گوێڕادێرە ئەی مارکسیست!!

گوێڕادێرە ئەی مارکسیست!!

            By Murray Bookchin

و: زاهیر باهیر

بەشی شەشەم:

پرسیاری گرنگ کە لێرەدا ڕووبەڕومان دەبێتەوە: ئایا دەتوانین شرۆڤەی گواستنەوە  لە کۆمەڵێکی چینایەتیەوە بۆ کۆمەڵێکی ناچیانیەتی لە ڕێگەی  هەمان جەدەلەوە کە نموونەیەکە  بۆ گواستنەوەی کۆمەڵێکی چینایەتی بۆ یەکێکی دیکە،بکەین؟ ئەمە گرفتی یا هەڵەی کتێبێکی خوێندنی قوتابخانە [تێکستبووك]  نییە کە حوکمی هزرێکی لۆژکانەی موجەڕەد بخوازێت یاخود لەخۆ گرتبێت، بەڵکو ئەمە پرسێکی کۆنکرێتی حەقیقییە بۆ سەردەمی ئێمە.  جیاوازییەکی گەورەی قووڵ هەیە لە نێوانی گەشەکردنی بورجوازی لەسای فیوداڵیزم-دا  و گەشەکردنی پڕۆلیتاریا لەسای سەرمایەداریی-دا ، ئیتر ئایا مارکس شکستی هێنا لە پێشبینیکردنیا، یاخود هەرگیز ڕوون نەبووە لای.  بورجوازی کۆنترۆڵی ژیانی ئابووریی کردووە زۆر پێشئەوەی دەسەڵاتی دەوڵەت بگرێتە دەست  و بووەتە چینێکی پاوانکار  سەبارەت بە کەرەسە و ماتریاڵەکان، کولتوور، هەروەها ئایدۆلۆجییشەوە  پێشئەوەی بانگەشەی  هەیمەنەی سیاسیانە بکات.  بەلام پڕۆلیتاریا هێشتا  کۆنترۆڵی ئابووریی ژیان ناکات.  وێڕای گێڕانی ڕۆڵیکی نکوڵی لێنةکراو لە پرۆسەی پیشەسازیدا، تەنانەت کرێکارانی پیشەسازیی زۆرینەی دانیشتوان یاخود هاوووڵاتیان نین و پێگەی ستراتیجیی ئابوورییانەیان لە لایەن  cybernation و تەکنەلۆجییە پێشکەوتووەکانی دیکە کەمبوەتەوە،  وەکو خۆی نەماوە.[7].  ئالێردا داخوازی جۆرێك لە چالاکی باڵای هۆشمەندی لە پڕۆلیتاریا دەکرێت لە بەکارهێنانی دەسەڵاتا بۆ گەیشتن بە شۆڕشی کۆمەڵایەتی.  بەڵام تاکو ئێستا بەدەستهێنانی ئەم هۆشیارییە لە لایەن ئەو ڕاستییەوە  کە ژینگەی کارگە یەکێکە لە باشترین دامەزراوە و سەنگەری بواری ئەخلاقی سەر کار، لە سیستەمێکی قوچکەیی لە بەڕێوەبردنا، لە گوێگرتن و وەلابونا بۆ سەرکردەکان،  هەروەها لەم سەردەمە تازەیەشدا پابەندبوون بە  بەرهەمهێنانی کاڵای نازەرووریی وەکو چەكوتەقەمەنی،  لە لایەن هەموو ئەمانەوە هۆشـمەندیی کرێکاران  بلۆك کراوە.  کارگە نەك هەر خزمەت بە ” زەبت و ڕەبت” و ” یەکگرتن” هەروەها  ” ڕێکخستن” ی کرێکاران  دەکات، بەڵکو بە شێوازێکی  مۆدێلانەی کە بورجوازی دەیخوازێت دەیکات.

لە کارگەدا بەرهەمهێنانی سەرمایەداریانە نەك هەر پەیوەندیە کۆمەڵایەتییەکان لە سەرمایەداریی-دا لەتەك هەر ڕۆژێکی کارکردندا نوێدەکاتەوە هەروەکو مارکس تێبینی کردووە ، هەروها ئاوەز و بەها و ئایدۆلۆجییەکانی  سەرمایەداریش نوێدەکاتەوە.

مارکس وەکو پێویست  هەستی بەم حەقیقەتە کردووە بۆ بینینی هۆکارەکان کە زۆر ناچاریین،  زیاتر لەوەی کە بە تەنها فاکتی چەوساندنەوە و یاخود بەیاکادانەکان بن بە خاتری کرێ و کاژێرەکانی سەر کار  بۆ هاندان و پاڵنانی پڕۆلیتاریا بۆ چالاکی شۆڕشگێڕانە.  مارکس لە تیئوری گشتی کەڵەکەبونی سەرمایەدارییدا، هەوڵی داوە باسی جەور و بێ بەزەیی، بابەتێتی  یاساکان کە پڕۆلیتاریا ناچاردەکەن بۆ گێڕانی ڕۆڵی شۆڕشگێڕیی، بکات .  مارکس لەسەر ئەو ئەساسە گەشەی دا بە تیئورە بەناوبانگەکەی شیکردنەوە و گەشەکردنی ئابووریی لەبارەی هەژاریی، نەبوونی لەڕووی  ئابوورییەوە: ململانێی نێوانی سەرمایەداران ناچاریان دەکات کە هەر یەکەیان  نرخی شمەکەکانیان، کاڵاکانیان بهێننە خوارەوە، ئەمەش بە ڕۆڵی خۆی درێژە بە بەردەوامی داشکاندنی کرێ و هەروەها هەژاریی ڕەهایی کرێکاران، دەدات. بەم جۆرە کرێکاران ناچاردەبن کە شۆڕش بکەن چونکە لە تەك پرۆسەی کێبڕکێ و نێوەندگەرایی سەرمایەدا ” برسێتی و نەبوونی و ناڕەحەتی  خەڵك ، سەرکوتکردن، کۆیلایەتیی، سوکایەتی و شکۆشکاندن” تەشەنەدەکات.[8]

بەڵام سەرمایەداریی وەکو سەردەمەکەی مارکس نەماوە،  ئەو بە نوسینەکانی لە نیوەی چەرخی نۆزدەدا، نەدەکرا  بە فکریی ئەو کاتەی پێشبینی یاخود دەرکی تەواوی  سەرەنجامەکانی [ عاقیبەت] نێوەندگەرایی سەرمایە و پێشکەوتنی تەکنەلۆجیای بکردایە.  چاوەڕوانیی لە  مارکس نەدەکرا کە پێشبینی  ئەوە بکات  کە سەرمایەداریی نەك هەر بە تەنها لە قۆناخی بازرگانێتییەوە گەشەدەکات بۆ قۆناخی پیشەسازیی پاوانخواز و پاوانکار لەو سەردەمەی خۆیدا و… بەهۆی  یارمەتی دەوڵەتەوە لە مۆنۆپۆڵایزکردنی مامەڵەکانا [ ئیحتیکارکردنیان]   بۆ قۆناخی  کێبڕکێی باڵای یەکینەکانی پیشەسازیی .. تێپەڕیدەکات، بەڵکو  بە هۆی نێوەندگەرایی سەرمایەش، سەرمایەداریی گەڕایەوە بۆ ئەسڵی بازرگانێتییەکەی بە هاوکاریی دەوڵەت لە فۆرمی مۆنۆپۆڵیدا بەڵام لە باڵاترین ئاستی پێشکەوتن و دەستپێکردنەوەی.  ئابووریی بەرەو ئاوێتەبوون لەتەك دەوڵەت  ملدەنێت سەرمایەداریش دەست بە “پلانی” پێشکەوتنی دەکات لەبری وازلێهێنانی بە تەواوی بۆ هاوبەشیی و  هەژموونی کێبڕکێی هێزەکانی بازاڕ.  بەدڵنیاییەوە سیستەمەکە خەباتی چینایەتی کلاسیکیانە هەڵناوەشێنێتەوە ،بەڵکو هەوڵی دەستەمۆکردنی [ئیحتیواکردنی] دەدات، بۆ ئەمەش سەرچاوە تەکنەلۆجییە مەزنەکان بەکاردەهێنێت بۆ لووشدانی، هەرسکردنی [ ئیستیعاب] زۆرترین لە کەرتە ستراتیجییەکانی چینی کرێکاران.

 

ئا بەم شێوەیە هاندان و پێداگرتن لەسەر  تیئوری هەژاریی ئابوریی، هۆشمەندی کولکرد [ پێچەوانەی تیژ] لە ئەمەریکا خەباتی تەقلیدیانەی چینی کرێکاران لە گەشەکردنیا بۆ جەنگی چینایەتی شکستی هێنا و بە تەواوی لە چوارچێوەی ڕەهەندی  بورجوازیدا تەوقی خوارد و مایەوە. لە ڕاستیدا مارکسیزم لە لایەن فۆرمە هەرە  پێشکەوتووەکانی بزوتنەوەی سەرمایەداریی دەوڵەتیییەوە، بووەتە ئیدۆلۆجی بە تێبینیکراوی ڕوسیا.  زۆر گرانە باوەڕهێنان بەوەی کە مێژو پێچەوانەی نیشاندا کە ” سۆشیالیزمی” مارکسییانە دەرکەوت کە بووە بەشێکی گەورە لە سەرمایەداریی دەوڵەتیی  کە مارکس لە پێشبینیکردنیا لە دایەلێکتیکی سەرمایەدارییدا، شکستی هێنا. [9 ].  لەبری ئەوەی پڕۆلیتاریا گەشەبکات بۆ چینێکی شۆڕشگێر لە ڕەحمی سەرمایەدارییدا، بەڵکو دەرکەوت بووە ئۆرگانێك لە لاشەی کۆمەڵی بورجوازیی.

درێژەی هەیە

……………………

7 – ئەمە ئەو خاڵەیە کە شرۆڤەی ئەوە دەکات کە گەر کەسێک بیەوێت لە فکرەی ” پڕۆلیتارێتی” خۆی ڕزگار بکات،   کە هیچ شتێکی نییە بیفرۆشێت جگە لە هێزی بازوی.  ئەوە ڕاستییە کە مارکس ئاوا پێناسەی پڕۆلیتاریای لەم تێرمەدا کردووە ، بەڵام هاوکاتیش مارکس لە دووتوێی دیالێکتیکی مێژووییەوە  لە گەشەکردنی پڕۆلیتاریای ڕوانیوە.  پڕۆلیتاریا  لە چینێکی چەوساوەی بێ موڵکییەتەوە  گەشەدەکات و  لە  قۆناخی پڕۆلیتاریای پیشەسازیدا پێشکەوتوترین فۆرم بەخۆیەوە دەگرێت، کە ڕەنگدانەوەی  زۆرترین فۆرمی گەشەی سەرمایەیە…  مارکس لە ساڵانی کۆتایی ژیانیا ڕقی لە کرێکارە پاریسییەکان دەبووەوە کە بە زۆری  غەرقی بەرهەمهێنانی کاڵا کەمالیاتییەکان بووبوون وەکو ” کرێکارانی ئەڵمانمان ” ..باشترین ڕۆبۆتی  ئەوروپا بوون  گوایە لە جیهانا، وەکو پڕۆلیتاریای  ” نموونەین، مۆدێلن”.

8- هەوڵی  لێکدانەوەی تیئورەکەی مارکس سەبارەت  بە هەژاریی و نەبوونیی، وەکو تێزێکی جیهانیی لەبری نیشتمانی (وەک مارکس کردی) فێڵێکی تەواوە.  لە پلەی یەکەمەدا ئەم جۆرە بیرکردنەوەیە لە واقیعدا ئەم تیئورە ئاوا دەبینێت کە بە ئاسانی لە هەوڵی خۆپاراستنی وەڵامی ئەو پرسیارەدا بێت:  کە بۆچی هەژاریی و نەبوونیی ئەوەی کە  مارکس باسی کردووە لە ناو قەڵای بەهێزی پیشەسازی سەرمایەداریدا دەرنەکەوت، کە ئەمانەش ئەو شوێنانەن کە خاڵی سەرهەڵدانی تەکنەلۆجیای  کافی و گونجاون بۆ کۆمەڵی ناچینایەتیی؟  بە گوێرەی ئەم تئیورە ئەگەر ئێمە هیواکانی خۆمان لە جیهانی کۆڵۆنییدا بە  ” پڕۆلیتاریا” بسپێرین  ئەم هەڵوێستە مەترسییەکی کەتواریانە  دەشارێتەوە:  کە جێنویسایدە.  ئەمەریکا و هاوپەیمانە نوێیەکەی کە ڕوسیایە، هەموو ئامراز و  تەکنەلۆجییایەکیان هەیە کە  دەتوانن بۆمبارانی  وڵاتانی دونیای گەشەنەسەندوی ئابووریی، پێبکەن،  تا ڕادەی ڕادەستبوون.  هەڕەشەیەکی  شاراوە لە ئوفقی مێژووییەوە هەیە  کە گەشەکردنی   ئەمەریکایە  بەرەو ئیمپریالییەکی فاشی ڕاستی  لە جۆری نازییەت.  ئەمە قسەیەکی تەواو بێ مانایە کە بڵێی ئەم وڵاتە ” پڵنێکە لە وەرەقە”، ڕاستییەکە ئەوەیە، کە ئەمەریکا پڵنێکی حەراری ئەتۆمییە هەروەها چینی حوکمڕانی ئەمەریکی کەمتر کولتوریی خۆگرتنیان[ سەبر] هەیە و هەتا توانای زیاتری لە ئەڵمانیا هەیە بۆ ئەنجامدانی کارە نامرۆییەکان .

9- لینین باش هەستی  بەوە کرد و ئاوا وەسفی “سۆشیالیزم” ی  کرد کە ” شتێک نییە جگە لە دەوڵەتی سەرمایەداریی مۆنۆپۆلی تاکو هەموو خەڵك سوودمەند بکات” گەر بیر لە ناوەرۆکەکەی بکەیتەوە ئەمە دەربڕینێکی یەکجار نائاساییە، هەروەها پڕیشە لە ناکۆکی.

 

 

 

 

Advertisements

گوێڕادێرە ئەی مارکسیست!!

گوێڕادێرە ئەی مارکسیست!!

            By Murray Bookchin

و: زاهیر باهیر

بەشی شەشەم:

 

ئەفسانەی  پڕۆلیتاریا

لێگەڕین با هەموو تەڵاش و پەڵاشەکانی ئیدۆلۆجێتی ڕابووردوو بخەینە لاوە و بێینە سەر ڕەگو وڕیشەکانی گرفتەکە.   بۆسەردەمی ئێمە بەشدارییکردنە هەرە گەورەکەی مارکس لە هزری شۆڕشگێڕانەدا جەدەلی گەشەکردنی کۆمەڵایەتی، بووە.  مارکس سەرخەتی بزوتنەوەی گەورەی لە کۆمەڵی کۆمۆنیزمی سەرەتایی، بە تێپەڕبوونی بە  خاوندارێتی تایبەتیی تاکو کۆمۆنیزم لە باڵاترین فۆرمیا  کە کۆمەڵێکی کۆمۆنوێڵییە، کێشاوە و ئەم کۆمەڵەی ئایندەش لەسەر ئازادبوونی تەکنەلۆجیا یاخود تەکنەلۆجیای ئازادانە، خۆی دەگرێت.  بە گوێرەی قسەی مارکس ئا لەم بزوتنەوەیەدا مرۆڤ کە لە لایەن  سروشتەوە  پاوانخواز کراوە،  تیدەپەڕێت بۆ پاوانخوازیی مرۆڤ لە لایەن مرۆڤەوە و لە کۆتایشدا پاوانخوازیی سروشت لە لایەن مرۆڤەوە و دواتریش  پاوانخوازی کۆمەڵایەتیش، تێدەپەڕێنێت [5].  لە دووتوێی  ئەم جەدەلە گەورەیەوە مارکس دایەلێکتیکی  خودی سەرمایەداریی پشکنییوە کە سیستەمێکی کۆمەڵایەتییە کە دوا “قۆناخی” مێژووییانەیە لە پاوانخوازی مرۆڤ لە لایەن مرۆڤەوە.  ئا لێرەدا مارکس هەر ئەوە نییە تەنها بەشداریکردنی قووڵی بۆ هزری شۆڕشگێرانەی سەردەم، کردبێت ( بەتایبەت لە شیکردنەوە نایابەکەی سەبارەت بە پەیوەندی نێوانی کاڵا، شمەكەکان) بەڵکو عەرزی  ئەو ڕێگری و بەربەستە زەمەنی و  و شوێنیانەش دەکات  کە ڕۆڵیان گێڕاوە و ڕۆڵیش  لە داخستن  و بەندکردن و سنووردارکردنمان  لە  سەردەمی  ئێمەشدا، دەگێڕن .

جددیترین گرفت و بەربەست  لەم هەوڵەی مارکس-دا لەوێوە سەر دەردەهێنێت کە شرۆڤەی قۆناخی گواستنەوەی سەرمایەداریی بۆ سۆشیالیزم، لە  کۆمەڵی چینایەتییەوە بۆ کۆمەڵی ناچینایەتیی، دەکات. زۆر گرنگە کە جەخت لەسەر  ئەم شرۆڤەیە سەبارەت بەو  تێگەیشتنە بکرێتەوە،  کە تا ڕادەیەك بە تەواوی بەراوردێکی لێكچوانەیە لە گواستنەوەی قۆناخی فیوداڵیزم و بۆ سەرمایەداریی …ئەویش لە  کۆمەڵێکی چینایەتییەوە بۆ کۆمەڵێکی چینایەتی دیکە، لە سیستەمێکی موڵکدارییەوە بۆ سیستەمێکی دیکە. بە گوێرەی ئەو شیکردنەوەیە، مارکس ئەوەی خستەڕوو وەکو چۆن بورجوازی لە هەناوی فیوداڵیزم-دا گەشەیکردووە سەرەنجامی  هۆکاری جیابوونەوەی شارۆچکە و دەوروبەرەکەی ( زۆر بە دیاریکراوی لە نێوانی پیشەگەریی و کشتیاریی دا ) هەر ئاواش پڕۆلیتاریای مۆدیرن لەناو هەناوی سەرمایەدارییدا بە هۆی سەرەنجامی گەشەکردنی تەکنەلۆجیای پیشەسازییەوە، گەشەی کردووە.  پێماندەڵێن ئەم دوو چینە، بەژەوەدنییە کۆمەڵایەتییەکانی خۆیان گەشە پێدەدن، بەرژەوەندییە کۆمەڵایەتییە شۆڕشگێڕییەکەیان پاڵیان پێوەدەنێت کە دژ بە کۆمەڵە کۆنەکە بن کە لێوەی هاتوون. ئەگەر بورجوازی توانیبێتی کۆنترۆڵی ژیانی ئابووری زۆر پێش ئەوەی کۆمەڵی فیوداڵیزم هەڵگێڕێتەوە، کردبێت، هەر ئاواش پڕۆلیتاریاش بە ڕۆڵی خۆی دەسەڵاتی شۆڕشگێڕانەی لە ڕێگای ئەو ڕاستییەوە کە  ”  بە زەبتوڕەبتە ، یەکگرتووە، ڕێکخراوە”، لە ڕێگای سیستەمی کارگەوە ، بەدەستدەهێنێت[6].  لە هەردوو حاڵەتەکەدا گەشەی  هێزی بەرهەمهێنەر ناگونجێت لەتەك سیستەمی تەقلیدی پەیوەندییە کۆمەڵایەتیەکانا.  بەم شێوەیە پرۆسەکە  تەواوبوو [ تەکامول] و ئیدی هەڵوەشانەوە دەستیپێدەکات و کۆمەڵی نوێ جێگای کۆمەڵە کۆنەکە دەگرێتەوە.

درێژەی هەیە

…………………………….

5 لەبەر هۆکارە ئیکۆلۆجییەکان ئێمە فکرەی ” پاوانەکردنی سروشت لە لایەن مرۆڤەوە ” لە  دەربڕینێکی سادەدا   کە چەرخێك لەمەوبەر لە لایەن مارکسەوە بەکارهێنراوە، پەسەند ناکەین.  سەبارەت بە مشتومڕکردن  لەسەر ئەم کێشەیەش”Ecology and Revolutionary Thought.” ببینە.

6 سەیرە کە مارکس قسە  لەسەر ”  پاوەری / دەسەڵاتی ئابوریی” پڕۆلیتاریا دەکات. لە ڕاستیدا ئەمەی کە ئەو دەیڵێت  دەنگدانەوەی ئەنارکۆ- سەندیکالیستەکانە، کە هەڵوێستێكە  مارکس زۆر شێلگیرانە دژی بوو.  مارکس دەربەستی ” دەسەڵاتی ئابووریی” پڕۆلیتاریا نەبووە بەڵکو دەربەستی دەسەڵاتی سیاسیان بووە بە تێبینیکراوی کە پڕۆلیتاریا دەبنە زۆربەی  دانیشتوان.  ئەو قەناعەتی وابووە ئەوەی کە لە پلەی یەکەمدا کە کرێکارانی پیشەسازیی بەرەو شۆڕش دەبات هۆکارە ڕێگرییە  مەتیریاڵەکانە [ مادییەکان] کە بە دووی مەیلی گردبوونەوە یاخود کەڵەکەبوونی سەرمایەدا دێت کە لە لایەن سیستەمی کارگەوە ڕێكدەخرێت و لە لایەن ڕەوتینیاتی پیشەسازییەوە  زەبت و ڕەبت دەکرێت  ئەوان دەتوانن کە نقابە و لەسەرو ئەوەشەوە پارتە سیاسییەکانیش دروستبکەن ، کە لە هەندێك وڵاتا ناچار دەبن   کە مێتودەکانی یاخیبوون بەکاربهێنن. لە  وڵاتانی دیکەش ( ئینگلیز ئەمەریکا و لە ساڵەکانی دواتریشا فردریك ئەنجلس فەرەنسەشی بۆ زیاد کرد ) ڕەنگە لە ڕێگای هەڵبژاردن و بە یاساییکردنی سۆشیالیزم بگەنە دەسەڵات.  پارتی پێشکەوتووخوازی کار کارامە و  خاوەن  خەسڵەتی خۆی بوو لە تەحەدای خوێنەردا، ئالێرەدا  ئەم پارتە یا چاودێری و تێبینییەکانی مارکسیان وەرنەگێڕاوەتە سەر زمانی ئینگلیزی یاخود  بە زەقیی   واتاو لێکدانەوەکانی مارکسیان دەشێوان .

گوێڕادێرە ئەی مارکسیست!!

گوێڕادێرە ئەی مارکسیست!!

            By Murray Bookchin

و: زاهیر باهیر

بەشی پێنجەم:

بەکورتی ئیمە داوامان لێدەکرێت کە بگەڕێینەوە بۆ ڕابوردوو  بە لە بەینچونمان لەبری گەشە و ژیانمان بۆ ناچارکردنی هەژاندنی واقیعی ژیانمان. ئەم داوالێکردنەش بە ئومێدی  هیوا و بەڵێنەکانیان لە فکرە کۆنە بەسەرچووە مردووەکانی  تەمەنێكی پێشینەی بەدوور لە ئێستادایە.   داوامان لیدەکرێت کە کار بەو پرنسیپانە بکەین نەك بە تەنها لە ڕوی تیئورییەوە بەسەرچوون بەڵکو بە هۆی پێشکەوتنی خودی کۆمەڵەکە خۆشییەوە.  مێژوو نەوەستاوە لەو کاتەوەی کە مارکس و ئەنگلس و لینین و ترۆتسکی مردوون، هاوکاتیش تەنانەت سادەترین ئاراستەش کە وێنە کێشراون  لە لایەن بیرمەندەکانەوە بە دوایاندا نەهاتووە  … هەرچۆنێك زیرەك و چاک بووبێتن، هێشتا  فکر و ئاوەزیان  ڕیشەکەی لە چەرخی نۆزدە و یاخود سەرەتای ساڵانی چەرخی بیست دایە.  ئێمە خودی سەرمایەدارییمان دیوە  کە ئەدای گەلێك وەزیفە  دەدات و بەجێیان دەهێنێت ( لەوانە گەشەکردنی تەکنەلۆجیا بۆ کۆمەكکردن بە زیادکرنی کەرەسەکانی ژیان) کە ئەمە بە مەرجێکی سۆشیالیستی، دانراوە، ” خۆماڵیکردنی ” موڵکییەت و یەککەوتنی یاخود ئاوێتەبوونی دەوڵەت لەگەڵ ئابوریی لە هەر شوێنێکدا کە زەرووری بووبێت، بینیوە .  چینی کرێکارانیشمان بینی کە بە ” بریکاری یاخود دینەمۆی گۆڕانکاری شۆڕشگێڕانە” دادەنران کەچی  بێ لایەنکراون  کە تا ئێستاش هێشتا  لەتەك هەیکەلی بورجوازیدا لە ململانێدان بۆ کرێی زیاتر، کاژێری کەمتری سەر کار هەروەها  بیمە ” جوزئییەکان، لاوەکییەکان” .  ئاشکرایە کە ململانێی چینایەتی بە واتا کلاسیکییەکەی  بەسەرنەچووە، بەڵکو کرێکاران چارەنوسی زیاتر تالوکەیی و هیلاکەتیان چێشتووە   بە  خۆگونجاندنیان و بەشداریکردنییان لە سەرمایەداریدا.  خەباتی شۆڕشگێڕانە لە ناو وڵاتانی سەرمایەداریی پێشکەوتوودا بەرەو زەمینەیەکی نوێی مێژوویانە، چووە، بووە بە خەباتی نێوانی نەوەیەك لە گەنجان، لاوان کە قەیرانی درێژخایەنی ئابوورییان، کولتور، بەها و  بەنرخێتی قییەم، هەرەوها دەسگەکانی نەوەی کۆن لە کۆنەپارێزان  کە دید و سەرنجیان لەسەر ژیان بە هۆی کێشەی کەمی پێداویستیەکانەوە و تاوان و سازشکردن و  ئەخلاقی سەر  کار و هەروەها هەوڵدان بۆ زامنکردنی کەرەسەکانی ژیان، هیچ کام لەمانەیان نەدیوە.  دوژمنەکانمان تەنها دامەزاراوە بورجوازییە بەرچاوەکان و جیهازەکانی دەوڵەت نین، بەڵکو هەڵوێست و دیدەگایەکن کە کۆمەك و یارمەتیان پێدەدرێت لە نێوانی لیبراڵەکانا، سۆشیالدیمۆکراتەکانا، ئەوانەی کە دووی ماسمیدیای بۆگەن کەوتون، پارتە ” شۆڕشگێڕەکانی”  ڕابوردوو کە ڕەنگە دەردەدار و زەرەرمەند  بن بەقەدەر  ئەوانەی کە دووی مارکسیزم وەکو دین کەوتوون، هەروەها کرێکارانێك کە لە ڕێگای ڕێکخستنی قوچکەیانەی کارگەوە هەیمەنەکراون، لە ڕێگای ڕەوتینیاتی پیشەسازییەوە،  هەروەها لەڕێگای ئەخەلاقی سەر کارەوە. هەموو ئەمانە دوژمنمانن.

خاڵێك کە لێرەدا هەیە یاخود  گرفتەکە ئەوەیە کەرتبوون و دابەشبوونەکان لە ئێستادا هەموو ڕیزەکانی چینە کلاسیکییەکانیشی گرتۆتەوە، ئەمانە کۆمەڵێك گیروگرفتیان ورووژاندووە کە هیچ کام لە مارکسییەکان  کە مەیل و ئاشنایەتی و نزیکییان هەیە لەتەك ئەو کۆمەڵانەی کە بە قۆناخی نوقسانیی  پێداویستییەکانا تێپەڕیون، ناتوانن پێشبینی بکەن.

درێژەی هەیە

……………………………………..

گوێڕادێرە ئەی مارکسیست!!

گوێڕادێرە ئەی مارکسیست!!

            By Murray Bookchin

و: زاهیر باهیر

بەشی سێیەم:

سنوری مێژوویی مارکسیزم

ئەو بیرۆکەیەی لای کەسانێك، کە پیاوێك [ بوکچین مەبەستی مارکسە – وەرگێڕ] کە گەورەترین بەشداریکردنی تیئورییستیانەی لە نێوانی ساڵانی 1840 و 1880 کرد،  توانیبێتی  تەواوی جەدەلییەتی [دیالەکتیکێتی]  سەرمایەداریی، “ببینێت” ،ئەوە لە حەقەتدا نەفیکردنەوەی ئاوەزە، لۆژیکە.  ئەگەر هێشتا بمانەوێت زیاتر لە دیدی مارکس تێبگەین، هەر ئاواش دەتوانین زیاتر لە هەڵە حەتمییەکانی پیاوێك کە نەدەکرا خۆی لێبپارێزێت  فێربین  کە هی سەردەمی کەمیی و نوقسانی کەرەسەکان [ مەتیریاڵ]  و تەکنەلۆجیا بوون، کە بەدەگمەن بە وزەی کارەبا کاریکردووە، ئەمانەش توانای مارکسیان سنووردارکردبوو.  لە ئێستادا ئێمە دەتوانین  فێربین لەوەی کە  چەندێك جیاوازی لە نێوانی سەردەمی ئێمە و ئەوەی کە مێژوو بەڕێیکردووە، هەیە،  هەروەها ناسین و پێزانینی ئەو ئیمکانییەتەی  کە لە ڕوی نەوعییەتەوە ڕووبەڕوومان دەبێتەوە، کە چ جۆرێک  لە پرسە دەگمەنەکان و شیکردنەوە و بەکردەکردنیان،  لە بەردەممانا داناوە.  ئەگەر بمانەوێت شۆڕشێك بکەین نەك لەباربردنێکی دیکەی مێژووییانە، دەبێت بە ئاگا بین لە هەموو ئەمانە کە ناومان هێنان.

گرفتەکە ئەوە نییە کە مارکسیزم ” مێتودێکە” کە دەبێت لەگەڵ ” بارودۆخە” نوێیەکەدا بگونجێنرێت، یاخود ” neo-Marxism ” دەبێت گەشەی پێبدرێت تاکو سنووردارێتیی ” مارکسیزمی کلاسیکیانە” تێپەڕێنێت.  کۆششی ڕزگارکردنی ڕەچەڵەکی یاخود ئەسڵی مارکسیزم بە پێداگرتن یا سەپاندنی مێتودەکانی لەسەر سیستەمەکە یاخود بە زیادرکردنی وشەی ” نوێ – neo ” بۆ سەر وشە پیرۆزەکە [ مەبەستی بوکچین  ووشەی مارکسیزمە -وەرگێڕ]  ئەوە تەواو نادیار [ غامض] و فێڵێك دەبێت، زیاتر لەوەش، ئەمەش  کاتێك ئەگەر دەرنجامە پراکتیکەڵەکانی سیستەمەکە بە شێوەیەکی تەواو لەگەڵ ئەم کۆشش و هەوڵانەدا، ناکۆک بن[3].  دەی ئەمەش دەقاو دەق بارودۆخی شرۆڤەکردنی مارکسیستیەکانی ئەمڕۆیە.     مارکسیستەکان بڕوا دەکەنە سەر ئەو فاکتە کە سیستەمەکە شیکردنەوەیەکی نایابی سەبارەت بە ڕابوردوو خستۆتە بەردەست، ئەمە لە کاتێکدا بە ئەنقەست فەرامۆشی هەڵخەڵەتاندنی تەواوی ڕواڵەتەکانی مامەڵەکردنی ئێستا و ئایندەش دەکەن.   مارکسیستەکان پەنا بۆ یەکێتی نێوانی ماتریاڵی  مێژوویی و  شیکردنەوە چینایەتییەکەی مارکس دەبەن کە لەوێوە  شرۆڤەی مێژوو کراوە و دید و تێگەیشتنی ئابووریی لە کاپیتاڵ کە گەشەی سەرمایەداریی پیشەسازیی تیادا خراوەتە بەردەست، هەروەها نایابێتی شیکردنەوەکانی مارکس سەبارەت بە شۆڕشەکانی سەرەتا و ئەو بەرەنجامە تاکتیکیانە کە مارکس بینای کرد بێ ئەوەی بزانرێت و دەرك بەوە بکرێت کە جۆرەکانی کێشە نوێیەکان کە لە ئێستادا هەن، هەرگیز لە ڕۆژانی ئەودا [ مارکس] نەبوون . ئایا بەڕاستی ئەو گرفتە مێژووییانە و ئەو مێتودانەی شیکردنەوەی چینایەتی کە لەسەر تەواوی  بناخەی کەمیی، نوقسانیی  پیداویستییەکان کە حەتمی بوون [خۆپاراستن لێیان نەدەکرا] ، کراوە دەتوانرێت لە سەردەمێکی نوێ لە زۆری هەبوونی   ئیمکانیاتەکانا شەتڵ بکرێت؟ ئایا لۆژکیانەیە  شیکردنەوەی ئابوورییەك کە بە پلەی یەکەم چەقی لەسەر بیدایەتی یا سەرەتای سیستەمی  ” ململانێی ئازادانە” ی سەرمایەداریی پیشەسازیی  گرتووە، دەتوانرێت بۆ سیستەمی بەڕیوەبردنی سەرمایەداریی بگوێزرێتەوە کاتێك دەوڵەت و مۆنۆپۆڵییەکان یەکدەکەون و ئاوێتەی یەکدی دەبن  بۆ یاریکردن بە ئابووریی ژیان؟    ئایا ماقوڵە  کە ستراتیجییەت و تاکتیکانەی بەرهەمهێنەر لە  فۆرمیلەی سەردەمێك بێت کاتێك کە پۆڵا و خەڵووز بەشێك دەبن لە بناخەی پیشەسازیی تەکنەلۆجیا، بتوانرێت بگوێزرێتەوە بۆ سەردەمێك کە لەسەر بنەمای ڕادیکالانەی سەرچاوەکانی وزە  و ئەلەکترۆنەکان و   cybernation خۆی گرتووە؟

لە دەرەنجامی ئەم  گواستنەوەیەدا، لای ئەمان دەکرێت  تێکستە تیئورییەکان کە چەرخێك لەمەوبەر  فریاڕەس بوون بگۆڕرێن بۆ چاکەتێکی بەبەراکراوی ئەمڕۆ. هەر بەو هۆکارەش   ئێمە داوامان لێدەکرێت  کە قورساییمان بخەینە سەر چینی کرێکاران وەکو ” بریکارێك” لە گۆڕانکاریی شۆڕشگێڕانەدا لە کاتێکدا کە سەرمایەداریی بە بەرچاوەوە ڕاوەستاوە و  بەرگریی لەبوونی خۆی  دەکات و  شۆڕشگێڕان لە نێو هەموو ئەو توێژاڵانەی نێو کۆمەڵدا بە تایبەت گەنجان، بەرهەمدەهێنێت.  ئێمە داوامان لێدەکرێت ئەو ” قەیرانە درێژخایەنە ئابوریی”یەی کە بە بەرچاوەوەیە بکەینە ڕێپیشاندەری [دەلیلی] مێتودە تاکتیکییەکانمان، گەرچی ڕاسستییەك هەیە ئەوە بۆ ماوەی سی ساڵە  هیچێك لەم ئەزمانە، ڕووینەداوە[ 4]. داوامان لێدەکرێت کە “دیکتاتۆرییەتی پڕۆلیتاریا” پەسەند بکەین،… ” سەردەمێکی گواستنەوەی ” درێژ، کە وەزیفەکەی تەنها سەرکوتکردنی دژە-شۆڕش نییە، بەڵکو لەسەرو هەموویەوە  بۆ گەشەپێدانی تەکنەلۆجیایە بۆ  زیادکردنی کەرەسەکان– لە کاتیکدا ئەم تەکنەلۆجیانە لە ئێستادا لەبەردەستایە.  داوامان لێدەکرێت کە ئاراستەی ” ستراتیجییەت” و ” تاکتیکەکانمان” بەرانبەر برسێتی و نەبوونیی هەروەها بارودۆخی هەژاریی ئابووریی، بکەین، لە کاتێکدا کە هەست و سۆزی شۆڕشگێڕیی زادەی بێ بایاخی و ناگرنگی ژیان لە سای مەرجەکانی یا بارودۆخی  زیادیی ماتیریاڵەکاندایە.  داوامان لێدەکرێت کە پارتە سیاسییەکان، ڕێکخستنە نێوندگەرییییەکان، قووچکەیی هەروەها دەستەبژیرە ” شۆڕشگێڕەکان” دروستبکەین لەتەك دەوڵەتێکی نوێ لە کاتێکدا دەسگە سیاسسییەکان هەموو چوون یەك بۆگەنیان کردووە،  ئەمانە هەمووی لە کاتێکدا کە نێوەندگەریی، دەستەبژێرێتی و دەوڵەت، بوونەتە جێگای پرسیار تا ئەو ڕادەیەی کە پێشتر هەرگیز لە مێژوی کۆمەڵی قوچکەییانەدا ئەمە نەبووە.

درێژەی هەیە.

……………………………………..

تێبینییەکان:

  • – پێش هەموو شتێك مارکسیزم تیئوریێکی پراکتیکانەیە، یاخود خستنە بەردیدی پەیوەندییەکانە لە پێگەیەکی دروستەوە و لە بە کردەکردنی تیئوەکە.  ئەمە تەواوی واتای تەحەولە دیالەکتیکییەکانی  مارکسن، ئەمەشی لە بابەتی ڕەهەندگەراییەوە وەرگرتووە( لە کاتێکدا هیگلییە لاوەکان هێشتا لە هەوڵی ئەوەدابوون ڕوانگەی هیگل سنووردار بکەن)  لە ڕەخنەیەکی فەلسەفییەوە بۆ چالاکییەکی کۆمەڵایەتی، بۆ ناو خودی بابەتەکە خۆی.  ئەگەر تیئوری و پراکتیك لەیەك جیاببنەوە ، ئەمە کوشتنی مارکسیزم نیە،  بەڵکو ئینتیحارێتی.  هەوڵ و کۆششی  شێوێنەرە دووکەوتەکانی مارکس  کە بە ئاگا بوون لە مارکس، دەیانویست  سیستەمەکە بە زیندویەتی لەگەڵ تێکەڵەیەك لە ڕێكخستنەوە و دروستکردنەوە و نیوە ناچڵییەك لە ” مەعریفەیەکی” بەدەستهێنراو بهێلنەو،  وەکو ” à la Maurice Dobb و George Novack  کردیان کە ئەمەش سوکایەتی و هێنانەخوارەوەی ناوی مارکسە، تۆز و غوبارێکی پیسی بێزراوە لەسەر هەموو شتێك کە مارکس باوەڕی پێی بووە .

4 – لە ڕاستیدا مارکسیستەکان ئەم ڕۆژانە زۆر بە کەمی قسە لەسەر ” قەیرانی درێژخایەنی  سەرمایەداریی ” دەکەن… وێڕای ئەو ڕاستییەی کە ئەم چەمکە  خاڵی بناخەیی و بەیەکەوەگرێدراوی تیئورە ئابورییەکەی مارکس پێكدەهێنێت.

 

گوێڕادێرە ئەی مارکسیست!!

گوێڕادێرە ئەی مارکسیست!!

            By Murray Bookchin

و: زاهیر باهیر

بەشی دووەم:

 

ئەم هەوڵ و پەرۆشیی و بەدووچوونە لە ڕابوردویەك کە  زەمانەت و ئاسایشی هەبووە،  ئەم  کۆششە  لە  دۆزینەوەی بەهەشتێك لە  بڕوایەکی دۆگمایی بێ ڕۆحدا،   لە ڕێکخستنێکی هیرراشیانەی جێگرەوەی بیر و هزرێکی خولقێنەر و پراکتکردنێکی زیندووانەدا، ئەمانە تاڵترین بەڵگەن بۆ  زانینی ئەوەی کە زۆرێك لە شۆڕشگێڕان کەمتر  دەتوانن  لە ” خۆشۆڕشگێڕکردنی خۆیان و شتەکانا ،” تاکو لە  بە شۆڕشگێڕکردنی تەواوی کۆمەڵ.  ڕەگی قوڵی مەیلی کۆنەپارێزێتی  لە “شۆڕشگێڕان”ی باڵی پێشکەوتوخوازی پارتی کار، PLP [1]  تا ڕادەیەکی زۆر بەڵگەی ئازاراوین ، کە سەرکردە و ڕابەری دەسەڵاتخواز و هیرراشییەت شوێنی باوكسالاریی و بیرۆکراسی قوتابخانە  دەگرێتەوە ، زەبت و ڕەبت [دسپلینی] لە بزوتنەوەکەدا جێگای زەبت و ڕەبتی کۆمەڵی بورجوازی دەگرێتەوە، کۆدی دەسەڵاتخوازانەی جەماوەری گوێگری سیاسیانە  جێگەیی دەوڵەت دەگرێتەوە، پەیامی بیروباوەڕی ” مۆراڵی پڕۆلیتاریانە” جێگەی نەریتی ئەخلاقی کارکردن و  puritanism  دەگرێتەوە [puritanism : دەستەیەك لە ئینگلیزە پرۆستانتەکان بوون لە چەرخی شازدە و حەڤدەدا  بەدوای پاکێتی/ پوختەییدا (نقییەتی) دا دەگەڕان تاکو کەنیسەی ئینگلەند لە هەڵسوکەوت و خووی ڕۆمانە کاسۆلیکییەکان پاکبکەنەوە ..- وەرگێڕ]  توخم و دیاردەکانی  کۆمەڵی [کۆمەڵگە] چەوساوە  لە فۆرمە نوێیەکاندا دووبارە دەردەکەوێتەوە کە خۆی لە ئاڵایەکی سوورەوە پێچاوە، بە وێنە و تابلۆی ماوتسیتۆنغ و ( یاخود کاسترۆ یا گێڤارا)  دیکۆر و نەخشێنراون،  هەروەها بە ” کتێبە سوورە”  بچوکەکە  لەگەڵ پەیام و دەستەواژەی دیکەی پیرۆزدا، زەخرەفەکراوە.

زۆرینەیەك لە خەڵك کە ئەمڕۆ لە PLP دان ، شایستەی ئەوەن.  ئەگەر ئەوان بتوانن لەتەك بزوتنەوەیەکدا بژین بە دروشمە تایبەتییە گاڵتەجاڕییەکانیانەوە کە لەتەك لەقتەکانی تەپڵدا بروات [2 ] ، ئەگەر ئەوان لە توانایاندایە کە  گۆڤارێک بخوێننەوە کە پرسیاری ئەوە دەکات ئایا مارکۆس ” پۆلیس بووە یا پۆلیسێکی نابەرپرسیار ” ، ئەگەر ئەوان قەبوڵی ”  زەبت و ڕەبتێك” بکەن کە بۆ ئاستی  یاریکەرێکی یاری پۆکەر دایانبەزێنێت کە لە دەمووچاویا هەست و جوڵەی  نەخوێنرێتەوە، بە بەرنامەیەکی ئۆتۆماتیکی  پڕۆگرام کرابێت، ئەگەر ئەوان  بتوانن لە ناشیرینترین تەکنیكەکانی  ( تەکنیکەکانی کە لە زێرابی پرۆسەی بزنسی بورجوازیی و پەڕلەمانتاریزم) لە هەڵخەڵاتاندنی ڕێکخراوەکانی دیکە، بەکاربهێنن، ئەگەر بتوانن هەموو چالاکییەك و خودی  بارودۆخەکە کە تەنها تەشەنە بە گەشەکردنی پارتییەکانیان دەدات، لە کار بخەن – هەتا ئەگەر ئەمە بەزاندن و تێشکانی خودی چالاکییەکانی خۆیان  بێت-  ئەگەر ئەمان بتوانن هەموو ئەمانە بکەن ، ئەو کاتە ئەوان قێزەوەن و بێزراون.  بۆ ئەو کەسانە کە هەموویان ‘سوورن’ و خۆیان بە سوور دەزانن، باسی  هێڕشکردنە سەریان وەکو ڕاوکەرانی ‘سوور’ ببینن،  ئەمە شێوازێکە لە شێوازەکانی   McCarthyism  بەڵام بە ئاڕاستەیەکی پێچەوانە [McCarthyism  هەڵمەتێکی بەهێز بوو دژی ئەوانەی کە  گوایە کۆمۆنیستن لەناو حکومەتی ئەمەریکا و دەزگەکانی دیکەدا، ئەم هەڵمەتەش لە لایەن سێنەتەر جۆزیف مەکاسییەوە لە نێوانی ساڵانی 1950 بۆ 1954 ، دەستیپێکرد.  زۆرێک لەوانەی کە تۆمەتبارکران خرانە لیستی ڕەشەوە و کارەکانیان لە دەست دا، گەر چی بەڵگەیەك نەبوو کە ئەوانە  سەر بە پارتی کۆمۆنیستبوون] .  ئا لێرەدا دەتوانین هەمان  داڕشتنەوەی بڕگە شیلاوییەکەی ترۆتسکی سەبارەت بە ستالینیەت بەکار بهێنین کەدەلێت: ئەوانە نەخۆشی سفلیسن، pallidum ن لە بزوتنەوەی ڕادیکالانەی لاوانی ئەمڕۆدا، بۆ ئەم نەخۆشییەش تەنها چارەسەرێك هەیە ئەویش بەکارهێنانی ئەنتی بایۆتیکە نەك لیدوان و مشتومڕ.

پەرۆشیی ئێمە لێرەدا  بۆ ئەو شۆڕشگێڕە  شەریفانەیە کە ڕوویانکردۆتە مارکسیزم، لینیننزم، یاخود ترۆتسکیسزم، لەبەرئەوەی ئەوان زۆر بە جددی دووی  دیدێکی کۆمەڵایەتی مەحکەم، هەروەها ستراتیجییەکی کارا و هەژموندار لە شۆڕشدا، کەوتوون . هەروەها ئێمە نیگەرانین دەربارەی ئەوانەی کە سەرسامن بە  چەکی  تیئوری ئایدۆلۆجی مارکسییەت  و لە بزریی [غیابی] جێگرەوەیەکی  زیاتر مەنهەجیانە، بەخێرایی  دەستبەرداری دەبن.  ئیمە بانگەوازی ئەوانە دەکەین کە وەکو برا و خوشکی خۆمان دەیانبینین و داوای لێدوان و مشتومڕێکی جددیانە و هەڵسەنگاندێکی هەمەلایەنانەی تەواو دەکەین.  ئێمە باوەڕمان  وایە کە مارکسیزم دەستەوەسانە و دەستنادات بۆ ئەم سەردەمەمان نەك لەبەر ئەوەی کە زۆر دیدمەند و شۆڕشگێڕانەیە ، بەڵکو لەبەر ئەوەی کە دیدمەندیی و شۆڕشگێڕیی تەواوی [ کافیی] تیادا نییە. ئێمە باوەڕمان وایە کە مارکسیزم بۆ سەردەمی  کەمیی یاخود نوقسانیی پێداویستییەکان  لەدایك بووە و ڕەخنەیەکی یەکجار چاك و نایابی سەردەمەکە بووە بەدیاریکراوی  لە سەرمایەداریی پیشەسازیی، بەڵام بۆ لەدایکبوونی سەردەمێکی نوێ، دامەزراو و تەواو نەبووە و پێشبینییەکان  تەنها یەكلایەنانە و جوزئیانە بووە.  کێشەی ئێمە ئەوە نییە کە مشتومڕی  “لاوەخستنی” مارکسیزم بکەین  یا بانگەشەی ” لەکارکەوتنی”  بکەین، بەڵکو دەمانەوێت  لە ڕووی  جەدەلییەوە[دیالیکتی] تێپەڕی بکەین، هەر وەکو چۆن خودی مارکس فەلسەفەی هییگلییەکانی، ئابوریی ڕیکاردۆکانی، تاکتیکی  بلانکییەکان و شێوازی  ڕێکخستنەکانیانی،  تێپەڕاند.   ئێمە پێویستە ئەرگویمێنتی  قۆناخێکی پێشەوەچوو لە سەرمایەداریی، بکەین، زیاتر  لەوەی کە مارکس چەرخێك لەمەوبەر لە تەکیا  کردویەتی، هەروەها قسە لەسەر قۆناخێکی پێشکەوتووتر  لە تەشەنەکردنی زیاتری  تەکنەلۆجیا بکەین، لەوەی کە ئاشکرایە مارکس توانیبێتی پێشبینی بکات.  هەر لەبەر ئەمەش ڕەخنەی نوێ زەروورییە کە ئەمەش بە ڕۆڵی خۆی بانگەوازی مۆدێکی نوێی تێکۆشان و خەباتکردن دەکات یا داخوازی جۆرێك لە ڕێکخستن، لە پاگەندە و جۆری ژیان، دەکات.  بۆ ئەم بارودۆخە تازەش  چۆن ئارەزوو دەکەیت ناوی لێ بنێ، بەڵام  ئێمە ئەم بەرخوردە نوێیەی پاش سەردەمیی کەمیی، نوقسانیی پێداویستییەکان بە ئەنارکیزم ناودەبەین، ئەم ناولێنانەش بە هۆی   ژمارەیەک هۆکاری زەروورییەوە  هەڵدەبژێرین و بەڵگە موقنیعەکانی ڕوونکردنەوەی ئەمەش، لە  لاپەڕەکانی دواترا دەخەینەڕوو .

درێژەی هەیە

…………………………………………………………………………..

تێبینییەکان: 

  • ئەم چەند دێڕە کاتێك نوسراون  کە باڵی پێشکەوتووخوازی پارتی کار  (PLP)  هەژموونێکی گەورەی لەسەر SDS هەبوو. گەر چی لە هەنووکەدا ئەم پارتە زۆری هەژموونی خۆی لەسەر بزوتنەوەی قوتابییان لەدەستدا بەڵام   ئەم ڕێکخستنە هێشتا نموونەیەکی باش  لە مێنتەڵێتی و بەها لەناو چەپی کۆنا، پێشکەش دەکات.  ئەو باس و خواسەی  سەرەوە بە هەمان شێوە ڕاستە بۆ گروپە مارکسیی- لینینییەکان، هاوکاتیش ئەم پەڕەگرافە و ئاماژەکردنەکانی دیکەش  بۆ باڵی پێشکەوتووخوازی پارتی کار  لە جەوهەردا نەگۆڕاون.

2- بزوتنەوەی نقابەی شۆڕشگێڕ بەشێك بوو لە ڕابتەی کتلەی کرێکارانی شۆڕشگێڕ لە شاری دیترۆیت- ئەمەریکا، کە لە ڕاستیدا بزوتنەوەیەکی حیلاویی بوو.

 

 

 

 

گوێڕادێرە ئەی مارکسیست!!

گوێڕادێرە ئەی مارکسیست!!

            By Murray Bookchin

و: زاهیر باهیر

 

بەشی دووهەم:

بۆ خاتری …؟ باشە ئێمە کەی دەتوانینن بزوتنەوەیەك ئافریندە بکەین کە ئایندە ببینێت لەبری ڕابوردوو؟ کەی دەتوانین لەوەوە فێربین کە دێتە دونیاوە نەك لەوەوەی کە دەمرێت؟ لێرەدا دەکرێت ستایشی مارکس بکەین، کە ئەو هەوڵی دەدا لە ڕۆژی خۆیدا ئەوە بکات. ئەو لە  بزوتنەوە شۆڕشگێرییەکەی سالانی 1840 و 1850 هەوڵی دا کە  ڕۆحێتی  ئایندەگەریی، ببزوێنێت.   “ترادتسوێنی  هەموو نەوە مردووەکان وەکو کابوسی خەو قورسایی خۆی لەسەر مێشکی زیندووەکان، داناوە “ [مارکس لە هەژدەی برۆمێر- لویس بۆناپارت ] ” وادەردەکەوێت کاتێك  کە خۆیان سەرقاڵکردووە بە شۆڕشگێڕکردنی خۆیان و شتەکانەوە  لە خولقاندنی شتێکا  کە بە تەواوی نوێیە، ڕێك ئا لەم سەردەمی قەیرانی  شۆڕشگێڕییەدا ئەوان  پەشۆکاوانە   داوای ڕۆح و ئیلهامەکانی ڕابوردوو بۆ خزمەتکردنی خۆیان بە قەرزکردنی  ناوەکانیان، دروشمی جەنگەکانیان و نەریتیان، دەکەن،  تاکو نواندن و نمایشی  نوێی مێژوی جیهان ئا لەم وەختە بەسەر چووەدا  بەم زمانە موزەیەف و سەپێنراوە، پێشکەش بکەن.  بەم شێوەیە Luther ماسکی Apostle Paul پۆشی و وێنە و کڵێشەی  شۆڕشەکەی 1789 بۆ 1814 ئاڵان لە خۆیەوە جارێك وەکو کۆماری ڕۆمانەکان و جارێکیش وەکو  ئیمپراتۆرییەتی ڕۆمانەکان ،  شۆڕشەکەی 1848 بۆ خۆی شتێکی باشتری لە ساتێرێک پێنەبوو، هەر ئاواش شۆڕشەکەی  ساڵی 1789 و ترادیسۆنەکەی 1793 تاکو دەگاتە  1795….  شۆڕشی کۆمەڵایەتی چەرخی نۆزدە ناتوانێت وێنەی تابلۆکان لە ڕابوردوو بکێشێت، بەڵکو تەنها لە ئایندە دەتوانێت.  ناتوانێت دەستبەکاربێت  پێشئەوەی  پوچگەراییەکان  کە پەیوەستن بە ڕابوردووە لەخۆی دانەماڵێت.. . شۆڕشی چەرخی نۆزدە بۆ ئەوەی بگاتە ئامانج و  ناوەرۆکی خۆی،  دەبێت لێگەڕین مردووەکان، مردووەکان بنێژن.  لەوێدا بڕگەکە جەوهەر و ناوەرۆكەکەی  تیێپەڕان، بەڵام لێرەدا جەوهەر و ناوەرۆکەکە بڕگەکە تێدەپەڕێنێت.” 18ی برۆمێر- مارکس.

لە کاتێکدا کە بەرەو چەرخی بیستوویەك دەچین ئایا گرفت و کێشەکانی ئەمڕۆ جیاوازییەکیان  هەیە لەتەك سەردەمی پێشوودا؟ جارێکی دیکەش مردووەکان دێنەوە نێوانمان و گاڵتەجاڕیانە ڕێدەکەن، خۆیان  بە ناوی مارکسەوە دەناسێنن، ئەو پیاوەی  کە ویستی مردووەکانی چەرخی نۆزدە بنێژێت. بەم جۆرە شۆرشی ئەمڕۆمان هیچی باشتری پێ ناکرێت جگە لە لاسایی کردنەوەی شۆرشی ئۆکتۆبەر لەگەڵ جەنگی ئەهلی 1918 – 1920 بە یارمەتی و هاوکاریی ‘هێلی  یا ڕیزی چینایەتی’ یەکەیەوە لەگەڵ ‘پارتە بۆلشەڤیکەکەی و دیکتاتۆریەتی پرۆلیتاریاکەشییەوە. ئەمەش بە جەختکردنەوە لەسەر نەریتی ئیلتیزامی  ئەخلاقیانە لەژێر دروشمی ‘دەستەڵاتی سۆڤیەت’ دا، بەڕێدەچێت.

تەواوکردنی هەموو لایەنەکانی شۆڕشی ڕۆژانێك کە تیایدا دەژین ، سەرەنجام دەتوانێت پرسە مێژووییەکەی ” پرسی کۆمەڵایەتی” کە زادە و لەدایکبووی سەرەدەمی نەبوونیی و کەمیی پێداویستییەکان و  پاوانکردن و کۆمەڵی  هیرراشیەتە/ قووچکەییە،  لابەلابکاتەوە.  ئەمەش بە دووکەوتنی  ترادیسوێنی شۆڕشە بچوکە تەواونەبووەکان کە یەكلایەنانە بوون  و لە ڕابووردوودا ڕوویانداوە و  و ماونەتەوە بۆ ئێستا،  کە تەنها  شێوازی ” پرسی کۆمەڵایەتیی”  سیستەمێك  بە یەکێكی پاوانخوازی هیرراشی دیکە، گۆڕیوە.  لە کاتێکدا کە خودی کۆمەڵی بورجوازیی لە پرۆسەی یەکاڵابوونەوەی [ هەڵوەشاندنەوەی] چینە کۆمەڵایەتییەکاندایە، ئیدی سەقامگیری بە خۆی داوە، ئێمە گوێمان لە داخوازییە بێفەڕە بەتاڵەکانی، وەکو ” ڕیزی یا هێڵی چینایەتی” دەبێت.  لە سەردەمێکدا کە سەراپای دەسگە  سیاسییەکانی کۆمەڵی هیرراشی کە پێدەنێنە سەردەمێکی بۆگەنی قوڵەوە، ئا لەو کاتەدا ئێمە گوێبیستی داخوازییە بێکەڵکەکانی وەکو ” پارتێکی  سیاسیی” و ” دەوڵەتێکی کرێکاریی” دەبین.  لە کاتێکدا  کە هیرراشییەت/ قوچکەیەت دەبنە جێگای پرسیار، گوێدێری داخوازی ” کادیران” و ” پێشڕەوان”  و ” ڕابەران و سەرکردان” دەبین. لە کاتێكدا کە نێوەندگەرایی و دەوڵەت گەیونەتە  حەدی خاڵی تەقینەوە لە مێژووی نەرێیانەیاندا،  ئێمە گوێمان لە داخوازی توڕەهاتی: “بزوتنەوەیەکی نێوەندگەرایی” و ” دیکتاتۆریی پڕۆلیتاریا” دەبێت.

درێژەی هەیە

 

گوێڕادێرە ئەی مارکسیست!!

گوێڕادێرە ئەی مارکسیست!!

            By Murray Bookchin

و: زاهیر باهیر

بەشی یەکەم: 

لە ئێستادا هەموو بەرماوە خراپەکانی ساڵانی سییەکان وەکو  قسەی گوواوی ” هێڵی یا  ڕیزی چینایەتیی”، ” ڕۆڵی چینی کرێکاران” ، ” کادیرانی بە ئەزموون” ، ” پارتی پێشڕەو” هەروەها ” دیکتاتۆرییەتی پڕۆلیتاریا”، سەریهەڵداوەتەو.  هەموو ئەمانە چڕتر لە سەردەمی پێشتر و لە فۆرمێکی خراپ و ناتەندروستا هاتوونەتەوە ئاراوە. باڵی پێشکەوتوخوازی پارتی کار (The Progressive Labor Party ) PLP ، بە تەنها نموونەیەك نییە لەم بوارەدا، بەڵکو خراپترینیانە.  دەتوانرێت  بۆنی هەمان گوو  لە  لقە جیاوازەکانی  SDS ،سۆشیال دیمۆکرات و  مارکسییەکان و یانە سۆشیالیستەکان لەناو  بینای زانکۆکانا، بکرێت،  ئەوە هەر باس لە گروپە ترۆتسکییەکان و یانەکانی سۆشیالیستی نێونەتەوەیی و گەنجانی دژ بە جەنگ وفاشیزم،  هەر مەکە.

لانی کەم لە ساڵانی سییەکانا ، ئەو کاتەی  کە ئەمەریکا بەهۆی قەیرانێکی گەورەی ئابوورییەوە کە قوڵترین و درێژترین قەیران بوو لە مێژوودا پەکیکەوتبوو [ئیفلیجبووبوو]، ئەم قسەو باسانە بەهەرحاڵ.  ئەو کاتە تەنها هێزگەلێکی زیندوو کە لە گۆڕەپانەکەدا دەبینران و بەگژ دیوارەکانی کاپیتاڵیزمدا دەچوونەوە  ڕێکخستنە گەورەکەی کۆمیتەی رێکخراوی کرێکارانی کارگە بوو، کە بەشێك بوون لە نێونەتەوەیی   CIO  کە مەیل و ئاڕاستەی جەنگاوەریی ڕادیکالیانەیان هەبوو.  ئەوان  لە پشت  مانگرتنە ئاشکرا و گەورەکانەوە بوون، لەگەڵ پۆلیسدا لە ڕووبەڕووبوونەوەی  خوێناویدا بوون.  ژینگەی سیاسییانە لە سەراپای دونیادا بە هۆی پریشك و ڕۆشنایی وزەی  جەنگی ئەهلی ئیسپانیاوە تینی تێزایەوە، کە دوا شۆڕشی کلاسیکیانەی کرێکاران بوو،  کاتێك بوو کە هەر هەموو شانەیەکی ڕادیکال لە چەپە ئەمەریکییەکان  دەتوانرا  لە ڕێگای تابوورە میلیشیاکانی خۆیانەوە لە مەدرید و بەرشەلۆنە خۆیان ببیننەوە. ئەوە 30 ساڵ پێش ئێستا بوو [ بوکچین ئەم تێزەی لە ساڵی1969 نوسیوە کە بەندێکە لە کتێبی Post Scarcity Anarchism – وەرگێڕ ] .  ئەوەش ئەو کاتە بوو کە هەرکەس بیتوانیایە  هاواری دەکرد ” سێکس  بکە، نەك شەر بکە”  ئەمەش ناوازە دەبینرا، بۆیە دواتر هاوارەکە گۆڕرا بۆ ” کار، ئیش ئافریندە بکە نەك شەڕ”  هاواری سەردەمێك بوو کە بارگاوی بوو بە   نەبوونی و شتکەمی.  ئەمە لەکاتێكدا بوو کە  بەدەستهێنانی سۆشیالیزم پێویستی بە ” قوربانیدان” و هەروەها ” قۆناخی گواستنەوە” بوو بۆ ئابوورییەك کە دەستەبەری زۆریی کەرەسە [مەتیریاڵە] پێداویستییەکانی بکردایە. بۆ منداڵێکی هەژدە ساڵان لە ساڵی 1937 دا  [ بوکچین مەبەستی خۆیەتی کە لەو ساڵەدا تەمەنی 18 ساڵ بووە -وەرگێڕ]   تێگەیشتنی یاخود چەمکی cybernation بۆ  ئەو وەکو فەنتاسیایەکی زانستی کێویانە وابووە، فەنتاسیایەك بوو وەکو بە بەراورد بە گەشتکردن بۆ فەزا، بووە. ئەو منداڵە هەژدە ساڵە ئێستا پێی ناوەتە تەمەنی پەنجا ساڵییەوە، ڕەگەکانی لە سەردەمێکی دوور کە زۆر جیاوازە لەم واقیعەی ئێستای ئەمەریکا، داکوتاوە. خودی سەرمایەدارییش لەوکاتەوە گۆڕاوە، شێوازگەلێکی جیاوازی چەسپیوی زیاتری وای بەخۆوە گرتوە کە سی ساڵ لەمەوبەر پشبینکردنیان گرانبوو.  کەچی  ئێستا داوامان لێدەکرێت کە بگەڕێینەوە بۆ ” ڕیزی چینایەتی یا هێڵی چینایەتیی”  و ” ستراتیجییەکان” و ” کادرەکان” و هەروەها شێوازێك  لە ڕێکخستنی ئەو سەردەمە دوورە کە ئەمەش فەرامۆش کردن و خۆدزینەوە و خۆبەدوورگرتنە  لە پرسە نوێیەکان و گریمانەکان، کە سەریان هەڵداوە.

درێژەی هەیە