باری ژیان و کاری کرێکارانی کۆچەر لە هەرێمی کوردستان

باری ژیان و کاری کرێکارانی کۆچەر لە هەرێمی کوردستان

ئامادەکردنی هەژێن

١٦ دێسەمبەری ٢٠١٤

چەند ساڵێکە هاوردنی کرێکارانی کۆچەر لە وڵاتانی دەوروبەر و تەنانەت لە وڵاتانی کیشوەرەکانی دیکەشەوە بۆ بەهرەکێشیی زیاتر لە هێزی کاریان وەك کرێکاری بیمەنەکراو و ناچار، بووەتە دیاردەیەکی بەرچاوی کۆمەڵ و تەنانەت لەنێو کرێکارانی ناهوشیاریی خۆجێیشدا ناڕەزایەتی دروستکردووە و ئەوانیش بەهۆکاری بێکاریی و بێمافیی و کەمیی مووچە و خراپی هەلی کاری خۆیانیان دەزانن؛ لەبەرئەوە کرێکارانی کۆچەر کە بەهیوای کار و کرێیەکی باشتر لەو شوێنەی کە لێوەی هاتوون، ڕوویان لە هەرێمی کوردستان کردووە، لەلایەك لەلایەن خاوەنکارانەوە ستەمیان لێ دەکرێت و کرێیان پێنادرێت و شوێنی نیشەجێبوونیان نییە و دەردەکرێن و مۆڵەتی کارکردنیان، کە بە مۆڵەتی مانەوەیان گرێدراوە و ئەوەش لە دەستی خاوەنکارەکاندایە و خاوەنکارەکانیش بۆ نەدانی کرێی کرێکارەکان، ڕەزامەندینامە بۆ مۆڵەتی مانەوەیان پێنادەن و بەو جۆرە ڕۆژانە چەندنین کرێکار ناچار بە گەڕانەوە دەبن و بە قەرزاری و بێکرێییەوە دەگەڕێنەوە نێو خێزان و شوێنێك، کە لێوەی هاتوون، هەروەها لەلایەکی دیکەشەوە لەلایەن کرێکارانی ناهوشیار و کەسانی نەژادپەرستەوە دژایەتیی و سووکایەتییان پێدەکرت و لەلایەن گروپە ناسیونالیست و دژەبیاننیەوە خەڵکیان لێ هاندەدرێت و دژایەتیدەکرێن.

یەکێك لەو کۆمپانییانەی کە زۆربەی کرێکارەکانی لە دەرەوەی هەرێمی کوردستان هاتوون، کۆمپانیای ( رائد تعمیر)ە کە بنکەی لە شاری سلێمانیی (پایتەختی ڕۆشنبیری)ە و ئەم کۆمپانییە سەد و پەنجا (١٥٠) کرێکاری هەیە و کە زۆربەیان لەم شوێنانەوە هاتوون: کرێکارانی ئیزیدی کوردستانی بەشی عیراق، ئێران [زۆربە کوردانی مەریوان و سنە و کرماشانن]، سوریە [زۆربە کوردن و خەڵکی کۆبانی)شیان تێدایە، کە خوشك و برا و دایك و باوکیان لەوێندەرێ لە جەنگدان]، عەرەبی عیراقی [زۆربە شیعەی فەلوجەن] و ئەوانی دیکە خەڵکی شارەکە و دەروبەری شارەکەن.

ئەو کرێکارە کۆچەرانەی کە لەو شوێنانەوە هاتوون، شوێنی نیشتەجێبوونیان نییە و کەس ناناسن و ژیان بۆیان زۆر سەختە و لەبەر گرانی کرێخانوو، توانای بەکرێگرتنی سەرپەنایان نییە و لەبەر گرانی کرێخانوو و کەشی دژە کۆچەریی و دژە پەنابەریی لە هەرێمی کوردستانیشدا بەئاسانی ناتوانن خانوو بەدەستبهێنن، لەبەرئەوە لەو تەلار و خانووانانەدا دەژیان، کە نیوە تەواودەبوون، بەڵام کۆمپانییەکە ئەوەشی پێڕەوانەبینین و لە خانووە دەرگە و پەنجەرەدارەکاندا دەریکردوون و کردوونیەتە چوار کەلاوە [خانووی ناتەواوی بێ دەرگە و پەنجەرە] و وەك لە وێنەکاندا دەبینن؛ دەرکرێت جێگەی هەموو شتێك بێت، بێجگە لە جێگەی ژیانی مرۆڤێکی سەرەتای هەزارەی سێیەم لە “پایتەختی ڕۆشنبیری”دا. هەڵبەتە پێویستە ئەوەش بگوترێ، کە ئەمە لە هەزاردا یەکی دەرد و مەینەتەییەکانی کرێکارانی کۆچەرە لە هەرێمی کوردستان، هەرێمێك کە چەندین دەهە کرێکارانی خۆی لە ئێران و تورکیە و عیراق و سوریە و وڵاتانی ئەوروپی کۆچەربوون و بەو نەهامەتیانە ئاشنان، بەڵام بەم ڕادە و بەو جۆرە نا، کە هەر ئێستا لەم هەرێمە و لەم شارە ڕوودەدات.

ئەو شوێنەی کە کرێکارەکان بۆ خۆشگوزەرانان تێدا تەلار و ڤێلا چێدەکەن، ناوی “چوار چرا”یە، تەمەنی کرێکارەکان بەزۆریی لە خوار (٣٠) ساڵییەوەیە، کرێکارەکان کۆنتراکتی هەمیشەیی کارکردنیان نییە و هەر سات لەبەردەم مەترسی دەرکردن و ناردنەوەیانن بۆ وڵات و شارانێك، کە لێوەی هاتوون. هەروەها هیچ جۆرە بیمەیەکیان نییە؛ نە بیمەی دەرمانی و نە بیمەی بێکاریی و نە بیمەی کۆمەلایەتی. هەرچەندە خودی کرێکارانی هەرێمی کوردستان بەخۆشیان لە زۆرێك لەو بیمانە بێبەشن، بەراورد بە کرێکارانی کۆچەر بەلایەنیکەمەوە لە تەنگانە و لە ناهەمووارییدا هاریکاریی و پشتیوانی کۆمەڵایەتیی خزم و دۆست و هاوکاریان هەیە، بەڵام کرێکارانی کۆچەر هەموو ساتێك لەبەردەم مەترسی نەخۆشکەوتن و ڕەقبوونەوە لەو کەلاوانەدا و نەدانی کرێی کارەکانیان و دەرکردن و ناردنەوەیان بۆ وڵاتانێك کە لێوەی هاتوون، چونکە مافی مانەوە و نیشتەجێبوونی ماوەی کارکردنی کرێکارانی کۆچەر لە هەرێمی کوردستان بەهەبوونی نامەی پشتیوانی یا ڕەزامەندی خاوەنکارەوە پەیوەستە و نەبوونی مافی مانەوە و مۆڵەتی فەرمی وەك چەکێك دراوەتە دەستی خاوەنکارەکان و ئەوانیش بۆ ناچارکردن و بەهرەکیشیی زیاتر و نەدانی کرێی کرێکارەکان بەکاریدەبەن و بەوە ناڕەزایەتی کرێکاران تێکدەشکێنن. لەبەرئەوە زۆڕێك لە کرێکارانی کۆچەر بەتایبەت کرێکارانی کۆچەر، کە لە ئێرانەوە هاتوون، بەهۆی نەدانی کرێی کارەکانیان و تازەنەکردنەوەی مۆڵەتی مانەوەیان لەم وڵاتەدا، ناچار بە برسیەتی و بەبێ پارە دەگەرێنەوە ئێران.

شایانی باسە هەندێك لە کرێکارەکان ماوەی (٣) سێ مانگە کرێی کارەکارنیان وەرنەگرتووە و هەندێكیشیان ماوەی (٢) دوو مانگە خۆیان نەشتووە و گەرماویان نەدیتووە، ئەمەش پەیوەندی بە شوێنی ژیانیانەوە هەیە، کە هیچ بنەمایەکی ژیان و گوزەرانی تیدانییە، پێشتر کە کارەبایەکی بێئاساییش و بێپاراستنیان هەبوو، لەو کاتەوەی کە ناڕەزایەتییان دەربڕیوە و داوای باشترکردنی شوێنی ژیان و دانی کرێکارنیان کردووە، لە بەرانبەردا خاوەنکارە کە داوای (١٠) ڕۆژ ماوەی کردبوو، تاوەکو وەڵامی داواکارییەکان بدەنەوە، بەڵام ئەوە ماوەی (١٥) ڕۆژە هیچ وەڵامێکی بە داواکارییەکان نەداتەوە و هەروەها نزیکەی هەفتەیەکیشە کارەبای شوێنی ژیانی کرێکارەکانی بڕیوە و کرێکارەکان لە خراپترین باری ژیاندا لە کەلاوەی بێ[دەرگە و پەنجەرە]دا و گوزەراندەکەن و ئەگەر بارودۆخی ژیانی کرێکارەکان بەو جۆرە بڕوات، لەوانەیە ڕووداوی ڕەقبوونەوە لەتاو سەرما و نەخۆشکەوتن بەهۆی خۆنەشتن و نەبوونی پێداویستی خۆپاراستن لە سەرما و لەنێو ئەو کۆما زبلانەدا، ببێتەهۆی ڕووداوی شەرمەزارکەر بۆ هەرێمی کوردستان و “پایتەختی ڕۆشنبیرییەکەی”!

وەها بارودۆخێك و وەها بێمافییەك ئاوای کردووە، کە کرێکارانی کوردی خۆرهەڵات، کە ڕۆژگارێك بەوپەڕی هیواوە هاتوونەتە ئەم بەشەی کوردستان و خۆشباوەڕیی نەتەوەیی ئەو خەیاڵەی لەلا خۆشکردوون، کە هاتنیان بۆ بەشێکی دیکەی “نیشتمان” لە چوونیان بۆ تاران و شارە ناکوردییەکانی دیکەی ئێران باشترە و خاوەنکارە کوردەکان باشتر ڕەفتاریان لەتەکدا دەکەن و مافیان ناخۆن، بەڵام لە کاتی گەڕانەوەدا بۆچوون و خۆشباوەییەکەیان سەد و هەشتا پلە ئاوەژوودەبێتەوە و دەڵێن هەر چۆنێك بێت لە ئێران بیمەکانی کار هەن و دادگەیەك هەیە، کە سکالای لەلا بکەن و کەسیش ناتوانێت بەناوی “بیانی/ خارجی” لەو وڵاتە دەریانبکات. ئەمە لەبارەی کرێکارانی ئێزیدی و کوردانی “ڕۆژاوا / کۆبانی”یشەوە هەر هەمان سەرەنجامی هەیە، هەڵبەتە کرێکارانی ئێزیدی لەبەر جیاوازی ئایینیان خراپتر ڕەفتاریان لەتەکدا دەکرێت و لە پێش هەموو کرێکارە کۆچەرەکانی دیکەوە لەم شارەدا بەر سووکایەتی و بێمافیی کەوتوون، لەوانیش بەدبەختر کرێکارانی عەرەبی عیراقی [بەتایبەت شیعەکانی فەلوجە]ن، کە بێجگە لە کۆچەربوون و جیایی ئایین، جیایی ئێتنیی “نەتەوەیی”ش دەیانخاتە ڕێوشوێنی نالەبارتر و بە خراپترین شێوە ڕەفتاریان لەتەکدا دەکرێت و مافیان دەخورێت. وەها بارێك تووريی و نائومێدی کرێکارەکانی بە لوتکە گەیاندووە و دوا ئومێدیان، کە هاوپشتی و هاودەنگی خەڵك و کرێکارانی هەرێمی کوردستان بوو و هەیە، خەریکە لەدەستیدەدەن.

ئەمە گۆشەیەکی بچووکی ژیانی کرێکارانی کۆچەری بواری تەلارسازییە و بەدڵنیاییەوە باری ژیان و مافی کرێکارانی کۆچەری بواری خزمەتکاریی ماڵان و چێشتخانە و نانەواخانە و ..تد لەوە باشتر نییە، ئەگەر خراپتر نەبێت. کرێکارانی کۆچەر کە زۆرێکیان بە بەڵێنی بێبنەما و فڕوفێڵی کۆمپانییەکانی دەڵاڵی هاوردنی کرێکارانی کۆچەر دێنە ئەم هەرێمە، لە هەموو مافێکی ئاسایی کرێکارانی کۆچەر لە وڵاتانی جیهان و ناوچەکەش بێبەشن؛ مافی خۆرێکخستن و ناڕەزایەتی و بەهرەمەندبوون لە بیمەکانیان نییە و داواکارکردنی هەر یەك لەو مافانە لەتەك و نامەی پشتیوانی بۆ مۆڵەتی مانەوە ڕووبەڕوویاندەکاتەوە و بێدەنگەکردنیش لەو بارە لەتەك نەدانی کرێی کارەکانیان و نالەباریی ڕێوشوێنی کار و نیشتەجێبوونیان ڕووبەڕوویاندەکاتەوە. ئەم بارە تاکەی دەخایێنێت و تاکەی کۆمەڵی کوردستان [کە زۆر کەسی لە ئەزموونی کۆچەریی و کرێکاریی لە وڵاتانی دیکە بەهرەمەندن و دەزانن ژیان و گوزەران و مەرجەکانی تەندروستی و ئاساییشی کارکردن بۆ کرێکارانی کۆچەر لە هەرێمی کوردستان و “پایتەختی ڕۆشنبیرییەکەی” بوونیان نییە] بێدەنگ دەمێنێتەوە، کە بێدەنگمانەوە و هاریکارینەکردن و پشتیوانینەکردنی کرێکارانی کۆچەر چ وەك پرسێکی مرۆیی بۆ هەموو دانیشتووانەکەی و چ وەك پرسێكی چێنایەتی بۆ کرێکارانی هەرێمی کوردستان، بەرهەم و نیشانەی هەڵوەشاندنەوە و لەدەستدانی هەموو بنەما مۆڕاڵیی و کۆمەڵایەتییەکانی ئەم کۆمەڵەیە، کە بەهۆی ڕامیاریی و بازارئازادی سیستەمی نیئۆلیبراڵی سەرمایەدارییەوە ڕۆژ بە ڕۆژ لە پەرەسەندایە.

****************************************************************************************

*پاشکۆ : کۆمەڵێك وێنەی شوێنی پشوو و خواردن و خەوتنی کرێکارانی تەلارسازیی لە کۆمپانیای (رائد تعمیر)

Mangirtnî piştîwanî kurdanî xorhellat le mangirtnî zîndanyanî zîndanî wirmê

Mangirtnî piştîwanî kurdanî xorhellat le mangirtnî zîndanyanî zîndanî wirmê

Le şarî slêmanî komellêk le kurdanî xorhellat be mebestî rageyandinî hawpipiştî xoyan le znîdanyanî mangirtûy zîndanî wirmê û agadarkirdnewey parlemanî herêmî kurdistan û layene peywendîdarekan bo mawey dû roj manyangirt, taweku ewan [arlemanî herêmî kurdistan û layene peywendîdarekan] le rêgey dêplomasîyewe guşar bxene ser desellatdaranî êran bo cêbecêkirdnî daxwazîyekanî zîndanyanî mangirtûy zîndanî wirmê.

Amancî kurdanî mangirtûy xorhellat le şarî slêmanî: hellweşandnewey szay lesêdaredan û herweha naçarkirdnî desellatdaranî êran bû be wellamdanewey daxwazîyekanî zîndanyanî mangirtû û azadîkirdnî zîndanyan.

Bo zanyarîy zyatir lebarey mangirtnî zîndanyanî zîndanî wirmê û herweha kurdanî mangirtûy xorhellat le slêmanî, detwanin peywendî bem jmare telefonewe bken:

[00964]07503482997

مانگرتنی پشتیوانی کوردانی خۆرهەڵات لە مانگرتنی زیندانیانی زیندانی ورمێ

مانگرتنی پشتیوانی کوردانی خۆرهەڵات لە مانگرتنی زیندانیانی زیندانی ورمێ

لە شاری سلێمانی کۆمەڵێك لە کوردانی خۆرهەڵات بە مەبەستی ڕاگەیاندنی هاوپپشتی خۆیان لە زنیدانیانی مانگرتووی زیندانی ورمێ و ئاگادارکردنەوەی پارلەمانی هەرێمی کوردستان و لایەنە پەیوەندیدارەکان بۆ ماوەی دوو ڕۆژ مانیانگرت، تاوەکو ئەوان [ارلەمانی هەرێمی کوردستان و لایەنە پەیوەندیدارەکان] لە ڕێگەی دێپلۆماسییەوە گوشار بخەنە سەر دەسەڵاتدارانی ئێران بۆ جێبەجێکردنی داخوازییەکانی زیندانیانی مانگرتووی زیندانی ورمێ.

ئامانجی کوردانی مانگرتووی خۆرهەڵات لە شاری سلێمانی: هەڵوەشاندنەوەی سزای لەسێدارەدان و هەروەها ناچارکردنی دەسەڵاتدارانی ئێران بوو بە وەڵامدانەوەی داخوازییەکانی زیندانیانی مانگرتوو و ئازادیکردنی زیندانیان.

بۆ زانیاریی زیاتر لەبارەی مانگرتنی زیندانیانی زیندانی ورمێ و هەروەها کوردانی مانگرتووی خۆرهەڵات لە سلێمانی، دەتوانن پەیوەندی بەم ژمارە تەلەفۆنەوە بکەن:

07503482997[00964]

 ٠٧٥٠٣٤٨٢٩٩٧[٠٠٩٦٤]

شۆڕشی کۆمه‌ڵایه‌تی دره‌نگ یاخود زوو ، باکوری کوردستان، ڕاده‌ماڵێت

شۆڕشی کۆمه‌ڵایه‌تی دره‌نگ یاخود زوو ، باکوری کوردستان، ڕاده‌ماڵێت

زاهیر باهیر – له‌نده‌ن

20/11/2014

ئه‌مه‌ی ‌ له‌م وتاره‌دا دێت به‌رئه‌نجامی هه‌فته‌یه‌ك بینینی بارودۆخی ئێستای کوردستانی تورکیایه‌ (باکوری کوردستان) که‌ له‌گه‌ڵ 4 که‌سی دیکه‌دا، دوو پیاو و ژنێکی نقابی و ژنێکی فێمێنیستی ئه‌نارکست هاوکات چالاکوانێکی نقابیشه‌ که‌ له‌ ڕۆژی 02/11/14 چوین بۆ ئه‌وێ.   چونمان بۆ کوردستانی باکور که‌مپپه‌ینێك بوو له‌سه‌ر ئاستی ئه‌وروپا که‌ له‌ لایه‌ن که‌مپی ئاشتی له‌ کوردستان و پارتی دیمۆکراتی خه‌ڵک و کۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌ی دیمۆکراسی، ڕیکخرابوو، که‌ له‌ هه‌ر وڵاتێک کۆمه‌ڵێك له‌ چالاکوانی سیاسی و نقابی بۆ بینین و ئاشنابوون به‌ بارودۆخه‌که‌ و به‌ مه‌به‌ستی کردنی که‌مپه‌ینی یارمه‌تیدانی هه‌مه‌جۆره‌ به‌ تایبه‌ت له‌یارمه‌تیدانی ئاواره‌کانی شه‌نگاڵ و کۆبانیدا، ڕێکخرابوو.

له‌ سه‌فه‌ره‌که‌ماندا خه‌ڵکانێکی زۆرمان دیت و کۆبونه‌وه‌شمان له‌گه‌ڵ لایه‌نگه‌لێکی زۆری وه‌کو : پارتییه‌ سیاسییه‌کان، نقابه‌کان ، هاوسه‌رۆکی شاروانی ئامێد و شاری سروس (Suruc ) ی ده‌مسنوری کۆبانی ، لیژانه‌ مرۆییه‌کانی هاوکاری و یارمه‌تیدانی که‌مپه‌کانی په‌نابه‌ران و ئاواره‌کان، گونده‌کانی سه‌ر سنوری کۆبانی، نوێنه‌ره‌کانی بزونته‌وه‌ی ئازادی دیمۆکراسی ئافره‌تان، کۆمه‌ڵه‌ی مافی مرۆڤ ، نوێنه‌ره‌کانی پارتی دیمۆکراتی ناوچه‌که‌، کۆمه‌ڵه‌ی پارێزه‌رانی ئامێد و دواتریش دانیشتن له‌گه‌ڵ فیدراسوێنی خانه‌وادانی به‌ندکراوان.

له‌ داننیشتنه‌کانماندا له‌گه‌ڵ خه‌ڵکان و سه‌رجه‌می ئه‌و ده‌زگایانه‌ی سه‌ره‌وه‌ ته‌واوی ئازدی و سه‌ربه‌ستیمان له‌ کردنی پرسیاری په‌یوه‌ست به‌ بارودۆخه‌که‌ و  به‌رپرسیارییان و هه‌روه‌ها چۆن ڕوبه‌ڕوی کێشه‌کان و پلانی ئێستا و داهاتویان، ده‌بنه‌وه‌ ، هه‌بوو .

گومان له‌وه‌دا نه‌بوو که‌ هه‌ر یه‌که‌و لایه‌نێك له‌و ڕێکخراو و ده‌زگه‌یانه‌ی که‌ له‌ سه‌ره‌وه‌ ناوم هینان ، له‌ ئه‌رك وکار و به‌رپرسیاریدا قورساییه‌کی زۆریان له‌سه‌ر شان بوو، له‌وانه‌ : بێ پاره‌یی ، که‌می‌ ژماره‌ی یارمه‌تیده‌ران و هاوکاریکردن له‌ لایه‌ن حکومه‌تی ناوه‌نده‌وه‌‌ ، لایه‌نێکی دیکه‌ی کێشه‌کانیان، بوون . هه‌بوونی ئه‌م کێشانه‌ش ، ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ ‌ بۆ ئه‌م هۆکارانه‌ی خواره‌وه‌:

  • هێڕشی داعش له‌ شه‌نگال و کۆبانی گه‌وره‌ترین کێشه‌ی له‌ ناوچه‌که‌دا دروستکردوه‌، ئه‌مه‌ش به‌هۆی هاتنی ژماره‌یه‌کی زۆر له‌ ئاوا‌ره‌کانی ئێزیدیییه‌کان و کانتۆنی کۆبانییه‌وه‌ ، که‌ له‌ خۆیدا کێشه‌ی گه‌وره‌ی بۆ هه‌ر یه‌ك له‌و ده‌زگه‌یانه‌ی سه‌ره‌وه‌ دروستکرده‌وه‌.
  • هێواشی پرۆسه‌ی ئاشتی نێوانی په‌که‌که‌ و حکومه‌تی تورکیا ، که‌ له‌ حاڵی حازردا ئه‌و پرۆسه‌یه‌ له‌ خانه‌ی ڕاوه‌ستاندایه‌ . ئاشکرایه‌ ئه‌مه‌ش خه‌ڵکی توڕه‌ و بێ ئومێد و هیوابڕاو کردووه‌.
  • به‌رده‌وامبوونی شه‌ڕ له‌ کۆبانیدا یانی به‌رده‌وامبوونی کوشتن و هه‌ڵکه‌ندنی زیاتری خه‌ڵکی له‌ شوێنه‌کانی خۆیان، ئه‌مه‌ش له‌ کاتێکدایه‌ که‌ هیچ نیشانه‌یه‌کی تێکشکانی داعش به‌ ئاشکرا، دیارنییه‌ ، هاوکاتیش به‌ڵگه‌ی هاوکاری و یارمه‌تیدانی حکومه‌تی تورکیا بۆ داعش له‌ ئارادایه‌. هه‌موو ئه‌مانه‌ش ڕۆڵی خۆیان‌ له‌ خۆپیشاندانه‌کان و ده‌ربڕینی ناڕه‌زاییه‌کاندا، ده‌بینن ، که‌ پۆلیسی ڕژێمیش به‌ دڕنده‌ترین شێوه‌ وه‌ڵامیان ده‌داته‌وه‌ و ئه‌وه‌نده‌ی دیکه‌ش بارودۆخه‌که‌ ئاڵۆزتر و شلۆقتر ده‌کات.

گرنگتیرین تێبینیمان بۆ بارودۆخه‌که‌ ئه‌وه‌ بوو که‌ ‌ چه‌نده‌ها ده‌زگه‌ و لیژان و گروپی دیکه‌ ‌ له‌ شوێن و کاتی جیا جیادا دروستبووبون که‌ سه‌ربه‌خۆ له‌ ده‌زگه‌ ده‌وڵه‌تییه‌کان، کاره‌کانی خۆیانیان ئه‌نجامده‌دا. هه‌ندێك له‌مانه‌ له‌ کۆنداو هه‌ندێکی دیکه‌یان له‌م دوو سێ ساڵانه‌ی پێشوودا دامه‌زرابوون . هه‌ر یه‌که‌ش له‌مانه‌ بۆ پێشه‌وه‌چونی کۆمه‌ڵ و به‌ره‌و سه‌قامگیرکردنی بارودۆخه‌که‌ ، بۆ به‌رپاکردنی ئاشتی، ئازادی، دادوه‌ری کۆمه‌ڵایه‌تی ، مافی مرۆڤ، کاری جددیان ده‌کردو هاوکاتیش په‌یوه‌ندی پته‌و و هاوکاری پێویست، له‌ نێوانیاندا هه‌بوو.

زۆربه‌ی زۆری ئه‌م ڕێکخراو و کۆمه‌ڵانه‌ به‌ زۆره‌ملێی یا خۆسه‌پاندن، دروستبووبوون ، واته‌ خۆیان، خۆیان به‌سه‌ر بارودۆخه‌که‌ و حکومه‌تی ناوه‌ندیشدا، سه‌پاندبوو. ئه‌مه‌ش هۆکاری بینین و هه‌بوونی ئه‌و کرژی و ئاڵۆزییه‌ بوو که‌ له‌ نێوانی ئه‌وان و حکومه‌تی تورکیادا، هه‌بوو.   جێگای سه‌رسوڕمان نییه‌ بگره‌ له‌ بارێکیشدا مایه‌ی خۆشحاڵیه ‌ ، که‌ ده‌بینیت په‌یوه‌ندی له‌ نێوانی والی شاری ئامێد و سه‌رۆکی پۆلیسی ئه‌وێ له‌گه‌ڵ شاره‌وانی و لیژنه‌ی شاره‌وانییدا نییه‌. ئه‌م دیارده‌یه‌ ته‌نها له‌ماندا ناوه‌ستێت به‌ڵکو له‌ نێوانی گه‌لێك له‌ ده‌زگه‌کانی دیکه‌و ده‌زگه‌ ده‌وڵه‌تییه‌کانیشدا، هه‌یه. بۆ نموونه‌ کاتێك که‌ پرسیارمان له‌ لیژنه‌ی مافی مرۆڤ کرد ، ئایا نوسراو و نامه‌یان بۆ پۆلیس سه‌باره‌ت به‌ خوڵق و مامه‌ڵه‌یان و هه‌راسانکردنی خه‌ڵکی ئه‌وێ ، ناردوه‌؟ له‌ وه‌ڵامدا وتیان ” پێویست ناکا ت بۆیان بنوسین چونکه‌ هه‌رگیز وه‌ڵاممان ناده‌نه‌وه‌ ” . له‌ لایه‌کی دیکه‌شه‌وه‌ گه‌لێك قوتابخانه‌ی کوردی هه‌یه‌ که‌ به‌ زمانی کوردی ده‌خوێنن، به‌ڵام له‌ لایه‌ن ده‌وڵه‌ته‌وه‌ ناناسرێن ،له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا خه‌ڵکی زۆر به‌ جددی و به‌ وره‌وه‌ هاوکاری قوتابخانه‌کان ده‌که‌ن و بڕوایان وایه‌و دڵنیان له‌وه‌ی که‌ ڕۆژێك دێت و ده‌توانن حکومه‌ت ناچار بکه‌ن به‌ دانپیانان و ناسینی قوتابخانه‌کانیاندا.

کاتێك پێشتر‌ ئاماژه‌م به‌وه‌ کرد که‌ وتم تا ڕاده‌یه‌ک جێگای خۆشحاڵییه‌ که‌ په‌یوه‌ندی ‌ له‌ نێوانی گه‌لێك له‌و ده‌زگه‌یانه‌ و ده‌وڵه‌ت و ده‌زگه‌کانیدا ، نییه‌، مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئه‌مڕۆ له‌وێ پاوه‌ر، ده‌سه‌ڵاتێک هه‌یه‌ له‌شانی ده‌سه‌ڵاتیكێ دیکه‌وه‌ ، خه‌ڵکی له‌وێ ڕووبه‌ڕوی ده‌سه‌ڵات و ده‌وڵه‌ت به‌ شێوازی خۆیان ده‌بنه‌وه‌‌ و ته‌حه‌دای ده‌که‌ن. له‌وێ ده‌سه‌ڵات و خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری گه‌لی، خه‌ڵکی ، هه‌یه ده‌سه‌ڵاتێك که‌ خه‌ڵکی باوه‌ڕیان پێی هه‌یه‌ و کاری تیادا ده‌که‌ن ، به‌ گوێره‌ی ده‌سه‌ڵاتیان خۆیان به‌سه‌ر ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌ت و ده‌سه‌ڵاتی که‌مایه‌تی ده‌سته‌بژێردا ، سه‌پاندووه‌ وایان له‌ ده‌سه‌ڵاته‌که‌یان کردووه‌ که‌ ‌ ‌هێزو توانایه‌کی ئاوای هه‌بێت، که‌ ده‌توانێت کاره‌کانی ڕاپه‌ڕێنێت.   له‌م ڕێگایه‌وه‌ که‌ باوه‌ڕیان پێی هه‌یه‌ ‌ به‌ره‌ به‌ره‌ پاوه‌ر و ده‌سه‌ڵات له‌ که‌مینه‌ی ده‌سته‌بژێر وه‌رده‌گرنه‌وه‌ ،   ئه‌م جۆره‌ خه‌باته‌ش، له‌ کاتێکدا ‌ که‌ سه‌رجه‌می شاره‌کانی کوردستان یا هه‌ر هه‌موویان، یاخود زۆربه‌یان کوردن و باوه‌ڕێیان به‌ گۆڕانکارییه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌کان هه‌یه‌ ، گران نییه‌ .   ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ نیشانده‌دات که چۆن ‌ شؤڕشی کۆمه‌ڵایه‌تی له‌ بنه‌وه‌ی کۆمه‌ڵگه‌ ده‌ستپێده‌کات نه‌ك له‌ سه‌ره‌وی کۆمه‌ڵ.

دوای 28 ساڵ له‌ جه‌نگ ، په‌که‌که‌ تێگه‌یشت که‌ پێویسته‌ خۆی بگۆڕرێت ، پێویسته‌ ئاراسته‌ی خۆیان، خه‌باتی سیاسیان ، ئامانج و ستراتیجیان بگۆڕن ده‌نا ئاینده‌یان له‌ ئاینده‌ی هاوچه‌شنه‌ ‌ پارت و بزوتنه‌وه‌کانی دیکه‌ ، باشتر نابێت.

به‌ بۆچونی من په‌که‌که‌، یان لانیکه‌م ئه‌و باڵه‌ی که‌ پاوانه‌ی بزوتن و بڕیاره‌کانی په‌که‌که‌ ده‌کات ، ڕێگه‌یه‌کی ڕاستیان گرتۆته‌به‌ر ، بڕیارێکی دروستیانداوه‌ به‌ بێده‌نگکردنی چه‌که‌کانیان و ئاوه‌ڵاکردنی مێشکیان ، به‌ گۆڕینیان له‌ ‌هێزێکی سه‌ربازی و گه‌ریلانه‌وه‌‌ بۆ هێزی خه‌ڵک، هێزی گه‌ل، له‌ شۆڕشی پارتایه‌تیه‌وه‌ ‌ بۆ شۆڕشی کۆمه‌ڵایه‌تی. لێره‌دا ئه‌وه‌ ده‌بینرێت که‌ هێزی بڕوابوون به‌ شؤڕشی کۆمه‌ڵایه‌تی ئه‌وه‌نده‌ به‌هیزه‌ ، شکاندنی ئه‌و هێزه‌ یا هه‌تا به‌رگرتن و ڕێگه‌ لێگرتنیشی له‌ لایه‌ن هه‌ر که‌سێکه‌وه‌ یا هه‌ر هێز و پارتێکه‌وه‌ زۆر زه‌حمه‌ت ده‌بێت. بڕوابوون به‌ شۆڕشی کۆمه‌ڵایه‌تی له‌و به‌شه‌ی کوردستان بوه‌ته‌ کولتور و نه‌رێت به‌ تایبه‌ت بۆ نه‌وه‌ی نوێ ، ئه‌وان باشده‌زانن ئه‌وه‌ ‌ تاکه‌ ڕیگایه‌ له‌ ته‌حه‌داکردنی ده‌سه‌ڵاتدا، له‌ ته‌حه‌داکردنی سیسته‌مه‌که‌ و کردنی گۆڕانکارییه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌کان.

له‌ قسه‌کردن و لێدوان له‌گه‌ڵ خه‌ڵکیدا ، بۆمان ده‌رکه‌وت که‌ گه‌لێك دڵنیا و جددین و باوه‌ڕیان وایه‌ که‌ ده‌توانن گۆڕنکاری بکه‌ن . له‌ کۆبونه‌وه‌مان له‌ته‌ك بزوتنه‌وه‌ی ئازادی دیمۆکراسی ژنان ، که ‌ 9 ژنیان له‌ دانیشتنه‌که‌دا، ئاماده‌ بوون ، باسی ئه‌وه‌یان بۆ ده‌کردین که‌ چۆن مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ کێشه‌کانی ئافره‌تان له‌ناو کۆمه‌ڵدا، وه‌کو توندوتیژی خێزانی ، لاقه‌کردنی جنسی و کێشه‌کانی دیکه‌ ، ده‌که‌ن ، چۆن یارمه‌تی ئه‌و تاکانه‌ که‌ ڕووبه‌ڕووی گرفته‌ جیا جیاکان ده‌بنه‌وه‌ ، ده‌ده‌ن و به‌ ڕێگه‌و شیوازی جیاواز هاوکارییان ده‌که‌ن تاکو متمانه‌یان به‌خۆیان له‌ چاره‌سه‌رکردنی کێشه‌کانیاندا، هه‌بێت.  له‌و دانیشتنه‌دا هه‌ندێکیان باسیان له‌ گرفته‌کانی پێشتری خۆیان ده‌کرد ، باسی ئه‌زمونه‌ تاڵه‌کانی خۆیان ده‌کرد ، وتیان له‌و کاته‌وه‌ی که‌ به‌شداری له‌گه‌ڵ بزوتنه‌وه‌که‌دا ده‌که‌ن ، بوونه‌ته‌ مرۆڤێکی دیکه‌. ‌ ئه‌م ئافره‌تانه‌ به‌شداری له‌ که‌مپی ئاشتیخوازیدا ، چالاکیییه‌ هاوبه‌شه‌‌کا‌ن، لێدوان و مشتومڕی ئه‌و په‌رتوکانه‌ ده‌که‌ن که‌ ده‌یخوێننه‌وه‌ ، کار له‌گه‌ڵ فیدراسۆنی دیمۆکراتی ژنانی کۆبانی ده‌که‌ن و هاوکارییان پێده‌که‌ن . کاتێک که‌ پرسیارمان کرد ئایا‌ هیچ گروپێکی هاوڕه‌گه‌زباز له ‌ ئامێددا هه‌یه‌ ؟ له‌ وه‌ڵامدا وتیان ” دوو گروپ له‌ ئامێددا هه‌یه‌، به‌ڵام زۆر ئاشکرا نین . ئێمه‌ په‌یوه‌ندیمان له‌ته‌کیاندا هه‌یه ‌و هاوکارییان ده‌که‌ین” جێگای دڵخۆشییه‌ که‌ له‌ شارێکی ئاوای وه‌کو ئامێددا ‌ بزوتنه‌وه‌یه‌کی ئافره‌تان هه‌یه‌ که‌ ژنانێکی زۆر ئازا و جه‌سوور و مێشكکراوه‌ و کۆمه‌ککاری ، به‌خۆوه‌ گرتوه‌ و ده‌توانن بڕیاره‌کان به‌خۆیان بده‌ن.

فیدراسۆێنی خێزانی به‌ندکراوان، یا فیدراسوێنی خانه‌وادانێك که‌ به‌ندکراویان هه‌یه‌، گروپێکی دیکه بوون و بۆ ماوه‌ی دوو کاژێر دانیشتنمان له‌گه‌ڵیاندا کرد. ئه‌م گروپه‌ له‌ ساڵی 1996 دا له‌به‌ر لوتی ڕژێمی دیکتاتۆری تورکیادا دروستبوون و ‌ 14 که‌سی خۆبه‌خشیان هه‌یه‌ که‌ نیوه‌یان پیاون و نیوه‌که‌ی دیکه‌یان ژنن که‌ ماندوونه‌ناسانه‌ کارده‌که‌ن . زۆربه‌ی ئه‌ندامانی دامه‌زرێنه‌ری ئه‌م گروپه‌ ته‌جروبه‌یه‌کی تاڵیان له‌ ژیانیاندا و له‌گه‌ڵ حکومه‌تی تورکیادا هه‌یه‌ که‌ گیراون و ئه‌شکه‌نجه‌ی سه‌خت دراون و بۆ ماوه‌یه‌کیش به‌ندکراون ، تا ئێستاش هاوسه‌رۆکی گروپه‌که‌یان له‌ به‌ندیخانه‌دایه‌. ئه‌م فیدراسوێنه‌ زۆر چالاکه‌و به‌به‌رده‌وامی په‌یوه‌ندییان به‌و خانه‌وادانه‌وه‌ هه‌یه‌ که‌ به‌ندییان له‌ به‌ندیخانه‌کانی ڕژێمدا هه‌یه‌. له‌ کانی پێویستدا به‌ده‌میانه‌وه ده‌چن ‌ و یارمه‌تییان ده‌ده‌ن، پارێزه‌ریان بۆ ده‌دۆزنه‌وه‌ و ده‌ستگرۆیی ئه‌و خێزانانه‌ که‌ ‌ پاره‌ی کرێی هاتوچۆی سه‌رلێدانی گیراوه‌کانیان له‌ به‌ندیخانه، نییه‌‌، ده‌که‌ن.

ئه‌م گروپه‌ په‌یوه‌ندییان له‌ته‌ك گروپی لۆکاڵی و بێیانه‌دا له‌ ده‌ره‌وه‌ی تورکیا‌ هه‌یه‌، هه‌روه‌ها له‌گه‌ڵ گروپه‌کانی مافی مرۆڤیشدا.   له‌ کۆبونه‌وه‌که‌ی له‌گه‌ڵ مافی مرۆڤدا کردمان، ئه‌وه‌یان پشتڕاستکرده‌وه‌ که‌ پۆلیس خه‌ڵکێکی زۆریان له‌ خۆپیشاندانه‌کانی ڕۆژانی 6/10 و 07/10 دا گرتووه. ئه‌م خۆپیشاندانانه‌ له‌ سه‌رده‌می ڕاکردنی ده‌یه‌ها هه‌زار خه‌ڵك له‌ کۆبانییه‌وه‌ بوون که‌ حکومه‌تی تورکیا سنوری به‌سه‌ردا داده‌خستن و ڕێگای پێنه‌ده‌دان که‌ بێنه‌ ناو خاکی تورکیاوه‌ ‌ ‌. خۆپیشاندانه‌کان دژی سیاسه‌تی بێده‌نگی تورکیا بوون، هه‌روه‌ها له‌ هه‌بوونی په‌یوه‌ندی نێوان ڕژێم و داعش و هاوکاریکردنی نێوانیاندا . له‌و دانیشتنه‌دا سه‌رۆکی لیژنه‌ی مافی مرۆڤ وتی ته‌نها 5 خوله‌ك پێشگه‌یشتنی ئێمه‌ دوو باوك به‌ هه‌ڵه‌داوان خۆیان به‌ ‌ ئۆفیسه‌که‌یاندا کردوه‌ و ده‌ستگیرکردنی له‌ ناکاوی کوڕه‌کانیان که‌ ته‌مه‌نیان ته‌نها 16 و 17 ساڵ بووه‌ ، پێڕاگه‌یاندون. هه‌ر له‌و دانیشتنه‌دا ئاگه‌داریان کردین که‌ له‌و خۆپیشاندانانه‌دا 42 له‌ خۆپیشانده‌ران و 2 پۆلیس، کوژراون و 1128 که‌سیش ده‌ستگیرکراون که‌ 53 له‌مانه‌ منداڵن و هێشتا 221 که‌سیان به‌رنه‌دراون.

له‌ دانیشتنماندا له‌گه‌ڵ هاوسه‌رۆکی یه‌کێك له‌ نقابه‌کاندا که‌ خۆشی له‌ خه‌سته‌خانه‌ کاریده‌کرد و نوێنه‌ری کرێکاران و کارمه‌ندانی ئه‌وێ بوو ، وتی “128 که‌سی زۆر نه‌خۆش و بریندارمان له‌ کۆبانییه‌وه‌ بۆ هاتووه‌ ، به‌م هۆیه‌شه‌وه‌ ‌پۆلیس داوێتی به‌سه‌ر ئۆفیسی نه‌قابه‌که‌مان و خه‌سته‌خانه‌که‌شدا، به‌دووی ئه‌و نه‌خۆش و بریندارانه‌دا ده‌گه‌ڕان که‌ به‌ڕێگای نایاسایی له‌ ده‌ره‌وه‌ی تورکیاوه‌ گه‌یه‌نراونه‌ته‌ خه‌سته‌خانه‌که‌، هاوکات به‌ دووی ئه‌و که‌سانه‌شدا ده‌گه‌ڕان که‌ یارمه‌تی و هاوکارییان کردون. کاتێك که‌ ده‌یانبینی خه‌ڵکانێك له‌ خه‌سته‌خانه‌ن که‌ له‌ کۆبانی و شوێنه‌کانی دیکه‌وه‌ هاتون ده‌یانبردن و کرێکار و کارمه‌ندی خه‌سته‌خانه‌که‌شیان هه‌راسان ده‌کرد و سوکایه‌تیییان پێده‌کردین و شوناسنامه‌و دۆکۆمێنتی شه‌خسییان لێوه‌رده‌گرتین و لای خۆیان گلیانده‌دایه‌وه”‌.

له‌ دانیشتنێکی دیکه‌ماندا له‌گه‌ڵ ژوری پارێزه‌رانی ئامێددا که‌ 5 له‌ پارێزه‌ره‌کانیان ئاماده‌بوون، وتیان ئه‌وان نزیکه‌ی 1000 پارێزه‌ریان له‌ ده‌ڤه‌ری کوردستاندا هه‌یه‌ و کار له‌ لقی جیا جیای وه‌کو : مافی ژنان و منداڵان و سێنته‌ره‌کانی ئامۆژگاری و یاساناسی، ده‌که‌ن ، وتیشیان که‌ کۆمه‌ڵه‌که‌ی ئه‌وان له‌ لایه‌ن ده‌وڵه‌ته‌وه‌ ده‌ستگرۆیی ده‌کرێت. ئه‌وانیش وه‌کو لایه‌نه‌کانی دیکه‌ جه‌ختیان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ کرده‌وه‌ که‌ له‌و کاته‌وه‌ی که‌ پرۆسه‌ی ئاشتی له‌ ئارادایه‌ هیچ جۆره‌ گۆڕانکارییه‌کی بنه‌ڕه‌تی ڕوینه‌داوه‌، به‌ڵام گه‌شبین بوون له‌وه‌ی که‌ له‌ ساڵی ئاینده‌دا دوای گۆڕینی ده‌ستور گۆڕانکاری گه‌وره‌ به‌ڕێوه‌ ده‌بێت.   هه‌ر له‌و دانیشتنه‌دا ئه‌وه‌شیان دووپات کرده‌وه‌ که‌ پرۆسه‌ی که‌فاله‌ت و به‌ که‌فیلبوونی گیراوان بوونی هه‌یه‌ به‌ڵام ئه‌مه‌ گیراوانی سیاسی ناگرێته‌وه‌ ، بۆیه‌ ده‌بێت که‌یسی سیاسییه‌کان بگاته‌ دادگه‌و ، دادگه‌ش تاکه‌ جێگایه‌که‌ که‌ مه‌سه‌له‌که‌ی تیادا یه‌کلایی، ده‌کرێته‌وه‌ . کاتێک که‌ پرسیاری ئه‌وه‌مان لێکردن ئایا ئه‌وان هیچ گله‌ییه‌کیان له‌سه‌ر هه‌ڵسوکه‌وتی پۆلیس و شێوازای ڕوبه‌ڕووبوونه‌وه‌یان له‌گه‌ڵ خه‌ڵکیدا ، تۆمار کردوه‌؟ له‌ وه‌ڵامدا وتیان ” باوه‌ڕناکه‌ین ئه‌وه‌ بهێنێت ، چونکه‌ پۆلیس نه‌ گوێ ده‌گرن و نه‌ سیاسه‌تیشیان ده‌گۆڕن”.  سه‌باره‌ت به‌ قوتابیان و چالاکییه‌کانیان وتیان ژماره‌ی ‌ گیراوه‌کانیان ‌ 2000 که‌سن که‌ له‌ سه‌رانسه‌ری تورکیادا گیراون، هه‌روه‌ها ‌ 3000 تا 4000 که‌سیش هێشتا هه‌ر له‌ به‌ندیخانه‌دان . ئه‌وه‌شیان دووپات کرده‌وه‌ که‌ گه‌رچی ده‌ستوری ئه‌وێ دان به‌وه‌دا ده‌نێت که‌ ئازادی بیرکردنه‌وه‌و ڕا ده‌ربڕین هه‌یه‌و که‌س له‌ سه‌ر چالاکی سییاسی‌‌ ناگیرێت و به‌ند ناکرێت، به‌ڵام گه‌ر که‌سێك سه‌ر به‌ پارتێکی سیاسی دیاریکراو بیت یاخود دروشمێك به‌رزبکه‌یته‌وه‌ که‌ ڕق و کینه‌ بوروژێنێت و باس له‌ توندووتیژی بکات ، یاخود له‌گه‌ڵ یاسادا جوت نه‌بێت، ئه‌وا پۆلیس ده‌توانێت ئه‌و که‌سه‌ بگرێت و بیدات به‌ دادگه‌.

محنه‌تی ئاواره‌کان به‌رده‌وامه‌:

له‌و کاته‌وه‌ی که‌ داعش موسڵی گرتوه‌ و ئێزیدییه‌کان کۆمه‌ڵکوژی کراون، له‌و کاته‌وه‌ی که‌ جه‌نگ له‌ کانتۆنی کۆبانی ده‌ستیپێکردوه‌ ، باکوری کوردستان شه‌پۆلی ئاواره‌و په‌نابه‌رانی کۆبانی و شه‌نگالی لێنه‌بڕاوه‌.   زیاتر له‌ 200 هه‌زار ئێزیدی ئاواره‌ بوون که‌ هه‌ندێکیان له‌ باشوری کوردستان خۆیان گرتۆته‌وه‌و نزیکه‌ی 180 هه‌زاریشیان به‌ره‌و باکور ملیان ناوه. 4000 له‌مانه‌ له‌ که‌مپێکدا له‌ ده‌ره‌وه‌ی ئامێد ده‌ژین. هاوسه‌رۆکی شاره‌وانی ئامێد ، له‌و دانیشتنه‌ی که‌ له‌گه‌ڵیدا کردمان، وتی ئه‌وان هیچ هاوکارییه‌کیان له‌ لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی یه‌کگرتوی گه‌لانه‌وه‌ ،UN ، پێنه‌کراوه‌ ، هه‌موو یارمه‌تی و هاوکاری ئاواره‌کان له‌سه‌ر پیتاكی خه‌ڵکی ناوچه‌که‌یه‌ هه‌ر له‌ خواردن و خوارنده‌وه‌ و جله‌وه‌ تا ده‌گاته‌ دابینکردنی چادر.   ئه‌و وتی له‌ %90 ی ئه‌و پیتاکانه‌ له‌ لایه‌ن دانیشتوانی ئه‌م ناوچانه‌وه‌یه‌ و له‌ %10 ی له‌ ده‌وڵه‌ته‌وه‌یه‌. ئه‌و جه‌ختی له‌سه‌ر ئه‌وه‌ش کرده‌وه‌ که‌ ئه‌وان زۆر لێبڕاوانه‌ کار له‌سه‌ر دابینکردنی هه‌موو پێویستییه‌کانی ئاواره‌کان وه‌کو هه‌بوونی دکتۆر و کارمه‌ندی ته‌ندروستی و چاره‌سه‌ر ، ئاوی گه‌رم و گه‌رمی و خواردن و کاره‌با و قوتابخانه‌ بۆ منداڵانیان ، ده‌‌که‌ن. له‌ هه‌مان کاتیشدا دانی به‌وه‌شدا نا که‌ ئه‌وان ڕووبه‌ڕووی سه‌ختترین بارودۆخ بوونه‌ته‌وه‌ له‌ پێشکه‌شکردنی خزمه‌تگوزارییه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌کاندا به‌هۆی که‌می ژماره‌ی خه‌ڵکانی خۆبه‌خش و زۆری ژماره‌ی ئاواره‌وه‌ و که‌می خه‌ڵکانی پرۆفیشناڵ و دکتۆر و که‌می داووده‌رمان و قه‌ره‌وێڵه‌ی نه‌خۆش و هه‌روه‌ها که‌می ژماره‌ یا هه‌رنه‌بوونی سه‌یاره‌ی فریاگوزاره‌وه‌. به‌شی زۆری ئه‌م گیروگرفتانه‌ به‌هۆی یارمه‌تی نه‌دانی حکومه‌تی تورکیا‌وه‌یه‌، له‌به‌ر ئه‌مه‌ش هه‌موو خزمه‌تگوزارییه‌کان ده‌بێت له‌لایه‌ن شاره‌وانییه‌کانه‌وه‌ دابین بکرێت.

هه‌مان ڕۆژ دانیشتنێکمان له‌ته‌ك نقابه‌ی باشوری ڕۆژهه‌ڵاتی ئه‌نادۆڵدا کرد که‌ فیدراسۆێنی گاب، Gabb ، سه‌رپه‌رشتی یارمه‌تییه‌ مرۆییه‌کانی ئاوا‌ره‌کانی ، ده‌کرد . ئه‌م فیدراسوێنه‌ له‌ 286 ئه‌ندام پێکهاتوه‌و که‌ له‌ % 30 یان ئافره‌تن ،له‌ نێو ئه‌مانه‌شدا 7 که‌سیان بۆ کۆمیته‌یه‌کی چالاک هه‌ڵبژاردووه. نیوه‌ی بودجه‌ی ئه‌م ڕێکخراوه‌ له‌ شاره‌وانیییه‌کانی ناوچه‌که‌وه‌ دابین ده‌کرێت و به‌شێکی دیکه‌ی یارمه‌تی له‌ ‌ ڕێگای ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌وه‌ که‌ هه‌یانه‌ له‌ته‌ك ڕێکخراو و کۆمه‌ڵه‌کانه‌وه‌ ‌ که‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی تورکیان ، بۆیان دێت.  گاب جه‌ختیان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ کرده‌وه‌ که‌ ئه‌وان پلانی 3 مانگیان هه‌یه‌ له‌وانه‌ : ‌ پێکهێنانی په‌یوه‌ندی نێوانی که‌مپه‌کانی ئاواره‌کان، له‌ نێوانی په‌نابه‌رانی کۆبانی ئێزیدییه‌کانی شه‌نگال، هه‌روه‌ها له‌گه‌ڵ تورکیاشدا بۆ به‌ده‌ستهێنانی زانیاری و یارمه‌تی مرۆییانه‌‌ . ئه‌وان زانینی ژماره‌ی جێنده‌ر و نه‌خۆشان و په‌ککه‌وتوان و منداڵانی ناو که‌مپه‌کان و گیروگرفته‌کانیان ، به‌ پێویست ده‌زانی، بۆ ئه‌مه‌ش پلانی خۆیان هه‌بوو. ئه‌وه‌یان پشتڕاستکرده‌وه‌ که‌ 6000 له‌ ‌ئێزیدییه‌کان گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ بۆ کوردستانی باشور به‌ڵام هاوکات 96 هه‌زار په‌نابه‌ری دیکه‌یان بۆ هاتووه‌، که‌ زۆربه‌یان له‌ شاری سروس ،Suruc ، نیشته‌جێبوون و 2840 که‌سیشیان له‌ شاری ماردینن.

له‌ ڕۆژی ئاینده‌دا سه‌ردانی که‌مپی ئێزیدییه‌کانی ده‌ره‌وه‌ی شاری ئامێدمان، کرد که‌ 4000 ئاواره‌ بوون. ئه‌مان گله‌ییه‌کی زۆریان له‌ جۆری خواردن و ئاوی گه‌رم و سه‌رما و نه‌بوونی ژماره‌ی کافی دکتۆر و کارمه‌ندی ته‌ندروستی و هه‌ندێك شتی دیکه‌ ده‌کرد. هه‌روه‌ها به‌هۆی نه‌بوونی سه‌یاره‌ی فریاگوزار و سه‌یاره‌ی گواستنه‌وه‌ بۆ خه‌سته‌خانه‌کانی شار له‌ کاتی پێویستدا ، زیاتر له‌ 15 ڕۆژ ده‌خایه‌نێت تاکو هه‌واڵه‌ی خه‌سته‌خانه‌ بکرێن ، ئه‌مه‌ له‌ کاتێکدا ، که‌ له‌وێش ده‌بوایه‌ بۆ چاره‌سه‌ریان ، پاره‌ بده‌ن ، که‌ پاره‌یان نییه‌.

له‌ شاری سروس پاش دانیشتن له‌گه‌ڵ هاوسه‌رۆکی شاره‌وانی ، سه‌ردانی که‌مپی ئاواره‌کانی کۆبانیمان کرد که‌ له‌ ڕۆژی 15/09/14 دروستکرابوو. ئه‌مانیش هه‌مان پێداویستی ئێزیدییه‌ ئاواره‌کانیان بۆ دابین کرابوو به‌ڵام حاڵی ئه‌مان له‌وه‌ی ده‌کرد که‌ باشتر بێت له‌ ئێزیدییه‌کان .  له‌وێ دڵنیایان کردینه‌وه‌ که‌ 15 دکتۆر و 20 کارمه‌ندی ته‌ندروستی و هه‌ندێکی دیکه‌ که‌ ده‌توانرێت له‌کاتی پێویستدا په‌یوه‌ندییان پێوه‌ بکرێت، ئاماده‌ی خزمه‌تگوزارین ، . ئه‌مان به‌ به‌راورد له‌گه‌ڵ ئێزیدییه‌کاندا گه‌شبینتر و دڵخۆشتر، ده‌بینران ، که‌ به‌ ڕای من ڕه‌نگه‌ له‌به‌ر ئه‌م هۆکارانه‌ی خواره‌وه‌ بێت:

  • نزیکییان له شوێنی هاتنیانه‌وه‌ که‌ کۆبانییه‌، ئه‌مه‌ش کارایی سایکۆلۆجییان له‌سه‌ر داده‌نێت به‌ به‌راورد له‌گه‌ڵ ئێزیدییه‌کاندا که‌ یه‌کجار دوورن له‌و شوێنه‌ی که‌ لێوه‌ی هاتوون.
  • هه‌رچی ئاواره‌کانی کۆبانی هه‌ن واهه‌ست ده‌که‌ن که‌ مانه‌وه‌یان له‌ که‌مه‌په‌کاندا کاتییه‌ و به‌زووترین کات ده‌گه‌ڕینه‌وه‌ بۆ شوێنی خۆیان، به‌ڵام ئێزیدییه‌کان ئومێدێکی زۆر که‌میان به‌ گه‌رانه‌وه‌یان هه‌یه‌ چونکه‌ تائیستاش ناوچه‌که‌یان له‌ژێر ده‌ستی داعشادایه‌.
  • ئاواره‌کانی کۆبانی له‌ کاتی ده‌ربازبوونیاندا وه‌ختێکی که‌میان به‌ده‌سته‌وه‌ هه‌بووه‌ له‌ ئاماده‌کردنی خۆیان و ماڵ و منداڵیاندا ڕه‌نگه‌ تا ڕاده‌یه‌ك توانیبێتیان ‌ شته‌ به‌هاداره‌کانیان یا خود پاره‌یه‌ک که‌ له‌ ماڵه‌وه‌ هه‌یانبووبێت ، له‌گه‌ڵ خۆیاندا هێنابێتیان، به‌ڵام ئێزیدییه‌کان نه‌ك هه‌ر وه‌ختیان نه‌بووه‌ به‌ڵکو ده‌سته‌ویه‌خه‌ی کۆمه‌ڵکوژی بوونه‌ته‌وه‌ ، له‌ بارێکی ئاواد بوون ‌ که یا ده‌بێت‌ سه‌ر ده‌رکه‌ن یا دره‌نگ بکه‌ون و ڕووبه‌ڕوی کوشتار ببنه‌وه‌ . هه‌ر به‌م هۆیه‌شه‌وه‌ هه‌موو شتێکیان نه‌ك هه‌ر به‌ جێهێڵاوه‌ به‌ڵکو له‌ده‌ستداوه‌ و زۆربه‌ی زوری خزم و که‌سوکاریان کوژراون. ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی که‌ داعش به‌ سه‌ده‌ها ئافره‌تیانی دیلکرده‌وه‌ و کردونی به‌ کاره‌که‌ر و ناچاری به‌ سێکس له‌گه‌ڵ چه‌کداره‌کانی خۆیاند کردوون ،‌ ئه‌وانه‌‌شیان که‌ ماو‌نه‌ته‌وه‌ بۆ فرۆشتن له‌ مه‌زاتی بکڕانی ئافرتدا هه‌ڕاجکراون.
  • ئاواره‌کانی کۆبانی خه‌ڵکانێکیان له‌ دوای خۆیان به‌جێهێڵاه‌ که‌ که‌ هه‌ر یه‌که‌یان به‌ شێوه‌یه‌ک له‌ شێوه‌کان به‌رگری له‌ کۆبانی و جه‌نگی دژه‌ داعش ده‌که‌ن. ئه‌مه‌ش سه‌ربه‌رزێتی بۆ تۆمارکردون و مایه‌ی شانازییانه‌،  هه‌رچیش ئاواره‌ ئێزیدییه‌کان هه‌یه‌ هه‌ست به‌وه‌ ده‌که‌ن که‌ خیانه‌تیان له‌ لایه‌ن بارزانی و پێشمه‌رگه‌کانییه‌وه، لێکراوه‌‌ . هه‌ندێکیان له‌ که‌مپه‌که‌دا ئه‌و هه‌سته‌یان نه‌ده‌شارده‌وه ‌و به‌ ئاشکراو به‌ ده‌نگی به‌رز به‌ زمانی ئینگلیزی و سۆرانی هاواریان ده‌کرد که‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی پێشمه‌رگه‌ کۆمه‌ڵکوژی بۆ ئه‌وان هێنا و حاشای کوردبوونیان له‌ خۆیان ده‌کرد ، ده‌یانگوت گه‌ر کورد بوونایه‌ به‌رگرییان لێده‌کرا و ده‌پارێزران. هاوکاتیش ڕۆلی یه‌په‌گه‌ و یه‌په‌ژه‌یه‌یان پاڵه‌وانانه‌ ده‌ناسی له‌ به‌رگریکردن لێیان و کۆمه‌كپێکردن و گواستنه‌وه‌یان له‌ شۆوێنه‌ مه‌ترسیداره‌کانه‌وه‌.         بێ گومان گه‌ر به‌ ویژدانه‌وه‌ گوێ له‌ گله‌ییه‌کانیان بگرین ، ئه‌مه‌ ڕاستییه‌که‌ و تا ئێستاش من به‌شبه‌حاڵی خۆم سه‌ری لێده‌رناکه‌م . که‌ ئایا ئه‌وه‌ی که‌ که‌ ڕویدا به‌ فرمانی بارزانی بوو؟ ڕێککه‌وتنی نێوانی ئه‌و و داعش و حکومه‌تی تورکیا بوو؟ بوده‌ڵه‌یی و ترسنۆکی پێشمه‌رگه‌کانی بارزانی بوو؟ یاخود پلانێکی شاراوه‌ی دیکه‌ی له‌ پشته‌وه‌ هه‌بوو؟!!!! . ئه‌وه‌ ده‌بێت بهێڵینه‌وه‌ بۆ ڕۆژگاری داهاتو تاکو بۆمان ئاشکرا ببێت.

حکومه‌تی تورکیا هه‌ر تاکتیکه‌کانی دژی کورد گۆڕیوه،‌ نه‌ك ستراتیجییه‌که‌ی:

له‌و سه‌فه‌ره‌ماندا هه‌ر شوێنێك چوبێتین و هه‌رکه‌س و لایه‌نێکمان بینیبێت ، له‌ خاڵێکدا یه‌کیان گرتۆته‌وه‌ که‌ ئه‌ویش ” له‌ ده‌ستپێکردنی سیاسه‌تی ئاگربه‌ستی مانگی دیسه‌مبه‌ری 2012 وه‌ تا ئێستا گۆڕانکاری بنه‌ڕه‌تی ڕوینه‌داوه‌” تۆقاندن و توندوتیژی و سه‌رکوتکردن به‌رده‌وامه‌، تا ئێستاش کۆمۆنێتی کوردی په‌راوێز خراوه‌، هێشتا جیاوا‌زییه‌کی گه‌وره‌ له‌ نێوانی شاره‌کانی کوردستان و ئه‌وانی دیکه‌دا به‌ ئاشکرا ده‌بینرێن. هاوکاری و یارمه‌تیدانی والیییه‌کانی شار و حکومه‌تی ناوه‌ند و شاره‌وانییه‌کانی که‌ له‌ لایه‌ن کورده‌کانه‌وه‌ کۆنترۆڵکراون ، یا هه‌ر نییه،‌ یا زۆر ده‌گمه‌نه‌، کۆمۆنێتی کوردی له‌سای بێکاری و گیروگرفتی ته‌ندروستییه‌وه‌ ، زۆر به‌ خراپی ده‌ناڵێنن ، هێشتا خه‌ڵکی له‌وێ له‌ ترس و خۆفێکی گه‌وره‌ی به‌رده‌وامدا هه‌م بۆ ژیانی خۆیان و هه‌م بۆ ژیانی ڕۆڵه‌کانیان، ده‌ژین، هه‌راسانکردنیان له‌ لایه‌ن پۆلیسه‌وه، به‌رده‌وامه‌‌ ، ده‌ستگیرکردن و گرتن و به‌ندکردنیان بۆ ماوه‌ی دوور و درێژ بێ هۆکارێک بێ دادگایی کردنیان ، به‌شی هه‌ره‌ زۆری خه‌ڵکی کوردستانه‌ .

ئه‌مه‌ ڕاسته‌ که‌ کورد له‌ ئێستادا کۆنترۆڵی گه‌لێک له‌ شاره‌وانییه‌کانیان کردوه‌ ، ڕێکخراو و گروپی لۆکاڵی و لیژان و نقابه‌ و کۆمه‌ڵه‌یه‌کی زۆریان، دروستکرده‌وه‌ ، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، یارمه‌تییه‌کی زۆر که‌م له‌ لایه‌ن حکومه‌ته‌وه‌ ده‌درێن و هاوکاری زۆر ده‌گمه‌نه‌. ئه‌وه‌ی تێبینی ده‌کرێت کورد له‌وێ خۆیان ، خۆیان سه‌پاندووه‌ حکومه‌تی تورکیایان ناچار کردووه‌ ‌ که‌ ملیان بۆ بدا، هیچ هه‌ڵبژارده‌یه‌کی دیکه‌یان بۆ حکومه‌ت نه‌هێڵاوته‌وه‌ جگه‌ له‌سه‌رکوتکردن و کوشتن و بڕین که‌ ئه‌وانه‌ش دادی حکومه‌تی نه‌ له‌ ساڵانی ڕابوردوودا، داوه‌ و نه‌ له‌ ئێستا و ئاینده‌شدا ده‌دات.   کورد له‌وێ ئه‌و بارودۆخه‌ی ژیانی ڕابوردووی ، ڕه‌تده‌کاته‌وه‌ و ئاماده‌ نییه‌ به‌رده‌وامی پێبدات، ده‌یه‌وێت به‌رگری له‌ خۆی و مافه‌کانی بکات ، نایه‌وێت شۆڕشه‌ کۆمه‌ڵایه‌تیه‌که‌ی که‌ له‌ سه‌ره‌تادایه، بوه‌ستێنرێت. ‌ هۆکارێکی دیکه‌ش لێره‌داڕه‌نگه‌ ڕۆڵی خۆی ببینێت که‌ ئه‌ویش ئو‌مێدی تورکیایه‌ به‌ چوونه‌ ناو یه‌کێتی ئه‌وروپاوه‌ .

ئه‌و شتانه‌ی که‌ ده‌توانرێت له‌ وه‌رچه‌رخاندنی ئه‌م شۆڕشه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌دا، ڕووبده‌ن، به‌ڵام نابێت ڕوو بده‌ن:

بارو دۆخه‌که‌ یه‌کجار کرژو ناسکه‌. پرۆسه‌ی ئاشتی له‌وه‌ده‌کات وه‌ستابێت، کۆبانی هێشتا له‌ژێر ڕه‌حمه‌تی داعشدایه‌، داعشیش تا ئێستا مه‌ترسییه‌کی گه‌وره‌یه‌ بۆ ناوچه‌که‌ و لابردنی ئه‌سه‌دیش له‌ ئێستادا له‌وه‌ ناکات کارێکی ژیرانه‌ و پراکتیکانه‌ بێت و رووبدات. له‌ لایه‌کی دیکه‌شه‌وه‌ ئه‌مه‌ریکا و وڵاتانی ئه‌وروپای ڕۆژاوا له‌وه‌ ده‌کات سیاسه‌تێک له‌ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی داعش یا پوچکردنه‌وه‌یاندا، له‌ هه‌گبه‌که‌یاندا نه‌ما بێت، هاوکاتیش حکومه‌تی تورکیاش له‌ پرۆسه‌ی وتووێژدا، له‌گه‌ڵ په‌که‌که‌ جددی نییه .   ئه‌م فاکته‌رانه‌ هه‌ر یه‌ک به‌ ده‌وری خۆیان کارایی خۆیان له‌سه‌ر بارودۆخه‌که‌ی تورکیا داده‌نێن.

به‌ڕای من ئه‌و فاکته‌رانه‌ی که‌ گرنگن له‌ وه‌رچه‌رخاندنی ئه‌م شؤڕشه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌دا، ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌ن:

  • کۆتاییهێنانی پرۆسه‌ی ئاشتی له‌ لایه‌ن په‌که‌که‌وه‌ و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ جه‌نگی گه‌ریلا ئاسا ، که‌ ئه‌مه‌ش کاره‌سات ده‌هێنێت هه‌م بۆ کۆمه‌ڵی تورکی و هه‌م بۆ کۆمۆنێتی کوردیش ، ئه‌مه‌ ڕاستیه‌ گه‌ر ئه‌مه‌ ڕووبدات ،‌ کوشتن و بڕینی زیاتر و ، وێرانکردنی پتر، هه‌ڵکه‌ندنی خه‌ڵکانێکی زیاتر له‌ جێگاو ڕێگای خۆیان ، خولقاندنی هه‌ستی کینه‌دۆزی له‌ نێوانی کورد و تورك، زیادبوونی شه‌پۆلی رایسیزم   کاراییه‌کی نێگه‌تیڤانه‌ له‌سه‌ر ناوچه‌که‌ به‌ گشتی و کوردستانه‌کانی به‌شی ‌ عیراق و ئێران و سوریا به‌تایبه‌تی، داده‌نێن.
  • هه‌ڵوێستی ئه‌مه‌ریکا و وڵاتانی ڕۆژاوا و مامه‌ڵه‌یان له‌ته‌ك په‌که‌که‌ که‌ وه‌ك هێزێکی تیرۆریست، ده‌یده‌نه‌ قه‌ڵه‌م ، یارمه‌تیده‌ر ی بارودۆختی ناوچه‌که‌ نییه‌ . ئه‌م وڵاتانه‌ ده‌بێت سیاسه‌ت و هه‌ڵوێستی خۆیان له‌ به‌رامبه‌ر په‌که‌که‌دا بگۆڕن، به‌رده‌وامبوون به‌م سیاسه‌ته‌ی ئێستایان نه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی کورده‌و نه‌ ‌ هاوپه‌یمانه‌کانیانه‌ . ئه‌مه‌ریکا و وڵاتانی ڕۆژاوا ده‌بێت له‌وه‌ تێبگه‌ن که‌ په‌که‌که‌ هه‌مان پارت و ڕێکخراوی سه‌رده‌می نه‌وه‌ده‌کان نییه‌ ، ده‌بێت حسابی ئه‌وه‌ بۆ په‌که‌که‌ بکه‌ن که‌ هێزێکی سه‌ره‌کییه‌ له‌ ناوچه‌که‌دا و زۆریش جه‌ماوه‌رییه‌، که‌ له‌ ڕستیدا ئه‌مان گۆڕانکارییان به‌سه‌ردا هاتووه‌ و له‌م ساڵانه‌ی دواییدا هه‌نگاوی گه‌وره‌یان ناوه‌ و گه‌لێك له‌ سیاسه‌ته‌ کۆنه‌کانیان وه‌لاوه‌ ناوه‌، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌ش ناتوانرێت په‌که‌که‌ په‌راوێز بخرێت.       ئه‌مه‌ریکا و وڵاتانی ڕۆژاوا ده‌بێت حکومه‌تی تورکیا ناچار بکه‌ن تاکو ‌ پرۆسه‌ی ئاشتی فه‌رامۆش نه‌کات و ئاگربه‌ستی به‌ خاڵی لاوازی په‌که‌که نه‌زانێت، هه‌ر هه‌موویان ده‌بێت ئه‌م هه‌له‌ مێژوییه‌، هه‌لی ئاگربه‌ستی، بۆ کۆتاییهێنان به‌م کێشه‌ مێژوییه‌، بقۆزنه‌وه‌.
  • حکومه‌تی تورکیا په‌یوه‌ندییه‌کی گوماناوی له‌گه‌ڵ داعش و ڕێکخراوه‌ تیرۆریسته‌کانی دیکه‌ی ناوچه‌که‌دا هه‌‌یه، له‌م حاڵه‌ته‌دا حکومه‌تی تورکیا ‌ بۆ شه‌ڕکردن وه‌کو وه‌کیلێك به‌کاریانده‌هێنێت که‌ ڕه‌نگه‌ ئه‌مه‌ش به‌ زیانێکی گه‌وره‌ له‌سه‌ر خودی تورکیا بگه‌ڕێته‌وه‌. ئۆردگان و حکومه‌ته‌که‌ی ده‌بێت ده‌ستبه‌رداری خه‌ونی دێرینی دامه‌زراندنی ئیمپراتۆرێتی عوسمانی، له‌ چه‌رخی بیست و یه‌کدا ، ببن و له‌ جیاتی ئه‌وه‌ گرنگی به‌ کێشه‌ ناوخۆییه‌کانی تورکیا بده‌ن ،به‌ تایبه‌ت کێشه‌ی کورد.
  • تا ئستاش ململانێیه‌کی توند له‌ نێوانی جێنڕاڵه‌ سه‌ربازییه‌کان و سیاسیه‌کان له‌ تورکیادا هه‌یه‌. هه‌موانیش ئه‌وه‌ ده‌زانین که‌ پرۆسه‌ی ئاشتی هه‌رگیز له‌ به‌رژه‌وه‌ندی سه‌کرده‌ و جێنڕاڵه‌ سه‌ربازیییه‌کان نه‌بووه‌، گه‌رچی له‌ ئێستادا ئه‌و کێشـمانکێشه‌ خاوتر بووه‌ته‌وه ‌و ڕۆڵێکی که‌می هه‌یه‌ ، به‌ڵام مه‌ترسییه‌که‌ی هه‌ر له‌وێدایه‌ که‌ له‌ کاتێکدا ده‌ستتێوه‌ردانی تۆڕه‌‌ سیخوڕییه‌کانی ناوچه‌که‌و ده‌ره‌وه‌ی وه‌کو ئه‌مه‌ریکا و وڵاتانی ڕۆژاوا و ئه‌وانی دیکه‌شیان، له‌ ئارادایه،‌ به‌ ئاسانی ده‌توانن ئه‌م ململانێیه‌ی نێوانی عه‌سکه‌رییه‌کان و سیاسییه‌کان که‌ له‌ حاڵه‌تی نوستندایه‌ ، به‌ ئاگا بهێننه‌وه‌ و کوده‌تایه‌کی سه‌ربازی به‌رپا ببێت. گه‌ر ئه‌مه‌ش رووبدات دیاره‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی پرۆسه‌ی ئاشتی و شۆڕشه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌که‌ نابێت چونکه‌ ‌ سه‌رئه‌نجام سیاسه‌تی کۆنی سه‌رکوتکردن و داپڵۆسین و کوشتن و بڕینی خه‌ڵکانی بێتاوان ، له‌ ئێستا خراپتر ، دێنێته‌وه‌ و هه‌موو هه‌نگاوه‌کانی که‌ هه‌وڵ و کۆششێکی زۆری تیادا نراوه و کراوه‌ ‌ ، ده‌گێڕێته‌وه‌ بۆ گۆڕه‌پانی یه‌که‌م.

ڕۆژاوا، ئەزمونێکی نوێ، باشترین نموونەیەکە لە بڕواکردنە سەرخۆ لە بەرگری و خۆڕاگریی

ڕۆژاوا، ئەزمونێکی نوێ، باشترین نموونەیەکە لە بڕواکردنە سەرخۆ لە بەرگری و خۆڕاگریی

زاهیر باهیر- سلێمانی

٢٠/٠٥/٢٠١٤

بەشی یازدەهەم و کۆتایی

بەرئەنجام و دوا قسەم :

دەتوانرێت لە ڕوانگەو تێڕوانینی جیاوازەوە هەر لە چەپ و ڕاست و مارکسیستەکان و کۆمۆنیستەکان تا دەگاتە ئازادیخوازەکان، ئەنارکیستەکان، قسەو پێشبینی لەسەر داهاتووی ئەو ئەزموونەی ڕۆژاوا، بکرێت و لێکدانەوەی زۆریشهەڵبگرێت.

لای منێکی ئەنارکست/ئەنارشی مەسەلەکان، ڕووداوەکان هەرگیز ڕەش یان سپی، نابینم، هیچ کاتێکیش حەلێکی ئامادەکراوم لەلا نییە، هەروەها لە دووتوێی کتێبەکانیشەوە نە لە ئێستای ئەو ڕووداوانە و نە لە داهاتووشیاندا، ناڕوانم، قسەو دەقی بڕگەی مردووەکان بەسەر ڕووداوکاندا ناسەپێنم و جێ بە جێی ناکەم، واتە لای من واقیع هزر دروستدەکات نەك پێچەوانەکەی.

من بە مێشکێکی کراوە و بە لەبەرچاوگرتنی ڕودانی دەیەها ئەگەر، داهاتووی ئەو ئەزموونە دەبینم، فۆرمیلەیەکی حازر و چارەسەرێك و نووشتەیەکی نوسراوم پۆ ئەو ڕوداوە، پێنییە ، هەر لەبەر ئەوەش دەیبەستمەوە بە دەیەها هۆکار و ڕوودانی ئەم ئەگەر و ئەو ئەگەرەوە.

دەبێت ئەوەش بڵێم کە دوو شت لای من لە هەموو ڕووداو و ڕاپەڕین و شۆڕشێکدا گرنگن، کە یەکەمیان: شۆڕش هەڵچوون و تێکۆشان و پیلانی سیاسیو سیاسییەکان نییە و بە تەنها هەڵوەشاندنەوەی ژێرخانی (ئابووری) کۆمەڵگە و لە بەینبردنی چینەکان نییە، کە ئەمە بۆچوون و پێناسەکردنی شۆڕشە لای هەم کۆمۆنیستەکان و هەم مارکسییەکانیش، هۆی ئەمەش لای ئەوان، بینینی تەواوی پەیوەندییەکانە بەشێوەیەکی میکانیکیانە. بەڵام بە بۆچوونی من، ئەگەر شۆڕشیش سەربکەوێت و سەروەرێتی چینایەتیش نەمێنێت، هێشتا دەشێت و ئەگەرێ هەیە کە لە کەتواردا سەروەرێتی لەناو خێزاندا لەسەر کار لە خوێندنگاو شوێنەکانی دیکەش هەر بمێنێت. دەشێت هێشتا جیاوازی نێوان پیاو و ژن هەر بمێنێت، دەکرێت کولتووری خۆپەسەندی وچاوچنۆکی و توندوتیژی لەتەك گەلێك دیاردەی دیکەی پاشماوەی سیستەمی سەرمایەداریدا هەر بمێنن.

لای من ئەوەی سەرەوە، واتە بە تەنها گۆڕینی ژێرخانە ئابوورییەکەی کۆمەڵگە، بەتەنها دەستەبەری شۆڕش و مانەوەی ناکات، بۆیە لە لایەنەکانی دیکەشدا دەبێت شۆڕش بکرێت و پێشوەختیش بکرێت.بناغەی ڕودانی شۆڕشە ئابوورییەکە، واتە هەڵوەشاندنەوەی بنەما ئابوورییە چینایەتییەکان، سەرکەوتوو نابێت، ئەگەر سەرکەوتووش بێت بە هۆی ئەوەی کە خەڵکی لە ڕووی مێنتەڵییەوە ئامادەنییە، پاشاگەردانی ڕوودەدات. هەر لەبەر ئەمەش، دەبێت پێشوەخت شۆڕشی کۆمەڵایەتی لە کولتوردا، لە ڕۆشنبیرییدا لە خودی تاکدا لە هەڵسوکەوتی بیرکردنەوەیدا، بکرێت.

من کێشەکان هەر ئاوا بەو میکانیکییە نابینم، کە ئەگەر شۆڕشی ئابووری و ئاڵوگۆڕی سیاسی [ئەوەی پێی دەڵێن شۆڕشی سیاسی] کرا، ئیدی ئاوا یەکاویەك لەسەر هەڵسوکەوتی کۆمەڵگەو تاکەکانی ڕەنگدەداتەوە. لای من بێزاری خەڵك لە سیستەمی سەردەم و قەناعەتبوون بە گۆڕینی، هەبوونی گیانی بەرگری و بەرهەڵستی و بەگژاچونەوە ( مقاوەمە)، گیانی یاخیبوون، زۆر گرنگە. بەکورتی ڕەتکردنەوەی کولتووری سەردەم، جێگرتنەوەی بە کولتووری یاخیبوون و مقاوەمە، نەك هەر بناغەی شۆڕشە، بەڵکو دەستەبەری مانەوەشێتی.

چۆن ئەو خاڵەی سەرەوە بە ئەزموونی ڕۆژاواوە پەیوەستدەکەمەوە؟

ئەو ئەزموونە لە ڕۆژاوا زیاتر لە دوو ساڵە هەیە، دوای ئەمەش نەوەیەکیزۆر گەنج شاهیدحاڵی ئەو ئەزموونەن، لێرەشەوە گیانی مقاوەمەیان بەخۆیانەوە گرتووە، لە ژینگەیەکی ئازاد و سەربەستدا دەژین، کولتووری ژیانی تەبایی و لێبورن وباوەڕبوون بەخۆو ڕۆحیەتی کارکردنی خۆبەخشیانە و هاریکاری لەوێ، لە برەودایە. ڕاستە لەوێ ژیان سەختە، ڕاستە سادەیە و ستاندەری ئەو ژیانە نزمە و خەڵکی لەوێ لە زۆر پێداویستی سەرەکی ژیان بێبەشن، بەڵام ڕوخۆش، بەخەندە، بەختەوەر، سادە و ساکار، نەبوونی جیاوازییەکی چینایەتی گەورە لەوێ هەموو ئەمانە کەموکوڕییەکانی ژیانی لەوێ پڕکردۆتەوە. ئەمەی کە لە سەرەوە باسمکرد ئەم خەڵکەی فێرکردووە، کە لە داهاتوودا مل بۆ دیکتاتۆرییەت، بۆ سەرکوتکردن، بۆ ملکەچێتی، بۆ ژینگەی نائازاد، بۆ ئەوەی کە کەسانێكی دیکە بڕیارەکانی بۆ بدەن، نادات. ئەمانە هەمووی ئاوا دەکات، کە خەڵکی خۆبەدەستەوەدان ڕەتبکاتەوەو دیسانەوە لەسەر پێی خۆی هەڵسێتەوەو مقاوەمەبکاتەوە، دەستبەو کولتوورەوە کە ماوەیەکە تیایدا دەژی، بگرێتەوە.

دووهەم: گریمان [بەو جۆرەی کە کە خەڵکانێك هەیەو پێمان دەڵین] ئۆجەلان و پەکەکە و پەیەدە هەر هەموویان بە دژی تەوژمی ئەم ئەزموونەوە ڕۆیشتن، ئیدی ئەوەکۆتایی بەم ئەزمونە دێنێت، یاحوکمێکی دیکتاتۆریانە جێگای دەگرێتەوە. ئەمەئیحتیمالە و قابیل بە ڕوودانە. بەڵام لەم بارەشدا جارێکی دیکە نە سوریاو نە ڕۆژاواش حکومەتێکی دیکتاتۆری یا بەلشەفی ئاسا بۆ ماوەیەکی درێژ بەخۆیەوە نابینێت، ئەو زەمانە ڕۆیشت، کە شێوە حوکمێکی وەکو صەدام یا حافز ئەسەد، کە لە شاری حەڵەبدا زیاتر لە ٣٠ هەزار کەس لە ماوەیەکی کەمدا قەسابی بکات، ئەو زەمانە گوزەشتیکرد، لە ڕۆژاوای کوردستاندا خەڵکی زۆر لە سەرجەمی هەر هەموو تەیار و ڕێکخراو و گروپە قەوەمییەکان و دینییەکان و کۆمۆنیستەکان و مارکسییەکانی باشووری کوردستان هۆشمەندترن، ئەوەی ئەم گروپانە لە ٥٠ بۆ ٧٠ ساڵ لە باشووری کوردستاندا نەیانتوانی بیکەن، خەڵکی ڕۆژاوا لە دوو ساڵدا کردیان و بەرەو تەواوکردنی ئەو ئەزمونە دەڕۆن.

ئەوەی ماوەتەوە بیڵێم ئەوەیە، ئەم ئەزموونەی کە لە ڕۆژاوادا هەیە فکرەیەکی تایبەت بە ئۆجەلان نییە و لە مێشکی ئەوەوە نەهاتۆتە دەرەوە، وەکو کۆمەڵیکی زۆر لە خەڵکی پیمان دەڵێن، بەڵکو لێرەدا ئۆجەلان کرێدتی (Credit ) ئەمەی پێدەبڕێت تەنها لەبەر ئەوەی، کە ئەو لە بەندیخانەدا خۆی پێ ئاشناکردووە و پاش خوێندنەوەیەکی دوورودرێژو تێفکرینێکی زۆر و تاووتوێکردنێکی بێ ئەندازەی سەرجەمی ئەزمونەکانی دیکەی جیهان، گەیشت بەو قەناعەتەی کە دەوڵەت لە هەر پێست و ناوەرۆکێکدا بێت هەر دەوڵەتە و دەوڵەتیش بەدروستکردنی دەوڵەتی دیکە لە جێگای، لەناو ناچێت.

ئۆجەلان لە کونی ژوورەوە، لە بەندیخانەدا، لە ژووری ئینفرادیدا بەو ئاکام و ئەنجامە گەیشت، بەڵام لە هەرێمی کوردستان وناوچەکە نەك هەر سەرکردەکانلە دەرەوەن و بەندیی نین،تەنانەت ڕۆشنبیرەکانیش سەرەرای هەموو ئیدیعا و وێناکردنێك کە لەسەر خۆیان هەیانە، نەیانتوانیوە و بەو سەرنجامە نەگەیشتون، جونکە نایانەوێت وەها بەرخودانێك لێرە و ناوچەکە سەرهەڵبدات، چونکە لە بەرژەوەندی مشەخۆریانە و سەروەریخوانەیان نییە، لەبەرئەوەیە کە بە هەموو شیوەیەک دژایەتی دەکەن و دەیانەوێت بەر بە پەڕینەوەی ئەو ئەزمونە بۆ هەرێمی کوردستان و وڵاتانی دیکە بگرن.

ئەمە بەرەنجامێکە کە من لە گەشتەکەم بۆ ڕۆژاوا و گفتوگۆکردنی ڕاستەوخۆم لەگەڵ خەڵکی ئەوێ و لێکدانەوەی و بەراوردکردنی بە ئەزموونەکانی پێشووتری شۆڕشی گەلان، پێیگەییشتووم. دەکرێت دیتنی هەر شتێك بەگوێرەی بەرژەوەندی و لە گۆشەنیگای جیاوازەوە، جیاوازبێت و هەموومان لەیەک کاتدا نەتوانین وەك خۆی بیبینین، بەڵام ئەمە ڕەتکەرەوەی ئەوە نییە، کە بۆچوونە جیاوازەکان و میتۆدە جیاوازەکانی لێکدانەوە و بەرەنجامە جیاوازەکان لەسەر مێزی گفتوگۆی کراوەی ئامانجدارانە و ڕاستخوازانە لە تۆڕ و سایت و ڕۆژنامە و رادیۆ و تەلەفزیۆنەکاندا کۆببنەوە و هەوڵی لەیەک تێگەییشتن و پەردەلادان لەسەر لایەنە پۆزەتیڤ و نیگەتیڤەکانی ئەم ئەزموونە بدەن و ڕێگرەکان وەلابنرێن و سەرکەوتنەکان پەرەپێبدرێن. من وەك بینەرێکی ئەو ئەزموونە و وەك نووسەری ئەم ڕاپۆرتە زنجیرەییە، ئامادەی هەموو گفتوگۆیەکی کراوەم و هەوڵیشی بۆدەدەم.

ڕۆژاوا، ئەزمونێکی نوێ، باشترین نموونەیەکە لە بڕواکردنە سەرخۆ لە بەرگری و خۆڕاگریی

ڕۆژاوا، ئەزمونێکی نوێ، باشترین نموونەیەکە لە بڕواکردنە سەرخۆ لە بەرگری و خۆڕاگریی

 

زاهیر باهیر- سلێمانی

٢٠/٠٥/٢٠١٤

بەشی دەیەم:

مەترسییەکان و پێشبینییەکان

 

  • گەمارۆی ئابووری و سیاسی و کۆمەڵایەتی وڕۆشنبیری وفەرهەنگیی:

کە لە ێستادا کاریگەرییەکەی بە باشی دەبینرێت و گەر لە داهاتوودا بەردەوام بێت گومانی تیادانییە کە فشارێکی یەکجار گەورە دەبێت لەسەر کۆمەڵگەی ڕۆژاوا. پێویستم بە درێژکردنەوەی ئەم مەترسییە نییە چونکە لە بەشەکانی پێشتردا پەنجەم بۆ کارایی ئەو گەمارۆیانەی سەرەوە ڕاکێشاوە و هەروەها تیشکیشم خستۆتە سەر پێداویستییەکانی ئەو کۆمەڵگەیە، کە لە هەنووکەدا چین و چۆنیش دەتوانرێت یارمەتییان بدرێت و کۆمەکیان پێبکرێت.

  • لاوازبوونی بزوتنەوەی کۆمەڵگەی دیمۆکراسی، تەڤدەم:

لاوازبوونی ئەو بزوتنەوەیە مەترسییەکی گەورەیە کە کارایی خۆی لەسەر کۆمەڵگەی ئێستاو ئایندەی ڕۆژاوا، دادەنێت. لاوازبوونی تەڤدەم ، یانی لاوازبوونی ” ماڵی گەڵ” پووکانەوەی لیژان و گروپ و کۆمیتییەکان و کۆمونەکان، دەبێتە هۆی تێشکانی هەموو ئەوانەی کە مایەی دڵخۆشی و هەبوونی ئەو تایبەتمەندییە کە من دەڵێم ئەوەی کە لەوێ ڕویداوە ئەزمونێکی نوێیە.

پێشتر سەرنجی خوێنەرم بۆ ئەو خاڵە گرنگە ڕاکێشا کە ئەزمونەکەی ڕۆژاوا لەگەڵ بەهاری عەرەبی و تەجروبەی کوردستانی باشووردا، جودایە،کە ئەویش باوەڕبوونە بە گۆڕینی کۆمەڵگە لە بن و خوارەوەی خودی کۆمەڵگە خۆیەوە، باوەڕبوونە بە شٶڕشی کۆمەڵایەتی نەك سیاسی رووت، کە لێرەشدا دانی هەموو بڕیارەکانە لە لایەن ئەوانەوە، واتە لە لایەن ماڵی گەل و لیژان و کۆمیتە و کۆمونەکانەوە، نەك لە لایەن ئەو ئیدارە خۆجێیەوە، کە هەیە، کە دوای هەڵبژاردنی ئەمجارە ڕەنگە ببێتە نیمچە دەوڵەتێك.

بە کورتیەکەی پەیوەندی نێوانی ئیدارەی خۆجێی و ماڵی گەل بە سەرجەمی لیژانەکانی گوند و گەڕەك و شەقام و شار و شارۆچکە ، لای من، پەیوەندییەکی تەردی و عەکسیی، لەگەڵ ئیدارە خۆجێیەکەدا، هەیە، چونکە تا بزوتنەوەی کۆمەڵگەی دیمۆکراسی بەهێزتر بێت ، ڕۆڵی ئیدارە خۆجێیەکە یا ئیدارەی داهاتوو ، لاوازتر دەبێت، پێچەوانەکەشی لای من هەر ڕاستە.

لە کاتێکدا ئەم خاڵەم لەتەك هەڤاڵانی ‘ماڵی گەل’ دا باسکرد ئەوان بە پێچەوانەوە ئەم کێشەیەیان دەبینی، واتە لای ئەوان، هەردووکیان پەیوەندییەکی زیندوی گرێدراویان بە ڕۆڵی یەکدییەوە هەیە، ئەوان تەنها ڕۆڵی ئیدارە خۆجێیەکە وەکو لیژنەیەکی جێبەجێکەر، یا بەجێهێنەری بڕیارەکانی دەسەڵاتەکانی گەل لە خوارەوە، دەبینن، لەگەڵ سەرپەرشتیکردنی هەندێك کاردا لە ڕێکخستنی کۆمەڵگەدا. خۆ ئەگەر ئەم کێشەیە وەکو ئەوەی کە ئەوان بۆی دەچن ئاوا بشکێتەوە، بێ گومان پێشبینییەکەیان ڕاستە و لە جێی خۆیدادەبێت.

من لێرەدا ناتوانم وەکو ئایدۆلۆجیستەکان بیربکەمەوە و هەموو ‘ئەگەر و ئەرێینییەکان’ بدەمە لاوەو لەسەر لاقی یەك ئیحتیمال ڕاوەستم ، چونکە دەزانم زۆر هۆکاری دیکە لە داهاتوودا هەم بە ئیجابی و هەم بە سلبی ڕۆڵی خۆیانیان، لەسەر ئەم ئەزمونەدەبێت.   بەڵام ئەوە دەزانم کە لاوازبوونی ئەو بزوتنەوەیە یانی گەشەو زیادبوونی بیرۆکراتییەت و دووبارەبوونەوەی هەمان ئەزمونی فاشیلی هەرێم.

 

  • پەیەدە و پێکهاتەی ڕێكخستنی پەیەدە:

 

هەرچەندێك دڵمان بەو ئەزمونە خۆشبێت و پێشبینی ئەو داهاتوەی لێبکەین کە چاوەڕوانین، نابێت ئەو ڕاستییەش لەیاد بکەین کە لە پشتی ئەم ئەزمونەوە چەند مێشکێکی کارای وەکو ئۆجەلان و هەندێکی دیکە لە سەرانی پەکەکە و پەیەدەی لە پشتیەوەیە. هاوکاتیش ئەو ڕاستییەش دەزانین کە پەکەکە و پەیەدە، هەردوکیان دوو پارتی سیاسی هیراشی/قووچکەیین. دوو حیزبن کە تەواوی بنەماو پێکهاتەکانی هەموو پارتە هاوچەرخەکانی ئەم سەردەمەیان، بەخۆوە گرتووە: هەر لە ڕێزبەندی حیزبیانە ، هەبوونی سەرکردە و بنکردە، دەرکردنی کۆماندەکان لە لایەن سەران و ڕێبەرانیانەوە بۆ خەڵکانی بنکە و خوارەوەیان، نەگەڕانەوە بۆ ڕای سەرجەمی ئەندامان و هەوادارانی پارتەکەیان لە کاتی دەرکردنی زۆربەی بڕیارەکانیاندا، هەبوونی سڕ و نهێنی و زەبت و ڕەبتی حیزبییانە و دیسانەوە هەبوونی جۆرێك لە پەیوەندی ژێربەژێری لەگەڵ لایەنەکانی دەرەوەی خۆیان، لە دەسەڵات و دەرەوەی دەسەڵاتدا وهەندێکی دیکەش.

لەوانەی سەرەوەش زیاتر هەژموونی ئەم دوو حیزبە و دەوری کاریگەرییان هەم وەکو هزر و هەم وەکو ڕۆڵی سەربازیش لەسەر هەموو بەشەکانی لەشکری بەرگری گەل، هەیە . ئەم هەژموون و کۆمەك و هاوکارییەی کە ئەو دوو حیزبە بە ڕاپەڕیوانی خەڵکی ڕۆژاوا و بڕبڕە پشتەکەی کە بزووتنەوەی کۆمەڵگەی دیمۆکراسییە، تەڤدەم- دەیکەن، لە ئێستاش و داهاتووشدا ئەو دوو حیزبە بە گوێرەی وەرگرتنی هەڵوێستی تایبەتییان لەو بزوتنەوەیە، ڕۆڵی خۆیان هەم بە چاك و هەم بە خراپ، دەگێڕن.

ئەو خوێندنەوەی سەرەوەش پرسیارێکی گرنگ دێنێتە پێشەوە کە من وەڵامەکەییم پێنییە، بەڵام دڵنیام هەڤاڵانی بزوتنەوەی تەڤدەم و ئەو مێشکانەی کە لە پشت ئەو ئەزمونەوەن، وەڵامیان بۆ ئەم پرسیارە هەیە.

پرسیارەکەش ئەمەیە: کاتێك کە بزوتنەوەی کۆمەڵگەی دیمۆکراسی باوەڕێ بە شۆڕشی کۆمەڵایەتی و ئابووری و سیاسی و کولتوری هەیەو مەیدانی ئەو شۆڕشەش لەسەنگەرەکانی خوارەوەیەو هەر لەوێشەوە دەستپێدەکات ودژ بە دەسەڵات و دەوڵەت و سەروەرێتییەو لەو گۆڕەپانەشدا دەجەنگێت و هاوکاتیش پێکهاتەیەکی حیزبیانەی لە خۆیدا هەڵنەگرتووە،چۆن لەگەڵ دوو حیزبی بەو چەشنەی کە لەسەرەوە پێناسەم کردن ، خۆی دەگونجێنێت و پێکدێنەوەو ناکۆکی نێوانیان دروستنابێت و میکانیزمی کارکردنی هاوبەش و بەیەکەوە هەڵکردن، دەدۆزنەوە و چۆن ناسینی تەواوی سەربەخۆیی یەکدی ڕەچاودەکەن؟ گەر بە ڕونتر پرسیارەکەم بکەم دەڵێم لەو حاڵەتەدا، لەو بارودۆخەدا، ئایە ئەو دوو حیزبە دەگۆڕێن و دەبنە پاشکۆی ئەو بزوتنەوەیە، یاخود بزوتنەوەکە شێوەی ئەوان وەردەگرێت و دەبێتە پاشکۆی دوو حیزبەکە، کامیان لە کامیاندا دەتوێنەوە؟ وەڵامی ئەم پرسیارە و شەنوکەوکردنی بۆ خوێنەر بەجێدەهێڵم ، بەڵام دڵنیام، گەر ژیان ڕێگا بە مانەوەی ئەو بزوتنەوەیە بدات، ئەوە ئایندە بە کردەوە، وەڵامی ئەم پرسیارەمان پێدەداتەوە.

  • یاسای حیزبەکان:

یەکێك لەو کارانەی کە ئیدارەی خۆجێی کردویەتی دەرکردنی یاسای حیزبەکانە ، گەرچی ئەمە هێشتا بە پرۆسەی دەنگداندا نەڕۆیشتوە، بەڵام شێوەیەکی فەرمی وەرگرتووە و کاری پێدەکرێت ، هەر لەبەر ئەمەش بووەتە جێگای سکاڵا و دەربڕینی ناڕەزایی لە لایەن جیزبە کوردییەکانی دەرەوەی ئەو ئیدارە خۆجێییەوە.

من تەواوی ئەو یاسایەم بە دیقەتەوە خوێندەوە و لەگەڵ خۆشمدا دوو کۆپیشم هێناوەتەوە.

من یاسای حیزبەکانی حکومەتی هەرێمم نەخوێندۆتەوە، بەم هۆیەشەوە ناتوانم بەراوردیان بکەم ، بەڵام ئەوەندە دەزانم کە ئەو یاسایەی حیزبایەتیکردن و حیزبدروستکردن، کە ئیدارە خۆجێیەکە دەریکردووە، بە هیچ شیوەیەک لەگەڵ ئەو ئازادییەی کە لە ئێستادا لەوێ هەیەو لەگەڵ بزوتنەوەی کۆمەڵگەی دمۆکراسی و ڕێڕەو و ئامانجەکانیدا نایەتەوە، لە ڕاستیدا من بە خوێندنەوەی تووشێ شۆك بووم، کە چۆن هێشتا نیمچە دەوڵەتێکیش نین بەڵام یاسایەکی ئاوای ڕووتکراوە لە هەموو ئازادی و سەربەستییەك دەردەکەن.؟!!!!!

دیارە دەرکردنی یاسایەکی ئاوا جۆرێکی دیکە لە مەترسی لەسەر خودی ئەو ئەزمونە دروستدەکات. سەپاندنی چەشنێك لە دیکتاتۆرییەت دروستدەکات، ئازادییەکان و سەربەستییەکان زەوت، دەکات، ترس و توندووتیژی، مەیسەر دەکات، بیرۆکراسییەت و پرۆسەی بیرۆکراسییەت، بەهێزدەکات، ناتەبایی و ئاژاوەو کوشتنوبڕین،خەلقدەکات، چاودێریکردنی خەڵک و ژینگەیەکی ترسناکانە، دروستدەکات…..ئالێرەشەوەیە کە مەترسییەکی گەورە لەسەر خودی ئیدارەکە خۆشی و بزوتنەوەی تەڤدەمیش چاوەڕوانیی دەکات.

  • کۆمونەکان و دەسەڵاتیان:

 

لە بەشی چوارەمدا باسم لە کۆمونەکان و کاروباری کۆمونەکان کرد. ئەوەی کە لێرەدا دەمەوێت سەبارەت بە کۆمونەکان باسی بکەم ئەوەیە کە دەبێت دەسەڵاتی کۆمونەکان و ئامانجی کۆمونەکان لە سنووری بڕیاردان و کۆبوونەوە و کاروبار و حەلکردنی کێشەکانی ناو گوندەکان و شەقامەکان و گەڕەکەکان و شارۆچکەو شارەکان، دەرچێت و بە گوێرەی مانای خودی وشەکەی خۆی ، دەستبەکار بێت و ئامانجەکانی بەدیبهێنێت. واتە دەىێت لەو سنوورە تەسکە دەرچێت و ببێتە ئۆرگانێکی زیندووی کارا لە کارە هەرەوەزییەکانی بەرهەمهێنان و دەسەڵاتی دابەشکردنی بەرهەمەکانیان و پێداویستییەکانی دیکەش. گەرچی کارگەو کارخانە لە کانتۆنی جەزیرەدا نییە بەڵام وەك پێشتر باسمکرد لە سەدا ٧٠ ی دانەوێڵەی سوریا لەوی بەرهەمدەهێنرێت، هەروەها جێگای دەرهێنانی نەوت و غاز و کبریتە، کە کۆمونەکان ئا لەم دووبوارە گەورە و بایاخدارەی کە بناغەی ژیان و وزە و بزوێنەری تا ڕادەیەك بەشێکی زۆری کارگە و کارخانەکانی سوریان، ئەمە جگە لەوەی وەکو وزەیەکیشن بۆ جوڵەی ئامرازەکانی هاتووچۆ، دەتوانن ڕۆڵێکی یەکجار گەورە ببینن. دیارە دەستتێوەردان و بەڕێوەبردنی گەلێک لە ئۆرگانەکانی دیکەی ژیانی ناو کۆمەڵگە لە لایەن کۆمونەکانەوە، بێ لەوانەی کە لە سەرەوە باسمکردن، گرنگە و کۆمونەکان دەتوانن کاری تیادا بکەن و شوێندەستیان دیاربێت.

بەکردنی ئەم کارانە لە لایەن کۆمونەکانەوە هەم سەرجەمی بەرهەمەکان و بەرهەمهێنەر دەکەوێتە دستی کۆمەڵگەکە و هەم هەنگاوێکی گەورەش دەبێت لە بیناکردنی یەکسانی و ڕیشەکێشکردنی زوڵم و برسێتی و هاوکاتیش ژینگەیەکی ئاوا بەهێز ئافریندەدەکات، کە پایەکانی ئەو کۆمەڵگەیە وا بە ئاسانی هەرەس نەهێنن، ئەمەش وادەکات کە ببێتە کولتوری میللەتێك، کۆمەڵگەیەك ، کە دەکرێت لێوەی فێربین.

درێژەی هەیە

ڕۆژاوا، ئەزمونێکی نوێ، باشترین نموونەیەکە لە بڕواکردنە سەرخۆ لە بەرگری و خۆڕاگریی

ڕۆژاوا، ئەزمونێکی نوێ، باشترین نموونەیەکە لە بڕواکردنە سەرخۆ لە بەرگری و خۆڕاگریی

زاهیر باهیر- سلێمانی

٢٠/٠٥/٢٠١٤

 بەشی نۆیەم:

مەترسییەکان و پێشبینییەکان:

 

دەیەم: بارودۆخی ناوخۆو هۆکارەکانی:

لە بەشی هەشتەمدا سەبارەت بە مەترسی و پێشبینییەکان کە لەسەر ڕێی ئەم ئەزمونەی ڕۆژاوادایە، باسم لە هۆکارە دەرکییەکان کرد، کە لای من هۆکارێکن گەر ڕووبدەن نە مایەی داخێکی زۆر دەبێت و نە دەبێتە جێگەی نائومێدیش، چونکە لە دەرەوەی ویست و کۆنترۆڵی نەك هەر کوردانی ڕۆژاوایە ،بەڵکو هەر هەمووماندایە.

ئەوەی کە مایەی داخە هۆی تێشکانی ئەم ئەزمونە، ئیدی هەتا بە ئاراستەبردنیدا بێت بە لایەکی دیکەدا، یاخود گەڕانەوەی بێت، کە هۆکارە ناوخۆییەکانی بن، چونکە بڕێکی زۆری ڕوودانی ئەو هۆکارانە دەتوانرێت خۆی لێ بپارێزرێت و کۆنترۆڵبکرێت، لەوانەش:

  • ئەگەری هەڵگیرسانی شەڕی ناوخۆ:

مەبەستم لە هەڵگیرسانی شەڕی ناوخۆ تەنها شەڕی نێوانی پەیەدە و هێزەسەربازییەکانی ڕۆژاوا، لەشکری بەرگری گەل ( یەپەگە، یەپەژە و ئاسایش) لەتەك موعارەزەی ناوخۆی ڕۆژاوای کوردستاندا ،نییە، کە لە ئێستادا ئەوان خاوەنی هێزی سەربازی نین، بەڵکو لەتەك هێزەکانی خواروی کوردستانیشدایە.

بەداخەوەم گەر بڵێم ڕوودانی شەڕی ناوخۆ لە نێوانی هێزەکانی لەشکری بەرگری گەل لەگەڵ هێزی پێشمەرگەی پارتی دیمۆکراتی کوردستان، ئەگەرێکی دوور نییە، کە لە حاڵەتێكی ئاواشدا دوور نییە کە پارتی پێشمەرگەکانی یەکێتی و لایەنەکانی دیکەشی تێوەنەگلێنێت.

ئەم ئەگەری شەڕەش مێژویەکی خوێناوی دێرینی هەیە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای نەوەدەکانی چەرخی ڕابوردوو. لە ئێستاشدانزیکیی پەیەدە لە پەکەکە، هەروەها نزیکی پارتە موعاریزە کوردییەکانی ڕۆژاوا لە پارتی دیمۆکراتی باشووری کوردستانەوە، دەشێت ببێتە هۆی دەمکردنەوەی زامە قووڵە ساڕێژنەکراوەکەی ساڵانی نەوەدەکان. ئەمەش یانی دەستتێوەردان لە کاروباری ناو کانتۆنەکان لە لایەن ‘پارتی’یەوە و دروستکردنی چەند جۆرێك لە ناکۆکی کە زیاتر بەرژەوەندی تەسکی حکومەتی هەرێم بە گشتی و پارتی دیمۆکراتی کوردستان بە تایبەتی، پاساویان دەدات ، چونکە ئەمان کێشەی ئەو میللەتەی ڕۆژاوا زیاتر بە بزنسێکی گەورە دەزانن و دەبێت بەشی سەرەکی قازابجەکەی بەر ئەمان بکەوێت، ئەمە جگە لە پەیوەندی سیاسی و ئابووری ئێستایان لەگەڵ تورکیادا.

لە دوای ساڵی ٢٠٠٣وە قەوارەو دەسەڵات و ئەرك و پەیوەندی دیبلۆماسیانە و تەماح و بەرژەوەندی مادی و مەعنەوی، حکومەتی هەرێم بە گشتی و پارتی دیمۆکراتی کوردستان بەتایبەتی، ڕۆژ بە ڕۆژ لە گەورەبوون و فراوانبووندایە. لە پێناوی پاراستنی ئەم بەرژەوەندییانە، پارتی و خێزانی بارزانی لە سەروی هەموویانەوە، نەك هەر ملی بەشەکانی دیکەی نەتەوەی کوردی، بۆ دەشکێنن، بەڵکو قوربانی بە کوردی باشوری کوردستانیش و تەنانەت خودی پارتەکەشی، پارتی، دەدەن. شەڕی ئەوان، پارتی، شەڕی دەسەڵاتە بە هەموو شێوەکانییەوە، جەنگی ئەوان جەنگی پاراستنی بەرژەوندییەکانیانە، پەیوەندی ئەوان لەتەك هێز و حیزبە دەرەکییەکانی بەدەر لە دەسەڵات و دەوڵەتانی ناوچەکەو وڵاتانی دیکەش، بناغەکانی سنورکێشانی ئەو پەیوەندییانەن. کەواتە پەیوەندی ئەوان کارکردنە لەسەر گەرورەکردن و فراوانکردنی دەسەڵات و بەرژەوەندییەکانی خێزانییان، ئیدی لە پێناوی ئەمەدا هەموو کارێك شیاوی ڕوودانە و ڕەواشە بۆ ئەوان.

زۆربەمان بە ئاشکرائەوە دەبینین کە هەندێک لە سیاسەتەکانی هەرێمی کوردستان،کە یەکێتی و پارتی لە ڕابوردوودا بەڕێیانکردووە و نەخشەیان کێشاوە، لە هەموو لایەن و بوارێکدا کەمتر لە بەرژەوەندی کۆمەڵگەی کوردی هەرێمی کوردستان بووە و گەربە زەرەریش لەسەر پارچەکانی دیکەی کوردستان، نەگەڕابێتەوە، ئەوە کوردانی ئەو پارچانەی دیکە قازانجێکیان لێنەکردووە، تەنها لە باکوری کوردستاندا نەبێت کە پارتی ڕۆڵێکی زۆرکەمی لە بردنە پێشەوەی کێشەی کورددا، هەبووە.

لە ئێستادا پارتی وەکو ئیمپراتۆرێك مامەڵە بە سەرجەمی سەروەت و سامانی کوردستانەوە، دەکات و پەیوەندی سیاسی و دیبلۆماسیانەی خۆی لە ڕیگای حکومەتی هەرێمەوە ، لە تەك وڵاتانی دەرەوە، لەسەر ئەو بناغەیە ڕێکدەخات. ئەمەش یانی تەحدیدکردن و سنورکێشانی سیاسەتیشی لەگەڵ پەیەدە و پەکەکە و هاوچەشنە حیزبەکانی دیکەشدا .

جگە لەوانەی سەرەوە ڕاستییەکی تاڵیش لێرەدا هەیە ، ئەویش ئەوەیە کە بەشێکی دیکەی ناکۆکی و ناڕێکی پارتی دیمۆکراتی کوردستان لەگەڵ پەکەکەدا لە سەر سەرکردایەتی و ڕابەرایەتیکردنی کوردە لە هەموو پارچەکانی ‘کوردستان’ دا. هەرچی مەسعود بەرزانی و خێزانی ئەو هەیە سەرکردەو ڕابەریی کورد بە خۆیان ڕەوادەبینن و دەزانن، دیارە ئەمەش ڕاستییەکی تیادایە کە بارزانی گەورە، مێژویەکی درێژی لە چەرخی پێشوودا لەو ڕابەری و سەرکردایەتییەدا، تۆمارکردووە و بە کردەوەش ئەوە سەلمێنراوە.

من ناتوانم بڵێم ‘ئۆجەلان ‘یش هەمان بانگەشەدەکات و خۆی بە سەرکردەو ڕابەری کوردی هەر چوار پارچەکە دەزانێت، بەتایبەت لە ئێستادا، چونکە فکری ئۆجەلان لە گۆڕان و پێشەوەچونێکی یەکجار گەورەدایە و ئاسۆی گەشەی فکری ئەو، قەوارە و چوارچێوەی قەومی و دینی تێپەڕاندووە و مرۆڤدۆستانە بیردەکاتەوەو تەنانەت ڕاو بۆچوون و هەڵوێستی ئەو، دژ بە هەموو شێوەکانی دەوڵەت و دەسەڵاتە، ئەم ئاسۆ فیکرییەی ئەو، تا هەنوکەش، لە پێشەوەچوون و نەوەستاندایە.

ئەم ڕێڕەوەی کە لە ئێستادا ئۆجەلان گرتویەتەبەر پێچەوانەی جەمسەرەکەی ئەمسەرە، کە بارزانی و خێزانەکەیەتی، کە نەك هەر لە ڕابوردوودا کاریان لەسەر ئەو لایەنە مەعنەویە و هزریە، کردووە، بەڵکو ئێستاش بەردەوامن لەسەر هەمان ڕێڕەو لە بانگەشەکردن بۆ ئەو سەرکردایەتییە و کۆنترۆڵکردنی سەرجەمی بەشەکانی ئیداری و ئابووری و کۆمەڵایەتی و فەرهەنگی و ڕۆشنبیری لە باشووری کوردستاندا.

گەرچی ئەوڕاستییە دەزانم کە ئێستا ئۆجەلان لە پرۆسەی تێپەڕاندنی دین و قەومییەت و دەوڵەت و دەسەڵاتدایە، هاوکاتیش ئەوە دەزانم و کەم گومانیشم سەبارەت بەوەی کە زۆربەی پەکەکە و پەیەدە و هاو چەشنە پارتەکانی دیکەشیان مەیل و بۆچونیان پێچەوانەی بۆچونەکانی ئۆجەلان و زۆربەی هەڤاڵانی نێو بزوتنەوەی کۆمەڵگەی دیمۆکراسین – تەڤدەم- . گرنگی ئەم خاڵە لێرەدا ئەوەیە گەر ئۆجەلان و خەڵکانێکی دیکەش هەبن کە جەنگی ساغکردنەوەی سەرکردە و ڕابەریی کورد، بۆ خوودی ئۆجەلان، نەکەن و نەیانەوێت، ئەوە خەڵکانێکی دیکەی زۆریش لەناو پەیەدە و پەکەکەدا، هەن و لە ساغکردنەوەی ڕابەر و سەرکردایەتی ‘کورد’دا، کە ئۆجەلان بێت، ئامادەباشی ئەم جەنگەن.

بەڵگە و شاهیدحاڵەکان، تا ئێستا ئەوەمان پێدەڵێن کە بارزانی و خێزانی بارزانی بە هیچ شێوەیەک ئامادە نین دەستبەرداری ئەو سەروەتە مادی و مەعنەوییەی کە هەیانە بە بانگەشەی ڕابەرایەتی و سەرکردایەتیشەوە،ببن وبۆ پاراستنیشیان، ئامادەن خوێن بدەن و خوێنیش بڕێژن. هەرچی ‘ئۆجەلانی’ شە لە سەرەڕێی دوو ڕێگادایە، یا ئەوەتا دەبێت ئەوەی کە لە پەیامەکان و نوسینەکانی ئەم دواییەیدا، هاتوون، کە دژە دەسەڵات و دەوڵەتە ،کە دەسەڵاتی خۆشی دەگرێتەوە، بخاتە قاڵبی جێ بەجێکردنەوە، بە رووتکردنەوەی خۆی لەو دەسەڵات و پایە و سەرمایە سیاسییەی کە هەیەتی ، هەروەها بە بەئاگاهێنانەوەی جەماوەرەکەی، کە پەرستنی کەسایەتی و تەقدیسکردنی پارتایەتی و ئایدۆلۆجییەت،هیچ ئاکام و بەرەنجامێکی نییە و دژن بە هزر و بۆچونەکانی ئەو. دیارە ئەمەش مانای ئەوە نییە کە خەڵکی ماندووبوون و خەبات و بەندیکردنی و ناڕەحەتی و ئەشکەنجەدانێك کە ئەو چێشتویەتی، بە هەند وەرنەگرێت ونەناسێت. یاخود گرتنەبەری ڕێگەی دووهەمە کە پاشەکشەکردنە لەوەی کە بانگەشەی بۆ کردووە و بۆ دەکات.

جێ بەجیکردنی لایەنی یەکەم لە لایەن ئۆجەلانەوە، تا ڕادەیەك ئەگەری ڕوودانی شەڕی ناوخۆ، کەمدەکاتەوە، چونکە ئیدی بارزانی و خێزانی بارزانی مەترسییەکیان، بۆ مەبەستی پشتڕاستکردنەوەی سەرکردایەتی و ڕابەرایەتی خۆیان، لە هەموو بەشەکانی کوردستاندا، نامێنێت .

  • ئایدۆلۆجییەت و تەقدیسکردن:

 

ئایدۆلۆجیا و لە قاڵبدانی پێشوەختی هەموو بەسەرهات و ڕووداو و پێشبینییەك بە قاڵبی ئایدۆلۆجیانە یاخود بە ئایدۆلۆجیکردنییان گەورەترین مەترسییە نەك لە تێڕوانینی کێشەیەکی گەورە ، بەڵکو لە کێشەیەکی گەلێک بچووکیشدا. گرتنەبەری ئەم سیستەمە لە توێژینەوە و شیکردنەوەدا، سەرەداوەکانت لێ وندەکات، بینینی تەنها ڕەنگی ڕەش یا سپییە، وەستانی مێشك و عاجزبوونێتی لە بیرکردنەوەو بینینی واقیعیانە، لەدەستدانی دەستپێشکەری و کردنی پێشنیارە، کوشتنی ڕۆحی موشارەکەی تاك و ڕۆڵێتی لە دروستکردنی کۆمەڵگەدا، خۆبەدەستەوەدانە بە دۆگما و کوێربوونە لە ئاستی حەقیقەتەکاندا….. ئەمانە و دەیەها شتی دیکە کە سەرجەمی هەڵگرانی ئایدۆلۆجییەت بە ئیسلامی و نەتەوەیی و کۆمۆنیست و ئەوانی دیکەشەوە لەو خاڵانەی سەرەوەو دەیەهای دیکەشدا، یەکدەگرنەوە.

بەداخەوەم گەر بڵێم خودی شەخسی ئۆجەلان و فکری ئەو گەورەترین بۆشاییان لە مێشکی زۆربەی هەرە زۆری ئەندامان و هەوادرانی پەیەدە وبەشێکی بزوتنەوەی کۆمەڵگەی دیمۆکراسیشدا، پڕکردۆتەوە تا ئەو ڕادەیەی کە لە زۆر لێدوان و مشتومڕەکاندا، لە ساغکردنەوەی جەدەلەکاندا، وەکو سەرچاوەیەک پەنا بۆ قسە و وتەکانی ئەو دەبرێت. ئەمەش مەترسییەکی گەورەیە لە بەردەم گەشەی ئەم شێوە لە خۆبەڕێوەبردنە گەلییەی کە لە ئێستادا لە ڕۆژاوادا بوونی، هەیە.گەر ئەم شێوە خۆبەڕێوەبردنە لە داهاتووشدا، گرنگ نییە چەندێك دەوامدەکات، وەکو ئێستای دەستبەکار بێت، ئەوە کاروبارەکان، رووداوەکان دەبنە سنور و بناغەیەک لە ڕەنگدانەوەو ئافێریندنی هزردا، نەک پێچەوانەکەی.

لەمەش مەترسیدارتر ئەوەیە ئێستا لە زۆر شوێندا ” ماڵی زارۆك و لاوان” هەنە، گەرچی پەروەردەکردن لە یارمەتیدانی نشوونمای هزری و هەڵسوکەوتی ئەو منداڵ و لاوانە، لە بوارە ئینسانییەکاندا، کە بەشێکە لە و پەروەردەیە، شتێکی هەڵە نییەوگەشە دەسەنێت، لێ هاوکاتیش لێرەدا منداڵان و لاوان بە بیرو بۆچوونی ” ئاپۆچی” پەروەردە دەکرێن، ئەمەش لای من ڕێگەگرتنە لە گەشەی سەربەخۆی سروشتیی هزر و مەعریفەی ئەو زارۆك و لاوانەیە. بە بۆچونی من منداڵ نابێت دین و مەزهەب و ڕەگەز و قەومییەت و ڕەنگی هەبێت ، دیارە ئەمەش ئەوە ناگەیەنێت کە ڕێگەیان لێبگیرێت لە خوێندنەوەی پرسەکان و لێکدانەوە و لێدوان لەسەریان لە هەموو بوارەکاندا ، بەڵکو دەبێت هەلیشیان بۆ بڕەخسێنرێت تاکو مەعریفە لە هەموو کایەکانی ژیاندا پەیدا بکەن و خۆیان سەرپشك بن لە هەڵبژاردنی ئەوەی کە خۆیان دەیانەوێت. دەرگای لێدوان و گفتوگۆکردنیان بەوپەڕی ئازادییەوە، بێ سەپاندنی هیچ بیروڕایەك، بۆ بخرێتە سەرپشت، ئەمەش تاکە ڕێگایەکە بۆ گەشەکردنی تەندروستیانەی منداڵ لە پرۆسەی پێگەیشتنی منداڵییاندا لە هەنگاونان بەرەو بیناکردنی کۆمەڵگەیەك کە خۆی خۆی بەڕێوەبەرێت، خاڵیی بێت لە هەموو چەشنەکانی دەسەڵات و سەروەرێتی، کە ئەمەش نیاز و ئومێدی بزوتنەوەی کۆمەڵگەی دیمۆکراسی، تەڤدەمە.

کورتەی قسە لێرەدا کێشی کەسایەتی و هەژموونی فکری و مێژوی خەباتی ئۆجەلانە، بمانەوێت و نەمانەوێت ڕۆڵێکی یەکجار گەورە لە سەر بزوتنەوە جەماوەرییە کۆمەڵایەتییەکە، چ بە باش و چ بە خراپ دەبینێت. گەرچی ئەم هەژموون و کێشە قورس و مێژووە درێژە پڕ لە خەباتە ،لای چەپ و مارکسییەکان و کۆمۆنیستەکان سلبیانە تەماشادەکرێت و گرتنەوەی کتێبی کۆتایی لە ڕوانگەیەکی ئایدۆلۆجیانەوە، بۆ بزوتنەوەی کۆمەڵایەتی کوردانی ڕۆژاوە، دەکەن و لەوپەڕی باشحاڵەتیدا لە حوکم و دەوڵەتێکی بەلشەفی کۆن ، لەی ئەوان زیاتر شتێک ناداتە دەست، بەڵام لای من لانیکەم لە سەدا پەنجای سەرکەوتنی ، بەو ئاراستەیەی کە من بۆی دەچم ، دەبینم. – لە کۆتایی بەشی دەیەمدا من تێڕوانینەکەی خۆم ، کە تا ڕادەیەکی زۆر ئیجابییە پاساو دەدەم

ئەوەی کە ئومێدێك بە من دەدات بۆ خۆ پاراستن لە ئایدۆلۆجییەت و چەشنەکانی قودسییەت تاکو ئەو ئەزموونە پشتگیری لێبکرێت و بەهێز بێت و ئاڕاستە سروشتییەکەی خۆی وننەکات، ئەوەیە کە ئۆجەلان خۆشی و خەڵکانێکی دیکەش لەشانی ئەوەوە، کار لەسەر دژایەتیکردنی قودسییەت و ڕەتدانەوەی ئایدۆلۆجییەت دەکەن ئەمە جگە لەوەشی بەردەوامبوونی ئەو ئەزموونە هەتا بەو هەموو کەموکوڕییەشییەوە بیر و بۆچونی دەسەڵاتچێتی و دەوڵەتچێتی دەداتە دواوە و پێ لەسەر خۆبەڕێوەبەری گەل بەخۆیان، دادەگرێت.

درێژەی هەیە