We, supporters of Rojava, should be worried about its partnership with the United States

We, supporters of Rojava, should be worried about its partnership with the United States

By: Zaher Baher

17th May 2017

The political and military balance in Syria is constantly changing. Relations between the Syrian Democratic Forces (SDF), co-founded by People’s Protection Units (YPG), and in turn Russia and US constantly ebb and flow. The dynamic behind these changes has very little to do with ISIS. In fact, it all depends on the respective interests of the great powers and their struggle against one another to establish predominant power there.

The past year has seen a steady erosion of the US position in Syria vis-à-vis Russia, who has since overtaken it. Russia’s heavy involvement in Syria and becoming a major ally with Turkey has changed many things. The relative inactivity of the USA has given the opportunity to Russia, Turkey and Iran to play a significant role in making decisions there.

Under Trump’s new administration this has changed somewhat. He probably has a different approach to Syria. While US still is one of the major powers in the world, it cannot sit and do nothing in the region especially in Syria.

After a long pause, Trump has decided to ally with SDF against ISIS to defeat them in Raqqa regardless of Turkey’s position and reaction. Trump has now approved a deal to supply arms including heavy weapons to SDF directly, seeing them as the most effective and reliable force especially after the SDF capture of Tabqa City from ISIS. The US administration is at present more than any other time determined in recapturing Raqqa, the ISIS de facto capital. It is now quite clear that the US administration and SDF and the People’s Democratic Party (PYD) are getting very close to one another to the point that SDF strife to achieve what the US wants to achieve, even though this can be at the expenses of what have been achieved so far in Rojava.

We supporters of Rojava should be very worried about the current development in relation to Democratic Self-administration and the Movement of Society (Tev-Dem). We should be concerned because of the following consequences:

First: It is a matter of influence for the US while seeing that Russia almost controlled the situation and managed to take Turkey onto its own side. US wants to be very active before losing its power there. It wants to play the major role and achieve its own goal, this can be only done through SDF and PYD. There is no doubt that the US is more concerned about its own interests rather than Kurdish interests in Rojava.

Second: To contain SDF and PYD, to make them a tool by using them for their own interest. This is the best way to make PYD and SDF lose their credibility in Syria, the region, Europe and elsewhere.

Third: The current attitude of the US towards Rojava and arming SDF directly might be an effort to cut them off from PKK and decrease PKK influence over developments in Rojava.

Fourth: There is no doubt that whatever happens will now make Turkey more furious against both YPG and PKK. This could create a greater backlash from Turkey. It may repeat last month’s military operations against YPG or even extend these military operations into Rojava and against YPG & PKK in Shangal, in Iraqi Kurdistan.

Fifth: With Russia’s displeasure against the SDF and PYD, Assad could be influenced to change Syria’s attitude towards them in the future if not now. If Rojava had chosen the Russian side instead of USA, it could have been much better because Russia is more reliable as an ally than the US. It looks like Assad will stay in power after the defeat of ISIS. Assad normally listens to Russia very diligently. In this case, there was a greater chance under pressure of Russia that Assad would have let Rojava pursue a better future than what US and Western countries may decide for them.

Sixth:  Intensifying and prolonging the current war causing Rojava a great deal of dislocation.  Continuation of the war costs SDF so many lives and makes them weaker and weaker.  The stronger and the bigger the size of SDF in Rojava is, the more it must necessarily be dependent on one of the major power, in the meantime Rojava will be weaker.  The more SDF achieves militarily, the more socially and economically can actually be lost in Rojava.  The more powerful SDF and PYD become, the less power the local self-administration and Tev-Dem will have.  The number of SDF fighters alone is estimated to be 50,000. Just imagine even 10.000 instead of working militarily, working in the fields and cooperatives or building school, hospitals, parks and houses, by now Rojava would have been somewhere else.


Seventh: Often I have mentioned in my articles that a successful Rojava – successful in the way we were hopping – depended on a couple of factors or as a minimum one to preserve the experiment.  One was expanding Rojava’s movement at least to a couple of more countries in the region.  The other factor was international solidarity.  However, neither  happened.  If one thing can now preserve Rojava, it is ISIS and the opposition forces in Syria holding out against the odds.  In short only a prolonged anti-ISIS military campaign can preserve Rojava.


In my opinion after defeating ISIS in Kobane’s region, YPG should have suspended it military operations except in self-defence of its establish perimeter.  After defeating ISIS in Kobane region and the greater intervention of US and Russia, UPG and PYD should have withdrawn from the war.  PYD should have dealt with the situation better and withdrawn from power for Tev-Dem and let the rest of the population to make their own decisions about peace and war.  Clearly the current nature, direction and the potential course of the present war in Rojava has completely changed.  It is a war of the major powers, European governments and the regional governments over securing interests and sharing domination.


The situation at the moment looks very grim.  It appears that once ISIS has been defeated in Mosul and Raqqa then more than likely war will start involving Rojava and PKK in Qandil and Shangal.  These calculation are being made by Barzani, head of the Kurdistan Regional Government (KRG), Turkey and perhaps also Iran and Iraq with the blessing of the US, Russia and Germany.  Such a war may start by the end of August or September after the military defeat of ISIS in Mosul and Reqqa.




نزیكبوونەوەی پەیەدە بە ئەمەریکا و پڕچەککردنی یەپەگە و هاوپەیمانەکانی جێگای نیگەرانییە

نزیكبوونەوەی پەیەدە بە ئەمەریکا و پڕچەککردنی  یەپەگە و هاوپەیمانەکانی جێگای نیگەرانییە:

زاهیر باهیر –لەندەن


هاوکێشە سەربازیی  و سیاسییەکان و دۆستایەتی و نەیارێتی لە نێوانی هێزەکانی ڕۆژاوادا لە بەرانبەر ئەمەریکا و ڕوسیا و تورکیادا بەبەردەوامی  لە گۆڕاندایە.  دینەمۆی ئەم گۆڕنکارییەش زۆر بە کەمی پەیوەندی بە داعش و هێزی ئەوانەوە هەیە ، بەڵکو زیاتر پەیوەستە بە پاوانخوازیی و بەرژەوەندییەکان و مل ملانێ لەسەر دەسەڵات لە نێوانی  ئەمەریکا و ڕوسیا و تورکیا و وڵاتانی دیکەی ناوچەکەشەوە.

ئەوەی کە لە ئێستادا دەبینرێت  گەیشتنی بە لێشاوی چەکی قورس و سووکە لە لایەن ئەمەریکاوە بۆ هێزی سوریای دیمۆکرات، کە ئەمەش هۆکاری زۆری هەیە .  وێڕای جیاوازی ئەو هۆکارانە، بەڕای من بۆ ئێمەیەك کە هاریکاریی ڕۆژاوا دەکەین دەبێت ئەمە جێگای نیگەرانییەکی یەکجار زۆرمان بێت ، لەبری شادومانیمان .  ئەویش لەبەر ئەم هۆکارانە:


یەكەم: ئەمەریکا لەسەردەمی ئۆبامادا، لە بەرانبەر ڕوسیادا بەرەو لە دەستدانی نفوس و کێشی سیاسی  دەبووەوە، کە ئەمەش کارێکی نەشیاوە لە ئەمڕۆدا.  چونکە ئەمەریکا هەتا بۆی بکرێت  لە هەوڵی ئەوەدایە کە خۆی گەورەی مەیدانەکە بمێنێتەوە ، لێرەشدا بۆ ئەوەی کە ئەو ڕۆڵە بگێڕێت پشتگیرییکردنی هێزە کوردییەکانە لەوێ،  ئەویش نەك لەبەر بەرژەوەندی کورد ، بەڵکو تەنها خودی خۆی.


دووەم: بۆ دەستەمۆکردنی هێزە کوردییەکانە و لەدەستدانی شۆرەتی باشیان و ناوبانگی ئازادیخوازانەیانە کە سەراپای جیهانی پڕکردبووەوە .  هەروەها  ئەمەریکا دەیەوێت کە بیانکاتە هێزێكی ئەساسی لە ئێستادا بۆ بەدەستهێنانی مەبەست و ئاماجەکانی، کە  ئەمەش باشترین ڕێگایەکە بۆ ناجەماوەییبوونیان و بێ شۆرەتکردنیان.


سێیەم:  دابڕینی ئەو هێزەیە لە پەکەکە و کەمکردنەوەی هەژموونی پەکەکە لەسەر ڕۆژاوا.  ئەمەریکا کار لەسەر  بچڕاندنی تەواوی پەیوەندی یەپەگە لەگەڵ پەکەکە دەکات.


چوارەم:  دەبێتە هۆی تووندکردنەوەی تورکیا لە کورد و دەستتێوەردانی ڕاستەوخۆ لە ڕۆژاواو هێڕشی دڕندانەی دیکە بۆ سەریان و هەروەها بۆ سەر قەندیل و شەنگاڵیش .


پێنجەم: چڕکردنەوەی شەڕەکە و لاوازکردنی هێزە کوردییەکانە هەم بەدانی قوربانی زیاتر و هەمیش بە لەدەستدانی ئەو شۆرەت و ناوبانگەی کە هەتا ئێستا هەیان بووە .  ئەمە جگە لەوەی کە شەڕی داعش و گەورەکردنی قەبارەی هێزی سوریای دیمۆکرات،  لەلایەکەوە زیاتر  دەیانکاتە وابەستەی  ئەمەریکا و وڵاتانی ڕۆژاوا لە لایەکی دیکەوە ئامانجی  لەناوبردنی داعش دەکاتە  ئامانجی سەرەکی، کە ئەمەش لەسەر حسابی بێ هێزکردن و پێشنەکەوتنی کۆنفیدراسوێنەکان  دەبێت.  چەندێکیش ئەم هێزە سەرکەوتنی زیاتری سەربازیانە بەدەستدبهێنێت و شوێنی زیاتر بگرێت، ئەوەندە زیاتر پێگەی سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابووریی ، لە ڕۆژاوادا لەدەستدەدات.  هەروەها گەورە بوونی قەبارەی هێزی سوریای دیمۆکرات و پەیەدە لەسەر حسابی خۆسەرییەکان و بزوتنەوەی تێڤدەمە.

بە گوێرەی ئەوەی کە دەیزانین ژمارەی شەڕکەرانی هێزی سوریای دیمۆکرات ٥٠ هەزار کەسە. ئەگەر تەنها لەم ژمارە زۆرە تەنها ١٠ هەزاریان خەریکی کارکردن بوونایە لە کێڵگە کشتیارییەکان و هەرەوەزییەکان و دروستکردنی قوتابخانە و خەستەخانە و خانووبەرە بوونایە، ئێستا ژیان لە ڕۆژاوادا شتێکی دیکە دەبوو.


شەشەم:  پاش ئەوەی کە دەرکەوت  بزوتنەوەیەکی وەکو ڕۆژاوا لە ناوچەکەدا ڕوینەدا وەکو پشتوپەنایەك بۆیان هەروەها هاریکاریی و کۆمەكی نێونەتەوەیییش نەگەێشتە ئاستێكی کاریگەر،  ئیتر مانەوەی ڕۆژاوا و هێزەکانی بەستراوەتەوە  بە مانەوەی داعشەوە .  کەی داعش نەما ئەو کاتە سەرەی ڕۆژاوا دێت،  یاخود لەو پەڕی  باشیدا کورد لە ڕۆژاوادا دەبێت ڕازی بێت بەوەی کە بۆی دیاری دەکرێت ، نەك بەوەی کە خۆی دیاریدەکات، ئەمە نەك هەر لە ڕوی داخوازییەکانەوە بەڵکو لە ڕوی بوونی سیاسیی و پەیوەندی دیبلۆماسیشی لە تەك دەوڵەتانی دەوروبەر بەتایبەت حکومەتی هەرێـم و تورکیا و سوریای ئێستاو داهاتووش.


حەوتەم: هەبوونی داعش وەکو هێزێك لەوێدا هاوکێشەیەك دادەنێت بۆ پێگەی سیاسی و سەربازیی کورد. دوای بەزاندنی داعش لە موسڵ و لە ڕەقە ، وەکو پێشتریش پێشبینیم کردووە لێدانی هێزەکانی ڕۆژاوا و پەکەکە ئەو پەڕی چاوەڕونکراوە کە ئەمەش ڕەنگە لە کۆتایی مانگی ئاب  یاخود ئەیلول- دا ڕووبدات ، لەو بارەشدا  ئەگەریی هاتنەناوەوەی ڕاستەوخۆی تورکیایە بە هاوکاریی پارتی .  ئەم شەڕەش  ماوەیەکی زۆرە لە لایەن توورکیا و وڵاتانی ناوچەکە و بارزانی و بە ئاگەداری ئەمەریکاو بریتانیا پلانی بۆ کێشراوە و کارەساتیش لەگەڵ خۆیدا دەهێنێت.

هەشتەم: نزیکبوونەوەی پەیەدە و هێزی سوریای دیمۆکرات دەبێتە هۆی تووڕەبوونی ڕوسیا،  ئەمەش ڕەنگە سەرنجامەکەی گۆڕانی هەڵوێستی سوریا بێت لەژێر داوای ڕوسیادا، گەر ئێستاش نەبێت ، ڕەنگە لە ئایندەدا.  ڕەنگبوایە گەر پەیەدە ئەو نزیکبوونەوەی لە ڕوسیاوە بوایە باشتربوایە چونکە ڕوسیا هاوپەیمانێکی زیاتر متمانە پێکراوە تاکو ئەمەریکا.  هەروەها لەوە دەکات کە ئەسەد لە دەسەڵاتدا بمێنێتەوە و زیاتریش گوێ بۆ ڕوسیا دەگرێت.  ئا لەو بارەدا دوای وەستانی شەڕ ئەسەد لەژێر فشاری ڕوسیادا  لە ڕۆژاوا دەگەڕا، تاکو ئایندەیەکی باشتری هەبێت ، باشتر لەوەی کە ئەمەریکا و ڕۆژاوا ڕەنگە بۆی دیاریبکەن.

بەڕای من لە دوای جەنگی کۆبانی و ڕزگارکردنی گوندەکانی ئەو دەڤەرە، دەبوایە یەپەگە و یەپەژە هەر لە هەڵوێستی بەرگریی-دا بمانایەتەوە، لە بری هێڕشکاریی.  دوای ئەو جەنگە پاڵەوانانە و هاتنەناوەوەی ئەمەریکا و ڕوسیا، شەڕەکە لەشەڕی هێزەکانی ڕۆژاوا و پەیەدە تا ڕادەیەکی زۆر دەرچووە و بووە بە شەڕێ ڕوسیاو ئەمەریکاو تورکیا و سوریا.  هاوکاتیش پەیەدە دەبوایە باشتر مامەڵەی گۆڕانکارییەکان و هاوکێشەی هێز و بەرژەوەندی ڕۆژاوای بکردایە .  هەروەها دەبوایە پەیەدە دەسەڵاتی زیاتری بۆ تێڤدەم و خۆبەڕێوەبەرییەکان بهێڵایەتەوە تاکو ئەوان بەزۆرینە بڕیار لەسەر شەڕ و ئاشتی بدەن.

ئێستا بە ئاشکرا دەبینین کە  سروشت و ئاڕاستە و جەوهەری شەڕەکە گۆڕاوە و بووەتە  شەڕی زلهێزەکان و هەندێك لە وڵاتانی ڕۆژاواو حکومەتەکانی ناوچەکە بە هەرێمیشەوە.  ئەم شەڕەش شەڕی پاوانخوازیی و بەرژەوەندی سیاسیی و ئابووریی هەموو ئەو لایەنانەیە، نەك کورد لە ڕۆژاوادا.

بۆ بەدبەختی، ئەم بارودۆخەی ئێستا ،  لەوە ناکات سەرەنجامێکی باشی هەبێت.  لەوە دەکات کە داعش لە موسڵ و ڕەقە دەرکران ئەو کاتە شەڕەکە بکەوێتە ڕۆژاوا و شەنگاڵ و قەندیل.  وەکو پێشتر ئاماژەم پێکرد ئەمە پلانە و لە لایەن بارزانی و تورکیاوە بە ئاگەداریی ئەمەریکا و بریتانیا و ئەڵمانیا و ڕەنگە ئێرانیش لێی بە ئاگابێت.



پێوانه‌ی باوی پرۆسه‌ی ڕووداوه‌کان، بزوتنه‌وه‌کان لای ئیمه‌ی کورد. ئه‌ی سه‌ره‌نجامه‌کان؟!!!!!

پێوانه‌ی باوی پرۆسه‌ی ڕووداوه‌کان، بزوتنه‌وه‌کان لای ئیمه‌ی کورد. ئه‌ی سه‌ره‌نجامه‌کان؟!!!!!

Zaher Baher


کاتێک که‌ له‌گه‌ڵ یه‌کدی ده‌دوێین به‌تایبه‌تی ئه‌وانه‌مان ده‌م له‌ سیاسه‌ت ده‌کوتین، باس و خواسی ڕوداوه‌کان یا بزوتنه‌وه‌کان ده‌گێڕینه‌وه‌ زۆربه‌مان په‌نا بۆ پرۆسه‌ی پێکهاته‌ی ڕووداوه‌کان یا پرۆسه‌ی گه‌شه‌کردن و ڕه‌وایه‌تی بزوتنه‌وه‌کان ده‌که‌ین به‌ بێ ئه‌وه‌ی که‌ به‌هایه‌ک بده‌ین به‌ سه‌ره‌نجامه‌کانیان، یا کۆتاییه‌که‌ی که‌ چی کردو چی خولقاند. ئێمه‌ هه‌میشه‌ له‌ ڕواڵه‌تی سۆزو عاتیفه‌وه‌ و دوور له‌ ئاوه‌ز و شیکردنه‌وه‌یه‌کی بابه‌تیانه‌ سه‌باره‌ت به‌خودی پرۆسه‌که‌و عاقیبه‌ته‌‌که‌شی، سه‌رجه‌می ڕوودوه‌کان ده‌بینین، هه‌ر بۆیه‌ ته‌نها باس له‌ ژماره‌ی ” شه‌هید ” ده‌کرێت باس له‌ وێرانی خاپوربوونی زه‌وی و موڵک و خانووبه‌ره‌و هه‌تا دێهات و شارو شارۆچکه‌ ده‌کرێت. باشترین نموونه‌ بزوتنه‌وه‌ی کوردی و فه‌له‌ستینییه‌کانه‌ ، ئه‌وه‌ی که‌ پێی ده‌وترێت شۆڕشی ئێران ،یا ئه‌وه‌ی که‌ به‌ شؤڕشی ئۆکتۆبه‌ری ڕوسیا ناونووس ده‌کرا و ده‌کرێت و گه‌لێک له‌مانه‌ که‌ نموونه‌یان له‌ دونیادا زۆر زۆره‌.
به‌ڕای من ئه‌وه‌ی که‌ له هه‌ر یه‌کێک له‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌دا یا له‌وانه‌شی که‌ لێره‌دا باسنه‌کراون ، گرنگن و بایاخێکی یه‌کجار زۆریان هه‌یه‌ ، ڕه‌وایه‌تی کێشه‌کان نییه‌ بۆ ڕاپه‌ڕینی خه‌ڵکی و گردبوونه‌وه‌یان به‌ناوی کردنی بزوتنه‌وه‌یه‌ک یا شؤڕشێک ، به‌ڵکو ئه‌وه‌ی که‌ گرنگه‌ سه‌ره‌نجامه‌که‌یه‌ . واته‌ چی به‌رهه‌م هات ‌، چی دروست بوو له‌ جێگایدا؟ ئیدی ئه‌وه‌ گرنگ نییه‌ که‌ چه‌ند هه‌زاری تیادا کوژراوه‌و چه‌ندێك خاک و ماڵ و سروشتی تیادا وێران کراوه‌.
ڕه‌واه‌تی به‌ ته‌نها له‌ کێشه‌یه‌کدا گرنگ نییه‌ ، هه‌روه‌کو چۆن پرۆسه‌ی خودی کێشه‌که‌ بۆ گه‌یشتن به‌ سه‌ره‌نجامێک، به‌ ته‌نها گرنگ نییه‌ . که‌واته‌ گرنگ نییه‌ که‌ له‌ کوردستان و فه‌له‌ستین دا چی ڕویداو ، کێشه‌که‌یان چه‌ند ڕه‌وا بوو ته‌مه‌نی بزوتنه‌وه‌که‌شیان چه‌ند درێژ بوو . پرسیار لێره‌دا ئه‌وه‌یه‌ : چی دروستکرد و چیمان به‌ده‌ستهێنا؟!!! له‌ ڕاپه‌ڕین یا ” شؤڕشی” ئێران و “شؤڕشی” ئۆکتۆبه‌ری ‌ ڕوسیا چی لێدروست بوو؟!!! ئه‌وه‌ی له‌ کوردستانی عێراق دا ‌ دروستمان کرد ئێستا به‌ هه‌موو هێزێکمان هه‌و ڵده‌ده‌ین که‌ چی بۆمان لا نابرێت!!!! . سه‌باره‌ت به‌ ئێران و ڕوسیاش ئه‌وه‌ی که‌ له‌ هه‌ردوکیاندا ڕویدا چ کاره‌ساتێکی بۆ به‌شه‌رییه‌ت دروستکرد؟ ئه‌وه‌ی که‌ له‌ ئێڕاندا ڕویدا بناغه‌یه‌ک بوو بۆ ئیسلامی ده‌سه‌ڵاتخواز و ئه‌م کاره‌ساتانه‌ی که‌ لایه‌ک له‌م جیهانه‌ پێوه‌ی گیرۆده‌ بووه‌ و که‌سیش نازانێت که‌ی کۆتایی دێت . ئه‌وه‌ی که‌ له‌ ئێران و ڕوسیادا ڕویدا گه‌وره‌ترین نه‌هامه‌تی بوو که‌ له‌ مێژوی مرۆڤی چه‌رخی پێشوودا ڕویدا که‌ ته‌نها و به‌ ته‌نها پته‌وکردن و به‌رده‌وامیدانی ئه‌م سیسته‌مه‌بوو ، به‌هیزکردنی کێشه‌ی تیوری و ئایدۆلۆجی بوو ، هێنانه‌ سه‌رته‌ختی ده‌سه‌ڵاتێکی حیزبی، بیرۆکراتی بوو گه‌ر خۆمان به‌ دوور بگرین له‌ ناویان که‌ ئه‌میان به‌ ناوی ئاین و دینه‌وه‌ ئه‌وی دیکه‌یان به‌ ناوی کۆمۆنیستییه‌وه‌ بوو، ‌ ده‌توانین لێچواندنێکی زۆر له‌ نێوانیاندا بکه‌ین. خۆ هه‌رچیش به‌هاری عه‌ره‌بی هه‌یه‌ هه‌مان نمونه‌ی تێشکاوه‌ بۆ جه‌ماوه‌ری زه‌حمه‌تکێش و هه‌ژاران ، سه‌ره‌نجام و کۆتاییه‌که‌ی، سه‌ری ڕه‌وایه‌تی ئه‌سڵی کێشه‌کانی خه‌ڵکه‌که‌ی خوارد .

کۆمه‌ڵه‌ خێرخوازییه‌کان یه‌کێکن له‌و ده‌زگایانه‌ی که‌ کۆمه‌كی ئه‌م سیسته‌مه‌ ده‌که‌ن و به‌رده‌وامی پێده‌ده‌ن و به‌هێزی ده‌که‌ن:

کۆمه‌ڵه‌ خێرخوازییه‌کان یه‌کێکن له‌و ده‌زگایانه‌ی که‌ کۆمه‌كی ئه‌م سیسته‌مه‌ ده‌که‌ن و به‌رده‌وامی پێده‌ده‌ن و به‌هێزی ده‌که‌ن:

Zaher Baher


گه‌لێك ده‌زگه‌ی دیکه‌ له‌ ته‌ك میدیاو کۆمپانیا گه‌وره‌کان و سیسته‌می دیمۆکراسی په‌ڕله‌مانتاری و بانکه‌کان و دین و ئاینه‌کان و مزگه‌وت و که‌نیسه‌کان و لۆبیچییان ، له‌وانه‌ کۆمه‌ڵه‌ خێرخوازییه‌کانن، که‌ باشترین خزمه‌ت به‌م سیسته‌مه‌ ده‌که‌ن. کۆمه‌ڵه‌ خێرخوازییه‌کان که‌ به‌ کۆمه‌ك و به‌ خۆشی ده‌وڵه‌ت و ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ دروستده‌کرێن و ده‌ستیان ده‌گیرێت باشترین خزمه‌تێک به‌ سیسته‌مه‌که‌و ده‌سه‌ڵات ده‌گه‌یه‌نن ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌شی که‌ خۆیان ده‌بنه‌ کانگای گه‌نده‌ڵی و مه‌ڵبه‌ندێکی بیرۆکراسیانه‌. ئه‌م ده‌زگه‌یانه‌ له‌ وڵاتانی ڕۆژاواو ئه‌مه‌ریکاو که‌نه‌داو ئۆسترالیاو وڵاتانی سکه‌ندناڤیادا نزیکه‌ی چه‌رخێکه‌ له‌ شێوه‌ی جیا جیاو بۆ په‌یام و کاری جیا جیا، دروستکراون و سه‌پێنراون به‌سه‌ر کۆمه‌ڵگه‌دا. له‌وانه‌: کۆمه‌ڵه‌ی خێرخواز بۆ نابینایان و که‌مئه‌ندامان و نه‌خۆشییه‌ کوشنده‌کانی وه‌کو شێرپه‌نجه‌و دروستکردنی خه‌سته‌خانه‌و قوتابخانه‌و مزگه‌وت و که‌نیسه‌و خه‌ڵکانی بێ خانووبه‌ره‌ و به‌نگکێشه‌کان و ئافره‌تانێک که‌ ڕوووبه‌ڕوی توندوتیژی ده‌بنه‌وه‌و هه‌ڕه‌شه‌ی ژیانیان لێده‌کرێت….تا ده‌گاته‌ یارمه‌تیدانی ئاواره‌کانی چه‌شنه‌کانی جه‌نگ و کاره‌ساته‌کانی سروشت ” مرۆڤکرد” و ئه‌وه‌ی که‌ پاره‌ی تیادا په‌یدا بکرێت و خوازیاری ده‌سه‌ڵات و سیسته‌مه‌که‌ بێت. ژماره‌ی کۆمه‌ڵه‌ خێرخوازییه‌کان له‌ ئه‌ژماره‌ نایه‌ن ئیماکانییه‌ت و سه‌نگ و کاراییشیان له‌سه‌ر دامرکاندنه‌وه‌ی ڕك وکینه‌ی خه‌ڵک و هێورکردننه‌ویان سه‌باره‌ت به‌ دڕنده‌یی و بێبه‌زه‌یی سیستمه‌که‌و ده‌سه‌ڵاتدارانی و له‌ده‌ستدانی متمانه‌ به‌ خۆو بڕواکردنه‌ سه‌رکاری خێری و جهودی تاکگه‌رایی و له‌ خشته‌بردن و ‌ چه‌واشه‌کردنی خه‌ڵکی به‌ناوی یارمه‌تیدانی لێقه‌مانانه‌وه‌ ، که‌مئه‌ندامانه‌وه‌، بێده‌ره‌تانانه‌وه‌ ، خواڕق لێهه‌ڵگیرانه‌وه‌ …. ، کارده‌که‌ن، که‌ باشکردنی ژیانی خه‌ڵکی و پێشه‌وه‌چوونی کۆمه‌ڵگه‌و ئه‌جردانه‌وه‌ له‌ لایه‌ن خووداوه‌و که‌ گوایه‌ ئه‌مه‌ تاکه‌ ڕیگایه‌که‌ بۆ پڕکردنه‌وه‌ی که‌لێنه‌کانی نێوان خه‌ڵکی و نه‌هێڵانی جیاوازییه‌کان و باشکردنی حاڵی ‘ئه‌وان’ ڕه‌حه‌تکردنی ویژدانی ‘خۆشمان’، ده‌گرنه‌به‌ر، له‌بری که‌مپه‌ینی دژایه‌تیکردنی سیسته‌مه‌که‌و ده‌سه‌ڵات، که‌ ڕه‌گ و ڕیشه‌ی سه‌رجه‌می ده‌رده‌ کۆمه‌ڵایه‌تیییه‌کانمان و بوونی کۆمه‌ڵگه‌ی چینایه‌تی ، له‌ ناو خودی سیسته‌مه‌که‌دایه‌و له‌ هه‌بوونی سه‌روه‌ران و باڵاده‌ستان و فه‌رمانده‌ران و ده‌سه‌ڵتداراندا.
که‌مپه‌ینی میدیاو ده‌وڵه‌ت و ده‌سه‌ڵات و کۆمه‌ک پێکردن بۆ ئه‌م شێوازی کارکردنه‌ له‌ یارمه‌تیدانیاندا، ئه‌وه‌نده‌ کاریگه‌ره‌ که‌ جاری وا هه‌یه‌ له‌ ماوه‌ی ته‌نها کاتژمێرێکدا چه‌ند ملیۆنێک پاوه‌ند خڕده‌کرێته‌وه‌. میدیاو ده‌وڵه‌ت و ده‌سه‌ڵات زۆر باش ده‌زانن که‌ ئه‌م شێوازی کارکردنه‌ چه‌ند کاریگه‌ره‌و‌ چه‌ندیش له‌ به‌رژه‌وندیانه‌ هه‌ر بۆیه‌ ته‌نانه‌ت ئه‌و کۆمپانیانه‌ی یا ئه‌و بزنسمانه‌ گه‌ورانه‌ی که‌ پاره‌ ده‌به‌خشن به‌ کۆمه‌ڵه‌ خێرخوازیییه‌کان، به‌رته‌رییان هه‌یه‌و ڕێژه‌ی باجدانیشیان تا ڕاده‌یه‌ک‌ بۆ که‌مده‌کرێته‌وه‌.
پۆلیس و خاوه‌ن دووکان و ڕێستورانت و خه‌ڵکه‌ ساده‌که‌ش ، هه‌ر هه‌موویان به‌ خۆشییه‌وه‌ یه‌کده‌گرن له‌ هاوکاریکردنی سه‌تڵ به‌ده‌ستێکه‌وه‌ له‌ پاره‌ په‌یداکردندا ، یاخوود له‌ ڕێکخستنی پارتییه‌کدا ، خوانێکدا ، ئاهه‌نگێکدا له‌ ڕێگای میدیاو سۆشیال مییدیاوه‌ ، به‌ڵام له‌ کاتێکدا که‌ ئێمه‌ لفلێتێنێ ده‌که‌ین و پرۆتێستێک، یا ناڕه‌زاییه‌ک ده‌که‌ین دژی هه‌ر ڕوداوێکی نامرۆیانه‌، نادادپه‌روه‌ریانه‌ ، زوڵم وزۆرێك، هه‌ر دوای چه‌ند خوله‌کێک چه‌ند ڤانێکی پۆلیس ده‌گاته‌ سه‌رمان به‌ پاساوی ئه‌وه‌ی که‌ خه‌ڵکی بێزارده‌که‌ین ڕێمان له‌ ڕۆیشتنی خه‌ڵکی گرتۆته‌وه‌. یا له‌ کاتێکدا که‌ بۆ کۆمه‌كی مانگرتن و ناڕه‌زایی کرێکارانی به‌شێکی کارکردنه‌ ده‌چین ، دیسانه‌وه‌ ئه‌مه‌شیان به‌ پێی یاسا ، قه‌ده‌غه‌یه‌ چونکه‌ نابێت کۆمه‌کیان پێبکرێت. له‌ حاڵه‌تێکی دیکه‌دا گه‌ر تۆ پاره‌ کۆبکه‌یته‌وه‌ بۆ به‌شێکی کرێکاران که‌ له‌ مانگرتندان یا بۆ کۆمه‌ڵێک که‌ ده‌ستیانگرتوه‌ به‌سه‌ر کارگه‌یه‌کدا ، خه‌سته‌خانه‌یه‌کدا ، مه‌کته‌به‌یه‌کدا …… تاکو چالاکییه‌کانیان به‌رده‌وام بێت، ئه‌مه‌ش هه‌ر ناکرێت چونکه‌ تۆ یه‌که‌م مۆڵه‌تت نییه‌ به‌ پێی یاسا، دووهه‌م ڕه‌نگه‌ ئه‌م کۆمه‌که‌ بچێت بۆ گروپێك یا ڕێکخراوێکی تیرۆریستیانه‌!!!!!!.
کۆمه‌ڵه‌ خێرخوازیییه‌کان کاریان له‌ سه‌ر خه‌ساندنی خه‌ڵکیه‌، له‌سه‌ر چاوه‌ڕوانکردنی ده‌ستی جه‌نبایانه‌ ، کوێرکردنی‌ خه‌ڵکییه‌ به‌وه‌ی که‌ که‌ ته‌نها ڕێگاکه‌ی ئه‌وان ڕاسته‌ له‌ لابه‌لا کرده‌نه‌وه‌ی کێشه‌کاندا، باجێکی ناڕاسته‌وخۆیه‌ که‌ له‌سه‌ر خه‌ڵکی دایده‌نێن و گه‌مژاندن و له‌ هۆشبردنی خه‌ڵکه‌ به‌وه‌ی که‌ گوایه‌ ده‌وڵه‌ت پاره‌ی نییه‌، گوایه‌ دنیا له‌ قه‌یرانی ئابوریدایه‌، گوایه‌ سروشتیش لێمان چووه‌ به‌ قیندا….. ده‌یانه‌وێت ئه‌و ڕاستیانه‌مان لێبشارنه‌وه‌‌ که‌ ده‌بینین که‌ هه‌ر ئه‌م ده‌وڵه‌ته‌یه‌ ، هه‌ر ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌یه‌ پاره‌ی هه‌یه‌ بۆ جه‌نگ هه‌ڵگیرسان، بۆ کوشتن و بڕینی خه‌ڵکانی هه‌ژارو بێده‌ره‌تانان ، یاخوود له‌ شوێنێکی وه‌کو کوردستان وئه‌فغانستان و سۆماڵیاو پاکستان و هیندستان و ……..که‌ تا بیناقاقه‌ی به‌رپرسان له‌ گه‌نده‌ڵیدا ، له‌ پاره‌و ساماند، نه‌ک هه‌ر خۆیان به‌ڵکو هه‌موو ده‌ورو به‌ره‌که‌شیان ، غه‌رق بوون، ئیدی بۆ پاره‌ نییه‌؟؟!!!!!!

دیمانەی دەنگەکان لەگەڵ من سەبارەت بە هەرەوزی و هەرەوەزییەکانی خانەدقین


دیمانەی دەنگەکان لەگەڵ من سەبارەت بە هەرەوزی و هەرەوەزییەکانی خانەدقین

زاهیر باهیر


پرسیار سەبارەت بە کاری هەرەوەزی…..

– سەرەتا ئەگەر بکرێت کورتەیەك لەبارەی ڕابووردووی چالاکی خۆت و ئاراستەی بیرکردنەوەت بۆ خوێنەران بگێڕیتەوە؟


زاهیر: من ناوم زاهیر باهیرە و بە قەولی وتوان لە دایکبوی ساڵی 1952م . لە تەمەنی 14 ساڵییەوە تێکەڵاوی سیاسەت بووم و سەرەتا لەگەڵ جەلالییەکان بووم.  لەتەمەنی 18 و 19 ساڵییدا جەلالییەتم بەجێهێشت و تا کۆتایی 1985 لە چەند ڕێکخراو وگروپێکی مارکسی- لێنینی- دا کارم کردووە .  کاتێک کە لە گروپی مارکسی-لینینی عێراقییەکانا بووم، ( کار) لەو چەند ژمارەی ڕۆژنامەی ‘ کار’ دا کە دەرمانکرد  وتارم نوسیوە.

لە سەرەتای نەوەدەکانەوە باوەڕم بە مارکسییەت بە تایبەت پرسی دیکتاتۆرییەتی پڕۆلیاتاریا  و دەوڵەت بە گشتی ، نەماوە.  هەر لەو سەردەمەدا جاروبار لە گۆڤاری ‘ دواڕۆژدا’ وتارم دەنوسی .

لە ساڵی 2000 وە بیرکردنەوە و خویندنەوە و کارکردنم  لە لەندەن کە لە ساڵی 1988 دا دەستیپێکرد  و ئەزموونم لەگەڵ کرێکران و ڕێکخراوە چەپە سیاسیەکانی بریتانیا، گەیاندمی بە هزری  ئەنارکیستی ‘ ئەنارکیزم’  .  هەر لە سەرەتای 2000 وە لە گەڵ دوو سێ هاوڕێی دیکە کە هەڵگری هزری ئەنارکیستی بوون، گۆڤاری ‘ژیڵەمۆ’ و ‘دالیان-مان دەردەکرد، کە چەند ژمارەیەکیان لێدەرچوو.

لە ساڵی 2005 یشەوە ناو بەناو لە ماڵپەڕی ‘ئەنارکیستان’ هەروەها لە هەندێك لە ماڵپەڕە کوردییەکانا دەنوسم.  لە هەندێك لە گروپە خۆجێییە سەربەخۆ ناهیراشییەکانی لەندەنا ، هەڵسوڕاوێکی چالاکم.  پەیوەندی توند و پتەوم لەتەك ئەنارکیستە کوردەکان و زۆرێك  لە ئەنارکیستانی دیکە لە ئەوروپا و ئەمەریکاو گەلێك وڵاتانی دیکەدا هەیە.


– “بزووتنەوەی هەرەوەزی” ئەم دەستەواژەیە بۆ تۆ چی دەگەیێنێت ؟


زاهیر: من ناتوانم بڵێم ئەمڕۆ بزوتنەوەیەك هەیە بەناوی ‘ بزوتنەوەی هەرەوەزی ‘ یەوە.   لێرە و لەوێ چەند کارێکی هەروەزیانە دەکرێت ، بەڵام بەو مانایەی کە بزوتنەوەیەکی چوست و چالاکی هەرەوەزیانە ، بێت، وجودی نییە و  ڕەنگە چەندەها ساڵی دیکەش بخایەنێت بۆ دەرکەوتنی ئاوا بزوتنەوەەیەك.

کارو چالاکی دەستەجەمعیانە ، کە هێشتا خۆی نەگرتبێت و نەبووبێتە خوو و نەرێتی کۆمەڵایەتی و کنەی لە دەوڵەت و پرۆژە کشتوکاڵی و پیشەسازییە مەوجوودەکان لەگەڵ  مارکێت، نەکردبێت ، هەرگیز ناتوانرێت ، ناوی ‘ بزوتنەوەی هەرەوەزی ‘ لێبنرێت.



– بە بۆچوونی تۆ هەرەوەزییەکان ئامرازی ڕیفۆرمکردن یان ئەڵتەرناتیڤن؟


زاهیر: لە ڕاستیدا ئەمە پرسیارێکی فرە ڕەهەندە و وەڵامێکی دووروو درێژی دەوێت.  بۆ ئەوەی کە خۆم لەو درێژدادڕییە ڕزگار بکەم ، بە کورتی دەڵێم:  دەکەوێتە سەر چونێتی دروستکردنیان، دەستە و هێزی هەڵسوڕێنەریان و کۆمەڵ و تاكی کۆمەککار پێیان و قەتیسبوونی یا نەبوونی پرۆژەکە لە بوارێکدا یا  سنوردارکردنی ، ئیدی لە شوێنێکدا یا لە پرۆژەیەکدا و هەروەها ئامانجی ئەو کارە، واتە ئایا دەکرێت ئەوە ببێتە ئاراستەیەکی خودی ژیانی خەڵکی و جێگای خۆی لە شوێنە جیاجیاکانا بکاتەوە؟  ئایا ئاراستەی جێ لەقکردن بە دەسەڵاتی خاوەن زەوی خاوەن کومپانیا ، دەسەڵاتداران و دەسەڵاتخوازانی دیکە، دەگرێتە خۆی؟  هەروەها بڕیارەکان کێ دەیدەن و چۆن دەدرێن .  ئەمانەو گەلێك خاڵی دیکە ڕەوتی ئەرێیانە یا نەرێیانەی  هەرەوەزییەکان و داهاتوویان، دیاری دەکات کە ئایا ڕیفۆرمیین یاخود جێگرەوەی بازاڕ و ئەم شێوە ژیانەی ئێستای ئێمەن؟


– بە پشتبەستن بە کامە بنەما و ئەزموون هەرەوەزییەکان دەخرێنە خانەی ئامانجی بزووتنەوەی ڕیفۆرمیستی یان خزمەتکردن بە مانەوەی سیستەمە چینایەتییەکە ؟


زاهیر: وابزنم تا ڕادەیەك وەڵامی ئەم پرسیارەم لە وەڵامی پرسیاری پێشترا، داوەتەوە .  لێرەدا تەنها ئەوەندەی بۆ زیاد دەکەم کە بڵێم دوو خاڵ ڕۆڵی گەوەرە دەبینن سەبارەت بە ئاراستەی هەروەزییەکان لە خزمەتنەکردنی سیستەمەکەدا.  یەکەمیان:  بە سیاسیکردنی هەرەوەزییەکانە ، دیارە لێرەدا مەبەستم بە حیزبیکردن و ئاڵانی لە سیاسەتی سەردەمەوە نییە ، بەڵكو مەبەستیم ئەوەیە کە ئایدیای مرۆڤانەی لە پشتەوە بێت ، واتە بەشداربوانی هەرەوزییەکان دەبێت ئەوە بزانن کە ئەمەی ئەمان ئایدیایەك یا کارێکی نوێ نییە ، لە سەردەمی زۆر کۆندا هەموو شتێك هەروەزیانە کراوە و ژیانیش بە گشتی هەروەزییانە بووە،  بەڵام بە تێپەڕینی زەمەن و دەرکەوتنی دەسەڵات و دەوڵەت ، ئەم ژیانەیان لێزەوت کراوە و شێوازێکی تری ژیانیان پێڕەوابینراوە.  ئەمە سروشی سروشتیانەی خودی مرۆڤ خۆی بووە لە سەرانسەری شوێنە جیاوازەکانی دونیا و نێو گروپ و کۆمەڵ و نەتەوە جیاوازەکانا .

کەواتە گرنگە لێرەدا هەرەوزیکاران ئەوە بزانن کە کارکردنی هەرەوەزییانە  هەموو شتێك نییە ، بەڵکو دەبێت هەنگاو بەرەو ژیانی هەروەزییانەش بنرێت ،  واتە خەڵکی بە گوێرەی توانای خۆی کار لەهەرەوەزییەکانا بکات  و بە گوێرەی پێداویستیشی، لێی وەرگرێت.  ئەمە تاکە ڕێگایەکە کە خۆی بەدوور لە خزمەتی سیستەمەکە و مانەوەی سیستەمەکە بگرێت.

دووهەم: سەربەخۆییبوونی هەرەوزییەکان و بەدوورگرتنیان لە بەسەرا سەپاندنی  ئەجەندەی ئاشکراو نهێنی حیزب و ڕێکخراوە سیاسییەکان و کەسانی دەستڕۆیشتوو چ لە بواری ئابوریی و چ لە بواری بەرپرسیی سیاسی و میلتەریی-دا.  بۆ ئەمەش هەرەوەزییەکان پێویستیان بە هاوکاریی و کۆمەكی هەمو کەسانی ئازادیخواز و مرۆدۆست و بێ تەماح لە هەموو بارەیەکەوە هەیە هەر لە کۆمەكی پارە و تەرخانکردنی چەند هەفتەیەك بە کارکردن لە هەرەوەزییەکانا ، هەتا بۆ ئەوانەشمان کە لە دەرەوەی کوردستان دەژین ، لە تەك ئەمانەدا هەبوونی ماڵپەرێك لەگەڵ کردنەوەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانا بۆ پاگەندەکردن و بە نموونەییکردنی هەرەوەزییەکان و بەدەستهێنانی کۆمەك و هاریکاریی لە شوێن و لایەنەکانی دیکەوە.  ئەمە جگە لە بەیەکەوەستنەوەی یاخود گرێدانەوەی هەرەوەزییەکان لە شوێنە جیاوازەکانا ، هەم بە کۆمەكکردنی یەکدی لە بەرهەمەکانیانا و دەفعکردنی پێداویستییەکانیان ، هەم بۆ مەبەستی فێربوون لەیەکەوە و ئاڵوگۆڕکردنی ئەزموونەکانیان .

بێ گومان زۆر زەروورە کە هەرەوەزییەکان هێڵێکی جیاواز لە نێوانی خۆیان و ڕێکخراوە خێرخوازییەکانا بکێشێت.  من لە پۆستێکی سەر فەیسبووکدا هەر بە کورتی بە چەند خاڵێك جیاوازیی نێوانیانم ڕوونکردۆتەوە. بۆ زانیاری لەسەر ئەوە، تکایە خوێنەری بەڕێز کرتە لەسەر ئەم لینکەی خوارەوە بکە:



  • کەسانێک پێیان وایە ئەم کارە هەرەوزێیانەی کە لە ناوچەی خانەقین دەستی بۆ براوە، لە بنچەدا کاری دەسەڵاتەو دەبێت فشار بۆ دەسەڵات ببرێت لە جیاتی کاری هەرەوەزی. ئەی ئێوە ئەمە چۆبن دەبینن؟


زاهیر: ئەم جۆرە ڕایانە لای من غەریب نین .  ئەمە ڕای زۆرێك لە  ئەو کەسانەیە کە کورد وتەنی، دەیانەوێت ” لە قونەوە ئەسپەکە لغاو بکەن” .  ئەمانە سیاسی و برادەرە حیزبییەکانن کە  دەیانەوەێت لە سەرەوە کۆمەڵ بگۆڕن ، ئەمەش ئاشکرایە هەرچی هەوڵێك کە ویستویەتی لە سەرەوە کۆمەڵ بگۆڕێت ، بە هەقەت شکستی هێناوە و تاکە هەوڵێك نییە کە سەرکەوتوو بووبێت.  هەروەها ئەوان دەیانەوێت گۆڕانکاری سیاسی لە ڕژێمدا بکەن نەک گۆڕانکاری ئابوریی و سیاسی و کولتوریی و ڕؤشنبیریی و هتد لە کۆمەڵدا، بکەن ، کە بۆ ئەمەش دیسانەوە مێژو بەڵگەی زۆری پێداوین کە گۆڕانکاریی لە ڕژێـم-دا هیچ لە باروودۆخەکە  ناگۆڕێت.

من پێموایە ، ئێمە لە ئێستادا دەبێت کارێکی کاریگەرانە بکەین و بەدوور بین لە ڕوبەڕووبونەەوەی ڕاسستەوخۆی  دەوڵەت و دەسەڵات.  واتە کاری ئێمە لە ئێستادا کنەکردنە لە دەوڵەت و دەسەڵات و لە ڕێگای کاریگەریانەی ئابوریانەوە، نەك سیاسیانە .  بەڕای من ئەگەر ئەو هەرەوەزیانەی خانەقین بەرەو ئەو ئاراستەیە بڕۆن کە پێشتر پەنجەم بۆ ڕاکێشا، کارێکی یەکجار گەورە و گرنگ دەبێت  کە لێرەدا پێویستە دەستخۆشی لە هاوڕێ سەلام و هاوڕێیانی دیکە بکەین و  کۆمەکیشیان بە شێوەیەك لەو شێوەیەی کە لە سەرەوە باسمکردن پێبکەین.


– چۆن دەتوانین هەرەوەزییەکان بە ئەڵتەرناتیڤ ببیمین، ئەو گۆرانە پۆزەتیڤانە چین کە هەرەوەزییەکان وەك ڕەتکەرەوەی کردەوەیی سیستەمە چینایەتییەکە نیشاندەدەن، چ کاراییەکیان لەسەر خێراکردن و بەهێزکردنی ڕەوتی گۆڕانی کۆمەڵایەتی و کولتووریی و ڕۆشنبیریی گشتی دەبێت ؟


زاهیر: من لە وەڵامی پرسیارەکانی پێشوودا وەڵامی ئەمەم داوەتەوە .  لێرەدا تەنها پێ لەسەر ئەوە دادەگرم :  یەکەم فراونکردنی بوارەکانی هەرەوەزییەکان ، دیارە ئەمەش متمانە دەکاتە سەر کۆمەك و هاوکاری ئێمە هەر هەموومان .  دووهەیش هەروەزییەکان هەر بۆ کارکردنی دەستەجەمعییانە نەبن ، بەڵکو دەبێت بەرهەمی هەرەوەزییەکانیش لە لایەن هەموانەوە بە گوێرەی پێویستی بەشداربووانی هەرەوەزییەکان،  بچێنرێتەوە .  بڕێکیش لە داهاتی هەرەوەزییەکان بۆ کڕینی پێداویستی هەرەوەزییە کشتوکاڵییەکان و نوێکردنەوەی ماشێن و ئامرازە کۆن و پەرپوتەکانی کارگەکان، هەروەها کردنەوەی چێشتخانەیەك بۆ بەشداربوانی هەرەوەزییەکان و خێزانەکانیان ،تەرخان بکرێت .  دەبێت ئەوەش بڵێم پێویستە بڕێك پارە لا بدرێت بۆ گەشتی پیرو پەککەوتان و منداڵان، هەر هیچ نەبێت لە ناوچەکەدا.  ( دیارە ئەمە ئامانجێکی تۆزێك دووری هەرەوەزییەکانە)، نەك لە ئێستادا ، کە لە سەرەتادان.

گەر ئاراستەی هەررەوەزییەکان بەو شێوەیە بڕوات ، ئەوە گومان لەوەدا نییە کە کارایی خۆی لەسەر ئەو لایەنانەی کە دەستنیشانتان کردوون ، پۆزەتڤانە ، ددادەنێت و  بە زووترین کات گەشەدەکات ،  بێگومان وەکو پێشتر وتم بۆ ئەوەی ئەم کاراییە بە تەواوی ڕۆڵی خۆی ببینێت ، ئەوە دەبێت کە لە تۆڕێكی کۆمەڵایەتیدا یا جۆرێك لە فیدراڵیەتی ئابوریانەدا کە لەو قۆناخەدا گەیشتۆتە ئەوەی کە  قەوارەیەکی سیاسیشی ببێت ، خۆیان کۆبکەنەوە .

– چ ئاسۆ و ئامانجێك لە سەرهەڵدانی بزووتنەوەی هەرەوەزی لە هەرێمی کوردستان و خۆرهەڵاتی ناوین دەبینیت ؟


زاهیر:  من ماوەیەکی زۆرە هاتوومەتە سەر ئەو ڕاو قەناعەتێك کە ڕوودانی شۆڕش لە وڵاتانی پیشەسازی  گەشەنەکردوودا یا خود کەمتر گەشەکردوودا ، بەختی ڕوودانی زیاتری هەیە تاکو ئەم وڵاتە پیشەسازییە پێشکەوتوانە.  بۆ ئەمەش ماوەیەک لەمەوبەر وتارێکم نوسی، کە  لینکەکەی لێرەدا، دادەنێم.  لەم  وتارەدا  هۆکار و پاساوی بیرۆکەکەم خستۆتە پێشچاو .  هەر لەبەر ئەمەش نامەوێت لێردا خۆم دووبارە بکەمەوە . بەڕای  دروستکردنی هەرەوەزییەکان  هەنگاوی یەکەم و بەردی بناخەی ئەو شۆڕشەن.



شتێکی تر هەیە کە حەز دەکەم خوێنەری لێ بە ئاگا بهێنمەوە،  ئەویش ئەوەیە کە زیاتر لە 100 هەرەوەزی لە ڕؤژاوای کوردستاندا هەیە ، گەرچی من گەلێك کەموو کوڕییان دەبینم، بەڵام ئەزموونێکی چاکن و جێگای دەستخۆشی و لێوەفێربوونە.


– لە ڕووی مێژووییەوە، ئایا بزووتنەوەی هەرەوەزی لە ناوچەی لەدایکبوون و ژیانی خۆت هەبووە یان بەخۆت تاکو ئێستا لەنێو هەرەوەزییەك ژیاوی ؟


زاهیر: بەڵێ لە ساڵەکانی پێش شەستەکانی چەرخی ڕابوردوودا،  هەموو کارەکانی لادێکان، گوندەکان ، لە سەرجەمی بوارەکانی ژیاندا ، هەرەوزیانە بووە و خەڵکی بە خۆشییەوە کۆمەکی یەکدییان کردووە و  کارە هاوبەشەکان و تایبەتییەکانی خۆیانیان ڕاپەڕاندووە.  بەڵام بەداخەوە ، جگە لە کاسەی داروسێ و گێڕانی شایی و شین نەبێت ، ژیان لە ڕوی  دابەشکردنی بەرهەمەوە ، بە بیرەوەری من وجوودیی،  نەبووە .

لەو ساتەوەی،  واتە لە ساڵی 1961  وە کە هاتینە سلێمانی ، لە نێو هیچ هەرەوەزییەکدا  نە ژیاوم و نە  کاریشم  کردووە .



– ئایا هەروەزییەکان تەنیا ئاڵووێرکردنی کۆمەکی کۆمەڵایەتین، یان واوەتر لەوە دەتوانن ببنە ئەڵتەرناتیڤی بەرهەمهێنان و بەکاربردنی باوی بۆرجوازییانەی ئێستا؟


زاهیر: بێگومان دەتوانرێن ببنە شێوازی تەواوی ژیانی خەڵکی و کۆمۆنێتییەکان و تەواوی کۆمەڵ.  لە وەڵامی پرسیارەکانی پێشترا سەرنجی خۆمم بە زیادەوە سەبارەت بەم خاڵە،  داوە .


– ئایا هەر ئێستا هیچ ئەزموونێکی کردەیی و جێکەوتوو یان پەرەسەندوو لە هەرێمی کوردستان و خۆرهەڵاتی ناوین دەبینیت ؟


زاهیر: بەڵی لە ڕۆژاوا و تا ڕادەیەکیش لە باکوری کوردستان ، پێش دەستپێکردنەوەی شەڕ ، ئەو ئەزموونە هەیە و هەبووە .  لە سوریاش هەتا ئەم چەند مانگەی پێشوو لەشاری Daraya هەرەوەزییەکان بەردەوامبوون  و خۆبەڕێوەبەریش هەبووە کە بە کۆمەكی ئەنارکیستەکانی ئەوێ بە تایبەت هاوڕێ عومەر عەزیز ، کە لە بەندیخانەی ئەسەددا لە ژێر ئەشکەنجەدا ، گیانی بەختکرد ، هەبوو .  هاوڕێ عومەر زۆر بە قوڵی لەسەر هەرەوەزییەکان و جۆری چالاکییان و تەشەنەکردنیان نوسیوێتی و لەگەڵ هاوڕێکانیدا قسەو باسی لەسەر کردووە.  ئەوانەی کە ئنگلیزی دەزانن دەتوانن لەم لینکەدا ئەو زانیاریانە ببینن:

ucl-saguenay: Experience autonomous municipalities in the Syria war.



هەروەها لە میسر و لە ئسرائیلیش هە یە .  بەڵام لە هەرێمی کوردستانا ، تەنها ئەوەی خانەقین ، دەبینین ، کە ئەویش زۆر لە سەرەتادایە.


– چ پێشنیار و وانەیەك، ئەزموونێكت هەیە کە بیخەیتە سەر ئەزموونی تاکو ئێستای ئەو هەرەوەزییانەی کە لە هەرێمی کوردستان هەن؟


زاهیر:  لە وەڵامی ئەم پرسیارەتانا دەڵێم لە ئێستادا دەبێت کارەکان بۆ ئەو هاوڕێیانە خۆیان بەجێبهێڵرێت  و دەبێت بریارەکانیش لە لایەن خۆیانەوە بدرێت، چونکە هەر ئەوانن کە کارەکان دەکەن  و دەشزانن لە چ بوارێکدا بیکەن ، بۆیە ڕەنگە هەر پێشنیارێك بۆیان . بچێتە خانەی دەستتێوەردان و چەواشەکردنی ئەوانەوە، یاخود نەرێیانە لەسەر ئەزموونەکەیان بشکێتەوە .  جگە لەمەش هێشتا من زانیارییەکی ئاوام نییە کە تاکو بزانم ئەوان بە تەواوی چیدەکەن و لە چ بوارێکدا کەمووکوڕییان هەیە تاکو من پێشنیاریان بۆ بکەم .  لە هەنووکەدا گەر بکرێت کۆمەكی پارەیان پێبکەین و هانیانبدەین و دەستخۆشییان لێبکەین، لە هەموو شتێك ، گرنگترە .


– دوا پرسیاری ئەم جارە، چ پەیام و ڕێنوێنییەکت بۆ چالاکانی هەرەوەزییەکان هەیە ؟


زاهیر: وێرای دەستخۆشی لەو هاوڕێیانە  هیچ پەیامێکم نییە و لە جاوەڕوانی زانیاریی زیاتردام .




سامانی هەشت دەوڵەمەندەکەی دونیا نیوەی سامانی هەموو دانیشتوانی دونیایە!!!


سامانی هەشت دەوڵەمەندەکەی دونیا نیوەی سامانی هەموو دانیشتوانی دونیایە!!!

Zaher Baher


دەی کێ دەتوانێت بیسەلمێنێت کە سەرمایەداری و سەرمایاداران لە قەیراندان ، نەك ئێمە؟؟

بە گوێرەی وتارێکی ڕۆژنامەی گاردیانی ئەمڕۆ، 16/01/17 ، کە سەبارەت بە ڕاپۆرتێکی ڕێکخراوێكی خێرخوازی بە ناوی ئۆکسفام –وە، هاتووە  ئەم خاڵە گرنگانەی خستۆتە بەرچاو:

  • هەشت دەوڵەمەندی دونیا کە لە لینکەکەی کە لە خوارەوە دایدەنێم ناویان هاتووە، سامانیان یەکسانە بە سامانی نیوەی دانیشتوانی ئەم سەرزەمینە. سامانی ئەم هەشت کەسە بە هەر هەموویان 426 ملیار دۆلارە، کە دەکاتە سامانی 3.6 ملیار کەسی ئەم سەرزەمینە.
  • ئەم ژمارەیە لە ساڵی 2015 دا 62 کەس بوون ، بەڵام لە تەنها ساڵێکدا دابەزیوە بۆ تەنها 8 کەس.
  • ئۆکسفام سەرچاوەەی ئەم نایەکسانییە دەگێڕێتەوە بۆ زانیاری نۆێ کە برسێتی لە چین و لە هیندستان لە ساڵی پار، زیاتر هەڵکشاوە ، ئەوە نیشاندەدا کە لە سەدا 50 ی دانیشتوانی ئەو دوو وڵاتە ژیانیان خراپتر بووە لە پێشتر.
  • ئەو 8 کەسە ناویان لە لینکەکەی خوارەوەدا هاتووە ، من لێرەدا پێویست ناکات دووبارەیان بکەمەوە .
  • بڕی داهاتی 26 نەتەوە بە ڕێژەی لە سەدا 2.4 هاتۆتە خوارەوە لە نێوانی ساڵانی 2008 و 2013 دا.
  • لە سەدا51 ی 103 وڵات ، دەیتاکە نیشانی دەدات گەشەی ئابورییان لە 5 ساڵی ڕابوردوودا ، هاتۆتە خوارەوە.
  • هەرە زۆرینەی خەڵکی کە لە پەرواێزی کۆمەڵدا دەژی ، لە دوونیادا ، لە سەدا 70 یان ڕووبەڕووی ژیانی مەمرە و مەژی بوونەتەوە.
  • یەک لە 9 کەس بە برسێتی شەوانە سەردەنێتەوە، واتە دەخەوێ.
  • لە ساڵی 2015 وە لە سەدا 1 دەوڵەمەندەکانی دونیا سامانی زیاتریان هەبووە لە سەرجەمی دانیشتوانی .
  • وا پێشبینی دەکرێت لە 20 ساڵی داهاتوودا  500 کەس سامانیان بگاتە  1 تریلۆن دۆلار کە ئەمە گەورەترە لە هەموو داهاتی وڵاتی هیندستان ، کە ژمارەیان 1.3 ملیار کەسە .
  • لە نێوانی ساڵی 1988 و 2011 داهاتی لە سەدا 10 ی خەڵکە هەژارەکە تەنها بە بڕی 65 ددۆلار زیادی کردووە ، لە کاتێکدا بۆ هەمان ماوە داهاتی لە سەدا 1ی دەوڵەمەندەکە بە بڕی 11،800 دۆلار سەرکەوتووە ، ئەمەش یانی 182 جار زیاتر.

بەڕای من ئەمە لەتەك بەڵگەکانی دیکەدا ئەوە دەردەخات کە بازاڕی ئازاد و عەولەمە ژیانی خەڵکیان گرانترو برسیتر کردووە ، بە پێچەوانەی ئابورییناسە لیبراڵەکانەوە کە دەیانوت سیاسەت و ئابوری لیبراڵ ، ژیانی خەڵکی بەرەو پێشەوە دەبات.


بۆ ئەوانەدی کە ئینگلیزی دەزانن، بۆ زانیاری زیاتر  تکایە بە سەردانێکی ئەم لینکە بکەن :




چوارچێوەکانی حیکایەتخوان:

چوارچێوەکانی حیکایەتخوان :

ئه‌حمه‌د ڕه‌زا


بگۆ لە گێڕانەوەدا پابەندی سنورێکی لۆژیکی دیاریکراوە، ئەو ناتوانێ ئەو سنورە خوڵقاوە ببەزێنێ لە هیچ بارێکدا، بگۆ لە کەسێتیی حیکایەتخواندا بەرجەستە ئەبێت، حیکایەتخوان ” ئەو خودە وەهمیەیە، کە نوسەر لە ناواخنی گوتاردا ئەیخوڵقێنێ بۆ ئەوەی لە بری ئەو چیرۆکەکە بگێڕێتەوە.. بە شیمانەی ئەوەی ئەو گوتارە بەبەردەوامیی بەرەو ڕووی وەرگر ئەبێتەوە، لە کاتێکدا گەر بە شێوازی کەسی سێیەمیش بدوێت”.

لۆژیکی دەق لە ماددەی هەڵبژێرراودا، پەیوەندیی ڕاستەوخۆی لەگەڵ سیستمی کارەکتەرەکاندایە، بە جوڵەی ئەوان لە فەزای گریمانەکراودا، بە بەردەوامیی ئەوان لەگەڵ کاتدا، لۆژیکی دەقیش لە ئاسۆی خۆیدا بەر کاریگەرێتیی ئەو کرۆنۆتۆپ/ شوێنکاتییە ئەکەوێت، هەروەک باختین پێشنیازی کردووە.

گێڕانەوەسازیی لە ” زیندەخەون”/ ” فەرهاد مستەفا”دا، وەک ئەوەی کورتە چیرۆکێکەو سنوری بەر تەسکترە بۆ دیاریکردنی کرۆنۆتۆپی مەبەستدار، کە وەک بارێکی ئاسایی نوسەر هانا ئەباتە بەر چەند دالێکی خێراو گەش، بە مەبەستی دیاریکردنی.. لەم چیرۆکەدا لەسەر ڕایەڵەیەکی داڕێژراو، لە گەمەیەکی نوێی سیمۆلۆژیدا، چەند لۆژیکێکی جیاواز لەسەر ئەو بونیادە دادەمەزرێت، لە هەر کردەیەکدا لۆژیکی ڕوداو جۆرێکی تر دەردەکەوێت و وەرگر ئەخاتەوە بەردەمی پرسێکی نوێ.. لەو کاتەدا کە پەیوەندییەکانی نێوان دەق و وەرگر لە ئاستی یەکەمیندا ئۆرگانیکین و دابڕان تیایدا دەرناکەوێ، لە هەڵکشانی ئەو پەیوەندییەدا، بونیادە ڕەخسێنراوەکە بە هەمان شێوەی سروشتی خۆی، ئەبێتەوە بە بونیادێکی نوێ، بەو مانایەی بەردەوام لە بزاوتی لۆژیکی ڕوداودا خۆی نوێ ئەکاتەوە.

ماددەی پشت پێ بەستراو لەم چیرۆکەدا، دڵەڕاوکێی مناڵانە، هەر چوار ڕامانە لێکدراوەکان لە چوارچێوەی دەقەکەدا، پێکەوە یەکەیەکی گونجاون و بە دابڕاوییش هەر بەو جۆرە یەکەی سەربەخۆن.

تەکنیک لە چیرۆکی زیندەخەونی فەرهاد مستەفادا، کێشانی چوار چوارچێوەی جیاوازە ، بۆ هەلوەسەیەکی پەتیی، کە زیاتر مناڵ و مناڵ گیرۆدەی ئەبن، چیرۆکنوسەکەش ئەوەندە شارەزایی هەیە بزانێت چۆن ئەم دەرکەوتانەی هەلوەسەی مناڵانمان بۆ ئەگوێزێتەوە.. ئەوەی لەم مینیمالەدا ئەبینرێت، گێڕانەوەسازییەکی ئاسایی نییە، بەقەدەر ئەوەی لە ڕامانی مناڵێکی نەخۆشەوە، چوار وێنای جیاواز نیشان ئەدا.

لە نێوانی هەلوەسەو وەهمدا جیاوازییەکی بنەڕەتیی هەیە.. لە هەلوەسەدا شتەکان لە خۆوەو بە شێوەیەکی هەڕەمەکیی دەرئەکەون، کە لە واقیعدا وانیین. وەک ڕوداو و دەنگ و جوڵە.. بەڵام وەهم وێنای کەسێکە کە لە واقیعدا بوونی نییە. واتە جیاوازییەکە لەسەر ئاستی وێناکردن و لەخۆوە دەرکەوتنی ڕامان و شتەکانە.

هەلوەسەی دەنگیی لە تەمەنی ٧/٨ ساڵدا دروست ئەبێ، لای ئەو مناڵانەی تازەکیی چوونەتە بەر خوێندن، ئەوانی تریش دەرەنجامی ” تا” و نەخۆشییە دەروونییەکانی ترن.

لە چیرۆکەکەشدا حیکایەتخوان، باس لە ” مناڵەکە” ئەکات، هانا بۆ باوکی ئەبات تا بەشداریی دڵەڕاوکێ و ترسەکەی بکا.. جوانترین کاردانەوەیەکی باوک، ئەوەیە کە نەگێڕراوەتەوە، هەڵبەت بە سەرزەنشت کردن و خەمڕەواندنەوەیەک کارەکە کۆتایی نایەت، بەڵکو ئەو نەخۆشییە پێویستیی بە چارەسەر کردن و بنەبڕکردنە.

(( زینده‌ خه‌ون/ فەرهاد مستەفا))

منداڵه‌که‌ به‌ باوکی وت:

به‌رله‌وه‌ی بخه‌وم، هه‌رچی چه‌قۆی میوه‌مان هه‌یه‌، دێن و له‌ چوارده‌وری ملت سه‌ما ده‌که‌ن.

منداڵه‌که‌ به‌ باوکی وت:

هێشتا نه‌خه‌وتووم.. ئا ئه‌و پیاوه‌ی له‌ ناو چوارچێوه‌که‌دایه‌ دێته‌ ده‌رێ و شه‌قێک له‌ تۆ هه‌ڵده‌دات، له‌ په‌نا دایکمدا ده‌خه‌وێت.

منداڵه‌که‌ به‌ باوکی ده‌ڵێت:

که‌ ده‌خه‌وم.. ئاسمان ده‌که‌وێته‌ خوارێ، ماڵه‌که‌مان له‌ تاریکیدا ده‌فڕێت.

منداڵه‌که‌ به‌ باوکی ده‌ڵێت:

– باوکه‌ بۆ به‌ ڕۆژ ناخه‌ویت؟ باوکه‌ تکات لێده‌که‌م.. شه‌وان مه‌خه‌وه‌! من زۆر ده‌ترسم.

ئەو چوارچێوەیەی بۆ حیکایەتخوان ڕەنگڕێژ کراوە، جووارچێوەیەکە ئەکرێ بکشێ، لە توانایدایە لە یەک کاتداو بە بونیادێکی فرە دوورایی/ بعد چوارجار لەسەر یەک، سەرەتای نوێ بکاتەوەو دایبخاتەوە، ئەمەش ڕێچکەیەکی تازەی سەردەمییانەیە بۆ چیرۆک.. حیکایەتخوان زەمینەو کات و فەزاو شوێن و کارەکتەرەکانی بۆ دیاری ئەکرێت و دەستپێکی ڕوداوەکان ئەجوڵێنێت، ئەمە لە باری چیرۆکی ئاسایی باودا. بەڵام لە زیندەخەوندا ئەم پرۆسەیە چەندینجار دووبارە ئەبێتەوەو لە هەر دووبارە بوونەوەیەکیشدا بە هەمان پرۆسەدا ئەڕواتەوە. بەم جۆرەش لە کۆی چیرۆکەکەدا چەشنگەراییەکی نوێ بە چوار لۆژیکی جیاواز دائەڕێژرێت.

– تحولات الخطاب الروائي العربي/ عبدالحکیم المالکي/ القبضة العربیة/ ٥- ٨- ٢٠٠٦

– الفضاء القصصي/ صالح محمد حسین مزهل/ ٢٠٠٥

– الهلوسة في الاطفال/ علي کاظم/ موقع ecowoman.ru/arabic ١١- ٢- ٢٠١٥

– نص الصورة بين التخييل القصصي والتوليف البصري/ رمزي حسن/ ملاحق جریدة المدی/ ٢/ ١١/ ٢٠١١.

فه‌رهاد موسته‌فا