بۆچی ئه‌گه‌ری شۆڕش له‌ وڵاتانی ئابووریی که‌م گه‌شه‌کردوو زۆر زیاتره‌ تاکو وڵاتانی پیشه‌سازیی پێشکه‌وتوو؟ *

بۆچی ئه‌گه‌ری شۆڕش له‌ وڵاتانی ئابووریی که‌م گه‌شه‌کردوو زۆر زیاتره‌ تاکو وڵاتانی پیشه‌سازیی پێشکه‌وتوو؟ *

زاهیر باهیر – له‌نده‌ن

28/11/2016

 

پێشه‌کی ده‌بێت ئه‌وه‌ بڵێم چه‌مکی شۆڕش لای من شۆڕشی سۆشیالیستی/ ئه‌نارکیستیییه بۆ‌ به‌دیهێنانی کۆمه‌ڵی ناچینایه‌تی ، ناهیراشیی، نه‌ شتێکی دیکه‌ که‌ چه‌په‌کان و کۆمۆنیسته‌کان هه‌وڵی بۆ ده‌ده‌ن .‌‌

پێشکه‌وتنی سه‌رمایه‌داری و پێنانی قۆناخی گڵۆبه‌ڵازه‌یشن، زیادبوونی ژماره‌ی کرێکاران تا ڕاده‌ی زۆرینه‌ی کۆ‌مه‌ڵ، ڕوودانی قه‌یرانه‌ یه‌کبه‌دوایه‌که‌کانی ئابووریی که‌ به‌ قه‌یرانی سه‌رمایه‌د‌اریی ناسراوه‌ ، سه‌رجه‌می تیوره‌ کۆنه‌کانی، که‌ خودی ئه‌مانه‌‌ ده‌سته‌به‌ری ڕوودانی شۆڕشبن، هه‌ڵوه‌شانده‌وه . به‌داخه‌وه‌ نه‌ك هه‌ر شۆڕش ڕوی نه‌دا، به‌ڵکو گه‌ر زه‌مینه‌ی شۆڕشیشی له‌ وڵاتانی پیشه‌سازیی پێشکه‌وتوودا له‌‌بار نه‌بردبێت ، ئه‌وه یه‌کجار دوای خستووه‌.

سه‌رمایه‌داریی له‌ ڕێگای ململانێی نێو توێژاڵه‌کانی خۆیی و دروستکردنی چه‌نده‌ها لقی دۆست به‌خۆی له چه‌په‌کان، سۆشیالیستان، ئازادیخوازان و فێمه‌نیستان و دۆزینه‌وه‌ی بۆشاییه‌ك له‌ جیهاندا بۆ که‌ره‌سه‌ی هه‌رزانبه‌ها و به‌رهه‌مهێنانی کاڵا و هه‌روه‌ها له‌ده‌ستابوونی وه‌ره‌قه‌ی ناشیوناڵیزم و نه‌ژادپه‌رستی و دینی و مه‌زهه‌بی و ناوچه‌گه‌ریی که‌ بیانکاته‌ زه‌مینه‌ی هه‌ڵگیرسانی جه‌نگی هه‌مه‌جۆره‌ی نێوانی مرۆڤه‌کان، توانیوێتی به‌رده‌وامبێت و ده‌توانێت خۆشی نۆژه‌نبکاته‌وه. لێره‌شدا ئه‌وه‌ ده‌سه‌‌لمێنێت که ‌سه‌رمایه‌داریی ” گۆڕهه‌ڵکه‌نی خۆی” نییه ، به‌ڵکو گۆڕهه‌ڵکه‌نی ئێمه‌یه‌ و توانیویشێتی که‌ خۆی له‌ قه‌یرانه‌کان بپارێزت و به‌سه‌ر ئێمه‌یدا بدات‌.‌

نه‌ك هه‌ر ئه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌ به‌ڵکو سه‌رمایه‌داریی له‌م وڵاتانه‌دا ئامرازه‌کانی مانگرتن و ناڕه‌زایی و خۆپیشاندان که‌ ساڵه‌هایه‌کی دوورو و درێژ وه‌کو چه‌کێك له‌لایه‌ن کرێکاران و خه‌ڵکه‌وه‌ دژی خاوه‌نکار و سیسته‌مه‌که‌ ، به‌کارده‌هێنرێن، ئێستا‌ ماڵیکردوون و سواون و چیتر داخوازییه‌کانی کرێکاران و خه‌ڵکی ناهێننه‌‌ دی و له‌ ‌به‌رژه‌وه‌ندی سیسته‌مه‌که،‌ ده‌شکێنه‌وه‌‌.

له‌به‌ر ئه‌وه‌ی که‌ له‌ وتاره‌کانی پێشترمدا به‌ درێژی له‌سه‌ر لاوازی و زه‌بوونی بزوتنه‌وه‌ی کرێکاران به‌ به‌ڵگه‌ و به‌ ئاما‌‌ه‌روه،‌ قسه‌م کردووه‌ ، ( بڕوانه‌ Zaherbaher.com ) لێره‌دا خۆم له‌ دووباره‌کردنه‌وه‌ ده‌پارێزم و یه‌کسه‌ر ده‌چمه‌ ناو کرۆکی باسه‌که‌مه‌وه‌.

ئه‌وه‌ی ئاشکرایه‌ دوو جۆر تێڕوانین و لێکدانه‌وه‌ له‌سه‌ر ڕوودان و سه‌رکه‌وتنی شۆڕش هه‌یه‌ :

یه‌که‌م: شۆڕش له‌ ڕێگای پارتی پێشڕه‌وی چینی کرێکارانه‌وه، له‌ ڕێگای کو‌ده‌تای حیزبییانه‌ و سه‌ربازییه‌وه‌ یاخود له‌ ڕێگای ریفۆرمی هه‌ڵبژاردنی په‌ڕله‌مانتارییه‌وه‌، واته‌ له‌سه‌ره‌وه‌ی کۆمه‌ڵ بۆ بنه‌وه‌ی‌ . که‌ هه‌موویان یه‌ك ئه‌نجام ده‌ده‌نه‌ده‌ست.  خودی ئه‌زموونه‌کانیان له‌ سه‌رانسه‌ری جیهاندا ئه‌وه‌یان سه‌لماند که ئه‌م جۆره‌ هه‌وڵانه‌ نه‌ك هه‌ر شکستیان هێنا، به‌ڵکو کاره‌سات و بێ هیوایشیان بۆ خه‌ڵکی هێنا. دیسانه‌وه‌ ئه‌وه‌شیان ده‌رخست سه‌پاندنی چه‌مکی نێو کتێبه‌کان به‌سه‌ر واقیعدا، هه‌ڵه‌یه‌ و کاره‌سات ده‌خولقێنێ .

دووهه‌م‌: شۆڕش له‌ ڕێگای خۆڕێکخستنی ئاسۆییانه‌/ناهیراشیا‌نه‌ له‌ گروپه‌ خۆجێییه‌کانا، کۆمیته‌ و لیژنه‌و ئه‌نجوومه‌نه‌ ڕادیکاله‌ سه‌ربه‌خۆکانا و له‌ هه‌موو بواره‌کانی ژیاندا: کۆمه‌ڵایه‌تی، کولتووریی، سیاسیی ، ڕؤشنبیریی و په‌روه‌ده‌یی ، ئابووریی، ژینگه‌ و ئیکۆلۆجیی و هتد. دروستکردنیان له‌هه‌موو شوێنه‌کانی سه‌رکار و بازاڕ و خۆیندنگا و دانشگادا، خه‌ڵکی به‌ خۆیان له‌ بنی کۆمه‌ڵه‌وه‌ خۆیان ڕێكده‌خه‌ن. ئه‌م گروپانه‌ له‌ سه‌ره‌تادا ئاماده‌کاریی ده‌که‌ن و خه‌باتیان بۆ دابینکردنی پێداویستییه‌ جیاجیاکانی ژیانه‌ و ڕۆڵی تاك و سه‌ربه‌خۆییبوونی به‌هێز ده‌که‌ن. دواتر هه‌وڵی به‌دیهێنانی بزوتنه‌وه‌یه‌ك له‌سه‌ر ئاستی لۆکاڵی، نه‌ته‌وه‌یی، وڵات ده‌ده‌ن، که‌ له‌ ڕێگای تۆڕه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانه‌وه، ئه‌نجوومه‌نه‌کانی خه‌ڵکییه‌وه‌ له‌ گه‌ڕه‌ك و شار و شارۆچکه‌دا،‌ خۆیان به‌یه‌که‌و‌ه‌ په‌یوه‌ستده‌که‌نه‌وه‌ و هاریکاری کاره ‌هاوبه‌شه‌کانیان ، چالاکییه‌کانیان به‌گرتنه‌به‌ری دیمۆراسی ڕاسته‌وخۆ و له‌ ڕێگای چالاکی ڕاسته‌وخۆوه‌ ، ئه‌نجامده‌ده‌ن. به‌مشێوه‌یه‌ هه‌نگاوی کاریگه‌رانه‌ دێته‌ پێشه‌وه‌ که‌ به‌هێزکردنی خۆو ده‌سه‌ڵاتوه‌رگرتن و خۆبه‌ڕێوه‌به‌رییه‌ و که‌وتنه‌ به‌رانبه‌ر و به‌ربه‌ره‌کانی ده‌سه‌ڵاتی ته‌واوی ده‌وڵه‌ت و دامه‌زراوه‌کانێتی. کردنی ئه‌مانه‌‌ش و‌رده‌ ورده‌ نزیکردنه‌وه‌ی بزوتنه‌وه‌که‌یه‌ له‌ خودی ستراتیجییه‌ته‌که‌ی، که‌ خاڵی لابه‌کاکردنه‌وه‌یه‌.

به‌ تێگه‌یشتنی من پرۆسه‌ی شۆڕش له‌ ڕێگای دووهه‌مه‌وه‌ گریمانی زیاتری هه‌یه‌ ، کاتێك که‌ زه‌مینه‌کاری بۆ ده‌ستبه‌کارکردنی ئه‌م شۆڕشه‌ له‌ بنی کۆمه‌ڵه‌وه له‌سه‌ر پارچه‌ زه‌وییه‌کی ئه‌م سه‌رزه‌مینه‌، که‌ ناوی نیشتمانی لێنراوه‌، ده‌کرێت ، ئیدی هێدی هێدی ته‌ك به‌ ده‌وڵه‌ت و ده‌سه‌ڵاته‌کانی ، واته‌ ناوه‌ند ( مه‌رکه‌ز/ سێنته‌ر) ، هه‌ڵده‌چنێت. له‌م بارودۆخه‌شدا نالۆژکیانه‌ و کارێکی ناعه‌مه‌لیانه‌ش ده‌بێت، گه‌ر ڕوانینمان بۆ شۆڕشی جیهانی ، پێچه‌وانه‌ی ئه‌مه‌ بێت.

به‌ڕای من کاتێك که‌ ئێمه‌ ده‌وڵه‌ت وه‌کو ناوه‌ندی سه‌ره‌کی، ده‌بینین که‌ ده‌سه‌ڵاتی ته‌واوی له‌ وڵاتێکدا، هه‌یه‌، کارێکی پراکتیکانه‌ و ئاوه‌زانه‌شه‌ گه‌ر له‌سه‌ر ئاستی دونیاش هه‌مان دیدمان بۆ وڵاته‌ هه‌ره‌ پێشکه‌وتووه‌کانی پیشه‌سازیی وه‌کو ئه‌مه‌ریکا و که‌نه‌دا و ئۆسترالیا و یابان و ڕوسیا و وڵاتانی ڕۆژاوا، هه‌بێت وه‌کو سێنته‌رێك ، مه‌رکه‌زێك، که‌ به‌ خۆیان و ده‌زگه‌ دراوییه‌کانیانه‌وه‌ ده‌سه‌ڵاێکی یه‌کجار زۆریان له‌ ده‌ستدایه‌. ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌ش تا ڕاده‌ی ڕابه‌ریکردنی سیاسی و ئابووریی سه‌رجه‌می وڵاتانی که‌مترگه‌شه‌کردوی دونیا که‌ وه‌کو چه‌ند بنکه‌یه‌كه‌ بۆیان، ده‌بینرێت. ئاله‌م حاڵه‌ته‌شدا ڕوخانی ئه‌و مه‌رکه‌زه‌ به‌ گوێره‌ی باوه‌ڕ به‌ تیوری ” شۆڕش له‌ بنی کۆمه‌ڵه‌وه‌ ” هه‌ر ده‌بێت له‌ وڵاتانی ڕاگر و پارێزه‌ری گه‌وره‌ده‌وڵه‌تانه‌وه‌، ده‌ستپێبکات ، نه‌ك له خودی وڵاتانی مه‌رکه‌ز، خۆیانه‌‌وه‌ . ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێت که‌ خۆپیشاندان و ناڕه‌زایی و هه‌ندێك چالاکی ڕاسته‌وخۆ له‌ گه‌وره‌وڵاتاندا، ڕوونادات . به‌پێچه‌وانه‌وه‌ له‌ کاتێکدا که‌ چه‌وساندنه‌وه‌ و کۆیله‌یه‌تی و نایه‌کسانی و نادادپه‌روه‌ری و جه‌نگ،بوونیان هه‌یه‌ و به‌رده‌وامه‌ ، هه‌ڵبه‌ته‌ دژه‌که‌شی به‌رهه‌مده‌هێنێت ، به‌ڵام کاتێك که‌ ئه‌م چالاکیانه‌ هه‌ر له‌و ئاسته‌ ڕوکه‌ش و ته‌سکه‌دا ده‌مێنێته‌وه‌، کاتیك که‌ خه‌ڵكی خۆی ڕێكناخات و پلانی دووهه‌می نییه‌ ، کاتێك ئه‌م ئامرازانه‌ ته‌نها بۆ حاسڵکردنی داخوازییه‌کی هه‌نووکه‌یانه‌یه‌ و کاتییه‌،  ئه‌‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی که‌ سه‌رجه‌می چالاکییه‌کان کاردانه‌وه‌یه‌ له‌ پێناوی پارێزگاریکردن له‌وانه‌ی که‌ پێشتر به‌ده‌ستهێنراون – ‌ نه‌ك هه‌رگیز ناتوانێت گۆڕانکاری گه‌و‌ره‌ به‌ده‌‌ستبهێنێت به‌ڵکو بێ هیوایی و بێچاوه‌ڕوانی داهاتوویه‌کی باشتر، ده‌ده‌نه‌ ده‌ست خه‌ڵکی.

مانه‌وه‌ی ئه‌م مه‌رکه‌زه‌ به‌هێزه‌ له‌ سای مانه‌وه‌ی وڵاتانی گه‌شه‌نه‌کردوی یاخود که‌متر گه‌شه‌کردوی پیشه‌سازیییه‌وه‌یه‌، که‌ زه‌مینه‌یه‌کی هه‌مه‌ جۆره‌ی ده‌وڵه‌مه‌ند و به‌ سوودیان بۆ ئه‌و مه‌رکه‌زه‌ جیهانه‌ییه‌ ده‌سته‌به‌ر کرده‌وه‌ . کاتێك که‌ پاشكۆیه‌تی ئابووریی و سیاسیی ناوه‌ند (مه‌رکه‌ز) بۆ لۆکاڵ نه‌ما و پاشكۆیه‌تی ئه‌مانیش بۆ ئه‌وان نه‌ما، به‌ واتایه‌کی دیکه‌ کاتێك که‌ ده‌ستێكی ئابووریی و سیاسی بۆ‌ یارمه‌تی و هاوکاریی مه‌رکه‌ز ، کورتکرایه‌وه‌‌ ، کاتێك که‌ بناخه‌ ده‌تلیسێته‌وه‌ ، ئیدی ئه‌وه‌ی له‌سه‌ری بنیاتنراوه‌ هه‌ره‌س ده‌هێنیت.

جوتێك بنه‌مای سه‌ره‌کیی که‌ له نێو کۆمه‌ڵی وڵاتانی پیشه‌سسازی پێشکه‌وتوودا ونن، به‌ڵام له‌ نێو کۆمه‌ڵی ولاتانی بێهێزی پیشه‌سازیدا، بێ هیچ جۆره‌ دوودڵییه‌ك، بۆ به‌ڕێکردنی پرۆسه‌ی شۆڕش، هه‌ن. ئه‌و دوو بنه‌مایه‌ زه‌مینه‌سازیی ئه‌و شۆڕشه‌ خۆشده‌که‌ن و ئاماده‌کاری بۆده‌که‌ن.  ئه‌وانه‌ش ئه‌م دوانه‌ن :

یه‌که‌م: په‌یوه‌ندی کۆمه‌ڵایه‌تی:

له‌به‌ر ئه‌وه‌ی که‌ سه‌رمایه‌داریی به‌ته‌واوی خۆی نه‌خزاندۆته‌ هه‌موو کونج و که‌له‌به‌رێکی ژیانی هاووڵاتییانه‌وه‌ و په‌یوه‌ندی نێوانی تاکه‌کانی نێو کۆمه‌ڵ تاڕه‌ده‌یه‌کی زۆر په‌یوه‌ندییه‌کی مرۆڤانه‌یه‌ و شمه‌کی نییه‌. ده‌زگه‌کانی ده‌وڵه‌ت بۆ یارمه‌تی هه‌ژاران و ئه‌وانه‌ی که‌ کاریان پێناکرێت به‌هه‌ر هۆیه‌ك بێت ، یاخود هه‌ر وجودی نییه‌ یا هه‌ر وه‌کو شتێکی ڕه‌مزی وایه‌. له‌ بارودۆخێکی ئاوادا کاره‌ساته‌ سروشتییه‌کان و مرۆکرده‌کان و چه‌شنه‌کانیان، ده‌که‌ونه‌‌ سه‌رشانی خه‌ڵکی خۆی که‌ له‌ ڕێگای یارمه‌تی و هه‌ره‌وه‌زی و هاوکاری به‌ یه‌کدی، هه‌موو پێداویستی خۆشی و ناخۆشییه‌کانیان ڕاده‌په‌ڕێنن و متمانه‌ی ته‌واو‌ ده‌کرێته‌ سه‌ر خودی کۆمۆنێتییه‌که‌ زیاتر له‌ ده‌وڵه‌ت و ده‌زگه‌ کۆمه‌كکاره‌کانی . له‌و‌ێ، هێشتا ناوکێکی مرۆڤانه‌ی سه‌رده‌می کۆمۆنێتییه‌ کۆنه‌کانی، تاڕه‌ده‌یه‌ك ژیانی به‌ کۆمه‌ڵیی، تیادا ماوه‌ته‌وه‌. قسه‌وباس له‌سه‌ر سیاسه‌ت و ڕوداوه‌کانی ڕۆژانه‌ قسه‌و‌باسێکی به‌رده‌وام و نیگه‌رانییه‌کی زۆری خه‌ڵکه‌که‌یه‌تی. له‌ کۆمه‌ڵێکی ئاوادا به‌ستنی په‌یوه‌ندی نێوانی تاکه‌کانی کۆمه‌ڵ له‌سه‌ر کار، له‌ گه‌ڕه‌ك و گوند و خویندنگا و دانشگاو ته‌واوی دامه‌زاراوه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی دیکه و لێدوان و مشتومڕكردن له‌سه‌ر سیاسه‌ت و بابه‌ته‌ ڕۆژانه‌یه‌کان و هه‌نووکه‌ییه‌کان ئاسانه‌ و متمانه‌کردنیش به‌یه‌ك و خۆبه‌ستنه‌وه‌ به کاره‌ هاوبه‌شییه‌کانی نێوانیان، به‌ ئاسانی په‌یڕه‌و ده‌کرێت. بێ گومان ئه‌م شێوه‌ ژیانه‌ له‌ گونده‌ بچوکه‌ دووره‌ده‌سته‌کانی لادێکان تاکو گونده‌ هه‌ره‌ قه‌ره‌باڵخه‌کانی ده‌وروبه‌ری شار، له‌ شارۆچکه‌کاندا تاکو شاره‌کان ، له‌ شاره‌کاندا تاکو شاره‌ گه‌وره‌کان ، زۆر دیارتر و کرده‌تره‌ و خۆڕێکخستنیش تیایاندا ئاسانتره ‌و ده‌ستکردنیش به‌ کاری هه‌ره‌وه‌ز‌ی و ژیانی هه‌ره‌وه‌زیانه‌ و به‌ کۆمه‌ڵیی ژیان ، عه‌مه‌لی تره‌ .

دیاره‌ گه‌لێك خه‌سڵه‌تی پۆزه‌تیفی دیکه له‌پاڵ ئه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌دا‌ له‌و شوێنانه‌دا هه‌ن و هانده‌ر و ده‌سته‌به‌ری خۆڕێكخستنی خودی خه‌ڵکه‌که‌ی، ده‌کات، که‌ ئه‌م خه‌سڵه‌تانه‌ و ئه‌م خاڵه‌ پۆزه‌تیڤانه‌ ، له‌ نێو کۆمه‌ڵی وڵاتانی پیشه‌سازیی پێشکه‌وتوودا ، یا هه‌ر ونن،‌ یا خود زۆر لاوازن‌.

دووهه‌م: لاوازی و بێ هێزی حه‌ڵقه‌ی سه‌رمایه‌داریی :

ئاشکرایه‌ پێکانی ئامانج، به‌ده‌ستهێنانی سه‌رکه‌وتنی ئاسان به‌هاوکاری ئه‌و خاڵه‌ی سه‌ره‌وه‌، هه‌میشه‌ له‌و حه‌لقه‌ و شوێنانه‌وه‌ ده‌ستپێده‌کات که‌ سیسته‌می سه‌رمایه‌داریی ، لاوازه‌ . لای هه‌موانیش ئاشکرایه‌ که‌ حه‌لقه‌ی لاوازی ئه‌م سیسته‌مه‌ ئه‌و شوێنانه‌یه‌ ، ئه‌و وڵات و کۆمۆنێتیانه‌یه‌ ، که‌ هێشتا ئه‌و بنه‌مانه‌ی سه‌ره‌وه‌ که‌ باسمکردن تێیاندا ، مه‌وجودن. به‌واتایه‌کی دیکه‌ حه‌لقه‌ی لاوازی ئه‌م سیسته‌مه‌ وڵاتانی گه‌شه‌نه‌کرد و یا که‌متر گه‌شه‌کردوی پیشه‌سازین که‌ هێشتا ده‌ستی نه‌گریسی سه‌رمایه‌داریی به‌ ته‌واوی پێنه‌گه‌یشتوه‌، هێشتا کاری له‌ کار نه‌ترازاندووه‌ ، هێشتا نه‌یتوانیووه‌ مرۆڤه‌کان ، له‌ مرۆیییه‌وه‌ بکاته‌ ڕۆبۆت ، ئه‌و مرۆیانه‌ی که‌ هێشتا ته‌واوی قسه‌ و باسه‌کانیان له‌سه‌ر‌ دوامۆدیڵی هه‌مه‌جۆره‌ی کاڵاکان و به‌کارهێنانیان، نییه‌ و له‌ خه‌سڵه‌تی مرۆیانه‌ی خۆیانی نه‌شۆردوونه‌ته‌وه‌ .

له‌م شوێنانه‌دا هه‌وڵدان و ئاماده‌کاریی هه‌ره‌وه‌زییانه‌ ، هه‌وڵی ژیانی به‌ کۆمه‌ڵانه، تاڕاده‌ی هاوبه‌شیکردنی ‌هه‌موو پێداویستییه کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابوورییه‌کانی ژیان، ئاسانه‌‌. له‌ شوێنێکی ئاوادا گونده‌کان ، گه‌ڕه‌که‌کان، شارۆچکه‌کان، شاره‌کان که‌متر ده‌بنه‌ وابه‌سته‌ی شاره‌ گه‌وه‌ره‌کان و شمه‌کی هه‌مه‌جۆره‌ی هاورده‌ی شاری گه‌وره‌ و که‌متریش وابه‌سته به‌ بازار-ئازاد و شاره‌وه‌ ده‌بن.

هه‌ر وڵاتێک له‌و وڵاتانه‌ی که‌ ده‌که‌ونه‌ نێو ئه‌و بازنه‌ی سه‌ره‌وه ( بازنه‌ی وڵاتانی پیشه‌سازی گه‌شه‌ نه‌کردو) ، گه‌ر خودی خه‌ڵکی خۆی، خۆبه‌ڕیوه‌به‌ریی بکات ، ده‌توانن سه‌راپای پێداویستییه‌کانی ژیان و سه‌رجه‌می ئامراز و که‌ره‌سه‌ سه‌ره‌کییه ساکاره‌کانی بواری کشتیاری و پیشه‌سازیی‌، دابین بکه‌ن، به‌ خۆیان ژیانی ئه‌ندامانی کۆمۆنێتییه‌کانیان مه‌یسه‌ر بکه‌ن . ئه‌و پێداویستیانه‌شی که‌ ناتوانرێت له‌ گوندێکدا، له‌ شارۆچکه‌یه‌کدا یا خود شار و ده‌ڤه‌رێکدا به‌ده‌ستبهێنرێت، ده‌توانرێت له‌ ڕێگای ئاڵوگۆڕی شمه‌كه‌کانه‌وه‌ به‌هۆی تۆڕه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانه‌وه‌ ، یاخود له‌ ڕێگای ئه‌نجوومه‌نه‌کانی گه‌له‌وه‌ له‌و شوێنانه‌دا، به‌ده‌ستبخرێن. گومان له‌وه‌دا نییه‌ که‌ وڵاتێك نییه‌ له‌و بازنه‌یه‌دا ، ئه‌وه‌نده‌ هه‌ژار و نه‌دار بێت، نه‌توانێت هاووڵاتییانی ، بژێنێت . ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌و‌ وڵاتانه‌ی  هه‌ژار و پاشکۆ بۆ گه‌وه‌ره‌وڵاتانی جیهانی، کردووه،‌ هه‌بوونی چاوچنۆکان و ده‌سته‌بژێر و گه‌نده‌ڵان و دامه‌زرانی کۆمه‌ڵ و وڵاته‌ له‌سه‌ر بناخه‌ی چینایه‌تی، هه‌ره‌می/ هیراشییه‌ت و پیاده‌کردنی به‌رنامه‌و سیاسه‌تی نیولیبراڵی گه‌وه‌ره‌وڵاتان و پارێزه‌رانی کۆمه‌ڵی چینایه‌تی و قوچکه‌ییه‌ .

له‌م پرۆسه‌یه‌دا، پرۆسه‌ی بنکه‌نکردنی قه‌ڵاکانی سه‌رمایه‌داریی، پرۆسه‌ی ڕووتکردنه‌وه‌ی‌ پێگه‌و خوانی چه‌و‌سانه‌وه‌ و زۆرداری ، پرۆسه‌ی هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی وابه‌سته‌یی یه‌ك بۆ یه‌کدی ، پرۆسه‌یه‌کی خاو و هیواش و درێژخایه‌نه‌،‌ به‌ڵام به‌ بڕشت و سه‌قامگیره‌. سه‌رکه‌وتنی ته‌واو و به‌رده‌وامبوونی ئه‌مه‌ش به‌ستراوه‌ته‌وه‌ به‌ ڕوودانی هه‌مان شۆڕش لانی که‌م له‌ یه‌کدوو وڵاتێکی ده‌وروبه‌ردا و هه‌روه‌ها پاڵپپشت و هاوکاری ئازادیخوازان و دژه‌ده‌سه‌ڵاتخوازانی دونیا.

ژیانی نێو کۆمه‌ڵی سته‌مکاری و نایه‌کسانی ، ژیانی نێو ونبوونی دادوه‌ری کۆمه‌ڵایه‌تی و نه‌بوونی ئازادیی ، ژیانی نێو کۆمه‌ڵی هیراشی و چیانه‌یه‌تی ، چشتێکی دیکه‌ی بۆ ئێمه‌ نه‌هێڵاوه‌ته‌وه‌ جگه‌ له‌ کاردانه‌وه‌، له‌ ڕێگای: یه‌که‌م: دانیشتن و پاڵدانه‌وه‌ و خۆدانه‌ ده‌ستی قه‌زاو قه‌ده‌ر. دووه‌م: چاوه‌ڕوانی حیزبی پێشڕه‌و و کوده‌تای حیزبیانه‌ و سه‌ربازیی و هه‌ڵبژاردن، درۆ گه‌وره‌که‌‌ی مێژوو ، که‌ ئه‌مانه‌ له‌ گرتنه‌به‌ری ڕێگای یه‌که‌م مه‌ترسیدارترن‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی که‌ وه‌همێكی زۆر به‌ خه‌ڵکی ده‌ده‌ن و دیسانه‌وه‌ چاوبه‌ستێکی گه‌وره‌ش له‌خه‌ڵکی ده‌که‌ن. سێیه‌م: ئه‌وه‌ی‌ که‌ له‌سه‌ره‌وه‌ باسکرا.

*هه‌وێنی نوسینی ئه‌م وتاره ده‌گه‌ڕیتیه‌وه‌ بۆ ئه‌و سه‌فه‌ره‌ی که‌ له‌گه‌ڵ هاوڕێیه‌کم له‌ ڕۆژی 08/05/2015 دا به‌یه‌که‌وه‌ کردمان بۆ ئامه‌د، باتمان ، حه‌سه‌نکه‌یف، ماردین، وان ، جۆڵه‌مێرگ و گه‌وه‌ڕه‌ له‌ باکوری کوردستان.‌

Zaherbaher.com

‌     ‌ ‌

Advertisements

ده‌بێت شوکرانه‌بژێر بین که‌ ئه‌م براده‌رانه‌ نه‌بوونه‌ دکتۆر:

ده‌بێت شوکرانه‌بژێر بین که‌ ئه‌م براده‌رانه‌ نه‌بوونه‌ دکتۆر

Zaher Baher

28/11/16

هه‌ر وه‌کو چۆن ئابوریناسانی لیبراڵ هه‌رگیز پێ له‌ هه‌ڵه‌کانیان نانێن و به‌ردوه‌وامن له‌سه‌ر شیکرنه‌وه‌ و لێدوانه‌وه‌ هه‌ڵه‌کانیان  سه‌باره‌ت به‌ ئابوری سه‌رده‌م و قه‌یرانه‌کانی ، که‌ له‌ کاتێکدا هیچی له‌ واقیعدا ، بڕناکات، هه‌ر ئاواش ڕۆشبیره‌ لیبراڵه‌کانی ئێمه‌ش به‌به‌رده‌وامی چاره‌سه‌ر بۆ کێشه‌کانی کوردستان داده‌نێن ، به‌ڵام شکستیش ده‌هێنێت.

هه‌ر دوای دروستبوونی گۆڕان هه‌ندێك له‌م ڕؤشنبیره‌ لیبراڵانه‌ مانیفێستێکیان بۆ گۆڕان له‌ژێر ناوی ” نیگایه‌ك له‌ ئێستا و خه‌ونێك بۆ سبه‌ی”  ده‌رکرد وه‌کو به‌رنامه‌یه‌کی کارکردنی گۆڕان ، بڵاویان کرده‌وه‌، به‌ڵام هه‌ر له‌و کاته‌دا گه‌لێك له‌ئێمه‌ هه‌ر له‌ سه‌ره‌تادا پێشبینی تێشکانیمان ده‌کرد و زیاتریش به‌ فێڵێکمان داده‌نا له‌ قۆستنه‌وه‌ی ده‌نگه‌ ناڕه‌زاییه‌کانا.  ئه‌وه‌ گرنگ نییه‌ گۆڕان له‌سه‌ر ته‌واوی مانیفێسته‌که‌ی ئه‌م براده‌رانه‌ ڕۆیشت، یاخود هه‌ندێکی به‌جێهێنا ، چونکه‌ هه‌ر خودی به‌رنامه‌که‌ فاشل بوو .  ئه‌وانه‌شی که‌ ده‌یانه‌وێت ورده‌کاری شکستهێنانی ئه‌و به‌رنامه‌یه‌ بزانن با بفه‌رمون ته‌ماشایه‌کی ئه‌م لینکه‌ی خواره‌وه‌ بکه‌ن که‌ نامیلکه‌یه‌کیی به‌خۆوقه‌ گرتووه‌ ‌ له‌ژێر ناوی ” سه‌رنجدانێکی ڕه‌خنه‌یی له‌ په‌رتوکی :  له‌ نیگایه‌ك له‌ ئێستاو خه‌ونێك بۆ سبه‌ی”  له‌ لایه‌ن هاوڕێ هه‌ژێن- وه‌

Cawposhinek le esta u trajidiayek bo sbei online version

چاوپۆشینێك لە ئێستا و تراجیدیایەك بۆ سبەی سەرنجدانێكی ڕەخنەییی لە پەرتووكی ” نیگایەك لە ئێستا و خەونێك بۆ سبەی”ی مەریوان وریا، ئاراس فەتاح، بەختیار عەلی، ڕێبین ھەردی نووسینی: ھەژێن

 

ئێستاش له‌م چه‌ند ڕۆژه‌شدا ، مه‌ریوان قانع و ئاراس فه‌تاح وتارێکی دوورو درێژیان له‌ ئاوێنه‌دا له‌ژێر ناوی ” ده‌بێت چی بکه‌ین ؟ ده‌بێت چی بکرێت؟” بڵاو کردۆته‌وه‌ ، تکایه‌ کرته‌ له‌سه‌ر ئه‌م لینکه‌ی خواره‌وه‌ بۆ خویندنه‌وه‌ی  وتاره‌که‌یان بکه‌ :

http://www.awene.com/2016/11/26/30963/

گه‌رچی وتاره‌که‌یان دووروو درێژه‌ به‌ڵام به‌شی زۆری له‌سه‌ر وتنه‌وه‌ی بارودۆخی ئه‌مڕۆ و که‌مێکیش ڕابوردوی کوردستانه‌ ، دواتر هاتوونه‌ته‌ سه‌ر ڕێگاچار‌ه‌که‌یان بۆ کێشه‌کان.  لێره‌دا ئه‌مان هه‌موو شتێکیان ڕه‌تکردۆته‌وه‌ و ته‌نها په‌نایان بۆ دوو تێزی گرامشی بردووه‌ که‌ ” بلۆکی مێژوویی  و شؤڕشی پاسیڤ”ن.  ئه‌م براده‌رانه‌ ئه‌م پێشنیاره‌ی گرامشی به‌ چاره‌سه‌ر ده‌زانن.  من نازانم ئه‌و دوو تێزه‌ی گرامشی-م خویندۆته‌وه‌ یا گه‌ر خوێندبێتیشمه‌وه‌ ، نایه‌ته‌وه‌ خه‌یاڵم ، له‌به‌ر ئه‌مه‌ش من نازانم ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌مان له‌م وتاره‌یاندا پێشنیاران کردووه‌ ، ته‌واو قسه‌ و پێشنیاره‌کانی گرامشی-یه‌ یا نا؟ .  به‌ڵام هه‌ر کامێکیان بێت و هه‌ر که‌س نوسیبێتی ، نه‌ک هه‌ر بۆ کوردستان چاره‌سه‌ر نییه‌ به‌ڵکو بۆ هیچ شوێنێک چاره‌سه‌ر نییه‌.  دروستکردنی ده‌سه‌ڵاتێکی دیکه‌ له‌ ئه‌کادیمی و بازرگان و هونه‌رمه‌ند و سیاسی و نوسه‌ر و سه‌ر‌اپای توێژاڵه‌کانی دیکه‌ی کۆمه‌ڵ ، نه‌ك هه‌ر دادی کێشه‌ی ئیمه‌ نادات به‌ڵکو کێشه‌ی هیچ نه‌ته‌وه‌یه‌ك هیچ وڵاتێك حه‌لناکات ، چونکه‌ ئه‌سڵی کێشه‌که‌ ده‌سه‌ڵاته‌ ، هه‌ر ئه‌وه‌ سه‌راپای گرفته‌کانی دیکه‌ی ئابوری و سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تی و کولتوری و ڕۆشبیری و گه‌نده‌ڵی ته‌ندروستی و هێنانه‌خواره‌وه‌‌ی بڕی ته‌مه‌ندرێژی هاووڵاتییان و هه‌ژارکردن و نانه‌وه‌ی جه‌نگ و کوشتن و بڕین و هه‌تد  .  ئه‌مه‌ی که‌ ئه‌مان ده‌یڵێن و ئاماژه‌ش به‌ گرامشی ده‌که‌ن حوکمی خۆوسه‌ریی ، خۆبه‌ڕیوه‌به‌ریی نییه‌ ، به‌ڵکو دابه‌شکردنی سه‌ره‌وه‌ت سامان و ده‌سه‌ڵاته‌ له‌ نێوانی ئه‌و توێژاڵانه‌ که‌ ئه‌و به‌ڕێزانه‌ ناویان هێناون .

له‌مه‌ش زیاتر ئه‌مان که‌وتوونه‌ته‌ چه‌ند هه‌ڵه‌یه‌که‌وه‌ که‌ من ته‌نها په‌نجه‌ بۆ هه‌ندێکیان ڕاده‌کێشم  : یه‌کێك له‌ حه‌له‌کانیان دروستکردنی ده‌سه‌ڵاتێکه‌ له‌ سلێمانیدا و جیاکردنه‌وه‌ی  ، وه‌کو ئه‌وه‌ ی ده‌سه‌ڵات له‌ سلێمانیدا نه‌بێت.  ئه‌مان دیاره‌ نازانن وه‌کو له‌ سه‌ره‌وه‌ باسم کرد کێشه‌کانمان هه‌بوونی زۆری و به‌هێزی ده‌سه‌ڵاته‌ له‌و وڵاته‌دا ، نه‌ك نه‌بوونی .  دووهه‌میش دیاره‌ ئه‌وان به‌ ئاگان که‌ هێزه‌کانی ڕۆژاوا و باکو و ئازادیخوازان باوه‌ڕیان به‌ ناناوه‌ندگه‌رایی هه‌یه‌ دژی ناوه‌ندگه‌رایین ، بۆیه‌ پلانی ئه‌مان به‌ده‌ستهێنانی ناناوه‌ندگه‌رییه‌ ، به‌ڵام ئه‌م براده‌رانه‌  به‌ ئاگاوه‌  خۆیان له‌وه‌ ده‌پارێزن که‌ داخوازی ناناوه‌ندگه‌رایی بۆ لاوزکردنی ده‌سه‌ڵاته‌ و هه‌روه‌هاش بۆ خۆبه‌ڕیوه‌به‌ریی خو‌دی خه‌ڵکه‌که‌یه‌‌ له‌ لایه‌ن خۆیانه‌وه‌یه‌.

ئه‌وان له‌ به‌شێکی دیکه‌دا ده‌ڵێن ” ئێمە لەکۆی ئەو شیکاریییانەی ساڵانێکە بۆ ئەم مۆدێلە سۆسیۆـ سیاسییەی کوردستان دەیکەین، ئەو دەرئەنجامەمان خستۆتەڕو کە ئەزمونی حوکمڕانێتی خۆماڵیی کوردیی، وەکو هەمو ئەزمونەکانی تری بزوتنەوەی رزگاریخوازیی نیشتیمانی تر لەجیهاندا کە دەسەڵات دەگرنە دەست، شکستێکی مێژویی هێناوە. ئەم ئەزمونە شکستی هێناوە لەوەدا “کۆمەڵگای دوای جەنگ”ی ئێمە بەرەو ئارامیی کۆمەڵایەتییو بنیاتنانەوەی ژێرخانە داڕوخاوەکەی ببات.”  به‌ڵام ئه‌وه‌‌مان پێناڵێن ئه‌ی میکانیكی سه‌رکه‌وتنی ” بلۆکی مێژوویی و شؤڕشی پاسیڤ”  چییه‌و چۆن به‌ڕێوه‌ ده‌برێت؟

ئه‌وان باس له‌ ڕێگا چاره‌یه‌کی نوێ ده‌که‌ن بۆ کێشه‌که‌مان ، که‌ ئه‌ویش گه‌ر پێناسه‌ی بۆ بکه‌م ده‌ڵێم ” ده‌سه‌ڵاتی بنکه‌فراوانی هه‌موو  حیزبه‌کان و توێژاڵه‌ جیاجیاکانی وڵات” به‌ڵام دیسانه‌وه‌ گره‌نتی چییه‌ که‌ ئه‌مانیش میلله‌ت به‌ هه‌مان ئاقاردا نابه‌نه‌وه‌؟ ، له‌ کاتێكدا بونیادی حوکم و پێکهاته‌یی ده‌سه‌ڵاته‌که‌ی هه‌ر وه‌کو ئه‌وه‌ی پێشووه‌ به‌ هه‌بوونی ژماره‌یه‌کی زۆری ده‌زگه‌ سیخوڕییه‌کان و بکوژه‌کانی تاکه‌کانی نێو میلله‌ت.

دوای ئه‌وه‌ ئه‌مان باس له به‌رهه‌م ‌و داهاتی ئه‌و  تاڵان ‌ دزییه‌ ناکه‌ن که‌ چۆن بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ میزانییه‌ی ده‌وڵه‌ته‌ تازه‌که‌یان . 

من لێره‌دا پێش ئه‌وه‌ی بوه‌ستم، یه‌که‌م:  ده‌ڵێم ئه‌وه‌ی گرامشی له‌ ساڵانی کۆتایی 30یه‌کاندا بۆ کۆمه‌ڵی ئه‌وکاته‌ی ئیتالیای نوسیوه‌ ، گه‌رچی ئه‌مان خۆیان وانیشان ده‌ده‌ن که‌ ئایدۆلۆجی نین و دژن به‌ ئایدۆلۆجی که‌چی ئه‌یانه‌وێت ده‌قی 75 سال پێش ئێستامان به‌سه‌ردا بسه‌پێنن.  دوهه‌میش ده‌ڵێم گه‌ر ئه‌مانه‌ دکتۆر بوونایه‌،  به‌ هه‌ڵه‌ ته‌شخیسکردنی نه‌خۆشییه‌کان و دانانی چاره‌سه‌ری هه‌ڵه‌ ڕۆژانه‌ چه‌ند که‌سێکیان به‌ره‌و مه‌رگ ده‌نارد ، که‌واته‌ خوا ڕه‌حمی پێکردوین که‌ ئه‌مانه‌ دکتۆر نین به‌ڵام مامۆستای گه‌وجاندنی گه‌نجه‌کانن له‌ زانکۆ.

زاهیر باهیر

ئای چۆن ڕاستییه‌کان ده‌شوێنرێت تاکو زیاتر و زیاتر چه‌واشه‌مان بکه‌ن.

ئای چۆن ڕاستییه‌کان ده‌شوێنرێت تاکو زیاتر و زیاتر چه‌واشه‌مان بکه‌ن

Zaher Baher

26/11/2016.

 

ئه‌مڕؤ گه‌ر گوێ له‌ له‌ هه‌موو که‌ناڵه‌کانی ڕادیۆو ته‌له‌ڤزوێنی بریتانی بگری و چاو به‌ هه‌موو ڕۆژنامه‌کاندا سه‌باره‌ت به‌ مردنی کاسترۆ، بخشێنێت ، که‌متر باس له‌و ده‌ستکه‌وته‌ باشانه‌ ده‌که‌ن که‌ کاسترۆ بۆ کوبای کرد له‌ بواری ته‌ندروستی و چاره‌سه‌ریی به‌لاش  که‌ تا ئێستا ئه‌و سیسته‌مه‌ له‌ هیچ وڵاتیکدا نییه، خوێندنی به‌ڵاش ، درێژبوونه‌وه‌ی بڕی ته‌مه‌ندرێژی هاووڵاتیانی کوبا، یارمه‌تی و هاوکاریی زۆرێك له‌ وڵاتانی ئه‌مه‌ریکای لاتینی له‌ کێشه‌ی ته‌ندروستی و چاره‌سه‌ر‌دا به‌ناردنی دکتۆرێكی زۆر ، هینانه‌ خواره‌وه‌ی بڕی مردنی ساوایان و دایکانی دووگیان به‌سه‌ر منداڵه‌کانیانه‌وه‌ ، پاراستنی ئابوریی وڵاته‌که‌ی له‌ دزی و تاڵانی ئه‌مه‌ریکا و وڵاتانی ئه‌وروپا ، باشی نیسبی ژیانی هاووڵاتیان له‌وێ …. گه‌لێکی دیکه‌.

هه‌ڵبه‌ته‌ من به‌رگریی له‌ ڕژێمه‌که‌ی کاسترۆ ناکه‌م و ته‌نها ڕاستی ده‌ڵێم، به‌ڵاو ئه‌وه‌ی که‌ من توڕه ‌و بێزار ده‌کات ئه‌وه‌یه‌ هه‌موو ئه‌و که‌ناڵ و ڕۆژنامانه‌ ده‌ڵێن ” به‌ ته‌مه‌نترین دیکتاتۆری جیهان مرد”.   باشه‌ منیش ده‌ڵێم کاسترۆ دیکتاتۆر بوو ، به‌ڵام ئایا سه‌ر‌کرده‌ی وڵاتێك هه‌یه‌ یا ڕژێمێك هه‌یه‌ که‌ دیکتاتۆر نه‌بێت؟

دیکتاتۆره‌کان 3 جۆرن:  جۆرێکیان به‌ کوده‌تای سه‌ره‌بازی دێنه‌ سه‌ر حوکم، جۆری دووهه‌م به‌ کوده‌تای حیزبییانه‌ دێنه‌‌ سه‌ر حوکم، جۆری سێهه‌م: به‌ یاساییکردنی دیکتاتۆرییه‌ته‌ ( به‌ شه‌رعیکردن) که‌ ئه‌ویش له‌ ڕێگای هه‌ڵبژاردنه‌وه‌یه‌ دێنه‌ سه‌ر حوکم .   باشه‌ جۆرج بووش باوك و کوڕ ، ده‌یڤد کامرۆن، تۆنی بلایه‌ر دیکتاتۆر نه‌بوون که‌  بوو‌نه‌  هۆی کوژارانی سه‌ده‌ها هه‌زار که‌س له‌ عێراق و ئه‌فغانستان لیبیاو سوریا و یه‌مه‌ن و شوێنه‌کانی دیکه‌؟ باشه‌ دوو ملیۆن که‌س له‌ له‌نده‌ن له‌ ساڵی 2003 دژ به‌‌ شه‌ڕ و اگیرکردنی عێراق ‌ ڕژانه‌ سه‌ر شه‌قام ‌ چونکه‌ ده‌یانزانی ئه‌مه‌ سه‌ره‌نجامه‌که‌یه‌تی ، تۆنی بلایه‌ر گوێی گرت بۆیان؟ باشه‌ ئه‌مه‌ریکا و ده‌زگه‌ سیخوڕییه‌که‌ی ده‌یه‌ها جار ویستیان کاسترۆ ئیختیال بکه‌ن ، ئه‌ی ئه‌مه‌ ئه‌گه‌ر دیکتاتۆرییه‌ت نه‌بێت ئه‌ی چییه‌ ؟  هێنری کیسه‌نجه‌ر و ڕۆڵه‌که‌ی له‌ ئه‌مه‌ریکای لاتینی به‌ دروستکردنی تیمی بکوژ بۆ کوشتنی چالاکوان و نقابییان و کۆمۆ‌نیستان و سۆشیالیستان دیکتارۆییه‌ت نییه، ئه‌ی ‌ چییه‌؟  ڕۆلی ئه‌مه‌ریکا له‌ کۆنگۆ ، له‌ شیلی ، له‌ ئێران ، له‌ عێراق سه‌رده‌می عه‌بدولکه‌ریم قاسم ، له‌ ئه‌نده‌نوسیا ئێوه‌ پێی ده‌ڵێن چی؟

باشه‌ کێ‌ ده‌ستی له‌ کوشتنی خه‌ڵکیدا و وێرانکردنی وڵاتاندا و دروستکردنی تیرۆریستاندا زیاتره؟ا کاسترۆ یاخود ئه‌وانه‌ی که‌ له‌ سه‌ره‌وه‌ ده‌ستنیشانمکردن ؟  بۆچی ده‌بێت ئه‌و دیکتاتۆر بێت به‌ڵام ئه‌مان وه‌ته‌نی و پیاوی باش ؟  کاتێكیش که‌ هیچ سه‌رکرده‌یه‌ك ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌و بۆ گه‌له‌که‌ی ‌کردوه‌ به‌ مه‌ندێلاشه‌وه، نه‌یانکردووه‌‌ !!   ئای چۆن ڕاستییه‌کان ده‌شوێنرێت تاکو زیاتر و زیاتر چه‌واشه‌مان بکه‌ن.

“گومان نیەکەم فڵانی” *

هەژێن

٢٧ی نۆڤەمبەری ٢٠١٦

سەرنجێكی کورت لەسەر بابەتی “چارەسەری ڕاستەقینەی هەموو کێشەو قەیرانەکانی هەرێم” نووسینی ئەحمەد ڕەزا.

بەرایی: ئەگەر نووسەر پاگەندەی ئەنارکیستبوونی نەکردایە و ناکۆکبوونی ئەو بۆچوونە لەتەك بنەماکانی ئەنارکیزم نەبووایە، کە بە زیانی بزووتنەوەی (گاگۆڵێکەری) ئەنارکیستی لە هەرێمی کوردستان دەشکێتەوە، منیش ئەو بۆچوونەی نووسەرم وەك بۆچوونی هەر وردە-بۆرجوازییەکی ناڕازی دیکە وەردەگرت، کە چاوەڕێی “حکومەتی باش و سەرۆکی باش و پارلەمانتاری باش” دەکات.

هەر ئاوا لەبەرئەوەی نووسەر لێرە و لەوێ لەبارەی هزری ئەنارکیستی خەریکی کۆڕگێڕانە و خۆی بە ئەنارکیست دەناسێنێت، سەرنجدان و ڕەخنەگرتن لەم بابەتەی بە ئەرکی ئەنارکیستانەی خۆم دەزانم و بە بۆچوونی من ئەو هەمووە پاگەندە بۆ “ڕوناکبیربوون” و تێرکردنەی نارسیزم سەد و هەشتا پلە پێچەوانەی ئەنارکیستبوون و ڕەفتار و ئەتوار و گوفتاری ئەنارکیستەکانە و بێجگە لەوەی کە بۆچوون و نێوەڕۆکی کۆڕەکانی سەرنج و ڕەخنەیەکی زۆر هەڵدەگرن، کە سەرنجدان لەبارەی ئەو کۆڕانە بۆ بوارێکی دیکە هەڵدەگرم.

نووسەر هەر لە تایتڵی بابەتەکەیەوە، گومان لەوەدا ناهێڵێت، کە ئەوە بڕوای تەواوی خۆیەتی و ئاوا بیردەکاتەوە و ئەوە ئەڵتەرناتیڤی ئەوی ئەنارکیستە :”چارەسەری ڕاستەقینەی هەموو کێشەو قەیرانەکانی هەرێم”

پێش هەموو شت، بە پێویستی دەزانم، کە لە نووسەر و زۆربەی ئەوانەی کە واژەی “ڕاستەقینە” بەکاردەبەن، بپرسم مەبەست لە ڕاستەقینە چییە؛ بنەڕەتی، تەواو، دوا هیوا و ..تد؟ ئێمەی خوێنەر چۆن بتوانین لەنێو دەریای پاگەندەی “ڕاستەقینەکان” بزانین کامە دانە ڕاستەقینە و کامانە ناڕاستەقینەن؟ پاڵنەر و هێز و وروژێنەری ئەو هەمووە “یەقینە” چییە و کامەیە؟

ئایا دەکرێت بزانین ئەم بابەتە بێجگە لە “دەوڵەتی باش و فەرمانداریی باش و پارتیی باش و دەسەڵاتی باش و سەرۆکی باش” ھەر بەو جۆرەی کە سەران و لایەنگرانی گشت پارتیییەکان بەتایبەت پارتییەکەی (نەوشیروان موستەفا) پاگەندەی دەکەن، چی دیکە دەکاتە ھەتوانی بیرینەکان؟

پاشان، ئەگەر خاڵی یەکەم و دوو خاڵی کۆتایی، کە بە زۆردارەکی و بۆ جوانکردنی خۆشباوەڕیی خاڵەکانی دیکە بەو بابەتەوە لێندراون، لابدەین، بێجگە لە ڕیفۆرمکردنی سەروەریی چینایەتی چی لێ دەمێنێتەوە؟

بێجگە لەوە “دەستبەردار بوون لە سیاسەتی ئابوریی سەربەخۆ.” واتای چییە؛ خاڵی یەکەم بە ھەندوەربگرین یان خاڵی دووەم ؟ من کوردی نازانم یان نووسەر خەریکە سەر لە ئێمەی خوێنەر دەشێوێنێت؛ دەستبەرداربوون واتە وازهێنان لە شتێك، ئایا داخوازییەکەی نووسەر، داخوازیکردنی وابەستەبوون و پابەندیی “ڕامیاریی ئابووریی سەربەخۆ” ؟ ئەی ئابووریی سەربەخۆ چییە، ئایا مەبەست لە سەربەخۆیی ئابووریی کۆمەڵە ئازادەکانە یان شێوازێکی ئابووریی نوێیە و بە گوێی ئێمە نەکەوتووە؟

ئایا ئەگەر دەسەڵاتدارانی هەرێمی کوردستان ئەو خاڵانەی کە نووسەر دیاریکردوون،

…. ” * دوورکەوتنەوە لە گزی و فرت و فێڵی هەڵبژاردن.

 * دوورکەوتنەوە لە خۆشەویستی زەعامەت.

* دوورکەوتنەوە لە ڕۆشنبیریی بازاڕیی، کە دەسەڵاتی هەرێم پشتیوانیی زۆری لێ ئەکا.

* دەستبەردار بوون لە مەحسوبییەت.

*  پیادەکردنی سیاسەتێکی ڕۆشن. * موحاسەبەکردنی دزو مافیاکان بە ئاشکرا ..”

جێبەجێبکەن، ئیدی تاکی کۆمەڵی ھەرێمی کوردستان ھیچ گرفتێکی نامێنێت و ” وڵات خۆی ئەبێ بە شامی شەریف.” و نووسەریش لەتەك سەروەریی چینایەتی گرفتی نامێنێت؟ ئەی پاگەندەی ئەنارکیستبوونی نووسەر لەپێناو چییە و ئەنارکیزم لای ئەو چی دەگەیێنێت؟ ئایا ئەنارکیزمێك کە نووسەرلەنێو ئەو نووسینەی پێشنیاریدەکات و پاگەندەی دەکات، بێجگە لە هەمان “بۆچوونی وردەبۆرجوازییانە” کە مارکسیستەکان تۆمەت دەیدەنە پاڵ هزر و بزووتنەوەی ئەنارکیستی، چی دیکە دەتوانێت ببێت؟

ئەی لە کام سەردەم و کام گۆشەی جیھان لە سایەی دەوڵەت و فەرمانداریی و پارتایەتی ڕویداوە ” زامنکردنی ئازادیی و دادپەروەریی کۆمەڵایەتیی. ” مسۆگەربکرێت، تاکو لە سایەی سەروەریی بۆرجوازی کورد پەرجووی ئاوا ڕوبدات ؟

دوا جار دەکرێت “ڕوناکبیری ئەنارکیست” بە ئێمەی خوێنەر بڵێت، کە ئەو بێجگە لە پێکھاتەیەکی قووچکەیی و نێوەندگەرای دەوڵەتیی و فەرمانداریی لە ” بەکانتۆن کردنی ناوچەکانی هەرێم لە ناوخۆداو گرێدانەوەی بە مەرکەزی هەرێم.” چ تێگەییشتنێکی دیکەی ھەیە؟

بە گوێرەی بۆچوونەکانی پڕۆدۆن تاکو بۆکچین، کە وەك ئەنارکیستێك لەبارەی خۆبەڕێوەبەریی و فێدراڵیزم زۆرترین قسەیان کردووە، کاتێك کە ناوچەکان بکرێنە کانتۆن، واتە بەڕێوەبردنی کۆمەڵەکان بەسەر کانتۆنەکان و لەنێو کانتۆنەکان بەسەر ڕێکخراوە و هەروەزییە کۆمەڵایەتیەکان دابەشدەکرێت و پێکهاتەی نێوەندییانە و قووچکەییانەی بەڕێوەبردن ڕەتدەکرێتەوە و بەڕێوەبردن ئۆتۆنۆمیانە دەبێت و لەسەر بنەمای فێدرالیزمی نادەوڵەتیی پشتبەستوو بە دێمۆکراسیی ڕاستەوخۆ ڕێکدەخرێت.

ئیدی “گرێدانەوەی بە مەرکەزی هەرێم” چ داھێنانێکە و دەکرێت بزانین لە کوێی ھزر و بزووتنەوەی ئەنارکیستی ئاوا بۆچوونێك بۆ فێدرالیزم و پێکھاتە و ڕێکخستنی فێدرالیستی ھەبووە و ھەیە و کامە بنەمای ئازادیخوازیی ئەنارکیزم پشتیوانی لە ئاوا بۆچوونێکی وردەبۆرجوازییانە ** دەکات؟

—————

 *  “گومان نیەکەم فڵانی” : پەند و دەستەواژەیەکی کەلهوریی ناوچەی کرماشانە.

**  وردەبۆرجوازی : مەبەست ڕێفۆرمکردنی بەڕێوەبردنی نێوەندگەرا و قووچکەیی دەوڵەت و فەرمانداریی و پارتایەتییە، هەر بۆچوونێك کە لەتەك هەبوونی سەروەریی چینایەتی، ڕێکخستن و پێکهاتەی قووچکەیی و نێوەندگەرا و بەرتەریی دەستەبژێر و هەبوونی پارتیی و فەرمانداریی و دەوڵەت و بازاری کڕین و فرۆشتن گرفتی نەبێت.

بۆ خوێندنەوەی بابەتەکە لەسەر فەیسبووك : https://www.facebook.com/sekoy.anarkistan/posts/554854234708924

*** خوێنەری هێژا بۆ خوێندنەوە و بەراوردکردن دەتوانێت لەم لینکەی خوارەوە بابەتەکەی نووسەر بخوێنێتەوە:

 

به‌ بۆچونی من سیاسه‌تی په‌یه‌ده‌ له‌ به‌شداری کردنی هێڕشی گرتنه‌وه‌ی ‘ ڕه‌قه‌ ‘ دا هه‌ڵه‌یه‌

به‌ بۆچونی من سیاسه‌تی په‌یه‌ده‌ له‌ به‌شداری کردنی هێڕشی گرتنه‌وه‌ی ‘ ڕه‌قه‌ ‘ دا هه‌ڵه‌یه‌

                                                                         زاهیر باهیر – له‌نده‌ن

                                                                          09/11/2016

وه‌ك چۆن پێشتر له‌ گرتنی  ‘ مه‌نبه‌ج’  پێشبینی هه‌ڵه‌ی به‌شداریکردنی په‌یه‌ده‌م کرد ، ئێستاش پێشبینی سیاسه‌تی هه‌ڵه‌ی په‌یه‌ده‌ له‌ گرتنه‌وه‌ی ‘ ڕه‌قه‌ ‘ دا ده‌که‌م.  به‌ڕای من شه‌ڕڤانانی ڕۆژاوا نابێت به‌شداری له‌ هێڕشی گرتنه‌وه‌ی ‘ ڕه‌قه‌ ‘ دا،  له‌به‌ر ئه‌م هۆیانه‌ی خواره‌وه، بکه‌ن‌:

  • ده‌بێته‌ هۆی  قوربانیدانێکی زۆر و شه‌ڕیش  له‌ پێناوی ” شه‌ر دژی داعش ” ( که‌ قسه‌ی صاڵه‌ح موسلیم له‌ ستۆکهۆڵم )  هه‌ڵه‌یه‌ ، که‌ له‌ کاتێکدا کردنی شه‌ڕ‌ی داعش له‌ ئێستادا بۆ ئێمه‌ ، زه‌روور نییه‌.
  • له‌ ئێستادا هێزه‌کانی ڕؤژاو ده‌بێت کار له‌سه‌ر به‌هیزکردنی خۆسه‌رییه‌کانی ناوخۆ بکه‌ن ، به‌تایبه‌ت کارکردن له‌ بواری بیناکردنه‌وه‌ی کۆبانی و هه‌ره‌وه‌زییه‌ ئابورییه‌کاندا، تاکو گه‌شه‌ به‌ ئابوری ڕۆژاوا بدرێت و که‌متر ببێته‌ پاشکۆی وڵاتانی  ده‌وروبه‌ر و ئه‌وروپا.
  • شه‌ڕ به‌ گشتی  و شه‌ڕی داعشیش به‌تایبه‌تی پێداویستییه‌کی  یه‌کجار زۆری ده‌وێت‌، که‌ ئه‌مه‌ش له‌ توانای هێزه‌کانی ڕۆژاوادا نییه‌ و ده‌بێت ئه‌مریکا و ” وڵاتانی هاوپه‌یمان” بۆیان دابین بکه‌ن .  ئه‌مه‌ش یانی نزیکخستنه‌وه‌ی زیاتریان له‌ ئه‌مه‌ریکا و هاوپه‌یمانه‌کانیان ، که‌ لێره‌شدا زیاتر زه‌ره‌رمه‌ند ده‌بن وه‌ك له‌وه‌ی سوودبه‌خش،  بن .
  • به‌رده‌وامبونیان له‌ شه‌ڕدا ده‌بێته‌ هۆی لاوازبوونیان ، که‌ ئه‌مه‌ش ئامانجی سه‌ره‌کی تورکیا و ئه‌مه‌ریکا و هاوپه‌یمانه‌کانیان ، ده‌هێنێته‌دی .  وه‌کو زانراوه‌ و تێبینی کراوه‌ ، لاوازبوون ده‌تخاته‌ بارێکی خراپ و ناهه‌مواره‌وه‌ تا ڕاده‌ی قایلبونت  به‌ مه‌رج و به‌نده‌کانی دوژمن و ناحه‌زانت.
  • ‌هێڕشکردنه‌ سه‌ر  ‘ ڕه‌قه‌ ‘ له‌ کاتێکدا که‌ هێشتا موسڵ نه‌گیراوه‌ته‌وه‌ ، له‌ تاکتیکی جه‌نگدا کارێکی سه‌رکه‌وتوانه‌یه‌ به‌وه‌ی که‌ به‌ره‌یه‌کی دیکه‌ی جه‌نگ له‌ دووژمنت ده‌که‌یته‌وه‌ تاکو هێز و توانای دوژمن، که‌رت که‌یت.  به‌ڵام ئه‌م تاکتیکه‌ سه‌ره‌نجام به‌ زیان له‌سه‌ر ڕۆژاوا ده‌گه‌ڕیته‌وه‌.  ئه‌وه‌ی که‌ له‌ ئێستادا ده‌رده‌که‌وێت ئه‌وه‌یه‌ که‌ تورکیا و بارزانی و هه‌تا ئه‌مه‌ریکاو ڕه‌نگه‌ عێراق و ئێرانیش بیانه‌وێت ، ئه‌وه‌ی که‌ له‌ هێزی داعش ده‌مێنێته‌وه‌ و له‌ناو ناچێت بیانکه‌نه‌وه‌ به‌ سوریادا، به‌تایبه‌ت به‌شه‌ کوردستانییه‌که‌ی .  ئا له‌م حاڵه‌ته‌دا کاتێك که‌ به‌شێکی زۆری شه‌ڕڤانان به‌ شه‌ڕی ڕه‌قه‌وه‌ هیلاك و سه‌رقاڵن، بۆ هێزه‌ په‌رته‌وازه‌کانی داعش ئاسانه‌ که‌ ئه‌وه‌ی بۆیان پلانکراوه‌ له‌ ڕۆژاوادا ، بیکه‌ن .
  • ئاشکرایه‌ که‌ ئه‌مه‌ریکا نه‌ ڕه‌چاوی کێشه‌ی کورد له‌ ڕۆژاوا ده‌کات و نه‌ نێتی باشیشی سه‌باره‌ت به‌و پرسه‌ هه‌یه‌ .  ئه‌مه‌ریکا که‌ له‌ ئێستادا ده‌یه‌وێت شه‌ڕ دژی داعش بکات  هیچ هێزێکی  باشتر و کارامه‌تری له‌ شه‌ڕڤانان، له‌ سوریادا، بۆ ئه‌م کاره‌  ده‌ستناکه‌وێت .  هه‌ر ئه‌مه‌شه‌ که‌ ده‌یه‌وێت له‌گه‌ڵ تورکیادا سازشبکات تاکو ئه‌و هێزانه‌ به‌شداری شه‌ڕی گرتنه‌وه‌ی ‘ ڕه‌قه‌ ‘ بکه‌ن .  ئه‌مه‌ریکا هیچ وه‌خت پشتی تورکیا و عێراق و هه‌تا ئێرانیش بۆ کورد نادات له‌ زه‌وی .  دوای گرتنه‌وه‌ی ‘ ڕه‌قه‌’ گریمانێکی زۆر هه‌یه‌ که‌ نۆره‌ی شه‌ڕی دژ به‌ شه‌ڕڤانان بێت ، ئا له‌م حاڵه‌ته‌‌شدا بارودۆخه‌که‌ زۆر خراپ ده‌بێت و تاکه‌ ڕێگایه‌ك که‌ بمێنێته‌وه‌ له‌به‌رده‌م په‌یه‌ده‌دا، بۆ مانه‌وه‌ ، سازشکردنه‌ له‌ته‌ك ئه‌مه‌ریکاو و بارزانیدا،‌ داخوازییه‌کانی ئه‌مه‌ریکا و بارزانیش له‌سه‌ر داوای توکیایه‌ .  ڕودانی ئه‌م گریمانه‌ش ‌ دژ به‌ هزر و ستراتیجییه‌تی ئۆجه‌لان و که‌مینه‌یه‌کی که‌می نێو په‌که‌که‌یه‌.
  • دوژمنایه‌تی نێوانی خێڵه‌ سونییه‌ عه‌ره‌به‌کان و کورد به‌ گشتی و شه‌رڤانانی ڕۆژاوا خه‌ستتر ده‌بێته‌وه‌، که‌ ئه‌مه‌ش ته‌نها به‌ قازانجی ناحه‌زان و دوژمنانی ڕۆژاوا ده‌گه‌ڕیته‌وه‌ ، نه‌ك خودی ڕۆژاوا خۆی .

پێشینەی مێژوویی خۆبەڕێوەبەریی کرێکارانی کارخانەی زانۆن

ماریێ تریگۆنا ١٨ مارچی ٢٠٠٤ زانۆن ، ‌ئه‌رژه‌نتین
وه‌رگێرانی له‌ئاڵمانییه‌وه: هەژێن*

لەنێو ‌ته‌مومژی به‌یانییه‌كی ساردی زستان، كرێكارانی زانۆن بەرەو كارخانه‌كه‌یان ده‌چن. ئه‌وه ‌یه‌كه‌م دەستەی سات 6 بەیانی – 13ی پاشنیوەڕۆیه‌. زانۆن كارخانه‌یه‌كی كیرامیكسازییه ‌كه كرێكاران‌بەخۆیان به‌ڕێوه‌یده‌به‌ن. لە بەر‌ده‌رگه‌ی كارخانه‌ كرێكاره‌كان سڵاو له‌و كەسانه ‌ده‌كه‌ن، كه ‌بۆ پاسه‌وانیكردن ‌و تۆماركردنی هاتنه‌ژووره‌وه‌ی كرێكاره‌كان دانراون. ‌له‌ مارچی 2002 بەدواوە كرێكارانی زانۆن بەبێ خاوه‌نكار و بەبێ به‌ڕێوه‌به‌ر و بەبێ چاودێریكه‌ر به‌رهه‌مدێنن. كارخانه‌كه ‌كه‌وتووەته ‌چۆڵه‌وانییه‌كی گردۆڵكه‌یی ئه‌رژه‌نتین، خوارووی ناوچه‌ی نیوكوێن Neuquén. گه‌وره‌ترین كارخانه‌ی ئه‌و هه‌رێمه‌یه‌. پاش ململانێیه‌كی درێژخایه‌ن لەتەك خاوه‌نه‌كانی كارخانە له‌سه‌ر كرێ و مووچەی نه‌دراوی چه‌ند مانگ پێشتری كرێكاره‌كان و داخستنی له‌ناكاوی كارخانه‌كه‌، كرێكاره‌كان ‌پاییزی 2001 بڕیاریاندا به‌سه‌ر كارخاكه‌یان ده‌ستبگرن. به‌و بڕیارە ‌مۆركی دژه‌سه‌رمایه‌یی ڕاپه‌ڕنی خۆان بە گشت كرێكارانی جیهان نیشانیدا ، كە مرۆڤه ‌به‌رهه‌مهێنه‌ره خۆ ڕێكخه‌ر و خۆبه‌ڕێوه‌به‌ره‌‌كان باشتر به‌رهه‌مدێنن.

 ” ئێمه‌ئه‌م دووڕیانه‌مان له‌به‌رده‌مدا بوو، لێره‌ بمێنینه‌وه ‌و تێبكۆشین یان بەرەو ماڵ ‌بڕۆینه‌وه‌. من ده‌متوانی بەرەو ‌ماڵ بڕۆمه‌وه، به‌ڵام بڕیارمدا، لێره‌ له‌نێو كارخانه‌ بمێنمه‌وه‌ و تێبكۆش‌م. له ماوەی ئە‌و 15‌ساڵه‌ی، كه‌ من له‌نێو ئەم كارخانه‌ كارمكردووه‌، ئەوە فێربووم كە پێویستە به‌رەنگاریبكه‌م، تێبكۆش‌م”، ڕۆزا ڕیڤێرا Rosa Rivera ئاوا خۆڕاگرییكردووه‌. ئەو یه‌كێكه ‌له‌و (15) ژنه‌ی نێو (300) كرێكار‌ی كارخانه‌كه‌.

“خاوه‌نكاران هیچ كات باجیاننه‌داوه‌، هه‌ر ئاوا له‌ سه‌رده‌می سه‌رۆككۆماری پێشوو ڕاوڵ مێنێم Raul Menem ملیۆنان دۆلاریان وه‌ك پشتیوانی دراویی وه‌رده‌گرت. چه‌وسانه‌وه‌ی كرێكاران زۆر توندوتیژ بوو. كۆمپانی Mapuche بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ره‌سته‌ی خاو بۆ كارخانه‌ی كیرامیك به‌ده‌ست بێنێ، سەراپای وڵاتی تاڵانكرد”. ‌ساڵی   2001 كاتێك ئابووری ئه‌رژه‌نتین تاڵانكرا (سنووره‌كان خرانه ‌ژێر پێی کۆمپانییە مۆنۆپۆڵکەر/چەپاوڵکەرە‌كانی بازاری ئازاد)، خاوه‌نانی زانۆن بڕیاریاندا كارخانه‌كان دابخه‌ن و كرێكاره‌كان دەربکەن، به‌بێ ئه‌وه‌ی كرێی دواخراوی چه‌ند مانگه‌ی کرێکاران قه‌ره‌بووبكه‌ن. مانگی‌ ئۆكتۆبه‌ری 2001 (266) كه‌س له‌ كۆی (331) كرێكار  بڕیاریاندا به‌رده‌وام بڕۆنه كارخانه ‌بۆ ‌سه‌ركار ، بۆ سه‌ر شوێنكاره‌كانی خۆیان. كرێكاره‌كان چوار مانگ له‌به‌رده‌م ده‌رگه‌ی كارخانه‌كه‌ مۆڵیانخوارد، به‌یاننامه‌یان بڵاوده‌كرده‌وه ‌و به‌شێكی ڕێگەی خێرا/ مۆتۆوەییان داده‌خست، ئه‌و ڕێگەیه‌ی كه‌ بەرەو ‌پایته‌ختی ناوچه‌ی نۆیكوین دەچوو. بڕیاره‌كه‌یان له‌ژێر چاوه‌دێریی كرێكاری بەردەوام بوو‌، له‌و كاته‌دا بڕیارەکە كه‌وتبووه ‌ژێركارایی ڕوداوه‌كانی وڵات، ‌كارایی خرۆشانی گه‌ل له‌ ڕێکەوتی20ی دێسه‌مبه‌ری 2001، كه ‌ماوه‌یه‌كی كه‌م پاش ئه‌وه ‌شه‌پۆلی ده‌سبه‌سه‌راگرتنی كارخانه‌كان و كۆبونه‌وه‌ گه‌لییەکان و یه‌كگرتنی بێكاران و ڕێكخراوبوون ئەوانی به‌دوادا هات.

فرانسیسکۆ مۆلیناس Fransisco Mollinas ئاوا گێڕایه‌وه ” كاتێك كه‌ ئێمه ‌گه‌ڕاینه‌وه ‌نێو كارخانه‌، له ‌سنوورێكی دیاریكرادا، ده‌ستمانكرد به ‌فرۆشتنی به‌رهه‌مه ‌ئاماده‌كراوه‌كان. به‌ڵام كاتێك كه‌ گشتی فرۆشرا، له‌ خۆمان پرسی، ئێستا چی بكه‌ین، لەپێناو بەدەستهێنانی كۆمه‌كی بێكاریی (150) پێزۆیی كه‌ نزیكه‌ی (50) دۆلاری ئه‌مریكییە تێبکۆشین، یان كارخانه‌كه ‌ بەگه‌ڕبخه‌ینه‌وه‌؟ ” . مارچی 2002 كرێكارانی زانۆن گه‌ڕانه‌وه ‌نێو كارخانه‌كه‌یان ‌و به‌رهه‌مهێنانیان بەگه‌ڕخسته‌وه‌. “ئه‌وه جەنگە ‌له‌ دژی دووره‌په‌رێزی  و ده‌ست به‌كڵاوه‌وه‌گرتن، دژی هه‌موو شتێك، دژی ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌وان له‌ سه‌ره‌وه‌ ئێمه ‌ناچارده‌كه‌ن. لێرۆكانه‌، له‌نێو ئەم كارخانه‌یه‌، تێکۆشان بۆ مرۆڤی ‌نوێ ده‌كه‌ین”. كاتێك كه ‌به‌بێ خاوه‌نكار ، بەبێ به‌ڕێوه‌به‌ر به‌رهه‌مهێنرا، لەنێو چوارچێوه‌ی كارخانه‌كه‌ هەست به ‌په‌یوه‌ندی و هه‌ڵسوكه‌وتی نوێ کرا. لەتەك تێكشاندنی پله‌به‌ندیی ڕێكخستن، به‌هره‌كێشی ‌و دابڕانیش له‌نێوچوون. كرێكاره‌كان چۆنیه‌تی كۆنترۆڵكرانی خۆیان پێشتر له‌لایه‌ن خاوەنان و بەڕێوەبەرانی كارخانه‌ ده‌گێڕایه‌وه‌، بۆ نمونه ‌ده‌بوو پۆشاکی تایبه‌ت (یونیفۆرم) به ‌ڕه‌نگی دیاریكراو ‌بپۆشن، بۆ ئه‌وه‌ی ده‌ستبه‌جێ دیاربێ، كرێكاره‌كان هی كامه ‌به‌شی کارخانەن. قسه‌كردن لەتەك كرێكاری به‌شێكی‌ دیکە قه‌ده‌خه‌بوو. لەنێو ‌نوسینگه‌ی كارخانه‌كه ‌كیرامیكێك كه ‌وێنه‌ی پیاوێكی گه‌نج بەناوی دانیێڵ Daniel  لەسەر نه‌خشێنرابوو، هه‌ڵواسرابوو. ‌نوسینه‌كانی یاداوه‌رییه‌ك بوون بۆ  ئەو. دانێڵ هاوكارێك بوو، كه ‌له‌نێو كارخانه‌ مرد. جاران به‌رهه‌مهێنان ئاوا دامه‌زرابوو، كه‌ تەنیا گرنگ ئه‌وه‌ بوو قازانجی خاوه‌نكار  زیادبكات. تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ی كه ‌بۆ ئەوان ده‌لوا، مووچەی مانگانه‌‌ی کرێکارانیان له ‌نزمترین ئاست ڕاده‌گرت، ئاسایش و پاراستن بۆ كرێكاران له ‌ئارادا نه‌بوون. كرێكاران له‌ژێر فشاری خێرا کارکردن بوون، هه‌رده‌م ده‌بوو زیاتر به‌رهه‌مبهێنن؛ ئاوا بەو خێرای کرێکاریان پاشه‌كه‌وتده‌كرد . هه‌لومه‌رجی كار پێش ئه‌وه‌ی كرێكاران كارخانه‌كه‌ بخەنە ژێر بەڕێوەبەریی خۆیان، به‌ڕێژه‌ی مامناوه‌ندی (25 -30) ڕوداو له ماوەی ‌مانگێك ڕویانده‌دا، به‌ڕێژه‌ی مامناوه‌ندی له ماوەی ‌ساڵێك كه‌سێك بەهۆی ڕوداوی کار دەمرد. له‌و كاته‌وه‌ی له‌نێو کارخانەی زانۆن‌ به‌رهه‌مده‌هێنرێت به‌گشتی (14) كه‌س كرێكار مردوون. له‌و كاته‌وه‌ش كه‌ كرێكاران كارخانه‌كه‌ بەڕێوەدەبەن‌، ته‌نیا ڕوداوێكیش ڕوینه‌داوه‌. كرێكارێك ئاوا ده‌ڵێت ” كاتێك كه ‌خاوه‌نكارێكت هه‌بێت، توشی شله‌ژان ده‌بیت و ده‌كه‌ویته‌ ژێر فشار. بەڵام به‌بێ خاوه‌نكار باشتر كارده‌كه‌یت، چونکە هوشیارانه‌ بەخۆت گشت بەرپرسیارییه‌ك لەئه‌ستۆده‌گریت”. ئێستا ‌ڕێكخستنی كارخانه‌ به‌باڵاترین دیموكراتیی ڕاسته‌وخۆ خۆی ڕێكده‌خات، بە ڕۆشنترین ئاسۆ و به‌ هاوئاهه‌نگی. له‌نێو كۆبونه‌وه‌ بڕیاره‌كان  ده‌درێن. نه سه‌رۆك هه‌یه ‌و نه ‌به‌ڕێوه‌بەر. هه‌موو به‌شێك: گواستنه‌وه‌ ، فرۆشتن ، به‌رنامه‌ڕێژیی به‌رهه‌مهێنان ، به‌شی چاپ و نه‌خشاندن، …تد بۆ دانانی ڕێكخه‌ر لێژنه‌یه‌ك هه‌ڵده‌بژێرێت،هه‌ر ڕێكخه‌رێك له‌سه‌ر ‘ مێزی نوێنه‌رایه‌تی’ له‌بارەی پرسەکان و  شتی نوێ و كێشه‌كان زانیاری ده‌دات. به‌پێچه‌وانه‌شه‌وه ‌له‌باره‌ی چۆنیه‌تی كاروبار له‌ به‌شه‌كانی‌ دیکە زانیاری وه‌ده‌گرێت. ئێستا (300) كه‌س لەنێو ئەم کارخانە (‌زانۆن) گەڕاونەتەوە شوێنی خۆیان. شوێنكاری‌ دیکەش له‌ به‌رنامه‌ڕێژیدان. له‌و كاتەوە كارخانه‌کە کەوتووەتە ژێر خۆبەڕێوەبەریی کرێکاران زیاتر له (70) كه‌سی دیکە/تازە ‌دامه‌زراون. لەنێو ‌كۆبونه‌وه‌ی كرێكاره‌كان بڕیاردرا، زۆر گرنگه‌ كه‌ ئەندامانی ڕێكخراوی بێكاران وەربگیردرێن. له‌به‌رئه‌وه ‌زۆربه‌ی كرێكاره‌ تازه‌كان ئه‌ندامی بزوتنه‌وه‌ی كرێكارانی بێكارن MTD. هه‌موو كرێكارێك به‌گوێرەی خەرجی پێداویستییه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی‌ خێزانێك مانگی (800) پێزۆ وه‌رده‌گرێت؛ زانۆن له‌ چەند بلۆك پێكهاتووه‌. كارخانه‌كه (18) به‌شی به‌رهه‌مهێنانی هه‌یه‌، له‌وانه‌ ئێستا ‌ته‌نیا (3) بەگه‌ڕخراون. ته‌نیا 10- 15% تواناییه‌كان به‌كارهاتوون. به‌هۆی كورتکردنەوەی ماوه‌ی كار  و زیادکردنی كرێ به‌هره‌كێشیی لە کار و ڕەنجی كرێكاران كه‌مبووەته‌وه. ‌هێشتا ‌‌دەتواندرێت كه‌سی دیکە دابمه‌زرێن. یه‌كێك له‌ هۆکاره‌كانی سه‌ركه‌وتنی خۆبەڕێوەبەریی زانۆن، جێکەوتەبوونی تێکۆشانی كرێكاران بوو له‌ ناوچه‌كه. له‌به‌رده‌م‌ ده‌رگه‌ی سه‌ره‌كی كارخانه‌كه‌ كرێكاره‌كان له ‌پارچە كیرامیكی شكاو دیوارێكیان دروستكردووه‌، كه ‌به‌سه‌رهاتی تێکۆشانی كارخانه‌كه ‌ده‌گێڕێته‌وه‌. ئه‌وه ‌هه‌مووی به‌ چه‌ند ژن و پیاوێك ده‌ستیپێكرد، كه ‌له ‌چوارده‌وری مه‌نجه‌ڵێكی گه‌وره ‌دانیشتبوون و ‌له‌سه‌ر ئاگرێك ده‌كوڵا. هه‌موو مانگێك، كاتێك كه ‌له‌به‌رده‌م كارخانه‌كه ‌ده‌وه‌ستان، ئه‌وان ‌ڕۆڵیانده‌گێڕا : دراوسێكان، خوێندكاران و كرێكارانی بزوتنه‌وه‌ی پێکوێتێرۆ Pekuetero هاوپشتی خۆیان ده‌رده‌بڕی، به‌وه‌ی كه ‌به‌پاره‌ و خوارده‌مه‌نی به كرێكارانی ‌كه‌مپه‌ینکەری زانۆن كۆمه‌كیانده‌كرد. له ‌پشته‌وه‌ی كارخانه‌ی زانۆن زیندانێك هه‌یه‌. كه ‌زیندانییه‌كانی ناو ئەو زیندانە به‌شه ‌خۆراكه‌كه‌ی خۆیان به‌ كرێكاره‌كانی زانۆن ده‌به‌خشی. هه‌ر ئاوا ڕێكخراوه ‌كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان، بۆ نمونه ‌کۆمەڵەی دایكانی مەیدانی مایۆ (Mothers of the Plaza de Mayo)** لە کرێكارانی کارخانەی زانۆن هاوپشتییانكرد. دایكان ده‌یانگێڕایه‌وه‌، كه ‌هه‌ر ئاوا ئه‌وانیش ویستویانه به‌گیانیان كارخانه‌كه‌ بپارێزن. تەمەنی هه‌ندێك له ‌ژنه‌كان نزیکەی (٧٠) ساڵی دەبێت. پشتیوانەی سەرەکیی كارخانه‌كه ‌ئاسایش و نه‌خشه‌ی خۆپارێزگارییه‌. فەرمانداریی/دەوڵەت به ‌توندوتیژی وه‌ڵامی کرێکارانی زانۆنی ده‌دایه‌وه‌. به‌هۆی شێواز و تاكتیكی جۆراوجۆر ‌هه‌وڵیدا كارخانه‌كه ‌دابخات. به‌گشتی پێنج جار كارخانه‌كه ‌له‌لایه‌ن پۆلیس ‌داخرا‌. به‌ڵام هه‌موو جارێك هه‌زاران دانیشتووی ئەو ناوچه‌یه‌ ده‌هاتن،  بۆ ئەوەی له‌ كارخانه‌كه پارێزگاری‌بكه‌ن. لەبەر ‌مه‌ترسی داخرانی کارخانەکە هه‌موو کرێکارەکان شوێن كاره‌كه‌ی خۆیان به‌جێده‌هێشت و پێكەوە به‌رپرسی ئاسایشی پاراستنی کارخانەکە بوون. له‌به‌رده‌م كارخانه‌كه‌ ڕێكخراوه‌ پشتتیوانلەرەکانی بێكاران و  ئەوانی دیکە ڕیزبه‌ندیی به‌رگرییکردنیان ڕێكده‌خست، كرێكاره‌كان بەخۆیان له‌ سه‌ربانی كارخانه‌كه ‌سه‌نگه‌ریانده‌گرت و خۆپارێزیی و بەرەنگارییکردنیان ڕێكده‌خست ، بۆ نمونه ‌به ‌چه‌ك.

زیندانی ژماره‌ (١١) كه‌وتووەته ‌پشته‌وه‌ی كارخانه‌كه‌. شه‌وێك لەتەك كرێكاره‌كان، ئه‌وانه‌ی کە ‌شه‌وانه ‌پاسه‌وانییان ده‌كرد، له‌ سوڕانەوەیەك به‌ده‌وری كارخانه‌كه‌، هەر كه‌ له ‌زیندانه‌كه ‌نزیكبووینه‌وه‌، یه‌كسه‌ر  شریخەی ڕاکێشانی میلی چەکی پاسەوانێکی زیندانه‌کە هات، كه ‌ئێمه ‌به ‌لای ئەو تێپه‌ڕین، چه‌كه‌كه‌ی سواركرد. بۆ ئه‌وه‌ی دڵنیابین، كه ‌هیچ كه‌س به‌سه‌ر كارخانه‌كه‌ ده‌ستناگرێت، لەنێو كارخانه ‌شێوازی تایبه‌تیی خۆپاراستن داهێنران؛ هه‌موو كرێكارێك کاتی هاتن ده‌بێت ناوی خۆی تۆماربکات، نه‌ك بۆ ئه‌وه‌ی بتوانرێت سزابدرێن، ئه‌گه‌ر دره‌نگ هاتنه‌ سه‌ركار، به‌ڵكو  بۆ ئه‌وه‌ی ‌دیاربێت ‌کە كێ دێته‌ نێو ‌كارخانه‌کە‌. پێشتر ئه‌ركی پاراستن بۆ ئه‌وه ‌پێویست بوو، ئه‌گه‌ر كرێكاره‌كان كه‌ره‌سته‌ی كارخانه‌كه‌یان بدزیایه‌. ئێستا‌ كرێكاره‌كان له‌ خه‌می ‌ئه‌ركی پاسه‌وانیکردنن، له‌به‌رئه‌وه‌ی ‌کە بەخۆیان كارخانه‌كه ‌به‌ڕێوه‌ده‌به‌ن ، هەر لەبەرئەوە‌ پێویسته‌ ‌هه‌مووان  بۆ كاركردن چه‌كه‌كانیان له‌ته‌ك خۆیان بهێنن.

‌نۆڤێمبه‌ری 2003 كرێكارانی کارخانەی زانۆن لەتەك ڕێكخراوی بیكاران له نۆیکوێنNeuquén دژ بە کارتی ئه‌ندامه‌تی بۆ بێكاران خۆنیشاندانیان كرد، کە فەرمانداریی ده‌یه‌وێت بڕی‌ (150) پێزۆ کۆمەکی بێكاری تەنیا له ‌ڕێگه‌ی كارتی بانكی ‌بدات. به‌و جۆره ‌بێكاران بەهۆی ئه‌و كارتە ‌ته‌نیا كه‌مێكی ئه‌و بڕه ‌پاره‌یه‌ بەوان ‌ده‌درێت و ‌ته‌نیا ئەو مافە‌یان ده‌بێت، ‌کۆمەڵە شتێکی دیاریكراو له‌ سوپه‌رماركێته‌كان بكڕن، كه بە تۆڕی بازرگانی commercial networks ناسراون. به ‌هێرشی توندوتیژی پۆلیسی خۆنیشاندانه‌كه‌ كۆتاییهات. زیاتر له‌ 22 كه‌س برینداربوون، له‌وانه‌ (10) كه‌سیان به‌گوله بریندارکرابوون. ئاندرێس Andrés یه‌كێكه ‌له‌و كرێكارانه‌ی كه بەسەر كارخانه‌ی كیرامیكی زانۆن‌ دەستیانگرتووە ‌و ئه‌ندامێکی ڕێكخراوی كرێكارانی بێكار MTD لایەنی كه‌م (64) گوله‌ی پلاستیكی به‌ركه‌وتبوو و پۆلیس (8) سات ئەوی ‌زیندانیکردبوو‌ و ئه‌شكه‌نجه‌ درابوو و بواری تیماركردنی برینەکانی نه‌درابوو، بەهۆی ئەوە چاوی چه‌پی کوێربووە. ڕۆژی ‌2ی دێسه‌مبه‌ری 2003 (7) چه‌كداری ده‌مامكپۆش خۆیان ده‌خزێننه ‌نێو كارخانه‌ی زانۆن و (32) هه‌زار پێزۆ ده‌دزن. پێشتر مانگی نۆڤێمبه‌ر هێرشێکی دڕندانه‌ كرابووە ‌سه‌ر ڕێكخراوه‌كانی هەرێمی Nuequén و كرێكاران و چالاکانی MTD له‌نێو ماڵی خۆیان لە ئەوان هه‌ڕه‌شه‌كراوە. گۆدۆی ڕاوڵ Raul Godoy كرێكارێكی کارخانەی زانۆن به‌و جۆره‌ ده‌یگێڕایه‌وه‌ “ئێمه‌ گشت ئه‌و شتانه‌ به ‌زنجیره‌یه‌ك پلان ده‌بینین، بۆ ئه‌وه‌ی بەهۆی ئەو شتانە كه‌سانێك له‌ ئێمه‌ بخه‌نه ‌ژێر فشار‌، ئه‌وانه‌ی كه‌ بۆ كۆمه‌ڵێکی دادپه‌روه‌رانه ‌تێده‌كۆشن”. لەنێو ‌ڕۆشنكردنه‌وه‌یه‌كی چاپکراوی كرێكاره‌كان ئاوا هاتووه،  پاش ئه‌وه‌ی کە چه‌ته‌كان پاره‌كه‌ی كارخانه‌یان دزی، فەرمانداریی بۆ ئه‌و مەبەستە جۆرە‌ هاریكارییەك ‌به‌كارده‌هێنێت، تاوه‌كو له‌و کارخانانەی كه ‌له‌ژێر خۆبه‌ڕێوەریی كرێكارانن به‌شدارببێت. بێجگه ‌له‌ زانۆن ته‌نیا یه‌ك کۆمپانی هاریكاری ده‌وڵه‌تی ڕه‌تكرده‌وه‌، ئه‌ویش سوپەرمارکێتی تیگرە Tigre-Supermarkt بوو لە ڕۆساریۆ ‌Rosario. “فەرمانداریی به‌ ڕێگه‌ی جۆراوجۆر خۆی ده‌خزانده ‌نێو بزوتنه‌وه‌كه‌، به‌و جۆره‌ ده‌وڵه‌ت هاریكاریده‌كات، به‌ڵام له ‌به‌رامبه‌ر ده‌بێت لە تێکۆشان وازبهێنیت”.

كرێكارانی بروکمان Brukman، كه‌ كارخانه‌یه‌كی پۆشاك ئاماده‌كردنه ‌له بۆینس ئایرس ‌Buenos Aires و ڕۆژی ‌18ی ئەپریلی 2003 ‌داخرابوو، توانییان پێش ماوه‌یه‌كی كورت بگه‌ڕێنه‌وه ‌سه‌ركار، به‌ڵام به‌هاریكاری لەتەك ده‌وڵه‌ت. به‌گوێرەی ڕێكه‌وتننامه‌یه‌ك، كه ‌ده‌وڵه‌ت خستییه ‌به‌رده‌م كرێكاره‌كان، ته‌نیا دوو ساڵ ماوه‌یان ده‌بێت، بۆ ئه‌وه‌ی ساختمان و ئامێره‌كانی چنین بكڕن. لەو كاتەوە کارخانەکە داخراوە، ‌ڕامیاره‌ چه‌په‌كان به‌خۆتێهه‌ڵقورتاندنی شێوێنه‌رانه‌ له‌و پرسه‌ له‌نێو بنبه‌ستی ڕه‌خنه‌ گیریانكردووه‌. به‌ڕاستی شه‌رمه‌زارییه، بەدرێژایی 16 مانگ ده‌سبه‌سه‌رداگرتنی كارخانه‌كه ‌پاش داخستنی، كاتێك كه ‌كرێكاران هه‌وڵیاندا بگه‌ڕێنه‌وه‌ سه‌ركار، ڕامیارە چەپەکان خوازیاربوون کرێکارەکان به‌ ئەوه ڕرازیبكه‌ن، كه ‌تاكتیكه‌كانی خۆپاراستن پێویستنین. له‌و كاته‌دا كارخانه‌كه ‌پاسه‌وانی تایبه‌تیی هه‌بوو، ئاوا بەرچاودەکەوێت‌‌، کە هەر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ بۆ كارخانه‌كه ‌دانراوه‌!

پازدە (١٥)ساڵه ڕۆزا ڕیڤێراRosa Rivera  ‌له‌نێو زانۆن كارده‌كات، گوتی ” خۆبەڕێوەبەریی زانۆن ته‌نیا تێکۆشانێك نییه ‌بۆ (300 ) كرێكار لەنێو ‌كارخانه‌كه‌، به‌ڵكو تێکۆشانیشه‌بۆ ناوچه‌كه ‌و بۆ شۆڕشێكی كۆمه‌ڵایه‌تی. “كاتێك كارخانه‌كان دابخرێن و له ‌ته‌نگانه‌ به‌جێهێڵدرێن، كرێكاران مافی ئه‌وه‌یان هه‌یه‌، دووباره‌ بە‌گه‌ڕبخه‌نه‌وه و به‌كاریانبەن و به‌ژیانی خۆیان لە کارخانەکان به‌رگریبكه‌ن”. له ‌ئاسۆی بزوتنه‌وه‌ی له‌ت-له‌تكراوی ئه‌رژه‌نتین‌هێشتا خۆبەڕێوەبەریی کرێکارانی کارخانەی زانۆن ‌سیمبۆلێكی به‌هێزی هه‌ستانه‌وه‌یه ‌دژی سه‌رمایه‌داری. پرسێكی ‌كۆمه‌ڵایه‌تی كه‌ له‌نێو ئەم كارخانه‌یە ڕوده‌دات، سروش و په‌یامێكه ‌‌بۆ كرێكاران له‌نێو كارخانه‌ ده‌سبه‌سه‌رداگیراوه‌كانی‌ دیکە و بۆ چینی كرێكار له ‌هه‌موو گۆشه‌یه‌كی ئه‌م جیهانه‌ و بە ئەوان سروش دەبەخشێت، تاکو به‌ڕێوه‌به‌رە‌كان/خاوەنەکان/داراکان تێكبشكێنن.

تریگۆنا ماریێ Marie Trigona ژورنالیستێکی سه‌ربه‌خۆ ‌و لە ئەرژەنتین چالاکە و لەنێو هەرەوەزیی ڤیدیۆ و چالاکی ڕاستەوخۆ Video und Direct Action-Kollektiv-  alavio بەشدارە/هاریکارە. لینکی هەرەوەزیی ڤیدیۆ و چالاکی ڕاستەوخۆ www.revolutionvideo.org/alavio

* ئەم بابەتە ساڵی ٢٠٠٤ وەرگێڕدراوە

** https://en.wikipedia.org/wiki/Mothers_of_the_Plaza_de_Mayo

سه‌رچاوه‌ی لێوه‌رگیراو: http://www.labornet.org/news/0505/zanon.htm