۆژینه‌وه‌ هزری و فه‌لسه‌فییه‌كان و ره‌هه‌نده‌كانیانی لێكدایه‌وه‌ و ئیدی به‌دوایدا ئه‌ناركیستی خۆی گه‌یانده‌ چه‌مك و كاره‌كته‌ر و جوڵه‌ی دیاریكراو و چوارچێوه‌یه‌كی هزری به‌نێوی (ئه‌ناركیزم)ه‌وه‌ وه‌رگرتووه‌. به‌ڵام ئه‌مه‌ دۆخێكه‌ زیاتر مۆركی جڤاكی خۆرئاوایی وه‌رگرتووه‌ و به‌رهه‌می جڤاكی نێو مۆدێرنیته‌ی سه‌رمایه‌دارییه‌ له‌ خۆرئاوا. واتا ڤێرژنێكی خۆرئاوایی ئه‌ناركیزمه‌. ئه‌ی ڤێرژنه‌ خۆرهه‌ڵاتییه‌كه‌ی كوا؟ وێڕای گووتنی ئه‌و راستییه‌ سه‌باره‌ت به‌ ئاراسته‌ و ڤێرژنه‌ خۆرئاواییه‌كه‌ی ره‌وتی ئه‌ناركیستی، به‌ڵام خۆ ئه‌ناركیزم هه‌ر ته‌نیا به‌رهه‌می جڤاكی خۆرئاوایی نییه. ئه‌گه‌ر وا بیربكه‌ینه‌وه‌ ئه‌وا پێم وایه‌ ده‌كه‌وینه‌ ژێر كاریگه‌ری ناوه‌ندگه‌ریی (سه‌نترالیزم)ی خۆرئاواییه‌وه‌، كه‌ خۆی له‌خۆیدا ئه‌و ناوه‌ندگه‌راییه‌ به‌رهه‌می ئه‌و مۆدێرنیته‌یه‌یه‌ كه‌ ئه‌ناركیزمی خۆرئاوایی له‌به‌رامبه‌ردا ده‌ركه‌وتووه‌.

به‌ كورتی؛ ئه‌ناركیستی وه‌ك ره‌وتێكی جوڵه‌داری نێو جڤاكه‌ زیندووه‌كان، له‌ جڤاكه‌كانی خۆرهه‌ڵات و له‌ جڤاكی باشووریشدا ده‌كرێ سیما و تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی ده‌ستنیشان بكرێ و هه‌وڵی دیتنه‌وه‌ی كاره‌كته‌ر و چه‌مك و چالاكییه‌كانی بدرێت. چونكه‌ ئه‌م جوگرافیایه‌ و كۆمه‌ڵگاكانی ناوه‌ند و بێشكه‌ی دۆگماتیزمه‌. خۆ ناكرێ دۆگماتیزم هه‌بێ و دژه‌كه‌ی نه‌بێ؟!! ره‌نگبێ له‌ داهاتوودا ده‌رفه‌تی قسه‌ و باسی زیاتر بره‌خسێ و زیاتر مانیفێست بكرێ.

له‌ كۆتاییدا؛ ئه‌مه‌ هه‌ندێك سه‌رنج بوون، كه‌ ده‌كرێ بۆ من سه‌ره‌تایه‌كی بچووك بێت بۆ ئه‌گه‌ری قسه‌كردنی زیاتر سه‌باره‌ت به‌ ئه‌ناركیزم و ئه‌ناركیستی و رۆحه‌ زیندووه‌كه‌ی نێو كۆمه‌ڵگای مرۆیی.

——————————————

*                    http://zaherbaher.com

 

Advertisements

پاشکۆ *

دانییل غیرین
و. له‌ عه‌ره‌بییه‌وه‌: سه‌لام عارف

شۆڕشی ئایاری ١٩٦٨** تێسره‌وانێکی توندی ڕاماڵ بوو، کە  گه‌نجان به‌رپایانکرد، تەنیا گه‌نجانی خوێندکار نه‌بوون،بەڵکو ئەوە گه‌نجانی کرێکاریش بوون، که‌  هاتبوونە بەر‌ده‌م ھاوەڵ و ھاوڕێ خوێندکاره‌کانیان‌، ئه‌وان هه‌ردوولا، چ له‌ زانکۆ وچ له‌ کارگه‌ که‌وڵده‌کران دیکتاتۆریی گەوران و مامۆستایان و خاوه‌نکاران و بەرپرسانی سه‌ندیکاکان بە به‌ر ڕه‌خنه‌درا، ئه‌و ته‌قینه‌وه‌یه‌ به‌شێوه‌یه‌کی چاوه‌ڕواننه‌کراو، تا ڕاده‌یه‌ك ئازادیخوازانە بوو.

ئه‌و شۆڕشه‌ تەنیا ڕه‌خنه‌گرتن نه‌بوو له‌ کۆمەڵی بۆرژوازی، ڕه‌خنه‌ش بوو له‌ کۆمونیزمی پاش ستالین، ساڵ دوای ساڵ له‌ بواری زانکۆییدا قوڵتر ده‌بوه‌وه‌، به‌تایبه‌تی پاش ئه‌و جه‌نگه‌ی که‌ کۆمه‌ڵه‌ی  سیتوانیستەکان ( الوضعانیة – SITUTIONNIST )*** دژی هه‌ژاری له‌نێو خوێندکاران به‌رپایکرد، ئه‌و جه‌نگه‌ بوو به‌ بانگه‌واز بۆ  بزوتنه‌وه‌ی خوێندکارانی زۆر وڵات، به‌ تایبه‌تی ئه‌ڵمانیا، کاری ڕاسته‌وخۆ بوو به‌ چه‌کی ده‌ستی، بۆ ڕێگه‌ ناڕه‌وا په‌نایده‌برد، جێگه‌ی کارکردنه‌کانی داگیرده‌کرد، به‌ توندوتیژی شۆڕشگێڕانە وه‌ڵامی توندوتیژی کۆنخوازیی ده‌دایه‌وه‌، به‌بێ هیچ ڕاڕایی و سڵکردنەوەیەك به‌ هه‌موو بیروباوه‌ڕ و پێکهاته‌یه‌کی پێشودا پێداچوونەوە و هەڵسەنگاندنی دەکرد، مۆنۆلۆجیی مامۆستایی**** ڕه‌تکرده‌وه‌، هه‌روه‌ها ڕه‌تکردنه‌وه‌ی دارایی خاوه‌نکار، ڕاده‌یه‌کیشی بۆ له‌خۆباییبوون و شه‌یدایی لووتبه‌رزانە دانا، بۆ گفتوگۆی ده‌نگه‌ جیاوازه‌کان و په‌یوه‌ندییه‌کانی نێوان خه‌ڵك چه‌ند حه‌فته‌یه‌ك تاقیکردنه‌وه‌یه‌کی درەوشاوە دیموکراتی به‌رقه‌رارکرد، کۆبوونەوە و یەکتردیتنەکان هێنده‌ زۆر بوون له‌ ژماردن نه‌ده‌هاتن، شۆڕش به‌ که‌یفێکی زۆره‌وه‌ له‌و کۆبوونەوە و یەکتردیتنانەدا له‌ گۆزه‌ی ئازادی ده‌خوارده‌وه‌، له‌ گۆڕه‌پانه‌ گشتییه‌کاندا هه‌موو که‌س به‌ ئازادی بیرۆکە و بۆچوونەکانی خۆی  ده‌رده‌بڕین، گۆڕه‌پانه‌کان بووبوون به‌ پۆلی ڕاسته‌قینه‌ی خوێندن، هاتوچۆ وه‌ستابوو، یاخیبووان و ڕه‌تکه‌ره‌وه‌کان له‌ قەراخی شه‌قامه‌کاندا به‌ قوڵی و به‌ ئاشکرا سه‌رقاڵی باسکردنی ستراتیجی جه‌نگی داهاتوو بوون، گۆڕه‌پانه‌کان و ڕاڕه‌وه‌کانی “سۆربۆن” بووبوون به‌ شانه‌کانی شۆڕش، هه‌موو که‌س ده‌یتوانی سەربکێشێتە ئەو شوێنانە، ته‌وژم و ئاراستە‌ شۆڕشگێڕه‌کان مینبه‌ری خۆیان هه‌بوو، ده‌یانتوانی به‌ ئازادی بانگه‌واز و ئه‌ده‌بیاتی خۆیان بڵاوبکه‌ته‌وه‌.

له‌و که‌شه‌ ئازادییه‌ سەپێندراوه‌دا ئازادیخوازه‌کان توانیان له‌ قاوغه‌ کۆنه‌که‌ی خۆیان بێنه‌ ده‌ره‌وه ‌و شانبه‌شانی مارکسیستە‌کان بجه‌نگن، هه‌رچه‌نده‌ مارکسیستەکان‌ ده‌سه‌ڵاتخواز بوون،به‌ڵام ئازادیخوازه‌کان ئەوەیان پشتگوێخست، دوور له‌ ئاوەزی دوژمنایه‌تی له‌ شانی ئەوان ده‌جه‌نگان، له‌و  قۆناخه‌دا جیاوازییه‌کانی ڕابوردوو پشتگۆێخرابوون،له‌و قۆناخه‌دا دوور لە گیانی کێبڕكێ و پێشڕه‌وخوازیی  هه‌موو شتێك ملکه‌چی یەلگرتن و پشتگیری و برایه‌تی بوو دژی دوژمنی هاوبه‌ش، دوور لە گیانی کێبڕکێکاری و پێشڕه‌وخوازیی‌، ئاڵا سوورو ڕه‌شه‌کان و ئاڵا سووره‌کان له ‌شانی یه‌کدی هه‌ڵکرا بوون و ده‌شه‌کانه‌وه‌.

هه‌موو ده‌سه‌ڵاتێك له‌ژێر خاكنراو کرایه‌ نیشانه‌ی تیروتوانج و گاڵته‌جاڕی، ئه‌فسانه‌ی “پیری ئه‌لیزه‌”‌ هه‌ڵوه‌شێنرایه‌وه‌، سه‌رۆککۆماری فه‌ره‌نسی، واته‌ “دیگۆل” که‌ به‌ڕێز و مایه‌ی گرنگییپێدان بوو، کرایه‌ کاریکاتۆر و قه‌شمه‌ری،  “دیگۆلی فه‌وزا” بە ئەو دەگوترا ***** به‌ هه‌مان ئاواز به‌ بێده‌نگی و نەدیدەگرتنێکی کوشنده‌ ئاشی جه‌نه‌بازیی په‌رله‌مانی “په‌رله‌مانی فه‌ڕه‌نسی” سوک و قێزه‌ون و ئینکارکرا ؛ درێژتریین ڕێپێوانی خوێنکاران به‌نێو پاریس ئه‌نجامدرا، کاتێك ئه‌و ڕێپێوانه‌ گه‌یشته‌ به‌رده‌می کۆشکی “بۆربۆن” واته‌ باره‌گای “په‌رله‌مان” ئاوڕی لە ئەو نه‌درایه‌وه‌، وه‌کو ئەوەی بوونی نه‌بێت‌، هیچ  و هیچ به‌هایه‌کی نەبێت.‌

ئایاری ١٩٦٨ی مه‌زن بۆ ماوه‌ی چه‌ند حه‌فته‌یه‌ك، واژه‌یه‌کی دڵڕفێنی جادوویی له‌ به‌شه‌کانی خوێندن و کارگه‌کان  ده‌نگیدایه‌وه‌، ده‌رباره‌ی ئه‌و واژه‌یه‌ گفتوگۆیه‌کی بەردەوام دەکرا و ده‌گه‌ڕێندرایه‌وه‌ بۆ ساڵانی ڕابوردوو و لەتەك شیکارییه‌کان و تاقیکردنه‌وه‌کانی سه‌رده‌م گرێده‌درا‌، ئه‌و واژه‌یه‌ “خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری” بوو، ده‌رباره‌ی ئەزموون‌ی هه‌ره‌وه‌زییه‌کانی ئیسپانیای ١٩٣٦ گفتوگۆیه‌کی زۆر دەکرا، ئێواران کارگه‌ران ده‌هاتن بۆ زانکۆی “سۆربۆن”، تا ئه‌و چاره‌سەرییه‌ فێربن و بۆ جێگه‌ی کار و پیشه‌کانیان بیگۆێزنه‌وه‌، هه‌رچه‌نده‌ مانگرتنه‌کان ئامێره‌کانی که‌فته‌کار کردبوو، بەڵام شۆڕشی ١٩٦٨ نه‌یتوانی “خۆبه‌ڕێوە‌به‌ری”  کردەییبکاتەوە و له‌ لێواری کاردا وه‌ستا، سەرەڕای ئه‌وه‌ش که‌ “خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری” ناحه‌زی زۆربوو، ڕه‌خنه‌یه‌کی زۆری لە ئەو ده‌گیرا، به‌ڵام توانی لەنێو‌ هۆشی خه‌ڵکی جێگه‌ی خۆی بکاته‌وه‌، جارێکی دیکە دره‌نگ یا زوو سه‌رهه‌ڵده‌داته‌وه‌.
————–
* وەرگیراو لە په‌ڕتووکی (التحرریة من العقیدة الی الممارسة) دانییل غیرین

** مەبەست ڕووداوەکانی‌ شۆڕشی ١٩٦٨ی فه‌ره‌نسەیه‌، شۆڕشی خوێنکاران، چه‌پڕه‌و، ئازادیخواز، به‌ ئاڕاسته‌یه‌کی پێشکه‌ورنخواز، کاریگه‌ریه‌کی مه‌زنی لەسەر بیر و باوه‌ڕی باو، که‌ له‌ کۆمەڵی فه‌ره‌نسی ئه‌ستوور ڕه‌گیداکوتیبوو، بیر و باوه‌ڕه‌کانی مارکس و باکۆنین  بزوێنه‌ری سه‌ره‌کیبوون، بەبێ گومان له‌ته‌ك ئه‌وانیشدا  شۆڕشگێڕه‌کانی دیکە – گیڤارا- ماو – لینین. و.ع

***الوضعانیة‌ ؛ بزوتنه‌وه‌یه‌کی چه‌پڕه‌وی په‌ڕگیر بوو‌، دژی بنه‌مای پێکهاته‌کانی کۆمەڵی باو بوو‌، له‌سه‌ر ئه‌وه‌ جه‌ختیده‌کرده‌وه‌، که‌ کۆی دامه‌زراوه‌کان له‌ جێبه‌جێکردنی سه‌رمایه‌داری به‌شدارن ، داوای ژیانه‌وه‌ی به‌هاکانی شیعر و سه‌فاهه‌ت و برایه‌تی و سۆسیالیزمی ده‌کرد. و.ع

**** لێره‌دا مه‌به‌ست له‌ گوتنه‌وه‌ی وانه‌کانه‌، یان خوێندن و فێرکارییه‌، به‌بێ به‌شداری خوێندکاران. و.ع

***** گه‌مه‌کردنه‌ به‌ وشه، چونکە‌ “دیگۆڵ” وشه‌ی ئاژاوەی به‌کاربردووه‌ و گوتویه‌تی “به‌ڵێ چاکسازی، نه‌ك بێسەرەوبەرەیی، بەرانبەر بە ئەو شۆڕشی ١٩٦٨ وه‌ڵامی به ئەو‌ داوه‌ته‌وه‌ ” به‌ڵێ بێسەرەوبەرەییە‌، لەبەرئەوەی کە‌  نوێنه‌رایەتی سمبۆله‌کانی سیستمی بۆرژوازی سه‌رمایه‌داری ناکات ” و.ع

SYRIA: Syria’s forgotten revolutionaries: an interview with Leila Al-Shami

SYRIA: Syria’s forgotten revolutionaries: an interview with Leila Al-Shami

rsz_screen_shot_2015-10-07_at_30630_pm     June 22, 2016, Source: bookwitty

Patrick Ward

In 2011 the Arab Spring swept the Middle East and North Africa. Millions of people rose up against dictatorships across the region, toppling governments in Egypt, Tunisia and Yemen, with the Libyan regime also falling following Western intervention. Among the countries in which revolution seemed to be on the cards was of course Syria. But, five years later, the country is in turmoil, with President Bashar Al-Assad clinging to the power he has left with the backing of the military might of Russia, Iran, Hezbollah and others. Facing them are reactionary Islamist forces such as Islamic State/Daesh and Jabhat Al-Nusra. The situation looks increasingly hopeless, and it is generally portrayed in the media as a battle between equally horrific forces, with ordinary people reduced to spectators desperately attempting to avoid barrel bombs or making terrifying journeys out of the country as refugees.

But there is a side to the story that is often overlooked – that of the continued resilience and self-organisation of Syrians resisting both the regime and groups like ISIS. This is the subject of Burning Country: Syrians in Revolution and War by Leila Al-Shami and Robin Yassin-Kassab, a comprehensive account of Syria’s recent history told often through the stories of people on the ground.

I spoke to Al-Shami about why contesting the prevalent narratives on Syria is so important.

Why did you write Burning Country?

There was a lot being written about Syria, a lot being written about Syrians, but very little that actually spoke to Syrians and asked them how they themselves define what’s happening in their country. So we really wanted to bring Syrian voices to the forefront, and to speak with people who had been involved in the revolution and see how they felt, to hear their story and to enable other people to hear their story.

I think in general a lot of the narrative on Syria, whether it’s been through people writing books or through mainstream journalism, has been looking at Syria either through a humanitarian lens or through an extremist lens. So, really wanting to see Syrians as either victims or terrorists, but not really wanting to see Syrians as agents of change.

Many people seem to think that the situation in Syria is simply too complicated to understand. Why do you think that view has become so common?

I think that a lot of mainstream journalism, which people depend on for a lot of their information on Syria, has been extremely poor. By focusing on issues such as the humanitarian crisis or the extremism, what people are getting are symptoms rather than causes. So people do not feel, often, that they have a real understanding of why this happened or what the dynamics on the ground are. For example, if you are looking at the refugee crisis only through a humanitarian lens, you are not looking at the causes of the refugee crisis. It’s going to be very difficult to find a solution, because there isn’t a humanitarian solution to a political problem.

One argument that comes across very strongly in your book is that there’s been a level of misinformation about the situation – of a regime that’s hated by the United States on the one side and on the other side you have forces like Daesh/ISIS and Al-Nusra, supported by Saudi Arabia, Turkey etc. That seems to have become quite a dominant idea in sections of the left, for example.

I think a huge problem is people coming to the Middle East through a pre-2011 paradigm, and they are trying to interpret things as they interpreted struggles that happened in the Middle East before. But of course the whole region changed radically in 2011 when there were transnational uprisings from Egypt to Bahrain to Yemen, all across the region.

This has been hugely problematic, because there is this very dominant narrative in sections of the left that the regime is a resistance regime, but this narrative doesn’t match reality. It doesn’t explain the role of the Assad regime, of Assad the father in Lebanon, the massacres of Palestinians in the Lebanese camps that occurred during the 1980s. It doesn’t explain why Bashar Al-Assad worked with the Americans for the extraordinary renditions, when the Americans were handing over suspected terrorists to the Syrian regime basically for torture by proxy. That was throughout the war on terror.

This resistance narrative has persisted, but the thing is that the regime has used this resistance narrative to build popular support, and it did manage to do that both within Syria and across the wider Arab region because it was speaking the same kind of anti-Western, anti-Zionist rhetoric, which was in line with popular sentiment on the street. But a lot of this rhetoric was really to justify internal repression.

For example, you have the emergency law that was put in place, which was ostensibly because Syria was at war with Israel. But really that was the war which suspended all the constitutional rights of Syrian citizens and greatly empowered the security forces, so that was the law that was used to round up and detain dissidents to take them to military courts. But at the same time, the borders with Israel remained quiet, there weren’t serious efforts to liberate the occupied Golan, for example. The Syrian borders with Israel were quieter, more peaceful even than borders that had peace deals with Israel, such as Egypt and Jordan. So the resistance narrative doesn’t match up.

And there is absolutely no evidence whatsoever that the Saudi regime or the Turkish regime are funding Daesh, and it seems highly unlikely that they will. If you look at Daesh’s statements, one of its main targets is to bring down the Saudi regime. I think it’s certainly the case that individuals in Saudi Arabia have sent money to Daesh, and Saudi Arabia until fairly recently has played a very negative role in not clamping down on those financial transfers to Daesh from citizens within its territory. But I don’t see any evidence that the Saudi regime itself is funding Daesh, there is enough we can criticise the Saudi regime for without making stuff up.

What has been the role of the United States in supporting forces hostile to the regime?

The United States support for Free Syrian Army militias on the ground has never really been any more than rhetoric. It’s never really given any serious support to them. The main thing that opposition fighters on the ground need is heavy anti-aircraft weapons to defend communities from air force attacks, which are the main cause of civilian deaths inside Syria. The Americans have never sent in those anti-aircraft weapons and their most significant military intervention has actually been to veto other countries from sending in those weapons to FSA fighters. Some things have gone in, lighter weapons, a lot of things like night vision goggles have gone in, but that’s not what these groups need. And also with the weapons that have been going in, it sometimes seems designed to pressure Assad to the negotiating table, to create a stalemate. Some gains will be made as a consequence of that in the battle field, and then the weapon supply dries up, so there’s always this small gains being made, the weapons dry up and then of course the regime makes gains. So it seems that this stalemate is just maintained much of the time.

That seems in stark contrast to the way Russia and Iran are giving support to the Assad regime.

The regime has massive amounts of financial and military support from its backers, both Russia and Iran. There should be strong sanctions on countries sending weapons to the regime.

Where does this leave the revolution, and the self-organisation of those besieged from all sides?

Communities have had to self-organise for survival because as the state’s collapsed in large parts of the country or has been pushed out. People have had to come together to keep life functioning in those areas. And I think this is one of the really remarkable things about the Syrian revolution and the untold story is how people are creating alternatives to authoritarianism in these immensely challenging circumstances when they are being bombed by their own government, they are being bombed by foreign governments, they are under attack from Islamic extremists, they are being starved, they are being gassed. But they are also trying to create ways of organising which are democratic, which is much more community-based, to keep their communities being able to stay in those areas.

In the book you mention how a number of ideas, such as Islamism and anarchism, are part of the debates in how these communities should be organised.

There are so many different ideas going around, and that’s the result of the revolutionary situation. People are really discussing and debating and trying out new ways of organising and new ideas. The self-organised communities are under threat not only from the regime but also by Islamist extremist groups, and in some areas there has been a power struggle, around the councils and within the communities as other groups have also tried to impose structures on the people. Today in Idlib it was the 85th day of protests against Jabhat Al-Nusra in Marat Numan, so the people have been very clear that they don’t want Jabhat Al-Nusra to stay in Marat Numan. They are very clear that they do not want to replace one authoritarian system with another. Idlib is under very heavy bombardment at the moment from the regime, and by Russia, and it’s exactly to destroy these self-organised and democratic communities. They are not ISIS, they are not these extremist groups, they are FSA militias and self-organised communities.

What’s the best way of offering solidarity to the Syrians?

There are serious humanitarian issues that need to be addressed, there are still many communities in Syria which are under siege. The UN set the deadline of 1 June to airdrop to these communities, and that’s deadline’s passed and there’s been no airdrops. Now the UN is saying that it’s wanting permission from the regime, the people responsible for the siege of these communities, to access those areas. Today in Daraya they’ve actually sent in some aid, and what they’ve sent are mosquito nets while the people are starving, it’s an absolutely desperate situation and I think one very important form of solidarity is to call on the UN to call on those governments to ensure that aid gets to those areas.

But we can’t do this all through a humanitarian lens, there has to be a political solution to this problem, there has to be a real and meaningful peace process which is inclusive, and ultimately has representatives from the ground included in it.

In terms of solidarity, there hasn’t been much visible solidarity with Syria and I think that’s hugely problematic that that’s been the case. I think it’s amazing that at the moment when you’re having this massive slaughter, this constant bombardment, there aren’t people in their thousands, in their millions out on the street calling for it to stop.

Is that something that people feel betrayed over?

Of course they feel betrayed over it, and I’m sure they are no longer waiting for solidarity from the outside world, I think those days have long gone.

Do you have hope that the regime will fall, and that something somehow positive can come afterwards?

In many ways the regime has already fallen, because it is completely reliant on foreign powers for survival. It is completely dependent on Iranian and Hezbollah, and Shia militias from Iraq and from Afghanistan and from all over, for ground forces, and on the Russian air force. It’s not managing to take and control territory, and it’s unlikely that it’s going to be able to take back the massive sections of the country which it’s now lost. But I don’t see any quick solutions to this problem. I can’t predict what the future will be, I’m fearful that there will be some kind of partition scenario, some kind of imperial carve-up imposed from outside, it’s so difficult to tell.

But what I would be fairly certain of is that I think that throughout the region the return to the security state is not going to be something which is going to happen. I think the region has changed dramatically and that we’re in a long process of change.

کورته‌یه‌ك ده‌رباره‌ی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری*

دانییل غیرین
و. له‌ عه‌ره‌بییه‌وه‌: سه‌لام عارف

تێکشکانی شۆڕشی ئیسپانی، هزری ئازادیخوازی له‌ قه‌ڵا تاقانه‌که‌ی بێبه‌شکرد ، ئه‌و تێکشکانه‌ بارێکی گرانبوو، به‌ڵام له‌ته‌ك ئه‌وه‌شدا هزری ئازادیخوازی به‌ په‌رشوبڵاوی و که‌مێکیش به‌نائومێدییه‌وه‌ سه‌رفرازبوو، تاڕاده‌یه‌کیش بڕوای به‌خۆی نه‌مابوو، له‌ڕاستیدا حوکمی مێژوو، حوکمێکی ڕه‌ق و بێبه‌زه‌ییانە بوو، له‌ هه‌ندێك لایه‌نیشه‌وه‌ نادادپه‌روه‌رانه‌ بوو، چونکه‌ ئازادیخوازی ‌هۆی سه‌ره‌کی ئه‌و تێکشکانه‌ نه‌بوو، سه‌رکه‌وتنه‌کانی فرانکۆ له‌وێوه‌ سه‌رچاوه‌یان نه‌گرتبوو، هەرچەندە که‌ هه‌ره‌وه‌زییه‌کان له‌ بارێکی زۆر ناهه‌مواردا سه‌ریانهه‌ڵدا، کەچی زۆر ئه‌نجامی پۆزه‌تیڤیان ‌لێکه‌وته‌وه‌ ‌، ئه‌و ئه‌نجامانه‌ نه‌ناسراوبوون، بێکەڵککرابوون، تاوانبارکرابوون، له‌ته‌ك تێپه‌ڕبوونی ساڵه‌کاندا سۆسیالیزم،دوای قوتاربوونی له‌ پێشبڕکێکاری سه‌ره‌کی، واته‌”ئازادیخوازی”، وه‌ك سه‌رۆکی دونیا مایه‌وه‌.

سه‌رکه‌وتنه‌ سه‌ربازییه‌کانی یه‌کێتی سۆڤیه‌ت به‌سه‌ر هیتله‌ر، ساڵی ١٩٤٥ گومانان لێنه‌ده‌کرا له‌سه‌ر ئاستی ته‌کنیکی مه‌زن بوون، به‌ڵام ئه‌و سه‌رکه‌وتنانه‌ کاتی بوون، له‌ به‌رژه‌وه‌ندی سۆسیالیزمی ده‌وڵه‌تچی به‌ خێروبه‌ره‌که‌ت شکانه‌وه‌، به‌ڵام له‌ته‌ك ئه‌وه‌شدا، خێرا به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ی زیاده‌ڕۆییه‌کانی ئه‌و سیستەمه‌ سه‌ریهه‌ڵدا، به‌ واتایه‌کی دی بیرۆکه‌ی دژ به‌ ناوه‌ندێتی ده‌وڵه‌تچی سه‌ریهه‌ڵدا، ده‌رخرا که‌ ئیفلیجکه‌ره‌، پێویسته‌ نه‌رمونیانتر بێت، یه‌که‌ به‌رهه‌مهێنه‌ره‌کان سه‌ربه‌خۆبن، گه‌ر کارگه‌ران سه‌ربه‌خۆبن و خاوه‌نی قسە‌ی خۆیان بن، باشتر کارده‌که‌ن، له‌ یه‌کێك له‌و وڵاتانه‌دا که‌ ژێرده‌سته‌ی ) ستالین (بوون، دیارده‌یه‌ك سه‌ریهه‌ڵدا، که‌ له‌ زمانی پزیشکیدا پێیده‌وترێت “تەنە دژه‌کان”، ئه‌و وڵاته‌ یوگۆسلاڤیا بوو، هه‌رچه‌نده‌ یوگۆسلاڤیا ده‌سبه‌سه‌ر بوو، به‌ڵام ده‌ستدرایه‌ پیاداچوونەوە ‌و هه‌ڵسه‌نگاندنی نووسینه‌کان و ئه‌و بیر و باوه‌ڕه‌ نه‌گۆڕانەی‌، که‌ خۆیان له‌ خۆیاندا دژه‌ ئابووریی بوون، بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ش ده‌ستکرا به‌ گه‌ڕان به‌دوای پێغه‌مبه‌ردیده‌ شاراوه‌کانی (پرۆدۆن) و خرانه‌ڕوو، هه‌روه‌ها خستنه‌ڕووی هه‌ندێك بازنە ئازادیخوازی (zones libairtaire) نه‌ناسراوی هزری (مارکس) و(لینین) دۆزرانه‌وه ‌و به‌قووڵی شرۆڤەی لەنێوچوونی ده‌وڵه‌ت خرایه‌ڕوو، ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ له‌وێ نه‌ك هه‌ر له‌ناونه‌براو، به‌ڵکو له‌ موفره‌داته‌ ڕامیارییه‌کانیشدا، کرابوو به‌ واژه‌یه‌کی پیرۆز و په‌رستگه‌ئاسای پووچه‌ڵ، به‌و چه‌شنه‌ ئه‌و پرسه‌ گه‌ڕێنرایه‌وه‌ بۆ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ کورته‌‌، که‌ بۆ‌لشه‌فیزم و دیموکراسی خواره‌وه‌ له‌یه‌کده‌چوون، واته‌ سه‌رده‌می “ئه‌نجومه‌نه‌ کرێکارییه‌کان/ السوڤیتات” ئه‌و ماوە کورتە‌‌، که‌ سودمه‌نده‌کانی سه‌رده‌می ئۆکتۆبه‌ر سودیان لێ وه‌رگرت و دواتر له‌بیرخۆیان برده‌وه‌، ئه‌و واژه‌یه‌ش واته‌ “ئه‌نجومه‌نه‌ کرێکارییه‌کان” سه‌روبه‌ر پڕ به‌پێستی خۆبه‌ڕێوه‌به‌رییه‌، هاوکات ئاگایی و سه‌رنج گه‌ڕێنرایه‌وه‌ بۆ لای کۆڕه‌ کرێکاییه‌کانی کارگه‌کانی ئه‌و سەرده‌مه‌، که‌ تووشی په‌تای شۆڕش بووبوون، جگه‌ له‌وه‌ گه‌ڕاندنه‌وه‌ی به‌ ئاگایی بۆ لای کۆڕه‌کانی ئیتالیا و ئه‌ڵمانیا و هه‌نگاریا.

له‌و باره‌یه‌وه‌ نوسه‌ری ئیتالی (ڕۆبێرتۆ گویدوچیچی Roberto Guiducici له‌ گۆڤاری Argument ده‌پرسێت و ده‌نووسێت “ستالینزم له‌به‌ر هه‌ندێك هۆ بیرۆکه‌ی کۆڕه‌کانی خنکاند، ئایا ده‌توانرێت ئه‌و بیرۆکه‌یه‌ بگه‌ڕێنرێته‌وه‌”

جه‌زائیر دوای ڕزگاربوونی له‌ داگیرکه‌ر،سه‌رکرده‌ نوێکان ده‌ستیاندایه‌‌ دامه‌زراوه‌کردنی هه‌موو ئه‌و سامانانه‌، که‌ جوتیاران و کرێکاران خۆبه‌خۆیی داگیریانکردبوون، ئه‌و سامانانه‌ ڕه‌واکران، بۆ به‌ دامه‌زراوه‌کردنیان نموونه‌ی یوگۆسلاڤیا گیرایه‌به‌ر، مه‌رجی سه‌ره‌کی خۆبه‌ڕێوه‌بەریی ئه‌وه‌یه‌، ده‌بێت باڵه‌کانی نه‌قرتێنرێت، وێنه‌ی هه‌ره‌وه‌زییه‌کانی ١٩٣٦- ١٩٣٧ی ئیسپانیا، ده‌بێت ئاراستەی دیموکراتیی و ئازادیخوازانە بێت، تا بپەرژێته‌ سەر ده‌ستخستنی ئابووریی له‌لایه‌ن خودی به‌رهه‌مهێنه‌ران خۆیانه‌وه‌، بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ش، هه‌موو دامه‌زراوه‌یه‌ك ده‌بێته‌ نوێنه‌رایەتی کرێکاری، که‌ له‌ سێ پلەبەندی‌ پێکهاتبێت؛ ئه‌نجومه‌نی سەرکردەیی گشتی، ئه‌نجومه‌نی کرێکاری، که‌ ئه‌نجومه‌نێکی گچکه‌کراوه‌یه‌ و تایبه‌ته‌ به‌ ئاڵوگۆڕکاری، ئامرازی جێبه‌جێکردن، که‌ هه‌ڵده‌ستێت به‌ لێپیچینه‌وه‌ و تێبینیدان و ده‌رباره‌ی ڕەوایەتی، هه‌روه‌ها دژی به‌ هه‌ڕه‌شه‌ی بیرۆکراتی ڕاوه‌ستاوه‌، بۆ ئه‌وه‌ی نه‌توانرێت، ده‌ستووری هه‌تا هه‌تایی مانه‌وه‌ی هه‌ڵبژێراوان باوبکرێت،ده‌بێت هه‌ڵبژێروان نوێبکرێنه‌وه‌ و ڕاسته‌وخۆش له‌ به‌رهه‌مهێناندا ڕۆڵبگێرن……..تد، له‌ یوگۆسلاڤیا ده‌توانرێت له‌ ده‌ره‌وه‌ی هه‌ره‌وه‌زییه‌ گشتییه‌کانی دامه‌زراوه‌ مه‌زنه‌کان، بیروڕای کارگه‌ران وه‌ربگیرێت،هه‌ره‌وه‌زییه‌ گشتییه‌کان، هه‌ره‌وزی یه‌که‌کانی کارن، ئاسۆی داهاتوو، له‌ وه‌دا خۆی ده‌نوێت، که‌ شاره‌وانی به‌رده‌وام جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌کاته‌وه‌، که‌ ده‌بێت کاروباره‌ گشتییه‌کان له‌ ناوه‌ندێتی دووربن ، ته‌نها له‌سه‌ر ئاستی ناوچه‌یی ناوه‌ندێتی موماره‌سه‌ بکرێت ، ئەگه‌ر له‌ چواچێوه‌ی ده‌وڵه‌تی-دکتاتۆری یان سه‌ربازی- پۆلیسی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری تاقیبکرێته‌وه‌ – هێدی هێدی ئه‌و خۆبه‌ڕێوه‌به‌رییه، له‌و ڕازونیازانه‌‌ دوورده‌که‌وێته‌وه‌، چونکه‌ په‌یکه‌ر پابه‌ندی تاکه‌ پارتییه‌ [حزبە]، سه‌رکرده‌ییکردن ده‌بێته‌ سه‌رکرده‌ییکردنێکی سه‌پێنراوی باوکسالارانه ‌و له‌ژێر هیچ چاودێرییەکدا نییه‌، به‌و جۆره‌ بۆ به‌ڕێوه‌بردنی ئابووری له‌ نێوان بیروباوه‌ره‌ ڕامیارییه‌کانی ده‌سه‌ڵاتگه‌رایی و بیروباوه‌ڕه‌کانی ئازادیخوازیی هیچ له‌یه‌کچوون و هاوڕه‌گه‌زییه‌ك نییه‌، له ‌ڕوویه‌کی دییه‌وه‌، له‌ته‌ك هه‌موو به‌ ئاگایبوون و دڵسۆزییەک بۆ ‌ڕه‌واکاری، هێشتا له‌نێو ئه‌و دامه‌زراوانه‌ی که‌ ڕه‌واییان بە ئەوان به‌خشراوه‌، هه‌ر مه‌ترسی سه‌رهه‌ڵدانه‌وه‌ی بیرۆکراتی له‌ ئارادا هەیه‌، چونکه‌ له‌ خوێندن و زانیاری ته‌کنیکیدا زۆر له‌ کارگه‌ران پێنه‌گه‌یوون، تا بەکرده‌یی بتوانن له‌خۆبه‌ڕێوه‌به‌ریدا به‌شداریبکه‌ن، جگه ‌له‌وه‌ هێشتا ئه‌قڵیه‌تیان ئه‌قڵیه‌تی کاری کرێگرته‌ کۆنه‌که‌یه‌، ئه‌وه‌ش ده‌بێته‌ مایه‌ی ئه‌وه‌، که ‌به‌ سانایی ده‌ستبه‌رداری ده‌ستڕۆشتنه‌کانی خۆیان ببن و بیانده‌نه‌وە ده‌ست به‌ڕێوه‌به‌ره‌کان، ئه‌نجام که‌مینه‌یه‌ك، به‌ ئیمتیازێکی زۆره‌وه‌ ده‌ستده‌گرێت به‌سه‌ر به‌ڕێوه‌به‌ری دامه‌زراوه‌دا و به‌ ئاره‌زوی خۆی ڕه‌فتاری پێوه‌ده‌کات و به‌بێ هیچ چاودێرێك فه‌رمانڕه‌وایی خۆی مسۆگەرده‌کات،له‌ واقعه‌که‌ داده‌بڕێت و بناخه‌ کرێکارییه‌که‌ ناناسێته‌وه‌، به‌خراپی و قێزکردنه‌وه‌ هه‌ڵسوکه‌وتی له‌ته‌کدا ده‌کات، به‌و جۆره‌ کارگه‌ران له‌ خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری ده‌تره‌کێنه‌وه‌.

له‌ کۆتایدا، زۆرجار دڕنده‌ی و داپڵۆسینی ده‌وڵه‌ت به‌نهێنی، به‌ چه‌شنێك جێبەجێده‌کرێت، به‌ڕێوه‌به‌ری ڕاسته‌قینه‌ له‌ده‌ست خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری ده‌رده‌چێت، هه‌رچه‌نده‌ به‌ یاسا دیاریکراوه‌، که‌ پێویسته‌ بۆ هه‌موو پرس و بابه‌تێك پرسیار به‌ خۆبه‌ڕێوه‌به‌رییه‌کان بکرێت، که‌چی ده‌وڵه‌ت له‌ پاڵ دەزگەکان خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری، به‌ڕێوه‌به‌ره‌کان داده‌مه‌زرێنێت، بەبێ ئه‌وه‌ی هیچ پرسیارێك له ‌وان بکرێت، هه‌ندێک جار ئه‌و به‌ڕێوه‌به‌رانه‌ سنووری ڕه‌وایی ده‌به‌زێنن، وه‌ك خاوه‌نکاره‌ کۆنه‌کان ڕەفتارده‌که‌ن، له‌ دامه‌زراوه‌ مه‌زنه‌کانی یوگۆسلاڤیا، دامه‌زراندنی به‌ڕێوه‌به‌ره‌کان کاری تایبه‌تی ده‌وڵه‌ت بوو، مارشاڵ ) تیتۆ (Tito ئه‌و پێگه‌یه‌ی بۆ”پاسه‌وانه‌ کۆنه‌کان” ته‌رخانکردبوو.

سه‌رباری ئه‌وه‌ خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری له‌سه‌ر ئاستی پاره‌وپول په‌یوه‌ندییه‌کی نه‌پساوی به‌ ده‌وڵه‌ته‌وه‌ هه‌بوو، ژیانی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری له‌سه‌ر ئه‌وه‌ وه‌ستاوه‌، که‌ ده‌وڵه‌ت به‌ ئاره‌زووی خۆی بە ئەو ده‌یدات، خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری ته‌نها بۆی هه‌یه‌ به‌شێکی که‌می قازانجه‌کان بەکاربەرێت، ئه‌وه‌ی ده‌مێنێته‌وه‌، له‌به‌ره‌وه‌ به‌ش به‌ش ده‌درێته‌ خه‌زێنه‌ی ده‌وڵه‌ت، ده‌وڵه‌تیش بۆ پێشخستنی که‌رته‌ ئابوورییه‌ دواکه‌وتوه‌کان و کرێی ئامێری حوکمڕانی – سوپا – پاراستن – پۆلیس – به‌کاریده‌هێنێت، بڕێکی که‌میش ده‌داته‌ خۆبه‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیه‌کان، که‌می ئه‌و بڕه‌ش پشتساردبوونه‌وه‌ی خۆبه‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیه‌کانی لێده‌که‌وێته‌وه‌.

له‌لایه‌کی دکه‌وه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی، هیج پرسیارێك به‌ بناخە بکرێت، دامه‌زراوه‌کان ملکه‌چی پلانه‌ ئابوورییه‌کان ده‌کرێن،له‌ مه‌نگه‌نه‌دانی ئازادی جموجوڵه‌کان له‌وێوه‌ سه‌چاوه‌ده‌گرێت، له‌ جه‌زائیر خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری ناچارکرا له‌ بازرگانیکردن به‌ به‌شێکی زۆری به‌رهه‌مهێنان ده‌ستبه‌رداريێت و بیداته‌ ده‌ست ده‌وڵه‌ت.

به‌شێوه‌یه‌کی گشتی بیرۆکراتی ده‌وڵه‌تی تۆتالیتاری به‌ چاوێکی ناڕازیبوونه‌وه‌، ده‌ڕوانێته‌ ئاراستەی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ریی، ھەر ئاوا کە (پرۆدۆن) تێبینیکردوه‌ ” بیرۆکراسی بێجگە لە ده‌سه‌ڵاتی خۆی، هیچ ده‌سه‌ڵاتێکی دیکە په‌سه‌ندناکات، ئه‌و له‌ به‌هاوبه‌شیکردن ده‌تۆقێت، حەزی لە خۆماڵیکردنه‌، واته‌ ئه‌و حەزی لە به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ڕاسته‌وخۆی فه‌رمانبه‌ره‌کانی ده‌وڵه‌ته‌، ئه‌و حەزە‌ ده‌چۆڕێته‌ نێو ده‌ستدرێژکاریی بۆ سه‌ر به‌خۆییه‌کان ‌و به‌ سنوردارکردنی ده‌ستڕۆییه‌کانی، گه‌ر بۆی بلوێت قووتدانیشی تەواودەبێت.

تاک-پارتیی به‌هه‌مان بڕواوه‌، ده‌ڕوانێته‌ خۆبه‌ڕێوه‌به‌ریی، ئه‌ویش حەزی به‌بوونی پێشبڕکێکار نییە و ناڕازییه‌، گه‌ر ڕۆژێك له‌ ڕۆژان بەوە ڕازیبوو، ته‌نها بۆ ئه‌وه‌یه‌، که‌ بیخنکێنێت و قووتیبدات، لق و پۆپه‌کانی پارتیی له‌ هه‌موو دامه‌زراوه‌کاندا قوتکراونه‌ته‌وه ‌و خوازیار و ئاماده‌ی خۆتێهه‌ڵقورتاندنن له‌ به‌ڕێوه‌به‌ردن، تا کارگه‌ران به‌ دوو ئاڕاسته‌دا بخنه‌گه‌ڕ و بیانکه‌نه‌ ئامرازی‌ گوێڕایه‌ڵ، له‌لایه‌ك پلانگێڕی پێشتر ئامادەکراو بۆ شێواندنی لیستی کاندیده‌کان، له‌لایه‌کی دیکه‌وه‌، به‌ نابیناییکردن و به‌ هه‌ڵه‌دابردنی کۆڕه‌ کرێکارییه‌کان، تا هه‌ندێك بڕیاربده‌ن، که‌ له‌وه‌وبه‌ر لەسەریان بڕیاردراوە، هه‌روه‌ها گه‌مه‌کردن و ئاڕاسته‌کردنی کۆنگره‌ نیشتمانییه‌کانی کارگه‌ران‌

له‌ دامه‌زراوه‌ خۆبه‌ڕێوه‌به‌رییه‌کاندا، مه‌یلی خۆبەسێی [خودکەفایی]، به ‌ڕووی ده‌سه‌ڵاتچێتی و ناوه‌ندچێتی قوتبوونه‌وه‌ و ته‌قینه‌وه‌، ئاوا هه‌ڵسوکه‌وتیده‌کرد، که‌ له‌ هه‌ندێك دارایی گچکه‌ گچکه‌ی هاوبه‌ش “هاریکار” پێکهاتووه‌ و که‌مکردنی ژماره‌ی کرێکاران له‌وێوه‌ سه‌رچاوه‌یگرت، که‌مبونه‌وه‌ی ژماره‌ی کرێکاران، له‌ کاتی دابه‌شکردندا زیاتر له‌وه‌ده‌چوو، که‌ قاڵبه‌ کێكێك به‌سه‌ر که‌متریین ژماره‌دا دابه‌شبکه‌ییت ، هه‌ر ئه‌وه‌ش وه‌های کرد، که‌ له ‌هه‌ر شتێك بڕێکی که‌م به‌رهه‌مبهێنرێت،ئه‌و حاڵه‌ته‌ خۆی سەپاند و جێگه‌ی پسپۆڕکاری گرته‌وه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ له‌ یوگۆسلاڤیا هه‌وڵدرا پلانه‌کان و سیستمه‌کان بگۆڕدرێن، به‌ جۆرێك، که‌ له‌ په‌رژه‌وه‌ندی هه‌ره‌وه‌زی بێت، یوگۆسلاڤیا له‌سه‌ر پێشبڕکێی ئازاد به‌رده‌وامبوو، که‌ گوایه‌ وزه‌به‌خشه ‌و بۆ بەکاربەر به‌فه‌ڕه‌، به‌ڵام مه‌یلی خۆبوون نابه‌رابه‌ری گوزه‌رانکردنی دامه‌زراوه‌کانی خوڵقاند، هه‌روه‌ها بووه‌ هۆی دروستبوونی زۆر باری نەزانیی ئابووری.
به‌و چه‌شنه‌ خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری، وێنه‌ی جۆلانه‌یه‌ك له‌ نێوان ئه‌و دوو جه‌مسه‌ره‌دا جۆلانه‌ی ده‌کرد، واته‌ له‌نێوان جه‌مسه‌ری له ‌ڕاده‌به‌ده‌ری سه‌ربه‌خۆیی و جه‌مسه‌ری ناوه‌ندێتی، ده‌سه‌ڵاتگه‌رایی و ئازادیخوازی- سه‌ربازی و کریکاری،یوگۆسلاڤیا، چه‌ندیین ساڵ به‌ شێوازێکی تایبه‌ت، به‌سه‌ربه‌خۆبوون، ناوه‌ندێتی ڕاستکرده‌وه‌، به‌بێ ئه‌وه‌ی بگاته‌ “چاره‌سه‌ری مامناوه‌ند”

ده‌رکه‌وت، که‌ ده‌توانرا به‌بوونی بزوتنه‌وه‌یه‌کی سه‌ندیکایی ڕاسته‌قینه‌ی سه‌ربه‌خۆ له‌ ده‌وڵه‌ت و تاکه‌ پارتیی، له‌ زۆر خاڵه‌ بێهێزه‌کانی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری خۆلابدرێت، به‌و مه‌رجه‌ی سه‌ندیکا سه‌ندیکایه‌ك بێت ده‌ستکردی کارگه‌ران خۆیان بێت و یارمه‌تیبدرێت خاوه‌نی ئه‌قڵیه‌تێکی ئازادیخوازی سه‌ندیکایی بێت، له‌ چه‌شنی ئەنارکۆ سه‌ندیکالیستی ئیسپانی بزوێنه‌ری بێت، بێگومان گه‌ر به‌و چه‌شنه‌ نه‌بێت،ڕۆڵێکی لاوه‌کی ده‌بینێت، ده‌بێته‌ “ئامێرێکی بێفه‌ڕ”، یان ده‌بێته‌ ملهوڕی ده‌وڵه‌ت و پارتییی تاك، ئه‌و کاته‌ بۆ گونجاندنی سه‌ربه‌خۆیی له‌ته‌ك ناوه‌ندێتی، ڕۆڵێکی پچڕپچڕ و په‌رشوبڵاو ده‌بینێت، ئه‌و واته‌ سه‌ندیکا له‌ خراپتریین حاڵه‌تدا، له‌ ئامێری تۆتالیتاری ڕامیاری ڕۆڵی باشتر ده‌بینێت ، چونکه‌ سه‌ندیکا لە‌نێو جه‌رگه‌ی کارگه‌رانه‌وه‌ سه‌رهه‌ڵده‌دات، هه‌ر له‌و ڕێگه‌یه‌شه‌وه‌ شوناسنامه‌ی خۆی ده‌رده‌بڕێت و ته‌واویده‌کات، واته‌ ئامێرێکه‌ توانای ئه‌وه‌ی هه‌یه‌، که‌ لەیەکچوون دروستبکات، له‌نێوان ئه‌و هێزانه‌دا که‌ له‌ ناوه‌نده‌وه‌ ده‌رده‌چێن و ئه‌و هێزانه‌، که‌ به‌ره‌وپیریان ده‌چن) پرۆدۆن( واته‌نی ” ئه‌و تەبایی و لێکچوونەی ده‌توانێت چاره‌سه‌ری دژایه‌تییه‌کانی نێو خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری بکات.

پێویست ناکات تابلۆکه‌ ڕه‌شبکرێته‌وه‌، واته‌ ڕه‌شبینی باوبکرێت، گومانی تیادا نییه‌، که‌ خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری دوژمنی به‌ توانا و سه‌رسه‌ختی زۆره‌، هێشتاکه‌ هیوایان ماوه‌ خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری پوچه‌ڵبکه‌ن، له‌و وڵاتانه‌دا، که‌ تیایاندا تاقیکرایه‌وه،‌ ڕاسته‌ خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری کارایی خۆی ده‌رخست، ڕێگه‌خۆشکه‌ر بوو تا کرێکاران ئاسۆی نوێ ببینن، هه‌روه‌ها که‌مێکیش به‌ختیاری بۆ گه‌ڕاندنه‌وه‌، له‌ ئه‌قڵیاندا شۆڕشی ڕاسته‌قینه‌ دروستبوو، ڕه‌چه‌ڵه‌کی سۆسیالیزمی ڕه‌سه‌ن جێگه‌ی خۆیکرده‌وه‌، له‌ته‌ك هه‌موو ڕاڕاییه‌کاندا، ماوه‌ی مه‌شقکردن، زۆر ئه‌نجامی باشی به‌ده‌سته‌وه‌دا .

ئه‌و بازنه‌ گچکه‌ ئازادیخوازانه‌، که‌ له ‌ده‌ره‌وه‌ به‌دواچوونی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ریان ده‌کرد، به‌ چاوێکی پارێزگاریخوازییه‌وه‌ ده‌یانڕوانییه‌ ئه‌و خۆبه‌ڕێوه‌به‌رییه‌، له‌وێوه‌ ئه‌وه‌یان به‌دیده‌کرد، که‌ به‌شێك له‌ نموونه‌که‌ی ئه‌وان گوازراوه‌ته‌وه‌ بۆنێو واقع،به‌ڵام له‌ تاقیکردنه‌وه‌دا وه‌ك ئه‌و وێنه‌یه‌ ده‌رناچێت، که‌ کۆمونیزمی ئازادیخواز وێنه‌ی کێشاوه‌، به‌ڵکو ته‌واو به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ڕووده‌دات،ئه‌وه‌ش ئاساییه‌، که‌ له‌و وێنه‌یه‌ نییه‌، که‌ کۆمونیزمی ئازادیخواز وێنه‌ی نه‌خشاندوه‌، چونکه‌ له‌ چوارچێوه‌ی “ده‌سه‌ڵاتگه‌رایی” ڕوده‌دات و له‌ ئازادیخوازیی دوورده‌که‌وێته‌وه ‌و هه‌میشه‌ بوونی مه‌ترسی شێرپه‌نجه‌ی ده‌سه‌ڵاتی سه‌پێنراو له‌ ئارادا هەیه‌، که‌ قوتیبدات، له‌ ڕاستیدا ئەگه‌ر به‌باشی له‌ نزیکه‌وه‌ و به‌ بێلایه‌نی پێشکاتییه‌وه‌ بڕوانینه‌ خۆبه‌ڕێوه‌به‌ریی، هه‌ندێك نیشانه‌ی هانده‌ر ده‌بینرێن.

له‌ یوگۆسلاڤیا خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری ئامرازی به‌ دیموکراتیکردنی ڕژێمه‌، له‌ سایه‌ی ئه‌ودا، له‌ بار و که‌شی کرێکاریدا به‌گوێرەی بنه‌مای ته‌ندروست، ڕۆڵی پارتیی وه‌ك سه‌رکرده ‌و پێشڕه‌و دیاریناکرێت، ته‌نها وه‌ك بزوێنه‌ر دیاریده‌کرێت،به‌ باشتریین نواندنه‌وه‌ کادیره‌کانی نوێنه‌رایه‌تی جه‌ماوه‌ر ده‌که‌ن، زیاتر هه‌ست به‌ حه‌ز و ویسته‌کانی ده‌که‌ن.

کۆمه‌ڵناسی فه‌ره‌نسی (ئالبێرت مایستەر Albert Meister) له‌ خوێندنه‌وه‌ی دیارده‌ی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ریی یوگۆسلاڤیا، ئەوە تێبینیده‌کات و ده‌ڵێت “خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری له‌ته‌ك خۆیدا “میکرۆبی دیموکراتی” هه‌ڵگرتووه‌، ئەگه‌ر کار ئاوا بڕوات ماوه‌یه‌کی دیکە پارتییش ده‌گرێته‌وه‌، به‌لای پارتییه‌وه‌ ئه‌وه‌ ته‌نها “هۆی سه‌ره‌کیه‌” بۆ چه‌سپکردنی ئه‌ندامه بنکەییەکانی به‌ جه‌ماوه‌ری کرێکاره‌وه‌، هه‌ر خۆی ئه‌و پێشکه‌وتنه‌ بوو، بووه‌ هۆی ئه‌وه‌، که‌ تیئۆرسنەکانی یوگۆسلاڤیا، که‌ زمانێك به‌کاربهێنن، زۆر زه‌حمه‌ته‌ که‌سی ئازادیخواز بتوانێت لە ئەو ڕه‌خنه‌بگرێت، یه‌کێك له‌و تیۆرزانانه‌ (ستان کاڤیسك Stan Kavcic) گوتوویه‌تی “ناکرێت سبه‌ی له‌ یوگۆسلاڤیا، پارتییەکی ڕامیار، یان ده‌وڵه‌ت هێزێکی کاریگه‌ری سۆسیالیست بێت، ئەگه‌ر له‌ سه‌ره‌وه‌ به‌ره‌و بناخه‌ کاربکات”، به‌ڵکو ئه‌و هاونیشتمانییانه‌، که‌ جێگه‌ و پێگه‌یان ڕێگه‌یانده‌ده‌ن، له‌ خواره‌وه‌ بۆ سه‌ره‌وه‌ کاربکه‌ن، ده‌توانن بەبێ ترس بڕیاری ئه‌وه‌ بده‌ن، که ‌به‌ خۆبه‌ڕێوه‌به‌ریی ڕزگاریان ده‌بێت ، سیستمی دیسپلین و ملکه‌چی، دوو تایبەتمەندیی و سیمای هه‌موو پارتییێکی ڕامیارن.

له‌ جه‌زائیر خۆبه‌ڕێوه‌بردن زۆری نه‌خایاند، به‌رپرسیاری”به‌ره‌ی نیشتمانی” به‌ ناوی (حسین زهوان) به‌ ڕاشکاویی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری بە به‌ر نه‌شته‌ری ڕه‌خنه دا‌، هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای ١٩٦٤ ده‌زگای حوکمڕانی، خۆبه‌ڕێوه‌به‌ریی به‌جێهێشت، به‌شێوازێکی سه‌ربازیی له‌ته‌کیدا هه‌ڵسوکه‌وتیده‌کرد، به‌ گوته‌ی ئه‌و کەسە ‌”پرسەکه‌ سۆسیالیزم نییه‌، ته‌نها گۆڕینی به‌هره‌کێشییه‌” نووسه‌ری ئه‌و بابه‌ته‌ داوایکرد که ‌”به‌رهه‌مهێنه‌ران سه‌روه‌ری به‌رهه‌مه‌کانیان بن”، ته‌نها له‌ پێناوی ئه‌و ئامانجانه‌دا بزوێنه‌ر نه‌بن، که‌ نامۆن و بە سۆسیالیزم پەیوەستنین.‌

***

به‌ کورتی، له‌ته‌ك هه‌موو ئه‌و بارسه‌نگی و دژایه‌تیانه‌دا، که‌ به‌ره‌وڕووی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ریی بوونه‌وه‌، ئیتر ئه‌و بارسه‌نگی و دژایه‌تییانه‌، هه‌ر چیه‌ك بووبن، پرۆسه‌ی کۆتاییپێهێنانی دارایی ده‌ستیپێکرد، یان هه‌ر هیچ نه‌بێت، خۆبه‌ڕێوه‌به‌ریی ڕێگه‌یخۆشکرد، تا جه‌ماوهر‌ فێری بنه‌ماکانی دیموکراسی ڕاسته‌وخۆ ببێت، به‌ واتایه‌کی دیکە فێری کارکردنی له‌ خواره‌وه‌ بۆ سه‌ره‌وه‌ ببێت، هه‌روه‌ها بزوێنه‌ر و هانده‌ری ده‌ستپێشخه‌رییه‌ ئازاده‌کان بێت، زیاتر هه‌ستی‌ بەرپرسراوەتی که‌سیی به‌هێزبکات، تاکو جێگه‌ی ڕۆڵی نێگه‌تیڤی کڕنووشبردنی باوی کۆمونیزمی ده‌وڵه‌تچی بگرێته‌وه‌، هه‌رچه‌نده‌ فێربوونی هه‌موو ئه‌وانه‌، کارێکی ئاسان نییه ‌و له‌سه‌رخۆ و خاوخلیچکه‌، بێگومان ئه‌و فێربوونه‌، له‌ هه‌ڵه‌کردن و گێرمه‌وکێشه ‌و گه‌ڕه‌لاوژێ به‌ده‌رنییه‌، هه‌ندێك له‌ چاودێران ئاوای دەبینن‌، که‌ له‌ته‌ك بارگرانی و زۆرخه‌ری و دواکه‌وتنی گەشەکردن، ئه‌وه‌ له‌ ڕژێمی دۆرزن گه‌لێ چاکتره‌، درۆی بریقه‌دار بۆ ڕژێمی “کرێکاری”ی ساخته‌ی کۆمونیزمی ده‌وڵه‌تچی ڕوخێنه‌ر و بکوژی ده‌ستپێشخه‌ریی گەلی، بێجگه ‌له‌وه‌ی کە له‌ته‌ك هه‌ندێك ده‌سکه‌وتی مادی گرانبه‌هادا ناکۆكە، ئیفلیجکه‌ری به‌رهه‌مهێنانیشە، کۆمونیزمی ده‌وڵه‌تچی هیچ بڕوایه‌کی به‌ سۆسیالیزم نامێنێت.

***

هه‌رچه‌نده‌ گه‌لێ دره‌نگبوو، گه‌ر ئازادیخوازی نه‌درایه‌ته‌به‌ر گورزی ده‌سه‌ڵاتسه‌پێنیی، ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ له‌ ئارادا بوو،له‌ یه‌کێتی سۆڤیه‌ت به‌ر له‌ ڕوخانی به‌ شێوازی ئابووریدا چاوبخشێنرێته‌وه‌،‌ ١٥ی تشرینی ١٩٦٤ خرۆشۆڤ له‌ نا-ناوه‌ندێتی پیشه‌سازیی تێگه‌یشت، سه‌ره‌تای کانونی١٩٦٤، ڕۆژنامه‌ی-پراڤدا- به‌ تایتڵی “ده‌وڵه‌تی گه‌ل” بابه‌تێکی دوورودرێژی بڵاوکرده‌وه‌، ده‌رباره‌ی بنه‌ما جیاوازه‌کانی نێوان”ده‌وڵه‌تی گه‌ل” و “ده‌وڵه‌تی پرۆلیتاریا” جیاوه‌زیه‌كە بریتی بوو له‌وه‌، که‌ “ده‌وڵه‌تی هه‌موو گه‌ل” دیموکراتییه‌، به‌شداریکردنی جه‌ماوه‌ر مسۆگه‌ره‌، په‌نابردنه‌به‌ر خۆبه‌ڕێوه‌به‌ریی بۆ به‌ڕێوه‌بردنی کۆمه‌ڵ‌، بایه‌خدان به‌ سۆڤێته‌ کرێکارییه‌کان و سه‌ندیکاکان………..تد

١٦ی شوباتی ١٩٦٥ (میشێل تاتو Michel Tatu ) له‌ ڕۆژنامه‌ی – لۆمۆند-ی فه‌ره‌نسی ڕوونیکرده‌وه‌، که‌ هه‌موو ئه‌و خراپییانه‌، که‌ ماشێنی بیرۆکراتی سۆڤیه‌تی توشییانبووه‌، له‌پێش هه‌موویانه‌وه‌ ئابووریه‌که‌ی، زۆر مه‌ترسیداره‌، ئه‌و ئاسته‌ ته‌کنیکییه‌ی ئابووری ئێستا، زۆر له‌ ده‌سه‌ڵاتی بیرۆکراتی به‌سه‌ر به‌ڕێوه‌بردن زیاتره‌، لە ئێستادا هیچ به‌ڕێوه‌به‌رێك له‌ به‌ڕێوه‌به‌ره‌کانی دامه‌زراوه‌کان ناتوانێت ده‌رباره‌ی هیچ شتێك، هیچ بڕیارێك بدات، به‌بێ ئاگاداری نووسینگە/ ئۆفیسەکانی سەرەوە، زۆر جار ژماره‌کانی نووسینگەکانی سەرەوە خۆی له‌ ٦ نووسینگە ده‌دات ، که‌س له‌ مه‌زنی پێشکه‌وتنی ته‌کنیکی و زانستی (٣٠) سی ساڵه‌ی نه‌خشه‌ی ستالینی نکۆڵیناکات، سەره‌نجام ئه‌و ئابووریه‌ له‌ ڕیزی ئابوورییه‌ پێشکه‌وتوه‌کاندایه‌ ،به‌ڵام ئه‌و بناخه‌ کۆنه‌، که ‌ئه‌و بواره‌ی ڕه‌خساندووه‌، تاکو بگاته‌ ئه‌و ئاسته‌، به‌ هیچ کلۆجێك له‌ته‌ك ئه‌و ئابوورییه‌دا ناگونجێت،جا له‌ بۆ “قڕکردنی ئه‌و به‌سته‌ڵه‌که‌، که‌وا له‌ سه‌ره‌وە بۆ خواره‌وه‌ باڵیکێشاوه‌، پێویسته‌ چاکسازیی زۆر زۆرتر بکرێت، پێویسته‌ له‌ ئاوەز و ڕێبازدا به‌ جۆرێکی نوێ گۆڕانێکی زۆر بکرێت، بۆ ناشتنی ستالینیزم (ئێرنست ماندیل) له‌ گۆڤاری ( سەردەمی ھاوچەرخ Les temp modernes) نووسیویه‌تی “به‌مه‌رجێك ئه‌و ئاڕاسته‌یه‌ لەنێو‌ نا-ناوه‌ندێتی گیرنه‌خوات ، واته‌ له‌ سه‌ربه‌خۆیی به‌ڕێوه‌بردنی دامه‌زراوه‌کاندا چه‌قنه‌به‌ستێت”.

ئێمه‌ له‌و بڕوایه‌دا بووین، که‌ تێداچوونی ڕژێمی ئێستای سۆڤیه‌ت، ده‌بێته‌ مایه‌ی گه‌ڕانه‌وه‌ی سه‌رمایه‌داریی تایبه‌ت، له‌ته‌ك ئه‌وه‌شدا، که‌ که‌سێکی دژه‌ سۆسیالیستی بوو، (مێشێل غادیر) بڕوای ئاوا نه‌بوو، به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌و بڕوای ئاوا بوو، که‌ تێداچوونی ڕژێمی ئێستا ده‌بێته‌ مایه‌ی شۆڕشی “حه‌تمی” و دروشمه‌ کۆنه‌کانی١٩١٧ ده‌هێنێته‌وه‌ گۆڕێ، واته‌ دروشمی هه‌موو ده‌سه‌ڵاته‌کان بۆ کۆڕه‌ کرێکارییه‌کان، هه‌روه‌ها سه‌ندیکالیزمی ئاگا ده‌بێته‌ سه‌رچاوه‌، ئه‌وه‌ ناناوه‌ندێتی نییه‌، که‌ جێگه‌ی ناوه‌ندێتی ده‌گرێته‌وه‌، به‌ڵکو فیدریالیزمه.

ئه‌و پێشبینییه‌ کورته‌ له‌ته‌ك کورته‌ی هزریارێکی دیکە، واته‌ (جورجیس گورڤیچ Gorges Gurvitch) یه‌کده‌گرێته‌وه‌،به‌ دیتنی ئه‌و هزیاره‌، سه‌رکه‌وتنی ئاراستە نا-ناوه‌ندیگه‌راکان مسۆگەرنییه‌، ئه‌و ئاراستانە‌ له‌ ده‌ستپێکدان، بە‌وه‌دا ئاوا ده‌رده‌که‌وێت، که‌ له‌و بواره‌دا (پرۆدۆن) بیروباوه‌ڕه‌کانی خۆی زۆر باشتر له‌وه‌ پێکاوه‌، که‌ ئێمه‌ چاوه‌ڕێمانده‌کرد.

له‌ کوبا فۆرمی ڕوسی باوه‌، ئابووریناسی کاسترۆیی (ڕۆنێ دیمۆن Réné Dumon) له‌ په‌ڕتوکی )ناوه‌ندێتی له‌ڕاده‌به‌ده‌ر) ، ڕه‌خنه‌ له‌ ئابووری کاسترۆیی ده‌گرێت و ئاماژە بە هه‌ڵه‌کانی “ده‌سه‌ڵاتگه‌رایی” دەدات، وه‌زاره‌ت هه‌وڵده‌دات خۆی کارگه‌ران به‌ڕێوه‌به‌رێت، ئه‌وه‌ش ئاوا ده‌کات، سەرە‌نجام به‌پێچه‌وانه‌ی خواست و ویسته‌کانه‌وه‌ ده‌ربچێت، ویستی جێبه‌جێکردنی ڕێکخستنی به‌ناوه‌ندیکراو، کرده‌یی (……) ده‌بێته‌ مایه‌ی دروستبوونی بێسەرەوبەرەیی و بێتوانیی و هێزنه‌شکان به‌سه‌ر شته‌کان، شتێك، ئه‌وه‌ش ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ بزریی چاودێرکردنی کاره‌ سه‌ره‌کییه‌کان‌، دواتر ڕه‌خنه‌که‌ی ڕووده‌کاته‌ مۆنۆپۆلکردن و دابه‌شکردنی ده‌وڵه‌تی و، ده‌ڵێت ده‌توانرێت له‌و ئیفلیجیه‌ خۆی لابدات، براده‌ره‌ پۆڵۆنیه‌که‌ی (ڕۆنێ دۆمۆن) گوتوویه‌تی سه‌رله‌نوێ کوبا هه‌موو هه‌ڵه‌ ئابووریه‌کانی وڵاته‌ سۆسیالیسته‌کان دووباره‌ده‌کاته‌وه‌،به‌کورتی نوسه‌ر داوا له‌ ڕژێمی کوبا ده‌کات،که‌ به‌ سه‌ربه‌خۆیی یه‌که‌کانی به‌رهه‌مهێنان پشتببه‌ستێت، هه‌روه‌ها له‌ بواری کشتوکاڵیدا به‌ فیدرالی هه‌ره‌وه‌زییه‌ گچکه‌کانی به‌رهه‌مهێنانی کشتوکاڵی پشتببه‌ستێت و سڵنه‌کاته‌وه ‌و چاره‌سه‌ر له‌ ڕسته‌یه‌کدا چڕبکاته‌وه‌، ئه‌وه‌ش ئه‌وه‌یه‌ ‌، کە خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری توانای ئه‌وه‌ی هه‌یه‌، فیدریالیزمی هه‌ره‌وه‌زییه‌کان و پلانڕێژی پێکه‌وه‌ بگونجێنێت.

شێوێنه‌ران و چه‌واشه‌کاران، ئازایخوازییان فڕێدابووه‌ نێو تاریکاییه‌که‌وه‌، ده‌مێك نییه‌، که‌ ئازادیخوازیی له‌و تاریکییه‌ ڕزگاربووه‌، ئه‌م ڕۆژ ده‌بینیین، که‌ مرۆڤه‌کانی سه‌ر ڕووبه‌رێکی فراوانی گۆی زه‌وی، زۆریان چه‌شتوه ‌و گیرۆده‌ی ده‌ستی کۆمونیزمی ده‌وڵه‌تچین‌، ئه‌وه‌تا ئازادیخوازی به‌ نیوه‌ تۆقیوویی و شڵه‌ژاوییه‌وه‌، به‌ گوڕ و به‌ کەڵكوه‌رگرتنێکی زۆره‌وه‌ سه‌رهه‌ڵده‌داته‌وه‌، بۆ هه‌ڵگرتنی هه‌نگاوه‌ ده‌ستپێکه‌کان به‌ره‌و بنیاتنانی کۆمه‌ڵی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ر، ئازادیخوازی له‌و جۆره‌ هه‌نگاوانه‌ی هه‌ڵگرتووه‌، که‌ دامه‌زێنه‌رانی ئازادیخوازیی سه‌ده‌ی ڕابوردوو هه‌ڵیانگرتبوو، ئه‌وه‌ش واتای ئه‌وه‌ نییه‌، که‌ ئازادیخوازی ئه‌م ڕۆژ هه‌موو هه‌نگاوه‌کانی ئه‌وانی په‌سه‌ندکردووه‌، نه‌خێر زیاتر هه‌وڵیداوه‌ زانیارییه‌کانی هه‌ڵهێنجێت و کەڵکیان لێ وه‌بگرێت، تا بتوانێت، به‌باشی بیانکاته‌ ئه‌رکی کۆتایی ئه‌م سه‌ده‌یه ‌و به‌باشتریین شێوه‌ له‌سه‌ر ئاستی ئابووریی و ڕامیاریی بگه‌یه‌نرێته‌ مه‌نزڵ، به‌بێ پساندنی کۆته‌ پۆڵاییه‌که‌” ستالینزم” ئه‌وه‌ش ئەستەمە‌ له ‌بۆ ئه‌وه‌ش نابێت ده‌ستبه‌رداری کاکڵه‌ی بیروباوه‌ڕه‌کانی سۆسیالیزمی ڕه‌سه‌ن ببین، مه‌به‌ست له‌ سۆسیالیزمی ماره‌بڕاوه‌ له‌ ئازادی.

سه‌رده‌می شۆڕشی ١٨٤٨ )پرۆدۆن( بڕوای وابوو، که‌ هێشتا کاتی ئه‌وه‌ نه‌هاتووه‌، داوا له‌ دروستکارانی شۆڕش بکرێت، قه‌ڵمبازبده‌ن و به‌ یه‌کژه‌م ئازادیخوازی پراکتیزه‌بکه‌ن، له‌ بزری ئه‌و پرۆگرامه‌دا، واته‌ پرۆگرامی ئازادیخوازی، پرۆگرامی”لانی که‌می” پێشنیارکرد، پله‌ به‌ پله‌ چه‌کزکردنی ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌ت، له‌ هه‌مان کاتدا پێشخستنی ده‌سه‌ڵاته‌ گەلییەکانی خواره‌وه‌، له‌ ڕێگه‌ی یانه‌کانه‌وه ‌-Les Clubs- واته‌ له‌و چه‌شنه‌ که‌ سه‌ده‌ی بیسته‌م به‌-کۆڕه‌کان- ناویانده‌رکردم، دیاره‌ که‌ پرۆگرامێكی له‌و چه‌شنه‌، چه‌قی بیرکردنه‌وه‌ی هۆشمه‌ند و نا هۆشمه‌ندانه‌ی هه‌ندێك له‌ سۆسیالیسته‌کانی سه‌رده‌مه‌.

ئازادیخوازی بوار و به‌ختی نوێبونه‌وه‌ی له‌به‌رده‌م ھەیه‌، تا بتوانێت له‌ بواری تیئۆری و واقع، هزر و توانای خۆی ده‌ستبخاته‌وه‌، به‌و مه‌رجه‌ هه‌موو ئه‌و ساختانه‌ پوچه‌ڵبکاته‌وه‌، که‌ به‌ ده‌م و ناوی ئه‌وه‌وه‌ هه‌ڵبه‌ستراون و ئازادیخوازییان کرده‌ قوربانی. (جواکین مورین) ئاواته‌خوازه‌، که‌ ئازادیخوازی ئیسپانیا قڕیتێکه‌وێت و دوایبڕێت،ساڵی١٩٢٤ گوتویه‌تی ئازادیخوازی، ده‌توانێت ته‌نها له‌ هه‌ندێك”وڵاتی دواکه‌وت و لای جه‌ماوه‌ری گەلیی بمێنێته‌وه‌، ئه‌وه‌ش له‌به‌رئه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ر تێوه‌گلاوه‌ و په‌روه‌رده‌ی سۆسیالیزمیش که‌م و نزمه‌ و جه‌ماوه‌ر به‌ره‌ڵاکراوه‌ و دراوه‌ته‌ ده‌ست غه‌ریزه‌ سروشتیه‌کانی، به‌ کورتی ئه‌و ده‌ڵێت ” ئەگه‌ر ئازادیخوازێك ڕووناکبیر ببێت و پێشبکه‌وێت و ئاستی به‌رزببێته‌وه‌، خۆی له‌خۆیه‌وه‌ وازده‌هێنێت و ده‌وه‌ستێت”

(جان مێترۆ Jean Maitro) مێژوونوسی ئازادیخوازی فه‌ره‌نسی، له‌ لای خۆیه‌وه‌، به‌ که‌یفی خۆی ئازادیخوازی و ناڕێکخستن، یان (بێسەرەوبەرەیی) تێکه‌ڵوپێکه‌ڵکردوه‌، ئه‌و وه‌های نیشانده‌دات، که‌ ئازادیخوازی، به‌ر له‌ سه‌ده‌ی نۆزده‌ مرد، له‌به‌رئه‌وه‌ی چه‌رخه‌که‌مان چه‌رخی “نه‌خشه‌کێشان، ڕێکخستن، ڕێکوپێکییه‌” ماوه‌یه‌که‌ کەسێکی به‌ریتانی(جۆرج ودکوك) بڕوای وایه‌، که‌ ده‌توانێت،ئازادیخوازی به‌وه‌ تاوانباربکات، که‌ ئایدیالیسته‌، دژه‌-ته‌وژمی مێژووه‌، پڕە له‌ دیتنی داهاتوویی ئایدیالیستی ، لکاوه‌ به‌ خه‌سڵه‌ته‌کانی ڕابوردوه‌وه‌، پسپۆڕێکی دیکەی ئینگلیز، به‌ناوی(جایمس جول) گه‌ره‌کیه‌تی به‌هه‌رچی نرخێك بێت، ئازادیخوازی وه‌ها نمایشبکات، که‌ هاوچه‌رخی نییه‌، تێگه‌یشتنی دژی پێشکه‌وتنی پیشه‌سازی مه‌زنه‌، دژی به‌ میلیبوونی به‌رهه‌م و بەکاربردنە‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی ڕۆمانتکیه‌، کۆنه‌په‌رسته‌، کۆمه‌ڵگه‌ی به‌سه‌چوو نیشانده‌دات، که‌ ‌ له‌ پیشه‌کاران و جوتیاران پێکهاتووه ، ئه‌وه‌ش ڕه‌تکردنه‌وه‌ی ته‌واوی ڕاستیه‌کانی سه‌ده‌ی بیسته‌م و تێگه‌یشتنی ئابوورییه‌.

لەنێو‌ لاپه‌ڕه‌کانی پێشووتر هه‌وڵماندا، ئه‌وه‌ بخه‌ینه‌ڕوو، که‌ ئه‌و وێنه‌کێشراوانه‌ ده‌رباره‌ی ئازادیخوازی به‌ هیچ کلۆجێك‌ به‌ ئازادیخوازییه‌وه پەیوەندییان نییه، ئازادیخوازی له‌سه‌ر ده‌ستی (باکۆنین) قه‌شه‌نگتر خۆی ده‌ربڕی، ئازادیخوازی دروستکاره‌ و له‌سه‌ر بناخه‌ی ڕێکخستن و خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری و یەکانگیربوون و ئامێتەبوون، ناوه‌ندێتی نه‌سه‌پێنراو و فیدرالیزم، پته‌و ڕاوه‌ستاوه‌، ئازادیخوازی له‌سه‌ر پیشه‌سازی مه‌زنی نوێ سه‌قامگیره‌، ته‌کنیکی نوێ و پرۆلیتاریای نوێ و به‌و هه‌موو تایبەتمەندییانه‌وه‌ ھی ئەم سەردەمەیە، واته‌ سه‌ده‌ی بیسته‌م، ئه‌وه‌ی دونیای سه‌رده‌م پێویستی نییه،‌ کۆمونیزمی ده‌وڵه‌تچیه‌، نه‌ك ئازادیخوازی.

به‌ده‌م بۆڵه‌بۆڵ و ناڕازیبوونه‌وه‌ (جوان مورین) ساڵی ١٩٢٤ بڕیاری ئه‌و بیرۆکه‌یه‌ ده‌دات، که‌ مێژوو فێریکردیین، ‌”هه‌ڵسانی به‌ گوڕ و به‌ توند” نیشانه‌ی بێهێزی و بزری ئازادیخوازییه‌، پیڤ پیڤ له‌و بڕیاره‌، ته‌نها له‌نێو ئەو بیرۆکه‌ قه‌شمه‌ره‌، پێخه‌مبه‌ربینی ئه‌و مارکسیسته‌ ئیسپانییه‌ ده‌رده‌که‌وێت.

———————————————————————————-
* بەشێك لە په‌ڕتووکی (التحرریة من العقیدة الی الممارسة) دانییل غیرین.

تظاهرات میلیونی ١۴ ژوئن پاریس در تاریخ جنبش کارگری ثبت خواهد شد

تظاهرات میلیونی ١۴ ژوئن پاریس در تاریخ جنبش کارگری ثبت خواهد شد

 

بیش از سه ماه است که جنبش کارگری فرانسه وارد مبارزه ای بی سابقه علیه تعرض گسترده نظم سرمایه داری علیه دستاوردهای خود شده است.

دولت حزب سوسیالیست فرانسه حدود چهار ماه پیش لایحه ای را به نام «قانون کار» یا الخمری (وزیر کنونی کار) ارائه داد. این قانون که در بیش از پانصد صفحه تهیه شده است بنیان قانون کار موجود را کاملاً به نفع کارفرمایان و سرمایه داران تغییر خواهد داد. هر چند در قانون کار موجود نیز در بیش از سی صد مورد دست و بال سرمایه دار برای اخراج کارگر، به کار واداشتن بیش تر او و غیره موجود است، اما همین قانون دارای بندهای فراوانی است که بخشی از حقوق کارگران را به یمن مبارزاتشان در بیش از یک سده تأمین می کند. اکنون رئیس جمهور فرانسوا اولاند، نخست وزیر مانوئل والس و وزیر کار مریم الخمری می خواهند همین بندها را نیز از قانون کار حذف کنند و وضعیت کاری زحمتکشان را به قرن نوزدهم میلادی عقب ببرند. البته این سه نفر در این کارزار تنها نیستند. کارفرمایان و اتحادیه اشان که «مدف» نام دارد، مجموعه ی رسانه های بزرگ فرانسه که در دست ۹ میلیاردر هستند، اتحادیه های زرد همچون ث. اف. د. ت. (کنفدراسیون دمکراتیک زحمتکشان فرانسه)، تعدادی اتاق اندیشه، حزب جمهوری خواهان (اپوزیسیون) و غیره در یک صف واحد قرار گرفته اند و هیچ ترفندی را برای تصویب قانون مذکور از نظر دور نمی کنند. آقای رئیس جمهور کارگران اعتصابگر و تظاهرکننده را اقلیتی ناچیز می داند. پی یر گاتاز، رئیس سندیکای کارفرمایان، ث. ژ. ت. (کنفدراسیون عمومی کار) را بی سروپا می نامد. هفته نامه هایی همچون لوپوآن دو دشمن فرانسه را داعش و ث. ژ. ت. تحلیل می کند. تلویزیون های خبری همچون ب. اف. ام. ت. و. کارگران مبارز را عقب مانده جلوه می دهد و یکی از سخنگویان حزب جمهوری خواهان می پندارد که ث. ژ. ت. دیوانه شده است!

هر چند کنسرت کرکننده ی دولت – کارفرمایان – رسانه های بزرگ – اتاق های اندیشه – اپوزیسیون اصلی کنونی در چارچوب حزب جمهوری خواهان در یک همنوازی بی سابقه شب و روز علیه معترضان ساز می زنند، اما نتوانستند پس از سه ماه افکار عمومی را به سمت خود بکشانند و بر اساس نظرسنجی هایی که خود اینان می کنند بیش از ۷٠ % مردم خواهان بازپس گیری لایحه موسوم به «قانون کار» هستند.

جنبش اعتراضی علیه قانون کار ابتدا با تظاهرات و اعتصابات یک روزه در ماه مارس ۲٠١۶ آغاز شد. اعتصابات در یک ماه اخیر بیش از پیش گسترده شدند و دیگر یک روزه نبودند. ترس و وحشت دولت و کارفرمایان زمانی بیش تر شد که شش پالایشگاه از هشت پالایشگاه نفتی که فرانسه دارد وارد اعتصاب نامحدود شدند. کارگران راه آهن و قطارهای شهری از روز نهم ژوئن وارد اعتصاب نامحدود شدند. کارگران برق با روشی خاص وارد اعتصاب شدند، آنان تولید برق را کم کردند و بهای آن را برای دو میلیون خانواده پایین آوردند. کارگران برق در حرکتی نمادین به یکی از ویلاهای پی یر گاتاز، رئیس مدف، سندیکای کارفرمایان، رفتند و نه فقط برق آن را قطع کردند، بلکه کنتورش را از جا درآوردند! اعتصاب چند روزه ی رفتگران در پاریس و بلوکه کردن مراکزی که زباله ها را می سوزانند، این شهر را با مشکلات فراوانی رو به رو کرد. اعتصاب کارگران بارانداز در شمال و جنوب ترخیص و بارگیری کشتی ها را به شدت مختل کرده است.

جنگ دولت، کارفرمایان و رسانه ها علیه مبارزات جاری فقط در تبلیغاتشان خلاصه نشد. زمانی که کارگران نفتگر اعتصاب نامحدود خود را اعلام نمودند، دولت اعلام کرد که فرانسه دارای مخازن استراتژیک سوخت است که می توانند برای صد و پانزده روز بنزین و گازوئیل به پمپ بنزین ها بفرستند. شرکت نفتی توتال از سویی اعلام کرد که در آینده برای سرمایه گذاری در فرانسه بیش تر سخت گیری خواهد کرد و از سوی دیگر به دولت اعلام کرد که به جای سی صد تانکر سوخت رسانی نه صد عدد از این کامیون ها را در اختیار می گذارد، این در حالی بود که ناگهان تعداد زیادی کامیون تانکر با شماره های غیرفرانسوی پیرامون پمپ بنزین ها دیده شدند. خلاصه این که دولت حزب سوسیالیست با یاری شرکت نفتی توتال که جزو شش شرکت بزرگ نفتی جهان است توانست تا حدودی اعتصاب کارگران نفت را بشکند. شهرداری پاریس نیز که اکنون در دست حزب سوسیالیست است اعلام کرد که از شرکت های خصوصی خواسته است که زباله ها را جمع آوری کنند.

قانون کار الخمری با استفاده از ماده چهل و نهم و بند سه قانون اساسی فرانسه از پارلمان گذشت. این ماده قانون اساسی به دولت اجازه می دهد تا قانونی را بدون رأی گیری از وکلای مجلس بگذراند. دولت مانوئل والس به این بند قانون اساسی متوسل شد چرا که می دانست که علیرغم اکثریت سوسیالیست در پارلمان کنونی دست کم چهل نفر از نمایندگان حزب خودش قرار گذاشته اند که رأی منفی به این قانون بدهند. این در حالی بود که در سال ۲٠٠۶، فرانسوا اولاند که در اپوزیسیون بود همین بند قانون اساسی را ضددمکراتیک نامیده بود! این قانون برای بررسی روز سیزدهم ژوئن به مجلس سنا رفت. از آن جایی که مجلس سنا دارای اکثریتی دست راستی است، اعلام شده است که سناتورها قصد دارند این قانون را بیش از آن چه هست علیه کارگران بنویسند! چنین بود که روز سه شنبه ١۴ ژوئن ۲٠١۶ برای نخستین بار در سه ماه اخیر اتحادیه های کارگری تصمیم گرفتند تظاهرات ملی در پاریس برپا کنند. لذا کارگران از شهرهای گوناگون به پاریس آمدند. تظاهرات که از میدان ایتالیای پاریس آغاز شد در مسیری طولانی با شرکت بیش از یک میلیون نفر می خواست خود را به میدان انولید برساند، اما پلیس پیشاپیش میدان مقصد را کاملاً محاصره کرده و بسته بود. در پایان تظاهرات عده ای از کارگران بارانداز که از شهرهای جنوبی فرانسه آمده بودند با پلیس درگیر شدند. متأسفانه یکی از گلوله های گاز اشک آور که پلیس به سمت تظاهرکنندگان فرستاده مستقیماً به گردن فردی خورده و او در وضعیتی بین مرگ و زندگی است. پلیس چند ساعت پیش تر برای نخستین بار از کامیون های آب پاش استفاده کرد و طبق معمول تعداد زیادی گلوله پلاستیکی نیز شلیک شدند. عده ای از جوانان خمشگین نیز شیشه های چند بانک و مغازه های زنجیزه ای چند ملیتی را شکستند. آنان همچنین ایستگاه های اتوبوس و تابلوهای تبلیغاتی را داغان نمودند.

پیش تر فیلیپ مارتینز، دبیر عمومی ث. ژ. ت. اعلام کرده بود که برخی از شرکت های اتوبوسرانی در شهرستان ها از آوردن کارگران این اتحادیه به پاریس سرباز زده اند، با این حال بیش از شش صد اتوبوس روز ١۴ ژوئن به پاریس آمدند.

هر چند رسانه های بزرگ، دولت، کارفرمایان و اپوزیسیون سیاسی دست راستی بیش از پیش به نقش ث. ژ. ت.، این اتحادیه کارگری صد و بیست ساله، در جنبش کنونی اشاره می کنند، اما در واقع چندین اتحادیه مبارزات کنونی را به پیش می برند. به جز ث. ژ. ت. که نخستین سندیکای فرانسه است، سندیکای کارگری اف. او. (نیروی کارگری)، یک اتحادیه دانشجویی، یک اتحادیه دانش آموزی و یک اتحادیه کارمندان با هم اینترسندیکا تشکیل داده اند. به جز این ها سندیکاهای دیگری از جمله اس. یو. د. (همبستگی) . ث. ان. ت. (سندیکای ملی زحمکشان) فعالانه در جنبش شرکت دارند. برای مثال اس. یو. د. که از ث. ژ. ت. رادیکال تر است دومین سندیکای کارگران راه آهن و قطارهای شهر است و بدون آن امکان راه اندازی اعتصاب در این بخش وجود نداشت. ث. ان. ت. نیز اتحادیه ای آنارکوسندیکالیستی است  وفعالانه در تظاهرات ١۴ ژوئن پاریس شرکت کرد. آنارکوسندیکالیست های ث. ان. ت. در بخش هایی همچون ساختمان سازی، کارگران نظافت و بخش رایانه فعال تر است.

تظاهرات یک میلیون نفری روز ١۴ ژوئن در پاریس و به طور کلی جنبش چند ماه اخیر در فرانسه بی شک از این جنبه در تاریخ جنبش کارگری ثبت خواهد شد که برای نخستین بار زمانی که دولتی «چپ» بر سر کار بوده است به این گستردگی جنبش اعتراضی کارگری به راه افتاده است.

رسانه های بزرگ اعلام کرده بودند که تظاهرات ١۴ ژوئن جزو آخرین تلاش های ث. ژ. ت.  خواهد بود. اما دفتر مرکزی این سندیکا دو تاریخ ۲٣ و ۲۸ ژوئن آینده را برای اکسیون های گسترده در سطح فرانسه در نظر گرفته است. این در حالی است که همه روزه در گوشه و کنار این کشور اکسیون های متعددی علیه قانون کار الخمری صورت می گیرند.

کارگران برای این که بتوانند در اعتصابات و تظاهرات روزهای آینده شرکت کنند، صندوق اعتصابی به شکل انلاین ترتیب داده اند. این صندوق در طی چند روز بیش از چهارصد هزار یورو جمع آوری کرد. البته اتحادیه ها همیشه مبالغی از حق عضویت هایشان را در صندوق های اعتصاب پس انداز می کنند. کارگر نفتگری هم به خبرنگار تلویزیونی گفت که او همیشه یک ماه دستمزد برای روزهای اعتصاب پس انداز دارد. کارگر دیگری نیز گفت که یک کشاورز به پیکت کارگران نفت آمد و یک هزار کیلو سیب زمینی برایشان آورد تا به خانواده هایشان بدهند!

 

نادر تیف

پاریس – شامگاه ١۴ ژوئن ۲٠١۶

Does Anarchist Movement in Iraqi Kurdistan, Bashur, exist?

By: Zaher Baher
June 2016
I was frequently asked this question in the meetings or interviews. I have always been frank and honest in my reply. I said there are not even an active anarchist group existing there let alone an anarchist movement. I would then be asked the second question ‘why’?
While there have been authority/state committed brutal suppression and repressions, also there was anarchism as a natural rebellious force of human being, so it is illogical to say there was no individual anarchists or no groups existed. There is no doubt that there was always resistance against the state/authority. People considered authority/power as evil forces. People have never seen any common interests with the states/authorities or any benefit from them. In addition, in the history of Iraq and the Middle East under Abbasid Caliphate or before, there were a few rebellion movements: Zoroastrianism, Mazdeism, Babakism and revolutionary movements like Zanj revolts, Kharijites, Karmatians and many more. Although this movement did not label themselves anarchist or communist but in view of many people they were a kind of communitarian, anarchist movements.
If we look into the history of Iraqi Kurdistan, Bashur, after the First World War we can see many reasons of the lack for anarchism and anarchist movement. In my opinion the main factors are the following:
Bashur was a part of Iraqi state, being dependent on the Soviet Union. The Iraqi regime since 1958 until 2003 was in Soviet bloc with the exception for a few years during  1960s.
Only the books, magazines and writings about Marxism, Leninism, Maoism, the entire communist and leftists’ movements in the world and religions were available in Arabic. All those books and writings were published either in Damascus, Beirut or in Moscow. The Syrian Communist Party under its leader Khalid Bakdash has played a big role in translating some of the books and publishing them. In addition, the Syrian’s regime was also in the Soviet Union bloc at least since Hafez Assad come to power.
In regards to the anarchism and anarchist movements in the world, they were described and introduced to us in a much distorted way. All publications about anarchism were written or translated to Arabic by the leftist communists and Russian agents, so they presented anarchism as anti-revolutionary and anti-humanist. They were the only available source showing anarchism as the opposite of what it really is. Anarchism was presented in a repulsive way, showing only it’s anti-state and anti-authoritarian aspect. We were told anarchists are rejecting power/state and leave the society in absolute chaos and disorder. No administration, no law and order, no protection – as a result of that the society would be in danger. These publications explained and described anarchism in the view of Bolsheviks and communists; they wanted to make the idea unpleasant and uninviting.

While they rejected anarchism and attacked it, there was not a single anarchist book or magazine available, not even an article in order for the people to read them before reading the hateful propaganda against anarchism. “The Poverty of Philosophy” by Karl Marx was available, but not the original Proudhon’s work, “Philosophy of Poverty” which Marx criticized. Many writings and propaganda against anarchism existed this way – without access to the ideas they fought.

In such environment, there was no possibility to learn about anarchism or anarchist movement. Consequently people were deprived from the basic knowledge of anarchism.

There were many political parties and people were very loyal to them

Towards the end of 1930s, Iraq and Kurdistan became the fertilized land that brought about many political parties: nationalist, patriotic, religious, liberal and communist. There was a fierce competition among them, struggling for power. They were using deception, propaganda and manipulation to bring people under their influence. Their best members and supporters were absolutely loyal to their parties and their leaders. The dependence of party members on their leaders was absolute. They were ideological fundamentalists. Killing political adversaries – members or supporters of an opposing party – was a legitimate method of ideological dispute. The war all fought against one another, during 1960s, 1980s and 1990s that we have seen is the best example. The loyalty of the party’s members became so serious, they never thought for a second of the integrity of the party polices and its leaders.

In an atmosphere like that, it is hard for new belief and thought to develop. The vast majority of people were divided over the political parties and became very tiny cogs in a very big machine of the political parties, so the parties could manipulate and to use them according to their need. They advised them to vote or not vote, to do this, not to do that, to fight one side, to be in peace with other side. In this situation the members and supporters of them become slaves of the party, they were unable to think, to analyze the situation nor to decide on their own.
Anarchism is founded on the individual’s right to free thinking and to make one’s own decisions, continuous in development and change. Blind loyalty to the power, hierarchy and state makes anarchism impossible to emerge.

Wars, killing and displacing people in Iraq and Kurdistan

Iraq and Kurdistan have not seen peace for over half of century. Iraq has gone through three major wars between 1980 and 2003: Iraq-Iran war, The Gulf War of 1991 and the invasion of Iraq in 2003. All these wars have intensely affected Kurdistan and its people directly or indirectly. This is in addition to the civil war, between Kurdish movement and Iraqi government that launched on 11/09/1961. This war went on and off until March 1991 when the uprising happened in Kurdistan. And from October 1992 to 1997/98 there was fighting among the fraction of Kurdish political parties themselves.
This war brought disaster to Kurdish people from both sides: the Kurdish movement and the central government of Iraq. It killed many innocent people, displaced thousands, maimed many more, destroyed thousands of Kurdish villages. The campaign of Anfal launched by Saddam Hussein between 22/02/1988 to 06/09/1988 resulted in the disappearance over 182,000 Kurdish people and over 5,000 people killed by chemical weapons.
Kurdish people in Iraq experienced the most horrible disasters of war. The suffering and trauma stay in the memory of mine and my father’s generation and cannot be forgotten.
Those of us who grew up in times of wars know how terrible the situation was. The only winners in the wars are the warlords, war traders, the big companies that make weapons and the other equipments of war and most of the time the states too. The outcome of wars to the rest of us is poverty, high prices of the daily necessity, unemployment, homelessness, and displacement, separation, forcing to move out of our lands, and becoming refugees in foreign lands. War can bring more disasters. Where there is war, there is everything except peace, unity and happiness. No doubt in the situation like that, we can only have time to think about our security, safety and running after our daily needs. This is not the moment to develop new ideas, like anarchism; in fact, hard times create more feeling of nationalism, racism and more hatred among people.

In a place where there is war, anarchism is hard to emerge – let alone to gain shape as movement. In a place where there is war, there will be growing number of state lackeys, traitors, betraying its own people. The war also quells dialog between people and restricts their freedom. Because of that not only does anarchism not develop, in fact if there is any anarchists, the war drives them to underground.

Kurdish society and its cultural dependence

Kurdish society in Iraq is rooted in a tradition, being a mixture of the religious and tribal hierarchy. These two elements are the base of the society and its culture. It reflects and preserves the economic structure.

We can see it in every cell of the society. Starting from the family, through nursery, school, university, company, factory, other places of work, administrations, the civil service, and the military to the very top of the society which is parliament and the leaders – all of it is based on hierarchy. In hierarchical organizations or hierarchical society, dependency is very strong. This dependency shapes the thought and mind of everyone. It is very difficult to break centralist approach, created by ever-present hierarchy. Reorganizing the society in horizontal way again is difficult; it needs educational, social, cultural and economic revolution.
In the hierarchical society with the help of its culture, culture of dependency, youngsters have to respect and obey the elders; the workers have to listen to the bosses, students to their teachers. In short the people in the bottom have to look to the top to get advice and order. This also applied to members of political parties, they had to listen to the leaders and carry out whatever they were told to do. Individuals are not independent, as they are supposed to be; they are not confident, they do not have enough trust and faith in themselves. This means everybody, every social group is restricted in thinking and making decisions. They have to obey and be loyal to their superiors and they lose their freedom of individual expression.

This is the cultural climate of Iraqi Kurdistan– Bashur, climate of many powerful tribes, many strong political parties, powerful religious faith and often “honour killings” of women. In such atmosphere individuals do not think, make decisions and sort their own problems out. They rather let others think for them, decide for them and resolve their problems whether they like it or not.
In a climate like this, while the individuals are not free, their thought and mind have been corrupted as well. Therefore, it is difficult for a new idea or thought to arrive, even harder to develop it any further.

Zaherbaher. com