The Kurdish people should get involved in and support campaigns on Local and National issues

The Kurdish people should get involved in and support campaigns on Local and National issues

By Zaher Baher

Oct 2017

The emigration of Kurdish people to Europe, Scandinavia, the United States (USA) and other countries started during World War ll. However, they remained a tiny minority, compared to immigrants from many other countries, until the mid-1970s and early 1980s, when major waves of Kurdish migration from the different parts of Kurdistan started. In Iraqi Kurdistan emigration started after the collapse of the Kurdish movement led by Mustafa Barzani in March 1975. In Iranian Kurdistan it started after the “revolution” when the Islamists came to power. In Turkish Kurdistan it started as soon as the PKK movement emerged in the 1980s. In Syrian Kurdistan it started in 80s, but was very slow until the start of the “Arab Spring”.

At present, there are no data on the number of Kurds in these countries.  However, one thing is clear, Kurds from Iraq and Turkey make up the majority of Kurdish migrants.

The Kurdish diaspora has many problems in common with migrants from other nations. These include language, housing, social connections, employment, and looking after family left behind in the homeland. What brought all migrants to their destinations were political reasons including economic issues. Many of them  have suffered from imprisonment, repression and persecution. Attacks on some of their nations by the US, Russia and Western countries, or subjugation of their governments to the demands and wishes of these countries were also another major factor.

All the above problems were and still are common among almost all ethnic minorities. If we look at migrants from Africa as a whole, the Middle East, Asia, Central Asia, South East Asia, the Far East, some Eastern European countries and South America, we can see this is the reality. Their people have left their countries not least because of such reasons.

Given the main reasons for emigration to Europe and elsewhere are war and political issues we should ask an important question.  Why are these people not involved in politics here, in their new countries? There could be various reasons for this. Seeking to avoid politicising their present suffering compared to the past, not connecting the cause of past suffering to the government in their new homeland, fear of attack and suppression from the countries they came from, family problems, lack of confidence, and social problems. There are probably other reasons too, related to what people face in their everyday lives: discrimination and prejudice, inequality and injustice.  However, whatever their reasons, not participating in what goes on in their new countries cannot be justified.

In addition to the common causes that resulted in their emigration, migrants, wherever they came from, have enemies in common too. Migrants who have escaped their homelands now often live in States that are creating wars around the world; and that support the terrorist groups and make the arms deals with dictatorial and fascist governments that result in the displacement of people. Not only are these States causing mass migration, at the same time they are closing their borders in their face of those they have displaced.  Given this, why are these people silent and failing to translate their anger and hope into some productive action?

In the rest of this article I will try to concentrate on the Kurdish diaspora in respect of their activities and involvement in politics. Many of them are very active for their own causes. However, generally, they do not connect their struggle to the machinations of the State in their country of destination and so do not expand their activities to actions against their new state, or to support for campaigns about local and national issues in their new homeland.

We all know our communities in Britain are under threat from whoever is in power, Labour, Tory or Lib Dem.  We have been under this threat to the point at which we are at risk of losing our identity, our individual freedom, and whatever the present or previous generations have achieved. Indeed, we face losing almost everything. Look at the history of the past three or four decades: the restriction of freedoms, the installation of over 15 million surveillance cameras  to invade our freedom by spying on us, being terrorised by the police through implementation of laws promulgating the so-called the war on terror, the attacks on trade union and workers’ rights, constant changes in the rules and regulations relating to qualifying for benefits and housing, homelessness, selling social housing, expanding academy schools, closing down maternity and A&E wards in many hospitals, trying to privatise other health services, long hospital waiting lists, the introduction of tuition  fees, increase in utilities bills, increases in the pension age, the introduction of zero-hours contracts, over 6.5 million workers receiving less than the minimum wage, so many children living in poverty, over half a million people relying on food banks, and increases in pollution levels. The list can go on and on – in short we have modern slavery.

Most or all of the above problems affect Kurdish people, and other ethnic minority people, more so than native British people. The reasons for them being affected so badly are because they have large families, family problems here and back home, language difficulties, lack of understanding of the system, and psychological and health problems due to their social and political experiences.

There are many groups in different boroughs in London and in other cities campaigning against the government and corporations on each of the issues raised above. These groups have fought back against the government and the corporations in their own way and some of them have been successful.  There is no doubt that the victories of any of these campaigns are much more beneficial to the Kurdish community and other ethnic minorities than to native people due to their special circumstances.

Kurdish people should be involved and campaign hard shoulder to shoulder with other people. It is time to escape the self-marginalisation, it is time to fully participate in local campaigns, it is time to publicise the issues affecting the Kurdish community here by going to meetings, taking part in demos, protests and offering solidarity to local campaigns and in return getting back support and solidarity with issues that are more specifically Kurdish.

With regard to the latter, Kurdish people should use this solidarity to make their own issues into local and national issues. Simply doing demos attended only by the Kurdish community, organising rallies and protests alone – making a bit of noise, raising some placards and pictures of one leader or another are not enough. If they expect this activity is sufficient for their voice to be heard by the media and the authorities here, they are mistaken.

If Kurdish people want their voices to be heard by the rest of the population, the State and local authorities they should integrate into wider society in order to get their sympathy, support and solidarity. It is not right to expect others to help you but not help them in exchange. The truth is everybody shares the fruit of winning campaigns.

Having said the above it does not mean Kurdish people should leave their own question behind and concentrate only on what is going here. More it is that if you want to gain more support and solidarity you should be involved in politics in the country you live in as well as your own questions. The Kurdish people should know that those who support their enemies back home are the State and corporations here. The weaker the State and the corporations here, the weaker the government in their own home countries, and the stronger the struggle and the faster the victory.

This is not simply a problem in Britain. I know through other comrades and friends in European and Scandinavian countries and the USA that there are hardly any Kurdish people taking part in activities unless those activities directly relate purely to the Kurdish struggle.

Here in UK, especially in London, where I have lived for a long time, I know there are many boroughs where the Kurdish Community constitutes a fair proportion of the ethnic minorities in the borough. In these boroughs there are major issues that people, including the Kurds, are facing. These issues directly affect the Kurdish people, but still they have been silent, concentrating on their own affairs as if these problems are nothing to do with them.

In Haringey where I live, we have major problems with the local authority and central government. While a great many of Kurdish people live in the borough, and indeed have a few community centres here, as far as I am aware, only a tiny minority of them are involved in any of the many ongoing campaigns in Haringey.




نمایشگە (پەرتوکی ئەنارکیستی) لە لەندەن

نمایشگە (پەرتوکی ئەنارکیستی)  لە لەندەن


ئەمساڵیش بۆ 36 هەمین جار ( نمایشکردنی پەرتوکی ئەنارکیستی)  لە لەندەن  ڕۆژی شەمە ، ڕیکەوتی  28/10/2017 ، بەرپادەکرێتەوە.  لەوانەیە ئەوە بپرسیت  ” چ پێویست دەکات پەرتووکی  زیاتر بکڕین، لە کاتێکدا کە دونیا لەم پشێوییەدایە،  کۆمۆنێتییەکانمان لەژێر هەڕەشەدایە؟ بۆچی هەر دەبێت  تووڕەتر  بین، بەڵکو دەبیت، جەنگاوەر و تێکۆشەر  بین،  دەبێت ئامادەی جەنگ دژ بە سیستەمەکە بین، نەك خوێندنەوەی هەندێك پەرتووك؟”

پەرتووکەکان  تەنها ئامرازێکی گوێزەرەوەن ، ئەو بیرۆکانەی کە گرنگن ، لەنێو خۆیان هەڵدەگرن، لەنێو ئەم نمایشکردنە سەدان کەس دەبینیت  قسەدەکەن ، لێدوان و مشتومڕ دەکەن، هەر ئاوا لەسەر بیرۆکەی  ئەنارکیستی و ڕامیارییەکانی ململانێی تێکۆشانی چینایەتی، پێداگرییدەکەن و بەڵگە دەهێننەوە.  سەبارەت بەوەی  کە دەتوانین ئەنجامیبدەین ، لێدوان دەکەین، بۆ ئەوەی بەرنامەکەی دەوڵەت و چینی فرماندەران لەنێو  هەموو ڕۆژێکی ژیانی خۆمان،  لە سەرتاسەری دونیا ، هەڵوەشێنینەوە.

لەنێو دونیایەك،  کە لەوێدا ملیاردەر سەرۆکە و  خۆی دژ بە دامەزراوەکان، دەزگەکان، ئەژمار دەکات، هاوکاتیش  ڕاستڕەوەکان ترسی نامسۆگەریی  ژیان دەقۆزنەوە، چەپیش بە ئێمە دەڵێت:  ئەگەر ئێمە تەنیا دەنگ بە سەرکردە شێوە نوێیەکان بدەین، ئیدی کارمان مەیسەرە…. لەو کاتەدا ئێمە  دەبێت دوور لە سنوربەندیی  بیرۆکە ساختەکان و فێڵکردن ، تەماشای ململانێیە ڕاستەقینەکان بکەین کە هەر ئێستا هەن و دەگوزەرێن.  هەر ئاوا کە لە ڕابوردووشدا گوزەراون.  ڕامیاریی  ئەنارکیستەکان سەبارەت بە ململانێ، یان تێکۆشانی چینایەتی  زیاتر [لە] هەموو کاتێکی دیکە گرنگترن.

ئەوانەی لەو چەند ڕستەی سەرەوەدا وترا ئەوانەن کە لە ڕۆژی (نمایشکردنی پەرتوکی ئەنارکیستی) لە تەك مشتومڕ و لێدوان و بەڵگەهێنانەوە و  ئەزموونە کردەییەکان و بیرۆکە تازەکان پێشکەشدەکرێن، هیوادارین سوودبەخش بن.



Venue: Park View School , West Green Road , N15 3QR

Rail/Tube Seven Sisters ( National Rail or Victoria Line ) / Turnpike Lane  ( Piccadilly Line)

Buses: 41, 67, 230, 341 ( Get off at stop near junction of Black Boy Lane and West Green Road)

Access: Full disability access.

Children: Crèche ( 2years -8years ) and older kids space ( 8 years upward)

تکایە بۆ زانیاری زیاتر سەردانی ئەو ماڵپەڕەی خوارەوە بکە:


هەرەها بۆ پەیوەدنیکردنیش تکایە پەیوەندی بەم  ئیمەیل ئەدرێسەوە بکە:


*خوێنەری بەڕیز ئەو ڕۆژە زیاتر لە 60 کۆڕ و  سمینیار و وۆرکشؤۆپ ئەنجامدەدرێن ، هەڵبەتە بێجگە  لە نمایشکردنی  فلیم لەبارەی پارێزگاریکردن و بەرەنگاربوونەوە .

  دوو لەو کۆبونەوانە لەبارەی  ‘باکور’ و ‘ڕۆژاوای’ کوردستانن.  یەکەم  لەبارەی  فێمنیزم و فێمەنیستی کورد، لە لایەن چالاك و نوسەر و ئەکادیمیست  ( دیلار دێریك)  پێشکەشدەکرێت .  ئەوی دیکە لەسەر (ڕۆژاوا) دەبێت  کە لە لایەن دوو هاوڕێی ئینگلیزی-زمان پێشکەشدەکرێت،  کە بە  خۆیان 6 مانگ لە ( ڕۆژاوا ) بوون و ژیاون.

براوە و سوودمەندی سەرەکی لە پرۆسەی یفرۆندەمدا:

براوە و سوودمەندی سەرەکی  لە پرۆسەی یفرۆندەمدا:

زاهیر باهیر – لەندەن



قسەی من لەسەر ئەوە نییە کە ئایا مەسعود بارزانی خۆی گەمژە بوو،  خەڵەتا یا خەڵەتێنرا، ئەوە باس و خواسێکی دیکەیە.

بەڕای من ئەوەی کە قازانجی تەواوی کردو براوە بووە ئەردۆگان و ئاکەپە و میتی تورکیی بوو ، هەر وەکو هەمیشە لەم سیاسەتەشیانا زۆر سەرکەوتوو بوون.  دوور نییە کە ئەوان لە پشتی بارزانی-یەوە نەبووبن و هانیان نەدابێت تاکو ئەوەی کە ئەوان ویستیان و دەیانەوێت سەر بگرێت.   ئەردۆگان و میتی تورکی زیرەکترین کەس و دەزگەی سیخوڕیین کە توانیویانە و دەتوانن چەندە سیناروێ دروستبکەن لە پێناوی بەرژەوەدنی خۆیان و مانەوەیانا .

مێژوی نزیکی ئەوان ئەمەی سەلماندووە هەر لە دروستکردن و یارمەتی دانی داعش و  ڕێکخراوە تیرۆریستییەکانی دیکە و  فشارهێنان بۆ ئەوروپا بە کردنەوەی دەرگای پەنابەر بەڕویانا  و زیرەکانە یاریکردن لە نێوانی ئەمەریکا و ڕوسیا و ئیسرائێل و وڵاتانی کەنداو و عێراق و ئێران و هەتا سوریاش.  تەڵەدانان بۆ پەکەکە و ئاڵاندنیان لە شەڕەوە تاکو توانا و وزەیان کەم کەنەوە و شارەکانی کوردستان خاپور بکەن و جەماوەرێتی پەکەکەش لە تورکیا و ئەوروپا کەمبکەنەوە و لە لیستی ڕەشی تیرۆریزمەکان ، نەسڕرێتەوە و قۆستنەوەی کودەتاکەی فەتحوڵا گوڵەن بە قازانی خۆیان و كڵاو نانە بان سەری داعش و زۆری تر.

ئێستاش بە تیری ڕیفرۆندەم چەندەها نیشانێان شکان :  بارزانییان پێ سووك و سەلێم کرد، قەوارەی هەرێم بچوکتر دەکرێتەوە ، ڕق و کینەی نێوانی کورد و عەرەبیان زیاتر کرد.   لەگەڵ ئێران وعێراق-دا بەرەیەکی نوێیان دروستکرد بۆ بەگژاچونی کورد، لەگەڵ وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامیدا پەیوەندییەکەی بە هێزتر دەبێت ، لەگەڵ جامعەی ئەزهەردا ڕێکتر دەبێت،  توورکمانەکانی کەرکوکی باشتر کردە خۆی ، پێگەی خۆی لای ڕوسیا باشتر بەهێز دەکات سەبارەت بە هەناردەکردنی نەوت و سوكکردنی گەمارۆی ئابوریی لەسەر کوردستان وەکو مەرجێك لەسەر ڕوسیا،  هەروەها لای ئەو کۆمپانیا بێگانانەی کە لە کوردستانا هەن  هەمان شتە.


لەگەڵ هەموو ئەوانەشی کە وتم ، هێشتا بارزانی چەند کارتێکی بەدەستەوەیە گەر بیەوێت ژیرانە بەکاریان بهێنێت ، واتە وەکو خەنجەرەکەی کابرا هەر هەڵیکێشێ بەڵام نەیوەشێنێ،  لەوانە:

هەڕەشەی جددی بە دەرکردنی  سەرجەمی کۆمپانیا تورکییەکان لە کوردستانا، یاساخکردنی گەشت بۆ تورکیا، قەدەخەکردنی هەموو زنجیرە دراما و سینەماییەکانی تورکیا، نەرم کردنی پێیەك بۆ سەردانی قیبلەی کوردان، قەندیل، لەلایەن کوڕەوە یا زاواوە، هەڕەشكردن لە تورکیا کە بنکە سەربازییەکانیان، دەبێت لەوێ هەڵگیرێن و بکشێنەوە بۆ تورکیا، چاودێریکردنی سیخوڕەکانی میت و هەراسانکردنیان و تەسكکردنەوەی بواریی چالاکییان ، سازشکردنی تەواو لەگەڵ یەکێتی و ئیسلامی و ” گۆڕان”  و ئامادەبوون بە هەموو مەرجێکیان جگە لە وازهێنان لە سەرۆکایەتی هەرێم، هەڕەشەی داخستی زانکۆ و مەعهەدە تورکییەکان و ناردنەوەی مامۆستاکانی .


بۆ ئەوەشی ئەمانە بکرێت پێویستی بە 10 ملیار دۆلارە بۆ ماوەی 6 مانگ تاکو بژێوی خەڵکی لە کوردستانا باشبکات و خەڵکی تەحەمولی کاردانەوەی تورکیا بکات.  10 ملیار دۆلاریش بۆ خێزانی بارزانی و تاڵەبانی وەکو 10 دینارە بۆ هەر یەکێك لە ئێمە.

ئەمانە هەندێك کارتن کە لە دەست بارزانیدایە گەر بتوانێت عاقڵانە بەکاریان بهێنێت ، ئەو کاتە ئەردۆگان و تورکیا هیچ  چارێکیان بۆ نامێنێتەوە جگە لە سازشکردن نەبێت




هەمانەی دەماندن

هەمانەی دەماندن

زاهیر باهیر- لەندەن


حیزب هەر ناو و ناوەرۆك و هەر ئامانجێکی هەبێت ، چی دیکە نییە جگە لە هەمانەی دەماندنی فشە و درۆ و پاگەندە، ئامرازی  هەڵخەڵەتاندنی خەڵک و چەواشەکردنیی جەماوەرەکەی و خەڵکانی دەرەوەشێتی .

تکایە تەماشای ئەم لینکەی خوارەوە بکەن و هەڵوێستی هەدەپە و قسە بێ سەروبەرەکانی زمانحاڵەکەی ‘ عوسمان بایەدەمیر ببینن’، لەسەر کۆچی دوایی تاڵەبانی .  پێشتریش قسە و ڕاگەیاندنەکانی ‘ کەچەکە’ و ‘ پەیەدە’ شمان بینی، سەبارەت بە مردنی نەوشیروانیش و مردنی ئێاتای تاڵەبانی-ش.

من هەرگیز لە لەگەڵ جەنگدا نیم تەنانەت لە نێوانی ئەمەریکا و بریتانیاشا، چونکە دەزانم ئەوەی کە لە هەموو ڕوویەکەوە  باجەکەی دەدات خەڵکە ئاساییەکەیە ، جا ئیدی من چؤن دەتوانم لە بەرەی خوازیاری شەڕ و بەیەکادانی وڵاتانی دراوسێ و نێو حیزبە کوردییەکانیش بم .  بەڵام هەلوێست و قسە قۆڕەکان و بێ بنەماکانی ئەمانە دەگاتە ئاستی كڵاودانان لەسەرمان و هەڵخەڵەتاندنمان ئەو کاتەش کەس تەحەمولی ناکات. دیارە من ناڵێم با پەیەدە و پەکەکە و کەچەکە و ….. پەیامی پرسەنامە نەنێرن یا لە کۆچی دوایی نەوشیروان و جەلال تاڵەبانی و بەیانی بارزانی-دا بەشدار نەبن ، بەڵام کورد دەڵێێ هەموو شتێ بە خوێ و خوێش بە مانا.  مرۆڤ دەکرێت دۆست و دووژمنی واقیعیانە ببینێ و هەڵسەنگێنێ ، نە زیادەڕەوی پێوە بکات و نە نوقمی ئەرزیشی بکات .

ئاخر هەر زۆر بە کورتی  بۆچی دەبێت مام جەلال لە دڵی 40 ملیۆن کورددا بژی؟ بۆچی دەبێت سەرۆکی هەموو کورد بووبێت؟ ڕۆڵی گرنگی مام جەلال چی بوو؟!!!!! کام یەکڕیزی  کوردی پاراستووە؟!! ئەو نەیتوانی یەکڕیزی یەکێتی نیشتمانی-ش بپارێزێت.

مام جەلال لە ڕؤژی بەرپرسبوونیوە لە پارتی دیمۆکراتی کوردستان کە دەگەڕێتەروە بۆ کۆتایی پەنجاکانی چەرخی پێشوو تا ڕؤژی 17/12/2012 کە لە گفت و کردار کەوت  ، مێژوەکەی شاهیدی  فاشیلبوونی خۆی و سیاسەتەکانی  دەدات.  من لێرەدا تەنها هەندێکیان ڕیز دەکەم :

  • ڕۆڵی سەرەکی ئەو لە هەڵگیرسان و بەشدارییکردنی بزتوتنەوەیەك کە هەر لە سەرەتای دروستبونییەوە تا ئێستای بە زیانی کورد و قازانجی نەیاران ، تەواو بووە.
  • جیابوونەوەی لە پارتی .
  • پاڵدانی بە حکومەتی بەعسەوە .
  • بەشداریکردنی لە دروستکردنی کۆمەڵەی مارکسی –لێنینی / کۆمەڵەی ڕەننجدەران، ڕؤڵی لەوێدا.
  • دروستکردنی یەکێتی نیشتمانی.
  • گەرموگوڕی و سیاسەتکردنی لەگەڵ حکومەتانی ئێران و سوریا و تورکیا بێ ئەوەی  بتوانێت بەردێك بخاتە سەر بەردێك بۆ کوردانی ئەو بەشانە.
  • دروستکردنی دەسەڵاتی کوردی بە هاوکاریی پارتی ، کە جگە لە نەگبەتی و نەبوونی و ناخۆشی چی تری بۆ کورد نەهێنا.
  • شەڕە ناوخۆییەکانی نێوانی بزوتنەوەی کوردایەتی لەگەڵ حیزبی شیوعی و لایەنەکانی دیکە لە شاخ و دواتریش کە هاتنەوە شار.
  • تەسلیمبوونی بە ئەمەریکا و وڵاتانی ڕۆژاوا لە ساڵی 2003 و بێ ئەوەی پێداگریی لەسەر لابەلاکردنەوەی کێشەی کەرکوك و ناوچە ناکۆکان، بکات.
  • ئەو چەند ساڵەی کە سەرەكکۆمار بوو نەیتوانی قسەیەکی جددی لەتەك حکومەتی عێراق و بەرەکانی سونە و شیعە لە سەر کەرکوك و ناوچە ناکۆکان بکات و ڕێگای دا کە مادەی 140 وەکو خۆی بمێنێتەوە.
  • کێشەکانی ناو ڕیزەکانی یەکێتی نیشتمانی لە سای ئەودا قوڵتر بووەوە ئەو بەرپرسی سەرەکی بوو،  کە لەو بارەشدا تەنها خەڵکە ئاساییەکەی کوردستان زەرەری لێکرد.
  • کە لە شاخ و لە شار بوون بە ئاگەداری ئەو بە سەدەها ژن بە بیانوی جیا جیاوە کوژران و بوونە قوربانی..
  • بناخەی گەندەڵی و مەحسوبییەت و واسیتە و خێڵگەریی و تیرەگەریی وشێخگەریی و ناوچەگەریی دانا و دیوەخانانەی بۆ سەرانیان بڕییەوە.
  • داڵدەی ئەنفالچیان و کیمیاباران و موستەشارەکانی هەموو دا، بەمەش دوو پەنجەی بۆ قوربانییەکانی دەستی ئەو تاوانبارانە ، بەرزکردەوە.
  • کەرتە دەوڵەتیەکانی خزمەتگوزاریی بە ئاگەداری و ڕەزامەندی ئەو بەرەو فەرامۆشکردن ڕؤیشتن و کەرتی تایبەتی و کۆمپانیای دەرەکی و ناوخۆیی تایبەتی لە برەودا بوون .  جگە لە کردەنەوەی دەیەها زانکۆ و پەیمانگای بێ کەڵکی ئەجنەبی.
  • بەئاگەداریی و ڕەزامەندی ئەو هەرچی دەزگە سیخوڕییەکانی وڵاتانی دەرودراوسێ و زلوڵاتانی جیهانییە ، لەناو کۆمەڵی کوردستانا تەراتێن دەکەن، گەر هاووڵاتیانی کوردیش  تیرۆر بکەن ، دەستخۆشییان لێدەکرێت و کراوە ، لەبری لێپێچینەوە.
  • ژینگە و سروشتی کوردستان وێرانکرا بە بەدەرهێنانی نەوت و لێدانی بیرە نەوت و خستنە بازاڕ و سەرجادەی سەیارەیەکی یەکجار زۆری بێ شومار.
  • ئازادی تاك ڕێكخراوە کۆمەڵایەتییەکان ڕؤژ بە ڕۆژ لە کەمبوونەوەدا بوون ، تا گەیشتە کوژارانی چالاکوانان و ڕؤژنامەنوسان.





بەڵێ هاوڕێ هەژێن، چینی کرێکاران شۆڕشگێڕ نین

بەڵێ هاوڕێ هەژێن، چینی کرێکاران شۆڕشگێڕ نین

                                                         زاهیر باهیر – لەندەن


لە مانگی پێشوودا ، مانگی ئاب، وتارێکم لەژیر ناوی ” ئایا کرێکاران چینێکی شؤڕشگێڕن ؟” نوسی .  لە ڕۆژی 24/08/2017 هاوڕێ هەژێن بە ڕەخنەیەکی هەمە لایەنەی دووروو درێژ وەڵامی دامەوە. کە لق و پۆپێکی یەکجار زۆری لێکردۆتەوە و ئەسڵی مەبەستەکەی تیادا فەرامۆشکراوە. من هەوڵدەدەم بە چڕوپڕی و بە کورتی سەرنجی خۆم دەربارەی ڕەخنەکەی هاوڕێ هەژێن ، کە زیاتر خۆڕۆشنکردنەوەیە، دەربڕم .  هیوادارم کە بتوانم ئەمە بکەم .

پێش ئەوەی بێمە سەر ڕەخنەکەی هاوڕێ هەژێن  دەبێت ئەو بنەمایانە دەستنیشان بکەم کە هاوڕێ ڕەخنەکانی  لەسەر بنیاتناون ، کە بەڕای من ئەمانەن:

یەکەم : پێناسەکردنی ” کرێکاران و پڕۆلیتاریا” لەو پێناسەیەدا کە ئەو کردویەتی بۆ کرێکاران منیش هاوڕام و پێشم وایە ئەوەی لە وتارەکەی مندا هاتووە کە لێکدانەوەی فەرهەنگی دانشگەی ‘کامبریجە’ بۆ چەمکی کرێاکاران، تەواو نییە، هەروەها پێناسەی مارکسییەکانە کە من تا ڕادەیەکی زۆر لە تەکیدا هاوڕام .  کەواتە لیرەدا هاوڕی هەژێن پێناسەیەکی کردووە بۆ کرێکاران و پڕۆلیتریا ، کە من لە زۆربەیا هاوڕام .  تەنها  جیاوازییەك بۆ من لە نێوانی پڕۆلیتاریا و چینی کرێکارانا دەبینم ئەویش ئەوەیە پڕۆلیتاریا  کە من زیاتر وشەی  چەوساوان ، کاردار و بێ کار-یسن بۆ دادەنێم، هەر لە دێر زەمانەوە دەگرێتەوە بەڵام کرێکاران هەموو چەوساوان ناگرێتەوە.  کەواتە چەوساوان لەتەك دروستبووی کۆمەڵی قوچکەیی و دواتریش کە ئەمە بەرەو کۆمەڵی چینایەتی چووە ، هەبووە تاکو ئەمڕۆ .  بەڵام چەمکی کرێکاران بە چەمکە ئاشکراو نوێیەکەی لای هەموو بیرۆدۆزەکان مێژوی ڕەنگە بگەڕیتەوە بۆ کەمتر لە  1000 ساڵێك یا شتێك زیاتر .

دووەم: هاوڕێ هەژێن لە خواست و ویستی خۆیەوە تەماشای چینی کریکاران دەکات ، نەك وەکو ئەوەی کە هەبوون و هەن .  هەر ئەمەش هۆکار بووە بەوەی کە هاوڕێ زیاتر ڕەخنەیەکی ئەکادیمیانە نەك واقیعانە و مەیدانانە لە وتارەکەی من بگرێت.  کەواتە ئەو نە سەرنجی بەدیقەتی لە وتارەکەم داوە،  نە وەکو سەرنجیش تێبینییەکانی خۆی دەربریوە .  بەڵگەشم بۆ  ئەوەی کەوتم،  ئەوەی کە ئەو نوسیسوێتی ڕەخنەیە، نەك بە خوێنەری بسەلمێنێت کە کرێکاران شۆڕشگێڕن گەرچی سەرباسی ڕەخنەکەی سەلماندنی شۆڕشگێڕێتی کرێکارن .  هەر بە هۆی  ڕەخنە گرتنیشەوە،  هەندێك لە بڕگە و نوسینەکانی من شێوێنراون [ دیارە من ناڵێم کە ئەو بە ئەنقەست ئەمەی کردوە بەڵکو بە وردی وتارەکەی منی نەخوێندۆتەوە و هەر لەبەر ئەوەش بڕگەکانی نێو وتارەکەی بە یەکەوە گرێنەداوە] من لە دوایدا بە بەڵگەوە دەگەڕێمەوە سەر ئەو شێواندنە.

دەبێت ئەوەش بڵێم کاتێک کە رەخنەکەیم خۆێندەوە ، توشی تێڕامان و  سەرسوڕمانی کردم، چونکە من و هاوڕێ هەژێن بە حوکمی نزیکی فکریی و پەیوەندی پتەومانەوە زۆر جار  لێدوان لەسەر زۆر باس دەکەین .  هەرگیز هەستم نەکردووە کە من و ئەو سەبارەت بە ڕۆلی کرێکاران ، ناڵێم پێناسەی کرێکاران ، هیچ ناکۆکییەکمان هەبووبێت، هەمیشەش شؤخیمان بە پیرۆزکردنی کرێکار کردووە .  پۆستەکانی ئەو لەسەر فەیسبوك شاهیدی قسەکانی منن کە ئەو چۆن ڕۆڵی کرێکارانی بینوە لە کۆمەڵدا، نەك هەر ئەوە بەڵکو ڕۆڵی تاکەکانی کۆمەڵیش بە گشتی .  من لێرەدا نامەوێت نموونە بهێنمەوە ئەوە کاری خودیی خوێنەرە گەر گومانی لەم سەرنجانەی من هەبێت، با خۆی بچێت جارێکی دیکە پەیجە تایبەتییەکەی خوەیی هاوڕێ هەژێن و پەیجەکەی ‘ ئازادییخوازان’ یش بەسەرکاتەوە.  لە ڕاستیداس من ئێستا نازانم بۆچی هاوڕێ، کرێکارانی لابۆتە شؤڕشگێڕ!! ئەمە بۆ من ئەوەندە نوێیە، کە لە مانگێک کەمترە.

بۆ ئەوەی کە چوارچێوەی  سەرنجەکانی من ڕەخنەکانی ئەو  بگریتەوە ، ئەوە دەچمە باسەکەوە .  هەوڵ دەدەم تەنها لە هەر خاڵێکی ئەو من ئاماژە بە دێڕێك یا چەند دێڕێكی  بکەم ، تاکو زیاتر سەری خوێنەری پێوە نەیەشێنم و خۆشم لە درێژدادڕی و ڕێزنەگرتن لە وەخت ، بپارێزم .

هاوڕێ هەژێن دەڵێت ” ھیچ دوو کەس و ئەندامانی ھیچ خێزانێك و ئەندامانی ھیچ گروپێك و کرێکارانی ھیچ کێڵگە و کارگە و …تد ناتوانن وەك یەك شتەکان ببینن و وەك یەک بیربکەنەوە و وەک یەک ھوشیار بن و وەك یەك ھەموو دیوەکانی پرسێك ببینن………. و ھەر کەس پاگەندەی ئەوە بکات چینی کرێکار ١٠٠% یان ھەموو کرێکاران شۆڕشگێڕن، ئەوا خەریکی پەرجووکردن و جادووکردنە لە کرێکاران. ”  باوەڕناکەم کە من شتێکی دیکەم وتیبێت . منیش وتومە چینی کرێکاران وەکو ‘ گشت’ شؤڕشگێڕ نین و هەرگیزیش نەبوون .  منیش بۆیە وتومە ئەوانەی کە شؤڕشگێڕبوون کرێکارە سۆشیالیست و ئەنارکیستەکان بوون ، نەك هەر هەموویان .  دیارە من مەبەستم لە شۆڕشگێڕی، نێت و هەوڵ و خەباتی هەڵتەکاندنی  سیستەمەکەیە و بنیاتنانی  کۆمەڵی ناقوچکەیی و ناچینایەتییە . ئایا ئەمە ئەوە ناگەیەنێت کە منیش هەستم بەوەی هاوڕێ کردوەو کە هیچ وەخت کەسەکان لە بیرکردنەوە و قسەو کارکردنیانا وەکو یەك نین ؟ [ من دەتوانم ئەمە بە شێواندنی قسەکانم، ناو بەرم ]

هاوڕێ دەڵێت ” بەڵام ئەگەر بڕیابێت ڕادەی ناڕەزایەتی و مانگرتن و خۆڕێکخستن و چالاکی و بەشداریکردنی چین و توێژەکان لەنێو ڕاپەڕینەکان و پاشکاراییەکانی ڕاپەڕینەکان بەراوردبکەین، ئەوا کرێکاران لە ھەموو چین و توێژەکانی دیکە شۆڕشگێڕترن، شۆڕشگێڕترن نەک لەبەرئەوەی کە مارکس ئاوای دیاریکردووە یان ئێمە خۆمان بە کرێکار دەزانین، نەخێر، لەبەرئەوەی کە گۆڕانی سیستەمی چینایەتی لە ھەموو چین و توێژێکی دیکەی کۆمەڵی چینایەتی، بە قازانجی کرێکارانە، لەبەرئەوەی کە کرێکار بە گوێرەی ھەستیاری پێگەی لەنێو بەرھەمھێنان، ڕاگری چەرخی بەرھەمھێنان و سووڕانی کۆمەڵی چینایەتییە”

ڕاستە ناڕەزایکردن بە هەموو چەشنەکانییەوە یاخیبوونە لە زوڵم زۆر و چەوساندنەوە ،بەلام ئەمە مانای ئەوە نییە کە کرێکاران کە بۆ پولێك زیاتر ناڕەزایی دەکەن، یا دەیانەوێت ئەوەی کە لە دەستیاندایە لە دەستیاندەرنەچێت ، شۆڕشگێڕێتی بێت ، بەو مانایەی  کە ئەمان دەیانەوێت کۆمەڵ بەرەو کۆمەڵی سۆشیالیستی بەرن .  ئەمانەی کە ئەمان دەیکەن خەباتکردنە ، یاخوبوونە ، هاوکاتیش مەرج نییە هەموو یاخی بونێک شۆڕشگێڕی بێت، جەردە و مافیاکان یاخین و دژی دەوڵەت و یاساکەشین، بەڵام شۆڕشگێڕ نین [ تکایە با خوێنەر وا تێنەگات کە من کرێکاران لەگەڵ مافیادا هاوتادەکەم ] .  دوای ئەوە من نازانم هاوڕێ بۆچی ‘ کرێکاران’ لە باقییەکەی دیکەی جیادەکاتەوە کە دەڵێت ‘ لە گۆڕانی سیستەمی چینایەتییدا’  بۆ دەبێت کە زیاتر  بە قازنجی کرێکاران بێت تاکو  کابرایەکی بێ کار، قوتابی، پەكکەوتە ، خانەنشیکراو؟ [ کرێکار لای من ئەوەیە کە کار دەکات، چونکە ئەو کاتە هێزی بازوی دەفرۆشێت و  قازانج لەو ڕێگایەوە بۆ سەرمایەداریی دروستدەکات، بەڵام کە بێ کار دەکەوێت یا خانەنشین دەکرێت،  لێرە بە کرێکارێکی پەکککەوتە یا بێ کار ناوترێت کرێکار ، دەکرێت بڵێی کۆنە کرێکارەکە، من ئەمانە ناو دەنێم چەوساوەکانی، بێدەرەتانەکانی ، هەژارەکانی ناو کۆمەڵ کە هاوەڵ و هاودەرد و هاوئامانجی کرێکارانن ]

هاوڕێ دەڵێت” … پرسیارەکە ئاوا بووایە ‘ئایا ھەموو کرێکاران / ئایا ھەر کەس کرێکار بێت شۆڕشگێڕە؟’،..”  من ئەو تایتڵەی هاوڕێ بۆ سەروتارەکەم بە گونجاو نازانم ، چونکە وتارەکەی من زۆر شتی دیکەی گرتۆتە خۆی و ویستوشمە وەکو چین باس لە کرێکاران بکەم ، واتە وەکو گشت نەك وەکو ئەفرادەکانی ناو چینی کرێکاران، کە قسەکردن لەسەر تاك و بەشێکیان  گرفتێکی زۆر دروستدەکات. .

هەر لەو بڕگەیەدا هاوڕێ دەڵێ ” “. ئەگەر چینی کرێکار و کرێکاران شۆڕشگێڕ نین، ئەدی چین؛ دژەشۆڕش، ھەلپەرست، ھاوبەرژەوەندی چەوسێنەرانی خۆیان و …تد ؟ ”  باشە من لە کوێی وتارەکەمدا وتومە کرێکاران دژە شۆڕشن؟ ئەمە شێواندنی نوسینەکەی منە . ناکرێت هاوڕێ هەژێن ئەوە بە من ببڵێت چونکە ئەو من  دەناسی کە هەر ڕەش و سپی نابینم.   قسەی من لە سەر شۆڕشگێڕێتییە ، من کرێکاران بە دژە شۆڕش نازانم مەرج  نییە ئەوەی کە شۆڕشگێڕ نەبێت ئیتر دژە شۆڕش بێت ، توێژاڵێکی زۆر لەو نێوانەدا هەن کە نە شۆڕشگێڕن و نە دژ بە شۆڕشیش.  دیسانەوە دەبێت ئەوە بڵێمەوە کە پێناسەی شۆڕش بۆ من شۆڕشی کۆمەڵایەتییە کە  کۆمەڵی سۆشیالیستی بەرهەم دەهێنێت .

وەکو لە سەرەتاشدا وتم ، لەتەك هاوڕێ هەژێن-دا دێمەوە کە پێناسەکەی ‘کامبریج’ ناڕاستە .  بەڵام لەوەی کە کەسێك بە پارچە کاردەکات ، یا کاری دروستکردن و چاکردنی خانوو دەکات، یا تەنانەت هەر دیکۆرەیشن دەکات، من سەرنجی خۆمم هەیە .  لێرەدا ئەو کەسەی کە ئەو کارە دەکات مەرج نییە کە کرێکار بێت چونکە لەو کەسانە  زۆرن کە کەسانی دیکە دەگرن بە پارەیەکی کەم و دەیانچەوسێننەوە.  کە بەڕای من ئەوانە کرێکار نین ، خاوەن بزنسی بچوکن هەر وەکو چۆن کابرا دوکانێکی هەیە بەڵام یەکێك یا دووانی تر کاری بۆ دەکات ، گەرچی هاوکات خۆشی هەر کاردەکات بەڵام من ئەو بە کرێکار نازانم .  خاڵێکی دیکەش لێرەدا هەیە ئەویش بوونی پشکە ‘ سەهم’ لە دووکانێکد، لە شوێنێکی سەر کاردا وەکو  لە شۆپی جۆن لویس- بریتانی ( John Lewis   ) دا کە دەستمایەکەی  ملیار پاوەنە و هەزاران کرێکار و فەرمانبەرریی هەیە بەڵام ، کەسەکانی کە کاری تیادا دەکەن ‘ پشکیان’ هەیە سەرەڕای موچەکەشیان  ، لەگەڵ ئەوەشدا باوەڕ ناکەم  هیچ جۆرە بڕیارێکی گەورە یا بچوکیان لەدەستدا بێت .  ئەمە تۆزێك ئاڵۆزە ، بەڕاستی سەرمایەداریی لە هەموو ڕویەکەوە هەوڵ دەدات کە کەسەکان هەرچی بن گەندەڵیان بکات ، مێشکیان بشواتەوە.

سەرنجی من بۆ گۆڕینی چینی کرێکاران ، ئەوەی کە هاوڕێ باسی دەکات، تا ڕادەیەك  یەکە ، پێگەی  کرێکاران نەگۆڕاوە و نەبوونەتە بورجوازیی .  بەڵام هاوکات لە زۆر لایەنی دیکەوە کرێکاران گۆڕاون ، هەم ژیانیان ، چوونێتی کارکردنیان ، ئامرازەکانی کارکردنیان ، بەشبوونیان بە گوێرەی شارەزایی و تایبەتمەندیی کارەکانیان  ، ئەو نەقابانەی کە ئەندامن تیایاندا، شوێنی ژیانیان، هەژموونی میدیا لەسەریان، بایاخدان بە  بازاڕییکردنی  زۆر، هەروەها  بوون بە کۆیلەی بانق  و  …گەلێکی دیکە کە هەر هەموو ئەمانەش بمانەوێت و نەمانەوێت کارایی خۆیان لەسەر بیرکردنەوە و ئامادەبوونیان بۆ کردنی چالاکییەکی بچوك تا گەورە ، داناوە .  هەر کەس بخوازێت کە بزانێت چۆن ئەمانەی سەرەوە کرێکاریان، گۆڕیوە من دەتوانم دەیەها  نموونەی بخەمە  بەردەست.

هاوڕێ دەڵێت ” ئەگەر کەسێك ھەبێت و ئاوا بیربکاتەوە، کە زۆری ھەژمار شۆڕشگێڕی کەسەکان و چینەکان دیاریدەکات، بەبێ گومان گرفتی بیرکردنەوە و دیتن و خاڵیبوونی پاشخانی زانیاریی ھەیە”

بەدڵنیاییەوە نە من و نە  ئەنارکیستانی دیکەش ئاوا بیرناکەنەوە ، چونکە لە کایەی شؤڕشدا ژمارە بڕیار نادات بەڵام ڕەنگە سەرەنجام دیاریبکات، بۆ نموونە ئەگەر شۆڕش شۆڕشی بە تەنها کەمایەتییەکی کۆمەڵ بێت، بۆ نموونە با بڵێین تەنها کرێکارانی پیشەسازیی ، ئەوە نەك هەر شۆڕشەکە ناتەواوە بەڵکو بەری شۆڕشەکەش هەر بۆ کەمایەتییەکە دەمێنیتەوە و گۆڕانکاریی بنەڕەتی و جددی ناکرێت.

لە لاپەڕەیەکی دیکەدا هاوڕێ هەژێن دەڵێت ” کرێکاران چینێکی یەکگرتوو نین؟ ئایا ھیچ چینێک تەنانەت بۆرجوازیش ھیچ کات یەکگرتوو بووە، تاکو کرێکاران یەکگرتوو بن؟ ئایا مامۆستایان، فەرمانبەران، جوتیاران، خانەنیشینان، خوێندکاران، دوکانداران، دەڵاڵان، سەربازان، سیخوڕان، …”

 باسەکەی من لەسەر کرێکارانە ، نەك بورجوازی ، هاوکاتیش ئەوە دەڵێم کە سەرکەوتن لە یەککەوتن و یەکگرتندایە .  دڵنیام لەوەی کە هاوڕێ هاوڕامە لەمەدا.  دوای ئەوەش ، بورجوزازی و کرێکار پەرستەکان و ناحەزانی ئەنارکیزم هەرچی دەڵێن، ئازادن ، بەڵام واقیع پێجەوانەی ئەوان قسەی کردوە لە ڕابوردووش و لە ئێستاشدا.

” من ھەرگیز لەتەك ئەوە یەکناگرمەوە، کە کرێکاران کەمینەیەکی ناکار بن، ھەر ئاوا لە چین و توێژە پڕۆلیتێرەکانی دیکە نایەکگرتووتر و بێدەنگتر و ملکەچتر نین.”   بەداخەوە ئەمە حەقیقەتەکەیە و واقیعیش تا ئێستا هەر ئەوەی پیشانداوەو بورجوازی لەمان یەکگرتووترن ، ئەی ئەگەر وانییە دەوڵەت بۆ لە خزمەتی کۆمپانیاکاندایە ، من بە دەیەها نموونەت بۆ دەهێنمەوە کە بورجوازی لە بریتانیادا زۆر یەکگرتووترن تاکو کرێکاران ، هەڵبەتە ئەمەش هۆکاری خۆی هەیە و شێوەی تایبەتی  کارکردن لەسەر یەکگرتنی نێو خۆیان هەیە.

ئەوە دەسەلمێنم کە کرێکاران و ڕۆڵیان  لە ئەرجەنتینا زۆر زیاتر و بەبایەختر بوو تاکو یۆنان و  زۆرێك لە شوێنەکانی دیکە ، گەرچی لە ئەرجەننتیناش کرێکارە سۆشیالیستەکان و چەپەکانی  ناو حیزبەکان  و ئەنارکیستەکان ڕۆڵێکی گرنگیان هەبوو .  هەرچی یۆنان بوو ڕۆڵی چەپ کاریگەر بوو ، ئەو بارودۆخەی لە یۆنانا خولقابو لە ڕوی خراپییەوە ، کەلە کاتێکدا بزوتنەوەی ئەنارکیستەکان و سۆشیالیستەکان زۆر بەهێز بوون، گەر لە هەر وڵاتێکی ڕۆژاوی دیکە بوایە جگە لە وڵاتانی پیشەسازییە گەشەکردووەکان ،  شؤڕش بەرپا دەبوو بەڵام چەندێك دەوامی دەکرد ئەوە دەکەوتە سەر هاریکاریی نێونەتەوەیی.  بەلام بەداخەوە کە لە یۆنانا گەورەترین تێشکانی بەدەستهێنا .

لە خاڵێکی دیکەدا هاوڕێ هەژێن دەڵێت ”   بۆ من وەک خوێنەر نازانم پەیوەندی “دیکتاتۆری پڕۆلیتاریا” وەك دروشمی چەپ و وردەبۆرجوازی چ پەیوەندییەکی بە چینی کرێکار و سەلماندنی “شۆڕشگێڕبوون و نەبوونی چینی کرێکار” ھەیە؟”

هاوڕێ گیان من وتارەکەم پەیووەستکردۆتەوە بە چەمکەکەی مارکسەوە بۆ شۆڕش کە لە کاتێکدا ئەو ‘ دیکتاتۆرییەتی پڕۆلیتایا’ بەو ئامرازە دەزانێت کە بەرەو کۆمەلی سۆشیالیستیمان دەبات، ئەو چینی کرێکاران تا ئەو ڕادەیە بە شۆڕشگێڕ دەزانێت کە ڕژێمیان پێدەگۆڕێت و دەوڵەتێکی پڕۆلیتاریان، پێ دادەمەزرێنێ .  بەڵام من وتومە ئەوە هەرگیز پلانی چینی کرێکاران نییە و ناشبێت.  دیارە ناڕوونی ئەو خاڵە لە کاتێکدا دەردەکەوێت کە خۆێنەر تەواوی وتارەکەم بەیەکەوە گرێنەداتەوە و بە پارچە پارچەیی بیبینێت.

” ؟ چۆن بەبێ گوێدانە پاشخانی چینایەتی بەشداری تێکۆشان دەبین، ھاندەرەکان چین، بێجگە لە ناڕەزایەتی بەرانبەر پێگە و پاشخانی ئابووریی و کۆمەڵایەتیمان؟”

پرسیارەکەی هاوڕێ هەژێن دروستە گەر هەر هەموو کەسێك بە کرێکار بزانین بەڵام لای من هێشتا خەڵکی لە کۆمەڵدا دەکرێن بە سێ چینەوە کرێکاران ، پڕۆلیتار ، چینی ناوەڕاست کە پڕۆفیشناڵەکانن ، چینی باڵادەست و دەستەبژێر .  دوای ئەوەش گەر شۆڕش بە شۆڕشی کۆمەڵایەتی بزانین کە هەرە زۆرینەی خەڵکی بەشداریدەکات و بە قازانجی هەموان دەگەڕێتەوە ، ئەوە تەنانەت کەسانێیك کە پێگەی چینی کرێکارانیشیان ، نییە بەشدارن لە هەنگاوە شۆڕشگێڕییەکانا.

هاوڕێ هەژێن دەڵێت ” بەبۆچوونی من، ھەم گوتەکە [ مەبەستی گوتەکەی مارکسە- زاهیر]  ڕاستە و ھەم ئەنجامگیرییەکەشی. چونکە کرێکاران وەك خوارترین چینی کۆمەڵ و سەختی ڕۆڵ و گرنگی ڕۆڵی چینایەتییان دەبنە شۆڕشگێڕ و زیاتر لە ھەموو چین و توێژێکی دیکە خوازیاری گۆڕانی ئاوا سیستەمێك دەبن”

لیکدانەوەی من بۆ چەمەکەی مارکس ئاوایە کە نوسیومە ، ئەو سەرنجامگیرییەشم لە واقیعدا کردوە ، کە کرێکاران لە هەوڵی باشکرنی ژیانی خۆیانان، نەك گۆڕینی سیستەمەکە بەو سیستەمەی کە من و تۆ دەمانەوێت.  دوای ئەوە وەکو  باسم کردوە کرێکاران زۆر باشتر دەژین لە بێکاران ، لە خانەنشینکراوان لە قوتابییان [ دیارە ئەمانە من هیچیان بە کرێکار دانانێم بەلام بە پرۆلیتاریا، کە چەوساوە و بێدەرەتان  و هەژارن ] ئا لەم بارەدا باری ژیانی کرێکاران لەمانەی کە من ناونوسم کردووە خراپتر نییە ،  هەر لەبەر ئەمەشە کە من کرێکاران لە قوتابیان و ئەوانی دیکە بە شۆڕشگێڕتر نازانم، هەر بۆیەش من چەمکەکەی مارکس لەگەڵ خۆیدا بە ناکۆك دەبینم  .  سەرەڕای ئەمانەش تۆ ئەوەت لەبرکردووە کە تەنها بارودۆخی خراپی ژیان نابێتە خولقاندنی نە شۆڕش و نە شۆڕشگێڕێتیش گەر هۆشمەندی لەگەڵدا نەبێت.  گەر وابوایە لە گەلێك وڵاتدا دەمێك بوو شۆڕش کرابوو.

” من ئاوا لە دێری یەکەمی ئەو پەڕەگرافە تێدەگەم، کە ‘ تێکۆشانی ئابووریی ھیچ نییە و نیگەتیڤە’، ‘کۆششی ڕامیاریی و تێکۆشان بۆ دەسەڵاتی ڕامیاریی پۆزەتیڤە’. دیسان ‘تێکۆشانی سەندیکا نیگەتیڤە’ و ‘ئەگەر لە شانی پارتییە ڕامیارییەکان بووایێن، شۆڕشگێڕ دەبوون’ . ‘ کرێکاران بە قسەی مارکس دەکەن، لەبەرئەوە خەریکی سەندیکان'”

هاوڕێ هەژێنن  غەدرێکی یەکجار زۆرم لێدەکات چونکە   ئەمە شێواندنی مەبەستەکە و نوسینەکەی منە ، من لە کوێدا وتومە کە ئەوانە هیچ نین؟ ، ئەی باشە گەر هیچ نین لای من، بۆچی  من  هاریکاریی و هاوکاری ئەو لایەنانە دەکەم کە بۆ پولێك زیاتر ناڕەزایی دەکەن ؟ یاخود هی ئەوانە دەکەم کە غەدریان لێدەکرێت؟  من لەکوێدا وتومە کە دەسەڵاتی ڕامیاریی پۆزەتیفە ؟  گەر خوێنەر بییەوێت مەبەستەکەم پێچەوانە بکاتەوە ئەوە زۆر لەوە زیاتریش دەتوانێت بکات کە تۆ دەیڵێیت .  هەموو کەس دەتوانێت شتێك لە وتاری کەسێکی دیکەدا دەربێنی و بە ئارەزوی خۆی بە لاڕێدا بیبات و بە خواستی  خۆی قسەی لەسەر بکات .  من هەر ئەوەی پێشتر دەڵێمەوە کە  وەڵامەکان لای من ڕەش و سپی نین ، تاکو ئەوەی کە کرێکاران دەیکات بخرێنە خانەی نێگەتیڤییەوە ، بەڵام زۆربەیان ئامانجیان لابردنی سیستەمەکە نییە کە من وتۆ دەمانەوێت.

دیارە لە هەندێك  حاڵەتیشدا موچە و باری دارایی ناکرێتە پێوانەی شۆڕشگێڕێتی و ناشؤڕشگێڕێتی. ئا لێرەدا هەموومان نمونەی یەکجار زۆرمان لەبەردەستدایە هاوکاتیش ئەگەر دەنگدان بۆ پارتە چەپەکان و کۆمۆنیستەکان کە تا ڕادەیەک کرێکاران و نقابەکان بە خۆیان و نوێنەری  خۆیانیان،  دەزانن ، هەنگاوێکی پێشکەوتوانەو شۆڕشگێرانە بێت ، بەڵام کە نایەنە سەر حوکم لەبەئەوەیە دەنگی تەواوی کرێکاران و پڕۆلیاتاریای وڵات ناهێنن، ئیدی بە هەر هۆکارێك بێت، بەڵام دڵنیام هۆکارەکەی ئەوە نییە کە کرێکاران، سیستەمی کرێگرتەیی ڕەتدەکەنەوە ، بەڵام دەبینن کە ئەم حیزبانە پێچەوانەکەی دەکەن.

هاوڕی هەژێن پرسیار دەکات و دەڵێت ” ئایا دادپەروانەیە کرێکارێکی کورەخانە یان پۆڵاسازی و بارکردن ڕۆژانە ھەشت سات کار و چەند سات ھاتووچۆی کار و سووکایەتی خاوەنکار و سەرکاریگەر…تد ھێندەی بیمەی بێکاری یان بیمەی کۆمەڵایەتی و دەرمانی و خانەنشینییەکەی من وەربگرێت، کە بەیانی تاکو ئێوارە لەنێو فەیسبووک خەریکی وڕێنەکردنم؟”

ئێ باشە من لە کوێدا وتومە ئەوە دادپەروەریانەیە؟ نیشانەی پرسیارکردنەکەی ئەو وا دەگەیەنێت کە من ئاوام وتبێت.  قسەی منیش هەر ئەوەیە ئەوەی گەر پێگەی ئابوریی باشتر بێت ، گۆڕینی ئەو بارودۆخە بۆ ئەو کەمتر واقیعیانە ترە تاکو بێ کارێك ، قوتابییەك، پەککەوتەیەك یا خود خۆت وتەنی کەسێکی سەر فەیسبوکی وەکو تۆ  ….

هاوڕێ هەژێن دەڵێت ” بە بۆچوونی من، ئەگەر لێنینیستێك یان ئەندامی پارتییەکی چەپ بیگوتایە ” گەر داخوازییەکانیان لە داخوازی ئابوورییانەوە بچیتە قاڵبی داخوازیی سیاسیانە.” ھیچ شاییشتەی لۆمە نەدەبوو، بەڵام بۆ کەسێك کە ھەردەم خەریکبێت خۆی لەو ئاراستەیە جیاواز نیشانبدات، ئیدی ناکرێت کەمگرتنی تێکۆشانی ئابووریی و بەرزنرخاندنی “تێکۆسانی ڕامیاریی”

ئەمەی کە هاوڕێ هەژێن دەیڵێت هەڵگێڕانەوەی قسەکانی منە ، من گەر ئەو نەناسم دەکەومە گومانەوە لە هۆکارەکەی. هەر لەبەر ئەوە دەڵیم کە بە دیقەت وتارەکەمی نەخوێندۆتەوە یا هەر دەوەن بەئشکردنە.                                                  من ڕام وایە کە هەمو ناڕەزاییەكی ئابوریانە ، لەسەر کێشەی خانوبەر ، کێشەکانی قوتابییان ، هاریکاری پەنابەران و کۆچبەران و هەموو جۆرە کەمپەینێکی دیکە لە پێناوی باشکرنی ژیانی گروپێکدا ، گەر ‘ بە سیاسی نەکرێت’ دەچێتە خانەی کاری کۆمەڵە خێرخوازییەکانەوە ، چونکە تۆ پەیامێکت نابێت جگە لە چاککردنی حاڵی ئەوان نەبێت بێ ئەوەی پەیامی ئەوە بدەیت کە دەبێت ئەو کێشەیە ببەسترێتەوە بە سیستەمەکەوە ، ڕەگو ڕیشەکەی بگریت . گەر وا کێشەکە نەبینیت و مامەڵەی لەگەڵدا نەکەیت  بەڕای من ئەوە لە قازانجی سیستەمەکە دەگەڕیتەوە .  من لە وتارێکمدا کە بە ئینگلیزی نوسیم ، پەنجەم بۆ ئەمە ڕاکێشا ، گەلێك کۆمێنتی باشم بۆ هات و گەلێکیش لێدوانم بە ئیمەیل لەتەك هاوڕێیانی ئینگلیزی زماندا کرد .  داخوازی ئابوریانە گەر نەکرێتە داخوازی سیاسیانە ، ئەوە لە سنورێکی تایبەت تێپەڕناکات و ئەو پرسە  هەر لەوێدا لەبار دەچیت چونکە کرێکاران یا هەر کەرتێکی دیکە لە هەوڵی خۆڕێکخستنا نابن ، تاکو بەرگریی باشتر بکەن لە هێڕشی ئایندە. [ بە سیاسیکردنی کێشەیەك یا بەستنەوەی بە سیاسەتەوە مانای داخوازیکردنی دەسەڵات نییە.]

” توخمە سۆشیالیست و ئەنارکیستەکانی نێو کرێکاران کێ بوون، مەگەر کرێکار نەبوون؟”  ئەوانە کرێکارە سۆشیالیست و ئەنارکیستەکانن .  ئایا خوێنەرێك هەیە کە بگاتە ئەو قەناعەتەی کە  من باس لە بورجوازی بکەم.  سەرنجی هاوڕێیانە ئەوە بوو گەر ناڕۆشنییەك لەو بڕگەیەدا هەبوایە، دەبوایە ئەو کە من دەناسێت و دەزانێت ڕام چۆنە ، لە ڕەخنەکەیدا بینوسیایە ” گەر چی من دەزانم کە ڕای زاهیر ئاوا نییە بەڵام بۆ خوێنەر ناڕۆشنە”  .  لەمە ڕۆشنتر چییە کە من نوسیومە ” توخمە … نێو کرێکارەکان ”  باشە ئەمە ئەوە ناگرێتەوە کە ئەو توخمانە خۆیان کرێکارن ، نە شتێکی دیکەن .  وەکو پێشتریش وتم  هەر  کەس ئەو پرسیارەی بکردایە دەبوایە هاوڕێ  نەیکردایە چونکە ئەو ڕای من دەزانێت هەم کوردییەکەشی زۆر لەوەی من باشترە.

” بەدوا داچوونی شۆڕش بوون و سۆشیالیزم زادەی بزووتنەوەی کرێکارییە نەك کەلەسەری ڕۆشنبیرانی وردەبۆرجواز… ئەگەر ئێستاش سەڕەرای ھەموو شکستەکان و نائومیدییەکان، لە دەرەوەی…”

بۆچوونی من  لەسەر ئەوەی سەرەوەی هاوڕێ  جیاوازە من دەقاو دەق ئەوە بە ڕای مارکسیانە دەزانم [ من دڵنیام کە هاوڕێ هەژێن مارکسیانە ناڕوانێت ، بۆیە ئەو بڕگەیەی ڕونکردنەوەی دەوێت] .  من وای دەبینم کە شۆڕش بوون و سۆشیالیزم زادەی بزوتنەوەی بەشەرییەتە لەو کاتەوەی کە کۆمەڵی هیراشی و دواتریش کە گەشەی کرد بۆ کۆمەڵی چینایەتی، نەك کرێکاران.

 کێشەی من لەگەڵ مارکس و مارکسییەکانا ئەوەیە کە ئەوان شۆڕشی سۆشیالیستی بە کرێکارانەوە و بە تایبەتیش کرێکارانی پیشەسازییەوە دەبەستنەوە چونکە ئەوە تیورە ئابورییەکەی مارکسە و هەموو ژیانی خۆی بۆ ئەوە تەرخان کرد تاکو بیسەلمێنێ  :  شۆڕشی سۆشیالیستی هەر دەبێت لە سەر دەستی کرێکارانا بێت، بۆ ئەمەش دەبێت وڵات پیشەسازیی بکرێت، پڕۆلیتاریا زیاتر بێت ، تەکەنەلۆجیا پێشتربکەوێت ، دونیا بە عەولەمە بکرێت و لەم شتانە.   من لەم بارەیەوە لە کۆتایی وتارەکەم و لە وتارەکانی تریشما چ بە کوردی و چ بە ئینگلیزی زۆرم لەم بارەوە نوسیوە ، گەر کەسانێ دەیانەوێت بزانن بۆ من لەگەڵ ئەو برگەیەدا نیم بابێن تەنها دوا دوو بڕگەی کۆتایی    وتارەکەم ” ئایا چینی کرێکاران شؤڕشگێڕن؟” بخوێننەوە ، ئەو کات هۆکارەکانی من دەزانن .  لیرەدا تەنها ئەوە دەڵێم ئەوەی مارکس  بۆ گەیشتن بە کۆمەڵی سۆشیالیستی وەهمە، بەڵام  وەهمەکەی مارکس لە لایەن سەرمایەدارییەوە بۆ بەرژەوەندی خۆیان بە هاوکاری بەلشەفی و پارتە کۆمۆنیستیەکانی تری دونیا   کرا بە واقیع .

هاوڕێ هەژێن دەڵێت ” لێرەدا ھەم ھەست بە ستەمکردن لە کاڕڵ مارکس بەوەی ھەموو خەتاکان بخرێنە سەرشانی ئەو و ھەم ستەمکردن لە خودی کرێکارانی کۆمونیست دەبینم. تاکو..”

ئەوەی کە من نوسیومە ستەمکردن لە مارکس، نییە ، من هەموو نەهامەتی چەرخی ڕابوردومان سەبارەت بە بزوتنەوەی کرێکاران و سۆشیالیستی دەگەڕینمەوە بۆ لینین و حیزبی  بەلشەفی وە لینین، هاوکاتیش  تیورەکانی لینین لە هەموو بوارەکانیا  بە کارل مارکسەوە گرێدەدەمەوە .  لینین شتێکیی نەکردوە بەدەر بێت لە روانگەی مارکس .  من هەوڵدەدەم کاتێک کە قسە لەسەر پرسەکان بکەم بیانگێڕمەوە بۆ ڕەگوڕیشەیان . کەواتە لای من ئەسڵی سەرچاوەکە مارکسە ، دوای ئەوەش ئەوەندەی مارکس ناسراوە و فکر و تیورەکانی ئەو کارایی خۆی داناوە و دایدەنێت لەسەر سۆشیالیست و چەپ و هەندێکیش لە ئەنارکیستەکان ، ئەوەندە بیردۆزەکانی  دیکە کە هاوڕێ هەژێن ناونوسی  کردون دایان نەناوە .  بۆ کەسێکی وەکو هاوڕێ هەژێن کە نزیکە لە منەوە پێشموایە سەرجەمی پۆست و وتارەکانم ڕەنگە بخوێنیتەوە ، دەبوایە لە مەبەستی من باشتر بگەیشتایە و لەو پرسیار و برگەیە،  خۆی بپارستایە.

کاتێکیش کە قسە لەسەر هەر یەک لەو بیردۆزانە دەکەین ، مەسەلە سەرکۆنەکردن و تەشقەلەکردن نییە پێیان ،بەڵکو پشکنینی واقیعە کە ئایا  ئەو شتانە بە عەمەلی ڕوویداوە  یا هەر لە منداڵانی خۆیاندا لەبارچوون ، بەڕای من تیورەکەی مارکس کاتی خۆشی تیورێکی نەزۆك بوە ،دەنا بە درێژایی 160ساڵ بەرێکی دەدا.

” گۆڕانکارییەکان چی بوون، خۆیی و پووکانەوە و ملکەچبوون و سوپاسگوزاری کۆیلەوارانە بۆ سیستەمی سەرمایەداری، یان گۆڕانکارییەکان بابەتی بوون و بزووتنەوەی کرێکاری و سۆشیالیستی بە ھەموو شێوەیەك تیرۆرکراوە؟ ھەموومان گۆڕانکارییە بابەتییەکان دەبینین، بەڵام ھەموومان ھۆکارەکان نابینین و ناکرێت بەبێ خوێندنەوە و دەستنیشانکردنی (خۆییبوون یان بابەتیبوون)ی ھۆکارەکان”

من لێرەدا هاوڕێ هەژێن بە ناکۆك دەزانم لەگەڵ ئەوەی کە پێشتر لەهەمان  ڕەخنەدا وتی، هەروەها لە زۆرێک لە پۆسەتەکانیشیا، کە لەو بوارەدا دەدوێن .   لێرەدا باس لە تییرۆرکردنی بزوتنەوەکە دەکات.  باشە ئەگەر  تیرۆرکرابن لە لایەن کێوە و بە بەکارهێنانی چەکی کێ تیرۆر  کراوەن؟  لای من ئەوە ڕاستییە کە  ئەوەندەی لە لایەن چەپەکان و کۆمۆنیستەکانەوە تیرۆرکراون ئەوەندە لەلایەن  سسەرمایەداریەوە، نەکراون . لە لایەکی دیکەشەوە هاوڕێ هەژێن لە هەندێك لە پۆستەکانی سەر فەیسبوکیدا ئەو، خەڵک ، خۆمان ، لۆمە دەکات کە بوینەتە هەموو شتێك ، تەنانەت بە سیخوڕیش بۆ پاراستنی ئەم سیستەمە.

” بەڵام شکانەوەی جەنگ و کوژرانی خەڵك بە قازانجی کرێکاران، ناتوانم بڕوابکەم، چونکە ئەوانەش دەکوژرێن یان خودی کرێکارانن، یان منداڵانی کرێکاران و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکانی ئەوانن. خۆ بڕواناکەم قوربانیانی جەنگ سەرمایەداران و دەسەڵاتداران و منداڵانی ئەوان بن، تاکو کرێکاران پڕشکی ئاگری جەنگیان بەرنەکەوێت و بە ق….”

لێرەدا واهەست دەکەم کە بۆ چەندینجارە ڕاو وتارەکەی من شێوێنراوە .  چونکە من نەم وتووە کە ئەو جەنگانە لە قازانجی کرێکارانە ، بەڵکو پێچەوانەکەیم وتووە، دوای ئەوەش من نەم وتوە کە کرێکاران بە ئەنقەست دەچنە جەنگەەوە دژ بە کرێکارانی وڵاتەکانی دیکە.  من وتومە کە پێگەی چینایەتی و کۆمەڵایەتی  کریکاران سیسیتەمەکە بەهێزتر دەکات ، ئەوە کرێکارانن کە قازانج و سەرمایە زیاتر دەکەن ، چەك و تەقەمەنی دروست دەکەن .  کەواتە ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ  کرێکاران پارێزگاریی سیستەمەکە دەکەن .  8 تاکە ساڵ جەنگی نێوانی عیراق و ئێران بەردەوام بوو لەم وڵاتەی بر یتانیادا ڕۆژێك نقابە مانی نەگرت دژی ، ئەوەندەی من بزانم لە هیچ وڵاتێکی ئەوروپای خۆرئاوادا ئەوە ڕوی نەدا. ئەوەیە کەمن دەڵێم کرێکاران لەم وڵاتانەدا ژیانی خۆیان لەسەر ژیانی کرێکاران و چەوساوانی دیکەی دوونیا بنیاتنراوە و دەنرێت.   من و هاوڕێ هەژێن  پێشتر قسەمان لەسەر ئەمانە بە درێژی کردووە و هەردووکیشمان هاواڕا بوین .

” زۆر بەداخەوە، چ ھوشیارانە و چ ناھوشیارانە، چ خوازراوانە و چ ناخوازراوانە، ھاوڕێ زاھیر لەنێو ئەو چەند دێڕە خەریکە جەنگ وەك زادەی سرووشتی سیستەم و سەروەریی چینایەتی و وەك پێداویستی لە سووڕھێشتنەوەی بازار و وەك ئامرازی کوشتنی بەرەنگاری و تێکۆشانی پڕۆلیتێرەکان بەگشتی و کرێکاران بەتایبەتی، دەیگۆڕێت بۆ خواست و قازانجی کرێکاران؟”

لێرەدا مەبەستەکەی من لەو پەڕەگرافە بەو لایەنەدا براوە کە تاکو خوێنەر خوێندنەوەی هەڵە بۆ نوسینەکەی من بکات، یا بەو بارەدا دەخرێتە دەمی خوێنەر  .  من ئەوەم وتووە ، کە ئەوەی  ئەم سیستەمەی راگرتووە و بەهێزی کردووە و بوەتە هۆی جەنگ و ئەم کارەساتانەی کە دەیبینین خولقاون ئێمەین ، خۆمانین ، ئێمە بەشە سەرەکییەکەین لە سیستەمەکە کە سەرمایەدارییە چ  لە ڕوی چەندایەتییەوە و چ لەڕوی چونایەتییەوە ، ئێمە بناخەی سەرەکی دروستکەری ئەم کۆمەڵ و سیستەمین، بورجوازی، سەرمایەداریی بە بێ ئێمە نەیان دەتوانی و ناتوانن جەنگ، ڕەوکردن ، ماڵکاولکردن ، وێرانی دروستکردنی سەرمایە و ..هتد دروست بکەن .  هەڵبەت هاوڕێ ڕاست دەکات کە خودیی سیستەمەکە و سەروەری چینایەتییە [ بەڵام سەروەری چینایەتی بەوانەی سەروە دروست دەکرێت] ، کە دونیای بەم حاڵە گەیاندوە ، باوەڕ ناکەم کە من ڕایەکی جیاوازام لەو هەبێت ، بەڵام پرسیارەکە ئەوەیە ئەوە کێیە کە ئەو سیستەمەی بەهێزکردووە ؟ ئەوە کێیە کە ئەو قودرەت و توانایەی داوەتە دەست سەرمایەداریی ، بورجوازیی، تاکو ئەو  جەنگ و نەهامەتیانە ڕووبدەن ؟ وەڵامەکەی:  ئێمەین ، بێ دەربەستییە لە ڕێکنەخستنی خۆمانا ، نەبوونی یەکێتیمان ، غائیببوونی ڕۆحی شؤڕشگێڕانە ، ئیدی بە هەر هۆکارێك بێت.  من ویستومە جەخت لەسەر ئەوە بکەمەوە نەك ئەوەی کە هاوڕێ هەژێن [ ناتوانم بڵێم هەڵیگێڕاوەتەوە] بەڵام دیقەوتی لەسەر نەداوە.

هاوڕێ هەژێن پرسیارێکی زۆر جوان دەکات ، من ئەوەم قەبوڵە لە دەمی خوێنەرێکەوە بەڵام نەك خۆیەوە چونکە ئەو من دەناسێت و دەبێت وەکو خوێنەرێکی وردا لە مەبەستی من گەیشتبێت لە نوسینی ئەوەدا .  دەڵێت ” بۆ من وەك خوێنەرێك، ئەو پرسیارە دێتە پێش، پەیوەندی ئەوەی ئەنارکیزم چییە و چی نییە، بە سەلماندنی “شۆڕشگێڕبوون و ناشۆڕشگێڕبوونی چینی کرێکار و کرێکاران” چییە؟ ئەوەی ئەنارکیزم ھزرە ….”

بۆ ئەمە من دەڵێم بەڵێ هەندێك لە ئەنارکیستەکان پێ لەسەر شۆڕشگێڕێتی کرێکاران دادەگرن و بە چەدمکی کرێکارانی وڵاتانی پیشەسازیی گەشەکردوو، دەبینرێت،  کە ئەم جۆرە تێڕوانیینە کورت دەهێنێت چونکە ئەی چی دەڵێن سەبارەت بەو وڵاتانەی  وەکو لای خۆمان و ئەفەریقا و ئەمریکای لاتین و .. هتد ، کە کرێکارن بە تێگەیشتنی ئەوان هێشتا هەر کەمایەتییەکی زۆر کەمە ، کە لەو بارەدا ئەوە دەداتە دەست من،  کە شۆڕش هەر شۆڕشی کرێکارانە نەك هی سەراپای کۆمەڵ و کۆمۆنێتییەکەن.  بەڕای من ئەمە خاڵی جیاکەرەوەی نێوانی ئەنارکیستەکان و مارکسییەکانە بە خودیی مارکسیشەوە و خاڵی  لێکترازانیانە .  حەز دەکەم خوێنەر ئەوە بزانێت من نامەوێت ڕەخنە لە حیزبی کۆمۆنیستی کارگەریی بگرم گەر پەنجە بۆ بنج و بناخەی یا سەرچاوە تیورییەکەی  کە لینینە ، ڕانەکێشم ، من ناتوانم ڕەخنە لە لینین بگرم ، گەر بەڕاستی پەیوەستی نەکەمەوە بە مارکسەوە .  لە کاتێكدا کە مارکس و ڕۆحی مارکس و تیورەکەی تا ئێستاش زاڵە و لە خزمەتی سەرمایەدارییدایە هەر ئاواش  دەمێنێتەوە.  لای من بەشێك لە خەباتی ئەمڕۆ دەبێت لە هەڵوەشاندنەوەی چەمکە ئابوریی و سیاسییەکانی مارکسەوە دەستپێبکات ، گەرچی ڕەنگە کەسانێکی زۆری ئەنارکیست لەمەدا  لەگەڵما  نەیەنەوە [ ئەمە بۆ ئێمەی کورد زەروورییە چونکە هەموان دەبینین تازە کتێبی سەرمایەی مارکس دەکرێت بە کوردی و وانەی لەسەر دەوترێتەوە یاخود کتێبەکانی لینین و ترتسکی دەکرێنە کوردی و خەڵکیان پێ دەبەنگدەکرێت]  .  بەڵام ئەوە ئاشکرایە چەپ و سۆشیالدیمۆکرات و کۆمۆنیست و سۆشیالیستە دەسەڵاتخوازەکان  تا ئێستا هەژمون و کارایی خۆیان هەیە و لە هەموو هەنگاو و کارو پلانێکیانا پەنا بۆچەمکەکانی مارکس و لینین دەبەن.  هاوڕێ هەژێن خۆی باش دەزانێت گەلێك لە مارکسییەکان ناتوانن یەك لاپەڕە بنوسن گەر پەنا بۆ قسەیەك ، بڕگەیەکی مارکس ، ئینجلس ، لینین، ترۆتسکی نەبەن .  بۆیە دەڵێم لە پاڵ کارەکانی دیکەمدا ئەوەش بەشێك دەبێت لە کارم، من ئازادم لێرەدا چۆن بیر لە مارکسی و ماکسییە-لینینییەکان دەکەمەوە ئەوەندەی پرسەکەم نەبەم بەڕێی درۆکردن و بوختانکردن و شکاندنی کەسایەتییەکانیان،  هەر ئاواش هەموو هاوڕێیانی دیکەش بەهەمان شێوە ئازادن .  ئەوەشی کە بە من دەڵێت ڕوانگەی من بۆ چینی کرێکارن و کۆمەڵی ئایندەی سۆشیالیستی ، ڕاست نییە،  فەرموو با لە شوێنیکدا [ مەبەستم هاوڕێ هەژێن نییە بەڵکو  ئەو خۆێنەرانەیە کە ئەو  ناوی  هێناون ]  ڕۆشناییان بخەینە سەر.  بەڵام گەر ئەو هاوڕێیانە ئامادە نەبن ئەمە بکەن بە هەر هۆکارێك ، کەچی خۆم و ئەنارکیزمیش تاوانبار بکەن لەژێر لێوەوە ، ئەوەیان دەسەڵاتی من نییە.

جەمکی پڕۆلیاتاریا بەو شێوەیەی کە هاوڕێ بەکاری هێناوە و لە تەك ئەوەشی کە دەمێنێتەوە جگە لە باڵادەستان و دەستەبژێر ، من ناکۆکیم لە گەڵیدا نییەو هەر ئەوانەن کە شۆڕش دەکەن .  دەبێت ئەوەش بڵێم گەر شۆڕش بە تەنها هەر هی کرێکارانێک بێت کە لەسەر کارن ، بە واتایەکی دیکە گەر ئەو کرێکارانە خۆیان بە تەواوی خەڵکانی دیکە لەناو کۆمۆنێتییەکە، کۆمەڵەکە ، دەڤەرەکە ، بەندنەکەنەوە و تەنها خۆیان دەستبگرن بەسەر کارگە و کارخانەکان  و مەزرەعەکانا و شورای کرێکاران یا کۆمیتەی کرێکاران دروستبکەن ، ئیتر ئەو کاتە خۆیان بەرهەمهێنەر و دابەشکەر و بڕیادەر دەبن ، بەدەر لە سەرجەمی خەڵکانی دیکە ، سەرەنجامەکەی دروستکردنی دەسەڵاتە ، نە شتێکی تر .

” … چونکە تەنیا لەنێو ئەو بیرکردنەوە و تێڕوانینە، “جیھانی سێیەم” شۆڕشگێڕ نییە و پڕۆلیتاریای تێدا نییە. ئەوەی داڕێژەرانی ئەو تیئۆرییە چی دەڵێن، چ پەیوەندییەکی بە چینی کرێکار و کرێکاران و سەلماندنی “شۆڕشگێڕبوون و ناشۆڕشگێڕبوونی چینی کرێکار و کرێکاران” ھەیە؟ کێ گوتوویەتی کاتی شۆڕش نەھاتووە؟”

ئەوەی کە لەو دوو کەوانەدا هاتوە،  ڕای من نییە ، ئەوە ئەو تیورەیە  کە بوو بە چەمكێك، ئەسڵەکەی بۆ مارکس دەگەڕیتەوە نەك بۆ سیتالین و لینین.  هەڵبەتە مەبەستم ئەوە نییە کە مارکس بە دەق ئاوای وتووە ، بەڵکو لە لێکدانەوەی چەمەکەکانی ئەوەوە مارکسییەکان گەیشتنە قەناعەتی هەبوونی ئەو 3 جیهانە.  ئەمەش لە دابەشکردنی قۆناخی هاتنی کۆمەڵەوە بە 5 کۆمەڵ، دیارە ئەوە ڕاستە لە هەر یەکێکیانا چەوساندنەوە بووە واتە چەوسێنەر و چەوساوە هەبووە ، هیراشییەت بەردەوام بووە بەڵام ئەمانە لە هەر قۆناخێکیانا شیوازێکی جیاوازی بەخۆوە گرتووە .  ئا لەم بارەدا  مارکس و مارکسییەکان کۆمەڵی سۆشیالیستی ڕەتدەکەنەوە ئەگەر کۆمەڵەکە بە قۆناخی سەرمایەداریی پێشکەوتوودا، تێنەپەڕێت.  ئەمە جگە لەوەی کە ئەوانییش و مارکسیش هیچ بایاخێکیان بۆ کێشەی هیراشییەت نەبووە .    داوای لێبوردن دەکەم کە دیسانەوە دەبێت سەری خوێنەری پێوە بییەشێنم چونکە  هەم لەم سەرنجانەدا باسم کردووە هەم لە وتارەکانی دیکەشمدا بە درێژی لەوە دواوم .  مارکس و مارکسییەکان چینی کرێکاران بە دینەمۆی شۆڕش دەزانن ، بۆ ئەمەش باوەڕیان بە چەندایەتی کرێکارانە، بە پێشکەوتنی تەکنەلۆجیا و سەرمایەداریی گەشەکردوو هەبووە، ئەویش بۆ دوو هۆ: یەکەم : تاکو چڕبوونەوەی (ئیستیقتابی)  چینایەتی دروست بێت.  دوو: مارکس باوەڕی وابووە کەمی بەرهەم و خواردن کێشەی گەورەی کۆمەڵ بووە ، بێ گومان لای ئەو گەشەکردنی سەرمایەداریی هەردوو کێشەکە مەیسەر دەکات .  لەبە ئەوەش سۆشیالیزم و کۆمۆنیزمیان کردوە بە دوو بەشەوە .  ئەو تێڕوانینەی مارکس و مارکسییەکان هەم چەمکی  3 جیهانی داهێنا و هەم کۆمەڵی سۆشیالیستیشی پلە بەند کرد و بەستییەوە بە کۆمەڵانێك کە  سەرمایەداریی تیایدا گەشەیسەندووە .  کە بەڕای من کۆمەڵی سۆشیالیستی سەرنجامی هەبوونی زەمینەی بونی چەوساندنەوە و هەبوونی پلەبەندی هیراشیانەیە ، هەر لەبەر ئەمەش هەر لە سەرەتای دروستبوونی کۆمەڵی چینایەتییەوە ، خەبات بۆ کۆمەڵی سۆشیالیستی بووەتە پێویستی و  ئامانج.

کێشەی ئیکۆلۆجی هەرگیز نەبووەتە کێشەیەکی بناخەیی لای مارکس ئەوەندەی لای پرۆکتکین و بوکچین بووە ، بگرە بە پێچەوانەوە مارکس باوەڕی وابووە کە دوو ململانێ هەیە.  یەکەمیان ململانێی نێوانی چنیەکان و دووەم ململانێی نێوانی بەشەرییەت و سروشت ، ئەو بۆ ئەمە ڕای وابووە بۆ ئەوەی بەشەرییەت خۆی ڕزگار بکات دەبێتب پاوانەی سروشت بکات .  کێشەی ژینگە و ئیکۆلۆجی بەداخەوەم کە بڵێم ، زۆرینەی کورد بە چەپ و کۆمۆنیست و ڕاستییەوە ، تەقەی سەریان دێت و نەبوەتە بەرنامەیەکی سەرەکی لایان ، کە لای من کێشەی ئیکۆلۆجی بەشێکی گەوەرەی شۆڕشە.

سەرنجی من بۆ پەڕەگرافەکەی دوای ئەوەی سەرەوە.  من هەرگیز نەم وتوە کە کرێکاران دژە شۆڕشن ، من باس لە ئێستاو ڕابوردوو دەکەم کە ڕاستییەک هەیە کە ئەویش ئەوەیە کە کرێکارن خۆیان گونجاندووە لەگەڵ سیستەمەکەدا ، هاوکاتیش دڵنیام کە لە ئایندەدا زۆربەیان ئاوا بێ دەربەستانە نامێننەوە.

” بەڵام (شۆڕشی کۆمەڵایەتی) یان (کۆمەڵایەتییبوونی شۆڕش) بە واتای ھەموو خەڵك نییە، بەڵکو بە واتای بزووتن و گۆڕانە لە دەرەوەی نەخشە و قاڵبی ئایدیۆلۆجی پارتییەکان و ڕامیاران، خۆبەخۆیی خەڵك،..”

لەگەڵ ئەو بڕگەیەی سەرەوەدا من گرفتێكم نییە بەڵام لە پرۆسەی شۆڕشدا لە بەرهەمی شۆڕشدا گەر هەموو شتێک بە کۆمەڵایەتی نەکرێت ، ئەوە توێژاڵێك دەبێتە هەموو شتێك .  من پێشتر ئەمەم ڕونکردۆتەوە لەبەر ئەوە خۆم دووبارە ناکەمەوە .

لە کۆتایدا دەڵێم من زۆر سوپاسی هاوڕێ هەژێن دەکەم بۆ ڕەخنەکەی ، گەرچی من نازانم هەموو خوێنەرێکی بابەتەکەم هەر وەکو ئەوی دەخوێنێتەوە ، یا نا، بەڵام ، هاوڕێ هەژێن ئەو دەرفەتەی بۆ ڕەخساندم تاکو من خۆم باشتر ڕۆشنبکەمەوە، نەکا خوێنەرانی دیکەش هەمان ئەنجامگیریی لە وتارەکەم بکەن .

*خوێنەری بەڕیز گەر خوازیاری  خوێندنەوەی  وتارەکەی من و ڕەخنەکەی هاوڕێ هەژێن-یت، تکایە سەردانی ئەم لینکەی خوارەوە بکە :

Is the working class revolutionary?

Is the working class revolutionary

By Zaher Baher

August 2017

Well, this is not an easy question to answer in a short article like this. Before we go any further, we may need the actual definition of “working class”.  I admit again this is not easy either.

There are different concepts or definitions for “working class”.  According to the Cambridge English dictionary it is “a social group that consists of people who earn little money, often being paid only for the hours or days that they work, and who usually do physical work. The working class (also labouring class and proletariat) are the people employed for wages, especially in manual-labour occupations and in skilled, industrial work. Working-class occupations include blue-collar jobs, some white-collar jobs, and most service-work jobs.”

The most general definition, used by Marxists and socialists, is that the working class includes all those who have nothing to sell but their labour power and skill. In that sense it includes both white and blue-collar workers, manual and mental workers of all types, excluding only individuals who derive their income from business ownership and the labour of others.

It is very obvious the world that Marx used to live in has changed dramatically as has the working class itself. What has not changed in society is the fact that there are still three classes – working class, middle class and upper class.

As long as the majority of Marxists and Socialists and some anarchists believe that the working class is the only dynamic power that can take us to a socialist society, the definition of “working class” is still important.  The different definitions of “working class” may provide us with different eventual outcomes or different kinds of society in the future.

Many of us believe that the vast majority of people in society are working class.  This includes all types of workers, pensioners, unemployed, the self-employed even students and those people who are getting quite a lot of money who are sometimes called middle class.

If we define the working class in these terms, we can conclude that the working class is not a coherent class, their present aims are different and unity among them may be almost impossible. Perhaps this is the reason for little support or solidarity between them, leading to their defeat when advancing separate demands.

If we agree that traditional workers plus those currently working in farms, shops, offices, the catering industry and others are working class we still face another problem.  While these people are still not the majority in society, it will be difficult to achieve the classless society we want. Also due to different conditions of work and different trade unions workers belong to, solidarity and unity between them can be very hard.

Before I go further, we need to ask what is a revolution? Is it some fundamental reform? Is it class struggle which is expected to lead us to a dictatorship of the pproletariat? A forcible overthrow of a government or social order, in favour of a new system?  Or simply is it a social transformation that results in a non-hierarchical and classless society through the struggle of the vast majority of us regardless of our social backgrounds?

In my opinion the revolution is a social revolution and it is a long process that takes us towards this future. We probably share many of the same goal as Marxists and Communists but our ways and means of achieving them are very different.

Whatever our definition of the working class is, all the evidence shows that in the real world the working class is not a revolutionary class.  If the meaning of revolution is to change the present society to a classless and non-hierarchical one, in my opinion, it never has been revolutionary. Revolution is not the task of the working class and never has been.

An important question comes up here.  If the working class is a revolutionary class, why do the Marxists want to form a political vanguard party to organise them and transfer the class consciousness?

Marx made a crucial statement when he said It is not consciousness of men that determines their being, but, on the contrary, their social being that determines their consciousness”. I think Marx contradicts his own statement as he insists that the revolution is the task of the working class. The working class from its origins to the present has had economic not political struggles and it has not taken power.  As such, workers restrict their struggles to working through Trade Unions and rely on political parties.  They work and struggle in line with Marx’s statement above, and thus their consciousness cannot break free of this to create a classless society and refute the dictatorship of the proletariat.  They are neither against the state nor do they want a dictatorship of the proletariat.  Marx was not fair in imposing a very onerous role on them.

I personally conclude from Marx’s statement a clear meaning. The working class should not be more revolutionary than pensioners, students, unemployed, people on disability and other benefits. While those who work financially may be much better than the groups that I mentioned. Certainly this is the reason we usually see the above groups of people who are more active.  They are the one who are taking part in demonstrations and protests and are involved in community politics. It is they who support the workers who are in dispute with management while their own colleagues from different sections in the same office or the same company continuee doing whatever they are told.

It’s true the working class have a power and ability to bring down a government in a short time if they took certain actions collectively.  They can stop the system from working, but that is not their aim or task. No wonder the Conservative government can challenge the trade unions and take them to court if they have political demands instead of economic ones.

The global history of the working class movement shows that those who wanted to change society simply were not the working class.   In fact, it was the socialist and anarchist workers among the working class who were the powerful elements in most movements and in society.

We can see this in Russia in 1905 or Feb 1917 and the Spanish revolution in 1936-1937 as they were anarchist/socialist revolutions.  It was socialists and anarchist workers who had a major role and driving powers behind the rest of the workers to go beyond their own financial or economic demands.

The initial idea behind the proletariat as a revolution class and creator of the socialist society is Marx.  Reality has proved that his economic and political theory has served capitalism rather than socialism.  Das Kapital has never been as important for the working class as it has for those serving the capitalism system. In my article in the links below I have touched on this issue:

After the Second World War the world changed and working class movements became weaker and weaker. For a long time, the working class has achieved very little throughout the part of the world.  In fact, they haven’t even managed to maintain or protect the small gains they achieved.

Under the current system the working class have became exactly what Murray Bookchin described: “By an incredible irony of history, Marx failed to anticipate in the dialectic of capitalism.  The proletariat, instead of developing into a revolutionary class within the womb of capitalism, turns out to be an organ within the body of bourgeois society….” (The Murray Bookchin Reader, Edited by Janet Biehl, pp131-132.)

In fact, the working class has managed to make the system more powerful by maintaining and protecting it. The workers serve this system like any other sections of society like the police, military and spy networks.

It is the working class who create the wealth, profit and capital and maintain war wherever it happens.  War kills many innocent people and destroy their environments.  Workers continue to produce more profits and wealth and defeat people’s movements including workers in other parts of the world. Moreover, the evidence shows the workers are only concerned about their own and their family’s life even if that comes at the expenses of killing people (their comrades) in other countries.

We need to understand this and look at the evidence rather than believing in texts that have been written over 150 years ago. We need the living to analyse current situations, not the dead.  We must remember that anarchism is not a frozen ideology, it is an idea, a way of life, a practical method of analysing events and situations through the facts and reality rather than texts.

Assuming the proletariat “Working class” are the only class who can take us toward socialism means restricting the revolution to industrialised countries only and nowhere else. It means ignoring the fact that wherever social justice, equality or freedom are missing it is a ripe environment for revolution and building a socialist/anarchist society. It means denying that pre-capitalist societies have a chance of socialist revolution because the proletarian class and advanced technology are absent. It means not considering the question of hierarchy seriously, as it formed developing class and class society. It means not considering ecological issues as a central question in the revolutionary process.

The revolution needs to be a social revolution. It is a community revolution as a whole, and not simply just a working class revolution.  It needs to be a revolution involving almost everybody in a community regardless of their different backgrounds and involving them in different ways. It pre supposes self-organisation in radical, independent and non-hierarchical local groups.  They coordinate their struggles, their actions, they set up a confederation to fight back against the system as a whole.

ئایا کرێکاران چینێکی شۆڕشگێڕن ؟

ئایا کرێکاران چینێکی شۆڕشگێڕن ؟

                                        زاهیرباهیر –لەندەن


وەڵامی ئەم پرسیارە لە وتارێکی ئاوا کورتدا  ئاسان نییە، ڕەنگە چەند کتێبێکی بوێت بە تایبەت گەر بمانەوێت ئامارێکی زۆر و ڕۆڵی کرێکاران لە خەباتیانا و لە زۆرێك لە وڵاتانی ئەوروپا و ئەمەریکا و کەنەدا و ئوسترالیا ، بەرچاوبخەین .

پێش ئەوەی بچمە ناو کرۆکی بابەتەکەوە دەبێت پێناسەی چەمکی کرێکار یاخود چینی کرێکاران ، بکەم . بۆ ئەمەشیان پێ لەوە دەنێم کە کارێکی ئاسان نییە.

” بە گوێرەی فەرهەنگی ئینگلیزی دانشگای کامبریج  چینی کرێکاران  گروپێکی کۆمەڵایەتین کە پێکهاتون لە خەڵکانێك پارەیەك پەیدا دەکەن ، زیاتر هەقدەستیان بە گوێرەی کاژیری کارکرندیانە ، یاخود ڕۆژانەیە ، ڕاشکاوانە  ئەوانەن کە کاری جەستەیی دەکەن……………چینی کرێکاران ( هەرەوەها چینی کارگەر و پڕۆلیتاریا) ئەو کەسانەن کە بە مووچە، کاردەکەن ، بە تایبەت لە کاری دەستیدا لە پیشەکاندا کە شارەزاییان هەیە  و لە کاری پیشەسازییدان.  کارەکانی  چینی کرێکاران لەوانەش ئەوانەی کە کاری دەستی لە کەرتی پیشەسازیدا دەکەن ، هەندێکیشیان کاری زهنی و لەتەك ئەو کارانەی کە خزمەتگوزارین”

پێناسەی گشتی چینی کرێکاران ، لە لایەن مارکسیەکانەوە سۆشیالیستەکانەوە ئەوانەش دەگرێتەوە کە هیچیان نییە بیفرۆشن جگە لە هێزی بازوویان، هێزی کاریان و شارەزاییان .  ئا لەم بارەشدا هەردوو گروپ: کرێکارانێك کە کاری جەستەیی و ئەوانەشی کە کاری زهنیی دەکەن، کاری دەستیی و فکریی بە هەموو جۆرەکانییەوە  دەگرێتەوە.  لای ئەمان تەنها ئەوانە ناگرێتەوە کە داهاتیان لە خاوەندارێتی بزنس و ئەوانەی کە کرێکارانی دیکە بەکاردەهێنن.

زۆر ئاشکرایە ئەو دونیایەی کە مارکسی تیادا دەژیا یەکجار گۆڕاوە، هەر ئاواش خودی چینی کرێکارانیش و پێناسەکەشی.  ئەوەی کە لە کۆمەڵدا تا ئێستا نەگۆڕاوە و هەیە چینی کرێکارانن، چینی ناوەنجی و چینی باڵای نێو کۆمەڵن.

لە کاتێکدا کە زۆرینەی مارکسییەکان و سۆشیالیستەکان و هەندێکیش لە ئەنارکیستەکان باوەڕیان وایە کە پاڵپێوەنەری یاخود دینەمۆی بردنمان بەرەو کۆمەڵی سوشیالیستی ، کرێکارانە ، هەر لەبەر ئەمەش پێناسەکردنی چینی کرێکاران هێشتا پێویستە.  پێناسەکردنی چینی کرێکاران لە پێناسەی جیاوازدا ، ڕەنگە سەرەنجامێکی جیاوازمان  لە کۆمەڵی جیاوازی ئایندەدا بداتەدەست.

زۆرێك لە ئێمە بڕوامان وایە کە زۆربەی زۆری کۆمەڵ کرێکارن.  بەم پێوەدانەش کرێکاران ، خانەنشینکراوان ، بێکاران، ئەوانەی کە کار بۆ خۆیان دەکەن، یا تەنانەت قوتابیان و ئەو کەسانەشی کە پارەیەکی مشە وەردەگرن ، کە هەندێکمان بە چینی ناوەنجییان لە قەڵەم دەدەین، هەموو ئەمانە دەگرێتەوە .

ئەگەر ئەو پێناسەیەی سەرەوە بۆ چینی کرێکاران وەرگرین ، دەگەینە ئەو سەرەنجامەی کە چیینی کرێکاران چینێکی یەکگرتوو نین،  ئامانجەکانی هەر بەشێکیان لە ئێستادا جیاوازە و یەکگرتنیشیان لە ڕادەی مەحاڵدایە.  ڕەنگە ئەمەش هۆکارێك بێت کە  هاوکاری و کۆمەك و هاریکاریی لە نێوانیاندا نابینین، هەر ئەمەشە کە تێشکان  بەدوای تێشکانا، چارەنوسیانە.

ئەگەر هەموان لەسەر ئەوەش یەکبگرینەوە کە چینە کرێکارە تەقلیدییەکە لەتەك کرێکارانی دووکانەکان و فرمانگاکان و بەشی خواردنەوە و خۆراك و کرێکارانی سەر کێڵگەکان ، کە بەمانە هەموویان دەوترێت کرێکار، هێشتا هەر ڕووبەڕووی گرفت دەبینەوە.  ئەمانە بەشێکی کەمی کۆمەڵن هەر لەبەر ئەمەش گرانە کە باوەڕ بێنین لە ڕێگای ئەمانەوە کۆمەڵێکی ناچینایەتیمان بۆ دێتە بەرهەم .  هەروەها بە هۆکاری جیاوازی هەلومەرجی کارکردنیان و ئەندامبوونی نقابەی جیاواز هاریکاریی و یەکێتی نێوانیان یەکجار سەخت دەبێت.

پێشئەوەی کە زیاتر بڕۆم ، دەبێت پرسیاری ئەوەش بکەم ئەی شۆڕش چییە؟  ئایا چەند چاکسازییەکی سەرەکییە؟ تێکۆشانی چینایەتییە و چاوەڕوانی ئەوەی لێدەکرێت کە بمانگوێزێتەوە بۆ ژێر دیکتاتۆرییەتی پڕۆلیتاریا؟ بەزۆر هێنانە خوارەوەی حکومەتە و دانانی یاسای کۆمەڵایەتیی؟ یاخود گۆڕانکاریی و گواستنەوەی کۆمەڵە بۆ کۆمەڵێکی ناقوچکەیی و نا چینایەتی لە ڕێگای تێکۆشانی هەرە زۆرینەمان  بێ گوێدانە پاشخانی کۆمەڵایەتیمان ؟

بە بۆچوونی من شۆڕش ، شۆڕشێکی کۆمەڵایەتییە ، پرۆسەیەکی دووروو درێژە کە بەرەو ئایندەمان بەکێش دەکات.  لێرەدا ڕەنگە لەتەك مارکسییەکان و کۆمۆنیستەکانا کە بانگەوازی  کۆمەڵی سۆشیالیستی دەکەن ، یەکبگرینەوە،  بەڵام ڕێگا و ڕێڕەومان بۆ گەیشتن بەو مەبەستە ، جیاوازە.

پێناسەمان بۆ چینی کرێکاران هەر کامێك بێت لەوانەی سەرەوە ، هەمو بەڵگەکان لە زەمینەی واقیعدا ئەوە نیشان دەدەن ، کە چینی کرێکاران چینێکی شۆڕشگێڕ نییە.  بەڕای من هەرگیزیش شۆڕشگێڕ نەبوون.   ئەگەر واتای شۆڕش گۆڕینی کۆمەڵی هەنووکەیی بێت بۆ کۆمەڵێکی ناچینایەتی و ناقوچکەیی ، ئەوە ئەرکی سەرشانی چینی کرێکاران نییەو هەرگیزیش نەبووە.

مارکس قسەیەکی یەکجار ڕاست و  بایاخداری  کردووە کە وتوویەتی” ئەوە هۆشیاریی مرۆڤ نییە کە بڕیاری بوونی دەدات ، بەڵکو بە پێچەوانەوە ، بوونە کۆمەڵایەتییەکەیەتی  کە بڕیاری هۆشیاریی دەدات” .  من وا هەستدەکەم مارکس پێچەوانەی ئەم قسەیەی خۆی هەنگاو دەنێت کاتێک پەیگیریی  دەکات کە شۆڕش ئەرکی سەر شانی چینی  کرێکارانە .  چینی کرێکاران هەر لە سەرەتای دروستبوونییەوە و ئێستاشی بەدەمەوە بێت، خەبات و تێکۆشانەکەی ئابوورییانە بووە نەك سیاسیانە و وەرگرتنی دەسەڵات.  دیارە ئەمەش هۆکارێکە کە کرێکاران خەبات و تێکۆشانی خۆیانیان بە نقابەوە گرێداوەتەوە و کەمتر لەشانی پارتە سیاسییەکانەوە بوون .  کرێکاران کارو خەباتیان بە گوێرەی قسەکانی مارکس دەکەن ، هەر لەبەر ئەمەش هۆشیاریی ئەوان ئەو بازنەیە نابەزێنێت و نایانبات بەرەو خەباتکردن بۆ دروستکردنی کۆمەڵی ناچینایەتی و دیکتاتۆرییەتی پڕۆلیتاریا.  ئەوان نە دژ بە دەوڵەتن و نە دەوڵەتی پڕۆلیتاریاشیان دەوێت.  بەدانی ئەم ڕۆڵە گرنگە  بە کرێکاران و بارکردنیان بەمە ، مارکس عادیل نەبووە.  ئەمە جگە لەوەی کە لێرەدا پرسیارێکی زۆر گرنگ دێتەو پێشەوە ئەویش ئەوەیە ئەگەر کرێکاران چینێکی شؤڕشگێڕن ئیتر مارکسییەکان بۆچی حیزبی بۆ دروستدەکەن تاکو هۆشیارییان بکەنەوە و ڕێکیان بخەن؟!!  تەنانەت خودی مارکسیش لە چەند شوێنێکدا فتوای حیزبی کرێکاریی داوە .

شرۆڤەی من بۆ ئەم پەیامەی مارکس ئەوەم دەداتە دەست کە  چینی کرێکاران نابێت و ناکرێت زیاتر شۆڕشگێڕ بن لە خانەنشینان، قوتابی و خۆێندکاران، بێکاران، پەککەوتوان کە لەسەر بیمەی پەککەوتەین و هەروەەها ئەوانەشی کە لە سەر جۆرێك لە بییمەکانن.  ‌هۆکارەکەش ڕوونە ، ئەویش ئەوەیە ، ئەوانەی کە کرێکارن ، داهاتەکەیان زۆر باشترە لەوانەی کە لەسەرەوە ناونوسم کردن .  بەڕاستیش هەر ئەمەش هۆکارەکەیە کە ئەو جۆرە خەڵکانەی سەرەوە زۆر چالاکترن.  ئەوە ئەوانن کە بەشداریی خۆپیشاندان و ناڕەزاییەکان دەکەن و بە کێشەکانی نێو کۆمۆنێتییەکە تێکەڵ دەبن .   ئەوە ئەوانن کە هاوکاریی و هاریکاریی بە کرێکارانی مانگرتوو بۆ داخوازییەکانیان، دەکەن ، لە کاتێکدا هاوەڵە کرێکارەکانیان هەر لەو کارگەیە یا لەو فرمانگایە یا لەو شۆپە بەردەوامن لە کارکرنیان و چییان پێبوترێت ئەوە دەکەن.

ئەوە ڕاستییە کە چینی کرێکاران توانا و پاوەری ئەوەیان هەیە بە هاوکاریی یەکدی  لە ماوەیەکی کەمدا  حکومەت بهێننە خوارەوە بە کردنی چالاکی جیا جیا.  دەتوانن سیستەمەکە لە کار بخەن ، بەڵام ئەوە ئامانج و ئاڕاستەشیان نییە .  جێی سەر سوڕمان نییە پارتی موحافیزین لە بریتانیادا دەتوانیت ڕووبەڕووی نقابە ببێتەوە و بیاندات بە دادگە ، گەر داخوازییەکانیان لە داخوازی ئابوورییانەوە بچیتە قاڵبی داخوازیی سیاسیانە.

مێژوی خەباتی چینی کرێکاران لە سەر ئاستی دونیا ئەوەی نیشانداوە ئەوانەی کە ویستویانە کە سیستەمەکە و کۆمەڵ بنەرەتیانە بگۆڕن چینی کرێکاران نەبوون و ئەوانیش نابن.  بەڵکو ئەوانە توخمە سۆشیالیست و ئەنارکیستەکانی ناو کرێکاران و ناو کۆمەڵ بوون .  ئەم ڕاستیەش لە ڕوسیای 1905 و شوباتی 1917 و ئیسپانیای 1936 و 1937 بە باشی دەرکەوت  کە بەشی زۆریان سۆشیالیست و ئەنارکیستەکان بوون.  ئەوە سۆشیالیست و ئەنارکیستەکان بوون کە دینەمۆی بزوتنەوەکان بوون  ڕۆڵی سەرەکییان هەبووە ، ئەوان بوون کە بازنەی داخراوی خەباتی ئابوورییانەیان شکاند و بەرەو ئامانجی کۆتایی ملیان نا.  بە کورتی سنوری خۆیان بەزاند.

سەرەتای ئەو بیرۆکەیە کە چینی کرێکاران شۆڕشگێڕن و دروستەکەریی کۆمەڵی سۆشیالیستین ، مارکسە ، بەڵام لە ژیان و واقیعدا تیورە ئابوریی و سیاسییەکەی خزمەتی دوژمنانی کرێکاران کە کاپیتاڵیزمە، کردووە، نەك سۆشیالیزم .  کتێبی کاپیتاڵ هیچ وەخت بایاخی بۆ کرێکاران نەبووە ئەوەندەی کە بۆ ئەوانەی کە خزمەتی کاپیتاڵیزم دەکەن، گرنگبووە و گرنگە.  لە وتارەکەی مانگی ئۆکتۆبەری پارەکەدا من خۆم لەم بوارە داوە، گەر کەسێك بخوازێت با بفەرموێت ئەمە لینکەکەیەتی:…/%da%86%d9%87%e2%80%8c%d9%be-%d9%88…/

ئەوە ڕاستییە لە دوای جەنگی جیهانی دووهەمەوە دونیا گۆڕنکاریی گەوەرەی بەسەردا هات  و بزوتنەوەی کرێکاران تا دێت لاواز و لاوازتر دەبێت.  ماوەیەکی یەکجار دوورو درێژە کە چینی کرێکاران لە هەموو دونیادا هیچی وایان بەدەست نەهێناوە.  نەك هەر ئەوە ، بەڵکو لە بارێکیشدا نەبوون و نین کە تەنانەت پارێزگاریی لەوانەش بکەن کە پێشتر بەدەستهێنراون.

لە سای سیستەمی هەنووکەییدا ، چینی کرێکاران ئەوەیە کە بووکچین وەسفیان دەکات ” ……. مارکسییەت لە دەستپێشکەری دایلێکتی کاپیتاڵیزم، دا نوشستی هێنا .  پڕۆلیتاریا لەبری ئەوەی گەشە بکات بۆ چینێکی شؤڕشگێڕ لە ناو منداڵدانی کاپیتاڵیزم دا ، دەرکەوت کە بوو بە ئۆرگانێك لەناو خودیی لاشەی بورجوازییدا”  The Muurray Bookchin Reader, Edited by Janet Biehl, Page 131-132

لە ڕاستیدا چینی کرێکاران سیستەمەکەیان زیاتر بە‌هێز کرد، پارێزگارییان لێکردووە و باشتریشی دەپارێزن .  كرێکاران هەر وەکو هەموو کەسێکی، یا کەرتێکی  دیکە لە ناو کۆمەڵ، تەنانەت پۆلیس  و سەربازیی و تۆڕە سیخوڕییەکان ،  خزمەتی ئەم سیستەمە، دەکەن.

ئەوە چینی کرێکارانە کە سامان دروستدەکات ، هەروەها قازانج و پارێزگاریی لە جەنگ، لەهەر شوێنێك ڕووبدات ، دەکات.  ئەو جەنگەی کە دەبێتە هۆی کوشتنی خەڵکانێکی زۆری بێ گوناح و مەزڵوم  و ژینگەکەشیان وێراندەکات.  پێگەی کرێکاریی، هۆشیارانە یا ناهۆشیارانە بە بەرهەمهێنانی زیاتری قازانج و سامان بزوتنەەوی خەڵکی تێدەشکێنێ  ، لە ناویاندا کرێکارانیش لە پارچەکانی دیکەی جیهان .  پێویست ناکات تاکو بڵێین بەڵگەکان نیشانی دەدەن کە کرێکاران تەنها دەربەستی ژیانی خۆیان و خێزانەکانیانن، هەتا ئەگەر ئەوە لەسەر حسابی کوشتنی خەڵکی و هاوەڵە کرێکارەکانیشیان بێت لە وڵاتانی دیکەدا.

ئێمە پێویستە تەماشای  ڕاستییەکان و بەڵگەکان بکەین، زیاتر لە بینین و پەنابردن بۆ تێکستی ناو کتێبەکان کە زیاتر لە 150 ساڵە نوسراون .  پێوستمان بە زیندوان هەیە نەك مردوان لە هەڵسەنگاندن و شرۆڤەکردنی بارودۆخی ئێستادا.    دەبێت ئەوەشمان لەبیر نەچیت کە ئەنارکیزم هزرە نەك ئایدۆلۆجی سڕبوو، ڕێڕەوی ژیان و بەڕێکردنێتی، مێتودێکی بەکردەوە و زیندوانەیە لە هەڵسەنگاندنی ڕوداوەکان و بارودۆخەکان بەڕۆچونی ناو واقیعەکە ، نەك نێو کتێبەکان .

گەر وای  دابنێین کە پڕۆلیتاریا تاکە چینێکە کە بەرەو سۆشیالیزممان دەبات ، ئەمە چی دەگەیەنێت؟ جگە: لە تەسککردنەوەی شۆڕش بۆ تەنها کۆمەڵی یا وڵاتانی پیشەسازیی ، نەك لە وڵاتانی دیکە ،  ئەمە فەرامۆشکردنی ڕاستی بزربوونی  پرسی دادوەری کۆمەڵایەتی و یەکسانی و ئازادیی و نەبوونی ئاسایشن لە هەر شوێنێکی ئەم دونیایەدا، کە هەموو ئەمانە بنەمای شۆڕشن و زەمینەی دروستکردنی کۆمەڵی سۆشیالیستی/ئەنارکیستین ، یانی پێ لێنان و سەلماندنی ئەوەیە کە لە کۆمەڵانی پێش سەرمایەدارییەوە کە لە کاتێکدا کێشەی چینایەتی و کۆمەڵی هەرەمی هەبوون ،  بە گوێرەی ئەو ڕایەی سەرەوە بەڵام لەگەڵ هەبوونی  ئەوانەشدا هێشتا  شۆڕشی سۆشیالیستی زەرووریی نەبووە ، ئەمەش هەر لەبەر ئەوەی کە چینی کرێکاران و تەکنەلۆجیای پێشکەوتوو لەو کۆمەڵانەدا نەبوون .  دیسانەوە یانی پشتگوێخستنی پرسی کۆمەڵی قوچکەیی/هەرەمیی کە ئاشکرایە کە ئەم کۆمەڵە قوچکەییە بەرایی  و  دەستەبەریی هێنانەکایەی کۆمەڵی چینایەتیی بووە .  یانی بەبایاخ وەرنەگرتنی کێشەی ئیکۆلۆجی وەکو پرسێکی سەرەکی شۆڕش .

شۆڕش ، شۆڕشی کۆمەڵایەتییە ، شۆڕشی سەرجەمی کۆمۆنێتییەکەیە نەك بە تەنها شۆڕشی پڕۆلیاتاریا لە ناو کۆمۆنێتییەکە و لە ناو خودیی  کۆمەڵدا.  جۆرێکە لە شۆڕش کە زۆر و کەم هەر هەموو کەسێك لە کۆمۆنێتییەکە و لە کۆمەڵ بێ گوێدانە جیاوازی پێگە و زەمینەی ژیانیان ، لە ڕێگای جیا جیاوە لەم شۆڕشەدا بەشداریی دەکەن .  لە ڕێگای خۆڕێکخستنیانەوە لە گروپە ڕادیکالە سەربەخۆ ناقوچکەییەکانا، لە شانی یەکەوە و بەهاریکاریی و هاوکاریی یەکدی خەبات و تێکۆشانیان، چالاکییەکانیان دەکەن و لە ڕێگای دروستکردنی کۆنفیدراسوێنەکانەوە لە ڕێگای بەگژاچونەوەی دەستەجەمعیانە و  جەنگکردن دژ بە سیستەمەکە خەباتیان یەکدەخەن .