چه‌پ و کۆمۆنیست ئه‌وه‌نده‌ی ڕاستڕه‌وکان زیانیان به‌ بزوتنه‌وه‌ی سۆشیالیستی گه‌یاندووه‌

چه‌پ و کۆمۆنیست ئه‌وه‌نده‌ی ڕاستڕه‌وکان زیانیان به‌ بزوتنه‌وه‌ی سۆشیالیستی گه‌یاندووه‌

زاهیر باهیر – له‌نده‌ن

Sep 2016

به‌شی دووهه‌م:

لای زۆرینه‌یه‌ك له‌ چه‌پ  به‌ تایبه‌ت کۆمۆنیسته‌کان، شێواندنی بزوتنه‌وه‌ی سۆشیالیسستی و هۆکاری نه‌گه‌یشتن به‌ سۆشیالیزم، له‌  ‘ستالین’ و  سه‌رده‌می فرمانڕه‌وایی ئه‌وه‌وه‌، ده‌ستپێده‌کات .  که‌مینه‌یه‌کیش وای ده‌بینن که‌ ستالین چشتێکی نه‌کرده‌وه‌ جگه‌ له‌ به‌جێگه‌یاندنی پرۆسه‌ی ‘لیننیه‌ت’ و پراکتیزه‌کردنی بیرۆکه‌ و تیوری خودی ‘لینین’ خۆی نه‌بێت.

به‌ڵام گه‌ر به‌ وردی تاو و توێیه‌کی مێژوو بکه‌ین و به‌ بیرێکی فراوانه‌وه‌ ئاوڕێکیش له‌ واقیعی ڕابوردوو و ئێستاش بده‌ینه‌وه‌ ، ڕه‌نگه‌ تا ڕاده‌یه‌ك بتوانین گه‌لێك له‌وانه‌ی که‌ ڕویداوه‌ و لۆمه‌ی ستالین و لینین-مان له‌سه‌ریان  کردوه،‌ له‌ مارکسه‌وه‌ سه‌ر ده‌ربهێنێت ، یا لانی که‌م ئه‌شکالێکمان سه‌باره‌ت به‌ مارکس  لا دروستبکات.

با سه‌رنجێکی  بیانوو و پاساوه‌کانی کۆمۆنیسته‌کان بده‌ین و دوای ئه‌وه‌ ئاوبه‌رێکی سه‌رچاوه‌که‌ی بکه‌ین ، بزانین له‌ کوێدا ده‌گیرسێته‌وه.

  • ڕێکخستن و پارتی کرێکاران:.

ئه‌وه‌ی که‌ پاڵی به‌ ‘لینینه‌’ وه‌ ناوه‌ بۆ در‌وستکردنی پارتی شۆڕشگێڕ و کارکردنی کۆمۆنیسیته‌کان، گواستنه‌وه‌ی هۆشیاری چیانیه‌تی بووه‌ بۆ ناو ڕیزه‌کانی کرێکاران .  ئه‌و‌ له‌ کرداردا باوه‌ڕی به‌وه‌ نه‌بووه‌ که‌ هۆشـیاری چینایه‌تی له‌ زه‌مینه‌ی کارکردن و ململانێی چینایه‌تی نێوان  خودی کرێکاران و بورجوازی ‌ سه‌رهه‌ڵده‌دات.  ئه‌مه‌ له‌ لایه‌ك له‌ لایه‌کی دیکه‌شه‌وه‌ ‘ لینین’ باوه‌ڕی به‌ کۆنترۆڵکردنی چینی کرێکاران هه‌بووه‌ له‌لایه‌ن کۆمۆنیست و پارته‌که‌یانه‌وه‌. ئه‌و باوه‌ڕی به‌‌ بزوتنه‌ه‌ی خۆڕسکی نه‌بووه‌ ، هه‌میشه‌ش ئه‌و بزوتنه‌وه‌ خۆڕسکیانه‌ی به‌ حوکمی نه‌بوونی  پارتی شؤڕشگێڕی خاوه‌ن زه‌بت و ڕه‌بت و ‌ هه‌بوونی ناوه‌ندی دیمۆکراسی له‌و پارته‌دا,  به‌  بێ سه‌روبه‌ره‌ و ئاژاوه، داوه‌ته‌ قه‌ڵه‌م.

‘لینین’  باوه‌ڕی وابووه‌ بۆ ڕودانی شؤڕش بارودۆخی زاتی و بابه‌تی گرنگن .  له‌ بارودۆخی زاتیدا بۆ  شؤڕش هۆشیاری چینایه‌تی لای گرنگ بووه‌ و هه‌نگاوی گه‌وره بووه‌ چونکه‌ ‌  ئه‌و‌ هۆشیارییه‌ له‌ناو کرێکاراندا، به‌ڕای ئه‌و،  ونه‌.  بۆ ئه‌مه‌ش ئه‌و کاری له‌سه‌ر دروستکردنی ئه‌و پارته‌ کردووه‌ و باوه‌ڕی وابووه‌ که‌ کۆمۆنیسته‌کانی ناوه‌وه‌ و ده‌ره‌وه‌ی کرێکاران هۆشمه‌ندترین که‌سانێکن،  ده‌کرێت پارتی پێشڕه‌و به‌و  که‌سانه‌ دروستبکرێت و پێشڕه‌وایه‌تی چینی پڕۆلیتاریا، کرێکاران، بکات به‌ره‌و مه‌نزڵی کۆتایی  که‌ گرتنه‌ده‌ستی ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌تی دیکتاتۆری پڕۆلیتاریایه‌، دواتریش به‌ره‌و کۆمۆنیزم .

لینین، له‌ کتێبه‌ به‌ناوبانگه‌که‌یدا ” ده‌بێت چی بکرێت؟” بناخه‌ی ته‌واوی پلان و پڕۆگرامی حیزبی به‌لشه‌فی دانا و هه‌ر له‌و‌ێدا په‌نجه‌ بۆ زه‌بتوڕه‌بتی حیزبیانه‌ ڕاده‌کێشێت و ده‌یه‌وێت بیکاته‌ ڕێنمایی “ده‌لیلی ” کارکردنی ئه‌ندامانی حیزب.

من له‌م خاڵه‌دا نامه‌وێت به‌ درێژی له‌سه‌ر ئه‌و کتێبه‌ و پلان و پڕۆگرامه‌که‌ی  ‘لینین’ بڕۆم چونکه‌ پێموایه‌ ئه‌وه‌مان که‌ ڕۆژێك لینینی یا مارکسی-لینینی بووبێتین ئه‌و کتێبه‌مان نه‌ك هه‌ر خوێندۆته‌وه‌ به‌ڵکو ده‌رخیشمان کردبوو.  ئه‌وه‌ی که‌ لای من گرنگه لیره‌دا، ‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ بلێم لینین ئه‌مه‌ی له‌ خودی مارکسه‌وه‌ هێناوه‌ . مارکس له‌ به‌یانی شیوعی-دا له‌ به‌شی دووهه‌مدا، له‌ په‌یوه‌ندی کرێکاران و کۆمۆنیسته‌کاندا، ده‌ڵێت  ” کۆمۆنیسته‌کان پارتێکی جیا دژ به‌ پارته‌کانی دیکه‌ی چینی کرێکاران دروست ناکه‌ن   https://www.marxists.org/archive/marx/works/1848/communist-manifesto/ch02.htm

له‌م دێڕه‌ کورته‌ دا ، مارکس دوو شتمان بۆ ده‌خاته‌ڕوو ، یه‌که‌م: کۆمۆنیسته‌کان و کرێکاران جیاوازن .  دووهه‌م:  هه‌بوون و ڕه‌وابوونی پارتی کرێکارانه‌یه‌.  ئه‌و ئایدیایه‌ی که‌ ‘لینین’ سه‌باره‌ت به‌ دروستکردنی حیزب‌ هه‌یبوو ، له‌  مارکس -ه‌وه‌ وه‌ری گرتوه‌.

John Molyneuxکه‌ ئه‌کادیمی و  نوسه‌ره‌ و زیاترله‌ 12 په‌رتوکی له‌سه‌ر کێشه‌ی جیاواز جیاواز هه‌یه‌  یه‌کێك بوو له‌ ڕابه‌ره‌کانی  ” سۆشیالیست وه‌رکه‌ر پارتی ” برتانیا و  ئێستاش له‌گه‌ڵ هه‌مان حیزب به‌ڵام له‌ ئیرله‌نده‌ کارده‌کات ،‌ یه‌کێکه‌ له‌نێو  که‌سه‌ دیاره‌کان ‌ که‌ له‌ مارکس به‌باشی گه‌یشتبێت و توانیوێتی  لینین به‌ مارکسه‌وه‌ په‌یوه‌ستبکاته‌وه‌ .  سه‌باره‌ت به‌ زۆر مه‌سه‌له‌ له‌وانه‌ ‘ حیزب’ ‘پڕۆلیتاریا/کرێکاران’ و دیکتاتۆری پڕۆلیتاریا’ و ‘ شۆڕش’ یه‌کجار زۆری نوسیوه‌ . لێره‌دا من وه‌کو به‌ڵگه‌نامه‌یه‌ك  په‌نجه‌ بۆ هه‌ندێك له‌ نوسینه‌کانی سه‌باره‌ت به‌ پارتی پێشڕه‌و، ڕاده‌کێشم .  ئه‌و‌ ده‌ڵێت ”  به‌ڵام کاتێك که‌ یه‌کێك له‌سه‌ر تئیوره‌کانی مارکس  سه‌باره‌ت به‌ پارت ده‌دوێت، بابه‌ته‌که‌ باسی پارتییه‌  سیاسییه‌کان  به‌گشتی نییه، به‌ڵکو پارته‌ شۆڕشگێره‌که‌یه‌ که‌ ئامانجی ئه‌و، هه‌ڵگێڕانه‌وه‌ی کاپیتاڵیزمه‌-  به‌تایبه‌ت که‌سێك که‌ قسه‌ له‌سه‌ر تێزی  مارکسی سه‌باره‌ت به‌ پارتێکی سیاسی پڕۆلیتاریانه‌، ده‌کات،  چونکه‌ ، به‌ دڵنیاییه‌وه‌ ، ئه‌وه‌ دیدی ئه‌وه‌ که‌ ” به‌ ته‌نها پڕۆلیتاریا، به‌ هه‌قه‌ت چینێکی شؤڕشگێڕن”  ‌  مۆلێنوکس هه‌ر له‌ درێژه‌ی ئه‌و نوسینه‌یدا له‌ شوێنێکی دیکه‌دا ده‌ڵێت ….له‌ ڕاستیدا مارکس زۆرجار پێشنیاری ئه‌وه‌ی کردووه‌ له‌ ته‌واوی مانای وشه‌دا، به‌ هه‌ستێکی ته‌واوه‌،  ناتوانرێت کرێکاران به‌چین وه‌رگیرێن هه‌تا  پارتی جیاوازی خۆیان بینانه‌که‌ن… ده‌توانین له مانیفێستی کۆمۆنیستدا ئه‌وه‌ بدۆزینه‌وه‌ که‌ ‘‌ ڕێکخستنی پڕۆلیتاریا له‌‌ چینێکدا، دواتریش له‌ پارتێکی سیاسیدا ، به‌به‌رده‌وامی غه‌مگینی/دڵه‌ڕاوکێیه‌ له‌ کێبڕکێی نێوان کرێکاران خۆیاندا’.  هه‌ره‌وها له‌ بڕیاری کۆنفرانسه‌که‌ی  نێونه‌ته‌وه‌یی یه‌که‌م، له‌نده‌نی 1871  واهات ‘ پڕۆلیتاریا ده‌توانێت ته‌نها به‌ دامه‌زراندنی پارتێکی سیاسی جیاواز بۆخۆی، وه‌ک‌ چین،  کار بکات ‘.   له‌ درێژه‌ی ئه‌و  نوسینه‌دا له شوێنێکی دیکه‌دا، به‌ ئاماژه‌کردن به‌ مارکس  ده‌ڵێت ”  ئه‌م خۆڕێکخستنه‌ی پڕۆلیتاریا له‌ پارتێکی سیساسیدا  زه‌روورییه‌/ جه‌وهه‌رییه‌ بۆ سه‌رکه‌وتنی شۆڕشی کۆمه‌ڵایه‌تی که‌ له‌ هه‌ده‌فی کۆتاییدا : هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ( ئتلغاکردنه‌وه‌)   چینه‌کان.”‌

https://www.marxists.org/history/etol/writers/molyneux/1978/party/ch01.htm

ڕه‌نگه‌  له‌ ڕوی تیورییه‌وه‌ پێشڕه‌وی شؤڕشگێڕ  نێتی نه‌بووبێت ‌ که‌ ڕێكخراوێکی جیا له‌ چینی  کرێکاران دروستبکات و له‌ چه‌قی بزوتنه‌وه‌که‌یاندا خۆی به‌ هه‌موو شتێك بزانێت.  لینین و ئه‌وانی دیکه‌یان نێتیان وابووه‌ که‌ ئه‌مان تێکه‌ڵ به‌ به‌شێك له‌ چینی کرێکاران  بن به‌ مه‌به‌ستی کردنی جه‌ده‌لی   ململانێی چینایه‌تی و گواستنه‌وه‌ی  هۆشیاری سۆشیالیستیییانه‌ بۆ ناویان.  به‌ڵام له‌و ماوه‌ درێژه‌ی سه‌رده‌می مارکسه‌وه‌ تا ئێستا مامه‌ڵه‌ی  پارته‌ سۆشیالیست و کۆمۆنیسته‌کانمان له‌ته‌ك کرێکاراندا بۆ ده‌رکه‌وتووه‌، که‌ هه‌میشه‌ ‌ خۆیان به‌ ده‌سته‌ی پێشڕه‌و هۆشمه‌ند و ڕۆشنبیر زانیوه‌ و له‌ حه‌قیقه‌تیشدا له‌ ده‌ره‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات و له‌ ده‌سه‌ڵاتیشدا توانیویانه‌ یاخود هه‌وڵی جددیان بۆ کۆنترۆڵکردنی کرێکاران داوه‌.

درێژه‌ی هه‌یه‌

 

Advertisements

ئه‌م زانیاریانه‌ی که‌ له‌م وتاره‌ی خواره‌وه‌دا هاتووه‌، بزمارێکی دیکه‌ به‌ کفنی ئه‌و ئایدۆلۆجییه‌دا داده‌کوتێت ، که‌ واده‌زانێت قه‌یرانه‌که‌ی ئێستاش قه‌یرانی سه‌رمایه‌دارییه‌ ، نه‌ك ئێمه‌

Zaher Baher

13/09/2016

ئه‌م زانیاریانه‌ی که‌ له‌م وتاره‌ی خواره‌وه‌دا هاتووه‌، بزمارێکی دیکه‌ به‌ کفنی ئه‌و  ئایدۆلۆجییه‌دا داده‌کوتێت ، که‌ واده‌زانن قه‌یرانه‌که‌ی ئێستاش قه‌یرانی سه‌رمایه‌دارییه‌ ، نه‌ك ئێمه‌

ڕۆژنامه‌ی گاردیانی دوێنێ ، 12/09/16 وتارێکی گرنگی بڵاوکرده‌وه‌ که‌ له‌ خواره‌وه‌ لینکه‌که‌ی داده‌نێم بۆ ئه‌وانه‌ی که‌ ئینگیزی ده‌زانن.  هاوکاتیش خاڵه‌ گرنگه‌کانی نێو ئه‌و وتاره‌ له‌م پۆسته‌دا ده‌خه‌مه‌ پێشچاوی هاوڕێیان و  دۆستانی ئه‌م ماڵپه‌ڕه‌.

له‌م وتاره‌دا ئه‌م خاڵه‌ گرنگانه‌ هاتوون:

  • ئه‌وه‌ نیشانده‌دات که‌ ئه‌م کۆمپانیانه‌ به‌ به‌راورد به‌ ئابوری ده‌وڵه‌ت-نه‌ته‌وه‌ له‌ به‌رنبه‌ر ساڵی پاردا داهات و قازانجیان زۆر هه‌ڵکشاوه‌.
  • ساڵی پار وجودی ئابوریانه‌ی  100 له‌ کۆمپانیا زه‌به‌لاحه‌کانی جیهان ژماره‌یان له‌ 63 وه‌ له‌ ساڵی 2014‌دا سه‌رکه‌وتووه‌ بۆ 69 له‌ساڵی 2015 ‌دا
  • 10 له‌و کۆمپانیا زه‌به‌لاحانه‌ی وه‌کو Walmart, Apple, Shell پاره‌ زیاتر په‌یداده‌که‌ن تاکو گه‌لێك له‌و وڵاتانی دونیا به‌ لێکدانی داهاتیان.
  • ده‌سه‌ڵاتی ئابوری ‌ 200 له‌و کۆمپانیانه‌ ‌ زۆرینه‌یه‌ك له‌ وڵاته‌ بچوکه‌کانی خوادووه‌ ، بۆ نموونه‌  153 له‌مانه باڵاده‌ستی زۆرێك له‌ نه‌ته‌وه‌کانن له‌ ئه‌فه‌ریقاو ئاسیا و ئه‌مه‌ریکای لاتین .
  • ئه‌مه‌ریکا و چین و ئه‌ڵمانیا و یابان و فه‌ره‌نسا و بریتانیا و 6 ده‌وڵه‌تی ئابوری گه‌وره‌ن به‌دووی ئه‌مانیشدا ئیتالیا و به‌رازیل و که‌نه‌ده‌ دێن.
  • قیمه‌تی 10 له‌م کۆمپانیانه‌ 285 تریلۆن دۆلاره‌ به‌ پاوه‌نیش ده‌کاته‌ 215 تریلۆن که‌ زیاتره‌ له‌ داهاتی 180 وڵات که‌ به‌ هه‌موویان قیمه‌تیان 280 تریلۆن دۆلاره‌. له‌م وڵاتانه‌: ئیرله‌نده‌، ئه‌نده‌نوسیا، ئیسرائیل، کۆڵؤمبیا، یۆنان ، ئه‌فه‌ریقای باشوور ، عێراق و ڤێتنام.

هه‌ڵبه‌ت زیادکردنی ده‌سه‌ڵات و داهاتی ئه‌مانه‌ له‌ به‌رانبه‌ر بێده‌سه‌ڵاتی و نه‌بوویی و هه‌ژاریی باقییه‌که‌ی دیکه‌ماندایه‌ .

  • بۆ زانیاری زیاتر تکایه‌ لینکه‌که‌ی خواره‌و ببینه‌:

https://www.theguardian.com/business/2016/sep/12/global-justice-now-study-multinational-businesses-walmart-apple-shell

 

 

 

 

ئەكتەر پێویستی بەناسین و شارەزایی لە تیۆرەكانی كەسێتی هەیە ؟ لەكاتی نواندندا !!

ئەكتەر پێویستی بەناسین و شارەزایی  لە تیۆرەكانی كەسێتی  هەیە ؟ لەكاتی نواندندا !!

بەشی دووەم و كۆتایی

خوێندنەوەی / ڕێباز محەمەد جەزا

__________________________________

لەسەرەتادا بەنیاز نەبووم لە م بارەیەوە هیچ بڵێم ، بەڵام هیچ لەوە ناخۆشترنیە كاتێك دەبینیت هەمووان حوكم و بریار لە سەرباشی و خراپی ئەكتەر دەدەن لەكاتێكدا چەندین تیۆر هەیە بۆناسینی كەسێتی  كە پێویستن  و ناكرێت بەباش و خرا پ و گۆترەكاری ماندوو بونیان رەتبكرێتەوە یان پەسەند بكرێت  . ئەمەش  بۆ وەرگرو ئەكتەرو دەرهێنە ریش  گرنگە لەڕووی تیۆریەوە و پێویستە  هەمووان  بزانن چۆن مامەڵەدەكەن و لە كوێدا دەتوانن سوود لە تیۆرێكی دیاریكراو وەربگرن لەبەرهەمێكی شانۆییدا  یان یپَویستە كێ‌ قسەیان لەسەر بكات و كاریان لەگەڵدا بكات  ، بۆئەم مەبەستە خوێندنەوەیكی خێرا دەكەم بۆ كتێبی ( نڤریات الشخصیە ) ی نووسەر “سیمۆن كلاپیە ڤالادۆن ” كە  ” علی المصری ” وەری گیڕاوەو بەرهەمی ” المۆسسە الجامعیە للدراسات و النشر والتوزیع ” و چاپی دووەمی ساڵی 1993ز

كەسێتی لە تێڕوانینی  ڕەفتارگەرا كانەوە :

وەكو لەبەشی یەكەمی ئەم خوێندنەوەیمدا باسم كرد ، چەندین تیۆرو قوتابخناەی تایبەت بەكەسیئَتی هەن كە بۆچوونی دژو لێك دوور یان لێك نزیك و چونیەك و زۆریت تریشی تیا بەدی دەكەین كە من پێم باشە زۆر بەخیرَرایی ئەم كتێبە نمایش بكەم و دواتر خوێنەر خوی ئازاد بێت لە بڕیایردان  ، بەنیسبەت  شانۆكارانیشەوە بگەڕینەوە بۆ تیۆرەكان و لە بایەخ و گررنگیان تێبگەن و وابكەن لە خۆوە و سەرپێی لتیۆرێك پەسەند یان ڕەت نەكەنەوە بەڵكو بگەڕێنەوە بۆ ژێدەرە ڕەسەنەكان و بە پێی پێویستی بەرهەمەكە سوود وەربگرن و بتوانن خوێندنەوەی تایبەت ڕەنێو بهێنن و لە م پێناوەشدا لەم بەشەی خوێندنەوەكەمدا كەدەبێتە دوابەشی كاركردنم لەم كتێبە دا بەشێوەیەكی پانۆرامی درێژە ی دەدەمێ‌ بە هیوای ئەوەی سوودێكی هەبێت .

نووسەر ئەم كتێبە ” سیمۆن كڵاپیە ” بە باسكردنی تیۆرەكەی ” واتسۆن ” بەردەوام دەبێت و باسی مانیفێستەكەی ساڵی 1913 دەكات كە بووبە خاڵی وەرچەرخان لای ڕەفتارگەراكان كەلە ڕاستیدا ئەو بەیانە لەسەرەتادا شێوەیەكی ڕەها و تازەنەبوو بەتەواوی ، بەڵكو چەندین توێژینەوەی دەربارە كراو دواتر بنەماكانی چەسپێندران و پێش ئەو مێژووە زۆربەی توێژینەوەكان  دەربارەی  دەروونناسی فزیۆلۆژی بوون . ” فەخنە ” وەكو بیریارێكی باو سەرقاڵی “میتا – ئەودیو” ی شتەكان بوو لەهەمان كاتدا لە دەرونناسیی ئەندامیدا  وپاشان “فۆنت” وەكو مامۆستای یاریدەدەری فیزیایی و “هلمولتز” یش لە هایدلبێرگ و لەفەرەنسا “ج. دۆما ” باسی لە پەرچەكرداری جەستەیی دەكرد لەكاتی هەڵچووندا . هەروەها لە ڕوسیا ” ستشنۆڤ ”  و بەسەر پەرشتی “پاڤلۆڤ ” گۆڕانكاری ڕویاندا و ئەمریكی و ڕووسیەكان شعوریان كرد بە ڕەفتارو  ناساندیان پەیوەندی ڕەفتارگەراكان بە ” مادی میكانیكەوە ” بەڕووی ئاڵۆزی و ئامێر گەراییدا كرایەوەو بووبە میراتگری فەلسەفەی ئەپستراكت و بیریارانی وەكو ” ئۆگست كۆمت” توێژینەوەی ریاڵتی شعوریان كرد و ڕتیان كردەوە .

لێرە بەدوواوە نووسەر “سیمۆن كڵاپیە ” دێتە سەرباسی زۆرێك لە تیۆریەكان و توێژینەوەی ئەزموونی و زانستی  سەر ڕێگا خران بەرەو ئامانجی تر و چەمكی كەسێتی نەبووە چەقی  ئەو توێژینەوانە بەڵكو بون بەكلیل بۆ كردنەوەی ردەرگای ڕاڤەی سایكۆلۆژی . تێكەڵیەك بەدیدەكرێت لەوێنەی مرۆڤ و كەسێتیدا و” هۆپنەر” بەمجۆرە و بەپێی چەند بنەمایەك لەوانە : ( نەوە “وەچەیی” یە )  ، (میكانیكیە)  ، ( ژینگەی) یە،  (چێژە) ، ( سەركەوتنە لەكاردا)  .

*دیمەن وڕەفتار :

نووسەر لەم بەشەدا زیاتر باسی پەرچەكردار دەكات وەكو وەڵامدانەوەو لەئەنجامی وروژاندنە دەرەكی و ناوەكیەكانەوە . وەكو چۆن باسی ” پاڤلۆڤ ”  و ” شینۆڤ” دەكات و ڕێسایەك دیاری دەكات ئەویش بریتیە لە : ( S)  دەبێتە وروژێنەری (  R) و دەبێتە (پەرچەكردار) . پرسیاری ممن لیرَەدا ئەمەیە ئەكتەری شانۆ لە كوردستان لەكاتی نواندندا  دەتوانێت سوودمەند بێت لە تیۆرێكی لەم جۆرەدا؟!  من بەداخەوەم بۆوەڵامەكەی چونكە دڵخۆشكەر نیە بۆنمونە باوا داینێین كە دەیزانێت و دەتوانێت !!! ئەی بۆ نمونەیەكمان لەنمایش یان لە دانیشتن و نووسینە ڕەخنەییەكاندا نەبینی؟! بەپێچەوانەشەوە گەربڵێین نایزانێت !! ئەی ئەم بوونەوەرە سەرقاڵی چییەو بەنیازی چییەو كەی دەگاتە ئەو باوەرەی كە تیۆری كار بكات و شارەزایی لەبارەیانەوە هەبێت ؟!!! من لێرە بەداو واز لەم پرسیارە جەرگ بڕانە دێنم كە بەڕاستی نەك وەڵامم دەست نەكەوتوە بەڵكو زۆر لەسەر ی برۆم ڕەنگە ڕەشبینی بم كوژێت !!بە م شێوە یە بە خێرایی لەم چێوەیە تیۆریەدا ڕە ت دەبم ، بەو ئومێدەی هەركەس بەییەوە گرنگە بۆی بگەڕێتەوە نوووسەر بە مجۆرە دایڕشتووە :

–           تیۆری واتسۆن و ڕەفتارگەرایی كلاسیك .

–           چەمكە كانی ڕەفتارگەرایی نوێ‌  وەكو : ( كلارك هول ،  دولارد و میللر ) و هتد..

دواتر نووسەر دێتە سەر باسكردنی ئەنجام و هەڵسەنگاندنی ئەم بەشەی كە تایبەتە بە ڕەفتارگەراكان وسودی ئەم قوتابخانەیەمان بۆڕوون دەكاتەوە دەربارەی كەسێتی كە بریتیە لە وەی  تەقینەوەو بڵاو بوونەوەیە بەڕووی یفرە تیۆری و دروستكردنی جیاوازی و  دووركەوتنەوە لە تاك ڕەهەندی و تاك تێگەیشتن و ڕەتكردنەوەی بەرامبەر و قسەی هەمەجیانەو لە خۆوە قسەركردن دەربارەی كەسێتی كە بێگومانم ئەمە ئازاری شانۆكارانیشە لە دوای هەربەرهەمێك و هەركەس بەوجۆرە تێی دەگات كە عەقڵی دەیبرێًت و بە پیًی ئەو ئاستە سنوردارو كورتە ی خۆی بڕیاری ناجۆر دەدات  و لەم  هەنگاوەوە بە ئومێدم هەمووان بەر پرسیارنە بگەڕینەوە بۆناو سیستم و چێوەی تیۆری بۆ كەسێًتی .

  • تیۆرە نمونەییەكان :

توێژەر “سیمۆن كڵاپیە ” لەم بەشەی كتێبكەیدا شەرحی ئەو دەربڕین و سیما و نمونانەمان بۆدەكات كە لە ڕوویی تیۆریەوە  گرنگن و پێویستە بایەخیان پێبدرێت و بە باوەڕی من بۆ ئەكتەر زۆر گرنگە بتوانێت كاریان لەسەر بكات و شارەزایی هەبێت لەبارەیانەوە …. كەسێتی لە ڕوانگەی ئەم تیۆریانەوە  لە ئزموونەوە وەردەگیرێن و  ئاڵو گۆڕیان بەسەردا دێت و توێژەر چەندین نمونەمن لەوتیریانە پێشكەش دەكات  لەوانە : ( نمونە خۆرسكەكان ) ، (نمونە تشكیلیەكان ) ، ( نمونە دەرونیەكان ) ،                  ( نمونە كانی وەرگرتنی سروش  لە شیكاری دەرونی  )،(نمونەكانی  هەڵویست و تصرفات   ) وهتد…..

پاشان نوێژەر دێتە سەر هەڵسنگاندن و ئەنجامی بەشە كە كە بە باوەڕی من زۆر پێویستە ئەكتەری شانۆ شارەزایی و مە هارەتی خۆی لەم ڕووەوە بەگەبڕ بخات ..

  • تیۆر هۆكاریەكان :

توێژەر لەم بەشەی كتێبەكەیدا دێتە سەرباسكرنی چەندین میتۆدی جۆراو جۆری هۆكاری و من لێرەدا تەنها ئاماژە بەناوەكانیان دەكەم زۆربەخێرایی  ) شیكاری هۆكاری ، شیكردنەوەی  هۆكارەكانی كەسێتی لەوانە :” ریمۆن كارتڵ ، هانس جۆرج ..) و پاشان توێەر دێتە سەرباسكردنی  هەڵسەنگاندنی ئەم بەشە و بۆچوونەكانی خۆی چڕدەكاتەوە .

  • تیۆرەكانی شیكردنەوەی دەروونی :

ئەو بۆچوونانەی نووسەر ” سیمۆن كڵاپیە” خستونیەتە ڕوو من لێرەدا زۆر بەپەلە تەنها چەند سەرقەڵەمێكی بخەمە روولەوانە : ( نمونەی شیكردنەوەی  دەروونی دەربارەی كەسێتی ، پێكهاتەی كەسێتی ، قۆناغەكانی گەشەكردنی لبیدۆ، زانستی كەسێتی و شیكردنەوەی تیۆری و هتد ….) كە بەڕای من مامەڵە كردن لەگەڵ هەر یەكێك لەو سەرەقەڵەمانە شایانی توێژینەوەی سەربەخۆو گفتوگۆی فراوانن ، هەرلەبەرئەوە  بە گرنگم زانی قسە لەسەر كردنی بووەستێنم بۆكاتێكی ترو دەرفەتی تر..پاشان نووسەر هەڵسەنگاندن ی خۆی بۆئەم بەشەش پێشكەش دەكات .

  • ئەنجام :

ئەنجام یان كۆتایی ئەم توێژینەوەیە لەلای نووسەر پیاچوونەوەیەكی خێرایە بە  تیۆرەكان كەسێتی و باس لەوەدەكات كەبەو سیكاریە خێرایانە ئەو تیۆرانە هەڵنا سەنگێندرێن و پێویستمان بەوەیە  كە بیانخوێنینەوەو جەدەلیان لە بارەوە بكەین و گفتگۆو قسەلەسەركردنیش لەم بارەیەوە كراوەیە بۆهەركەسێك بیەوێت قسەی جیاوازترو توێژینەوەی زیاتری هەبێت و منیش وەكو كۆتایی بۆئەم كتێبە پێشنیاز دەكەم  بۆهاوڕێ‌ شانۆ كارەكانم كە لە م قۆناغەدا كار بەتیۆر بكەن و بگەڕێنەوە بۆئەو ژیدەرەگرنگ و جیهانیانەی كە ئێمەوە كو كورد فەرامۆشمان كردوون و نەمان خوێندووونەتەوە جا لەبەر هۆكارێك بێت ن بەو ئومێدەی كارێكم كردبێت شایستەی لەسەر وەستان بێت .

 

 

rebaz-2