نێستۆر ماخۆ گه‌ریلایه‌کی ئه‌نارکیست*

وەرگێرانی : ھەژێن

گه‌ریلایه‌کی ئه‌نارکیست، که‌سێک که‌ ناوی بوو به‌ هاوپێچی ناوی کۆمونه‌ کرێکاریی و جوتیارییه‌کانی ئۆکرانیا *

نێستۆر ماخۆ Nestor Makhno که‌سێک بوو، که‌ سه‌رپه‌رشتی سه‌ربازیی له‌شکری بزاڤی ئه‌نارکیستی ناسراو به‌ بزاڤی ماخنۆڤیستی Makhnovist movement – Makhnovshchina دەکرد.

ئەو بزاڤه‌ ڕه‌نگدانه‌وه‌ی شۆڕشی (ڕوسیه‌)ی ١٩١٧ بوو له‌ ئۆکرانیا، له‌وێنده‌رێ شۆڕش شێوه‌یه‌کی ئازادیخوازانه‌ی له‌خۆگرت و کرێکاران و جوتیاران دژی له‌شکره‌کانی تزاری و دژه‌-شۆڕش و بۆلشه‌ڤیکه‌ سه‌رکوتگه‌ره‌کان جه‌نگین.

نێستۆر ئیڤانۆڤیچ ماخنۆ Nestor Ivanovich Makhno  ٢٧ی ئۆکتۆبەری ١٨٨٩ لە ئۆکرانیا لەدایکبووە، ٢٥ی جولای ١٩٣٤ لە فه‌ره‌نسه‌ مرد.

بزاڤی ماخنۆڤیست به‌ناوی (ماخنۆ) ئه‌نارکیستی ئۆکرانیایی ناونراوە، ئه‌وێک که‌ هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ ڕۆڵێکی سه‌ره‌کی لەنێو‌ ئەو بزاڤه‌که‌ گێڕا. له‌ ڕاستیدا ماخنۆڤیستا Makhnovshchina پیت به ‌پیت ده‌کاته‌ بزاڤی ماخنۆ و بۆ هه‌میشه‌ ناوی ئەو لەتەک‌ شۆڕشی‌ هەرێمی باشووری خۆرهه‌ڵاتی ئۆکرانیا‌ گرێیخواردووه‌. ئەی ماخنۆ کێ بوو؟

نێستۆر ئیڤانۆڤیچ ماخنۆ Nestor Ivanovich Makhno ‌ ٢٧ی ئۆکتۆبه‌ری ١٨٨٩ له‌ هولیای پۆله‌ Hulyai Pole شارۆچکه‌یه‌کی سی هەزار ٣٠.٠٠٠ که‌سیی له‌ باشووری خۆرهه‌ڵاتی ئۆکرانیا له‌دایکبووه‌، که‌ کۆمه‌ڵێک فیرگه‌ و کارگه‌ی تێدا ھەبوو.

ماخنۆ کوڕی خێزانێکی هه‌ژاری جوتیاریی بوو. کاتێک که‌ ئەو ته‌مه‌نی ده (١٠)‌ مانگ بوو، باوکی مرد، ژیانی ئەو و چوار براکه‌ی دیکەی که‌وتۆته‌ سه‌رشانی دایکیان. له‌به‌ر هه‌ژاری و نه‌داریی له‌ ڕاده‌به‌ده‌ری خێزانه‌که‌ی، ناچار ماخنۆ له‌ تەمەنی حه‌وت ساڵیی خەریکی‌ شوانکاره‌یی بووه‌. له‌ تەمەنی هه‌شت ساڵیی له‌ فێرگه‌ی سه‌ره‌تایی (هولیای پۆله)‌ کەوتووەتە خوێندن و به‌ زستانان خوێندویه‌تی و به‌ هاوینان لای دارا  (زەمیندار و کارخانەدارە) نێوخۆییه‌کان کاری کردووه‌. کاتێک که‌ ته‌مه‌نی گه‌یشتووه‌ته‌ دوازده‌ (١٢) ساڵان له‌ خوێندن وازیهێناوه‌ و به‌ ته‌واو کاتیی وه‌ک کرێکاری کشتوکاڵی له‌سه‌ر زه‌ویوزاری خانزاده‌ و کێڵگه‌ داگیرکراوه‌کانی ژێرچه‌پۆکی کۆلاکەکان‌ (جوتیاره‌ ده‌وڵه‌مه‌ندەکان‌)ی ئاڵمانیا کاریکردووه‌. له‌ته‌مه‌نی هه‌ڤده‌ ساڵیی له‌ (هولیای پۆله)‌ سه‌ره‌تا وه‌ک شاگردی وێنه‌کار و پاشان وه‌ک کرێکارێکی بێپیشه‌ له‌نێو کارخانه‌یه‌کی ئاسنگەریی کەوتووەتە کارکردن و دواجار وه‌ک ئاسنڕێژه‌ر (ئاسنساز) له‌ هه‌مان ڕشته‌ بەردەوامبوو.

هه‌ر ئه‌و کاته‌، که‌ له‌ پیشەی ئاسسازی کاریده‌کرد، به‌شداری ڕامیاریی شۆڕشگێڕانەی‌ کرد.‌ ساڵانی ناجێگیری پاش شۆڕشی ساڵی ١٩٠٥ی ڕوسیه‌، ماخنۆ لەتەک‌ ڕامیاریی شۆڕشگێڕانه‌ تێکەڵبوو. ئەو بڕیاره‌ی ئەو بۆ ئه‌زموونه‌کانی خۆی لەبارەی سته‌م له‌ شوێنی کار و دیتنه‌کانی ئەو له‌ تیرۆرکارریی ڕژێمی ڕوسی کاتی ڕوداوه‌کانی ساڵی ١٩٠٥ ده‌گه‌ڕایه‌وه‌ ( ئه‌و کاته له‌ ‘هولیای پۆله’ بارگرژییه‌کی ئاوا له‌ئارادانه‌بوو، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ ڕژێم هه‌ژمارێکی زۆری له‌ هێزی پۆلیسی-دابڕی بۆ سه‌رکوتکردنی کۆبوونه‌وه‌ و کۆڕ و کۆمەڵەکان و بۆ چاوترسێنکردنی ڕێبواران و لێدانی زیندانیان به‌ قۆنداخه‌ تفه‌نگ له‌سه‌ر شه‌قامه‌کانی‌ شارۆچکه‌که‌ نارد). ساڵی ١٩٠٦ ماخنۆ بڕیاریدا به‌ گروپێکی ئه‌نارکیست له‌ (هولیای پۆله‌) په‌یوه‌ستبێت، گروپێک که‌ ساڵێک له‌وه‌وپێش به ‌زۆری له‌ لاوە جوتیاره‌ هه‌ژاره‌کان پێکهاتبوو.

کۆتایی ساڵی ١٩٠٦ و سەرەتای ساڵی ١٩٠٧ ماخنۆ به‌تۆمه‌تی کوشتنی ڕامیارانه‌ ده‌ستبه‌سه‌رکرا، به‌ڵام بەھۆی له‌ده‌ستدانه‌بوونی به‌ڵگه‌ بۆ ئەو تۆمه‌ته‌، له‌ زیندان هاته‌ده‌ر. ساڵی ١٩٠٨ به‌تۆمه‌تی هه‌ڵبه‌ستراو له‌لایه‌ن پۆلیسێکی سیخور له‌نێو گروپه‌که‌ ده‌ستبه‌سه‌رکرا و خرایه‌ زیندان‌. مارچی ١٩١٠ ماخنۆ و سیازده (١٣)‌ که‌سی دیکە له‌نێو دادگه‌یه‌کی سه‌ربازیی سزای له‌ سێداره‌دانیان بۆ بڕدرایه‌وه‌. ماخنۆ به‌هۆی که‌می ته‌مه‌ن و هه‌وڵ و تێکۆشانی دایکی‌، سزای له‌ سێداره‌دانه‌که‌ی گۆڕدرا به‌ زیندانیی هه‌میشه‌یی لەتەک کاری سه‌خت. له‌ ماوه‌ی زیندانیبوونه‌که‌ی له‌نێو زیندانی بوتیرکی Butyrki له‌ مۆسکۆ، به‌ هه‌موو شێوازێکی له‌به‌رده‌ست و گونجاو به‌رهه‌ڵستی دەسەڵاتدارانی زیندانه‌که‌ی ده‌کرد، هه‌ر به‌هۆی ئەو به‌رهه‌ڵستیی-کردنەیه‌وه‌ زۆربه‌ی ماوه‌ی زیندانییبوونه‌که‌ی به‌ زنجیرکراوی یان له‌نێو سیاچاڵه‌ سارد و شێداره‌کان به‌سه‌ربرد. ئەو ئه‌زموونه‌ ڕکوکینه‌ی له‌ ڕاده‌به‌ده‌ری ماخنۆی له‌ زیندانه‌کان زیاتر کرد ( دواتر له‌ سه‌رده‌می شۆڕش، یه‌که‌مین ئه‌رکی ئەو لەتەک گه‌یشتنی به ‌هه‌ر ‌شار و‌ شارۆچکه‌یه‌ک، ئازادکردنی زیندانییه‌کان و وێرانکردنی زیندانه‌کان بوو).

ماخنۆ له‌ ماوەی زیندانییبوونه‌که‌ی له‌نێو زیندانی بوتیرکی لەتەک پیته‌ر ئارشینۆڤ Peter Arshinov هاوزیندانییه‌کی ئه‌نارکیست، که‌ دواتر بوو بە‌ چالاک و مێژوونووسی بزاڤی ماخنۆڤیستی، بوون بە هاوەڵی یەکدی. پیته‌ر ئارشینۆڤ ساڵی ١٨٨٧ له‌ شارۆچکه‌ی پیشه‌سازیداری کاتێرینۆسڵاڤ Katerinoslavی ئۆکرانیا له‌دایکبووبوو. باوکی کرێکاری کارخانه‌ و کانەکان بوو. پیته‌ر ئارشینۆڤ له‌ بنه‌ڕه‌تدا بۆڵشه‌ڤیک بوو و ساڵی ١٩٠٦ بووبوو به‌ ئه‌نارکیست، له‌نێو ڕێکخستنی کرێکاران و کاری کارخانه‌ دژی ڕژێمی تزاریی ڕۆڵێکی ڕابه‌رانه‌ی دەگێڕا. ساڵی ١٩٠٧ ده‌ستبه‌سه‌ر کراو به‌ مردن سزادرا و به‌ره‌و ئۆروپای خۆراوایی هه‌ڵهات. ساڵی ١٩٠٩ گه‌ڕایه‌وه‌ ڕوسیه‌ و دووباره‌ زیندانییکرایەوە و دیسانه‌وه‌ هه‌ڵهاته‌وه‌. ساڵی ١٩١٠ جارێکی دیکە دەستگیرکرا و خرایه‌ زیندانی بوتیرکی و له‌وێنده‌رێ بوو، که‌ لەتەک ماخنۆ ئاشنابوو. هه‌ر دوو ئه‌نارکیست هاوه‌ڵێتییه‌کی که‌سیی و ڕامیاریی توندوتۆڵیان پێکهێنا و ئاڕشینۆڤ له‌ په‌ره‌دان و قوڵکردنه‌وه‌ی بۆچوونه‌ ئه‌نارکیستییه‌کان بە ماخنۆ کۆمه‌کیکرد.

ڕۆژی ٢ی مارچی ١٩١٧ پاش هه‌ش ساڵ و هه‌شت مانگ مانه‌وه‌ له‌نێو زیندان، ماخنۆ لەتەک زیندانییه‌ ڕامیاره‌کانی دیکە وه‌ک سه‌ره‌نجامی شۆڕشی فێبریوه‌ری ئازادبوو. پاش به‌سه‌ربردنی سێ (٣) هه‌فته‌ له‌ مۆسکۆ لەتەک ئه‌نارکیسته‌کانی ئه‌وێنده‌رێ، ماخنۆ گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ هولیای پۆله‌. وه‌ک تاقه‌ زیندانییەک که‌ به‌هۆی شۆڕشه‌وه‌ بۆ نێو خێزانه‌که‌ی گه‌ڕایه‌وه‌، به‌ شێوه‌یه‌کی تایبه‌ت له‌نێو شارۆچکه‌که‌ی لە ماخنۆ ڕێزده‌گیردرا. پاش ساڵانێک له‌ زیندانییبوون و ئەشکەنجە، ماخنۆ وه‌ک هه‌رزه‌کارێکی چالاکی بێپێشینه‌ نه‌گه‌ڕایه‌وه‌، به‌ڵکو وه‌ک ئه‌نارکیستێکی په‌روه‌ردەبوو‌ و جه‌نگاوه‌ر هاوڕای بیرۆکەی بەهێز لەبارەی ململانێی کۆمه‌ڵایه‌تیی و ڕامیاریی شۆڕشگێڕانه‌ گەڕایەوە، ئەو بیرۆکانەی که‌ ده‌ستبه‌جێ بۆ پیاده‌کردن ده‌گونجان. ماخنۆ کاتێک که‌ له‌ هولیای پۆله نیشته‌جێبوو، به‌زوویی خۆی بۆ کاری شۆڕشگێڕانه‌ ته‌رخانکرد. ئه‌ندامه‌کانی دیکەی گروپه‌ ئه‌نارکیستییه‌که‌ و ژماره‌یه‌کی زۆر له‌ جوتیاران چوونە سه‌ردانی ئەو. پاش گۆڕینه‌وه‌ی بۆچوون و تێروانین لەتەک ئەوان، پێشنیاری ده‌ستبه‌جێ ده‌ستکردن به‌ کاری ڕێکخراوه‌یی بۆ گرێدانه‌وه‌ی جوتیارانی هولیای پۆله‌ و ده‌وروبه‌ری لەتەک گروپه‌ ئه‌نارکیسته‌کان. ڕۆژی ٢٨-٢٩ی مارچ به‌ سه‌رپه‌رشتکا‌ری ماخنۆ یه‌کێتی جوتیاران پێکهات. پاشان له‌نێو گوند و شارۆچکه‌کانی دیکەی ناوچه‌که‌ یه‌کێتی له‌و چه‌شنه‌ی ڕێکخست. ماخنۆ ڕۆڵێکی سه‌رکه‌وتوو و به‌رچاوی لەنێو‌ مانگرتنی کرێکارانی دارتاشی و کانه‌کان له‌نێو کارخانه‌یه‌ک، که‌ هی پیره‌ خاوه‌نکاره‌ پێشووییه‌که‌ی خۆی بوو (ئەو تێکشکانه‌ ئاوای له‌ خاوه‌نکاره‌کانی دیکە کرد، مل به‌ داخوازی کرێکاره‌کانیان بده‌ن).‌ هه‌مان کات جوتیاره‌کان ئاماده‌نه‌بوون به‌ خاوه‌ن زەمینەکان کرێ بده‌ن[١].

ئه‌نجوومه‌نه‌ ناوچه‌ییه‌کانی جوتیاران له‌ ناوچه‌ی هولیای پۆله‌ و ناوچه‌کانی دیکە ڕاگه‌یێندران، ھەر ئاوا  ڕۆژی ٥-٧ی ئۆگوست کۆنگرەی هه‌رێمیی له‌ کاتێرینۆسلاڤ Katerinoslav بڕیاریدا، سه‌رله‌نوێ له‌نێو سۆڤییه‌ت و کۆمونە‌کانی جوتیاران و نوێنه‌رانی کرێکاران یه‌کێتییه‌ جوتیارییه‌کان ڕێکبخاتەوە.

به‌و شێوه‌یه‌ ماخنۆ و هاوکاره‌کانی “به‌هیوای خێراکردنی ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی دارایییه‌ گه‌وره‌کان”، پرسه‌ ڕامیاریی و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانیان لەتەک ژیانی ڕۆژانه‌ی خه‌ڵکی ئامێتەکرد.[٢] له‌ هولیای پۆله‌، بەراورد بە شوێنه‌کانی دیکە شۆڕش خێراتر ده‌بزووت (بۆ نموونه‌، له‌ کاتێکدا که‌ سۆڤیه‌تی ئه‌لێکساندرۆڤسک Aleksandrovsk له‌ پیترۆگراد‌ ڕۆژانی جولای له‌ کاره‌کانی فەرمانداریی کاتیی پشتیوانیانده‌کرد، به‌ڵام له‌ هولیای پۆله‌ بۆ هاوده‌نگیی و پشتیوانیکردنی سه‌ربازانی یاخی و کرێکاران کۆبوونه‌وه‌یه‌ک دەکرێت). جوتیاران له‌ گشت لایه‌که‌وه‌ بۆ به‌ده‌سهێینانی ڕێنوێنی و کۆمه‌ک له‌لایەن نێوەندە به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌ نزیکه‌کانیان (بەڕێوەبەرایەتییە سەربەخۆکان/ Volosts)‌ به‌ره‌و (هولیای پۆله)‌ دەچوون. چینی جوتیاران ده‌یویست ده‌ستبه‌سه‌ر زه‌مینی زه‌ویداره‌ گه‌وره‌کان و کۆلاکه‌کان بگرێت. ماخنۆ ئەو داخوازییه‌ی لەنێو‌ یه‌که‌مین دانیشتنه‌کانی سۆڤیه‌ته‌ هه‌رێمییه‌کان پێشکه‌شکرد، ئه‌وه‌ی که‌ له‌ هولیای به‌رزکرایه‌وه‌. مانگی ئۆگوست، ماخنۆ گشت داراکان [موڵکدارە]‌ نێوخۆیی و جوتیاره‌ ده‌وڵه‌مه‌ندە‌کانی kulaks بانگهێشتکرد و هه‌موو به‌ڵگه‌نامه‌کانی دارایی زه‌وی، وڵاخ و ئامێری لە ئەوان سه‌ندنەوە. لیستی داراییه‌کان چێکراو و وه‌ک ڕاپۆڕتێک بۆ دانیشتنی سۆڤیه‌تی ناوچه‌که‌ و کۆبوونه‌وه‌ی هه‌رێمیی به‌رزکرایه‌وه‌. له‌وێدا لەسەر ئەوە بڕیاردرا، که‌ هه‌موو زه‌مینه‌کان و وڵاخ و ئامیره‌کان به‌یه‌کسانی دادەبه‌شێنرێن و دابه‌شکردنه‌که‌ش خودی خاوه‌نزه‌وییه‌کانیشی ده‌گرته‌وه‌. ئەوە‌ نێوەڕۆکی پرۆگرامی کشتوکاڵیی بزووتنه‌وه‌ی ماخنۆڤیستی بوو، واته‌ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی دارایی تایبەتی داراکان و کۆلاکه‌کان. هیچ کەس مافی ئەوەی نه‌بوو، زیاتر له‌وه‌ زه‌وی ھەبێت، که‌ ده‌توانێت به‌خۆی لەنێو کاربکات، بەبێ ئه‌وه‌ی که‌سێکی دیکە به‌کرێبگرێت. ئەوە‌ هه‌مووی به‌رهه‌ڵستکاری بوو بەرانبەر فەرمانداریی کاتیی که‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ پێدا‌گرییدەکرد، ئەو پرسانه‌ گشت کاری ئه‌نجومه‌نی دامه‌زرێنه‌رانن‌ Constituent Assembly. هه‌ر بەو جۆرە کۆمونه‌ ئازاده‌کان له‌سه‌ر  زەمین و دارایی خاوه‌نزوه‌وییه‌ کۆنه‌کان  پێکهاتن.

به‌شێوه‌یه‌کی چاوه‌ڕواننه‌کراو جێبه‌جێکردنی ئەو بڕیارانه‌ به‌هۆی به‌رهه‌ڵستیکردنی خاوه‌نزه‌وی و کۆلاکه‌کان ‌دواخرا، که‌ خۆیان ڕێکخستبوو و په‌یوه‌ندییان به‌ ده‌سه‌ڵاتدارانی کاتییه‌وه‌ کردبوو. کاتێک که‌ جه‌نه‌راڵ کۆڕنیلۆڤ Kornilov هه‌وڵیدا بۆ سه‌ر پترۆگراد له‌شکرکێشیبکات و ده‌سه‌ڵات به‌ده‌سته‌وه‌بگرێت، سۆڤیه‌تی (هولیای پۆله‌) به‌ڕابەری ماخنۆ به‌ پێکهێنانی کۆمیته‌یه‌ک بۆ ڕزگارکردنی شۆڕش ده‌ستپێشخه‌ریکرد. ئامانجی سه‌ره‌کی چه‌ککردنی دوژمنه‌ نێوخۆییه‌کان (خاوه‌نزه‌وییه‌کان و سه‌رمایه‌داره‌کان و کۆلاکه‌کان) بوو، هه‌ر ئاوا هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی دارایی ئەوان له‌سه‌ر سامانه‌کانی خه‌ڵکی: زه‌مین و کارخانه‌ و کێڵگه‌کان و کارخانەکانی چاپه‌مه‌نی و شانۆکان و هیدیکەیش. ڕۆژی ٢٥ی سێپتێمبه‌ر کۆنگری بەڕێوەبەرایەتییە سۆڤیه‌ته‌کان و ڕێکخراوه‌کانی جوتیاران له‌ هولیای پۆله‌ ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی زه‌مینی داراکان و گۆڕینی به‌ دارای کۆمه‌ڵایه‌تی [گشتی] ڕاگه‌یاند. هێرش بۆ سه‌ر دارایی داراکان و جوتیاره‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌کان (لەنێوان ئەوانیش داگیرکه‌ره ‌ئاڵمانه‌کان) ده‌ستیپێکرد و دەستکرا به‌ لێسەندنەوەی دارایی داگیرکەران  ( زه‌مینداره‌ گه‌وره‌کان و داگیرکه‌ره ‌ئاڵمانه‌کان).

کاتێک که‌ فەرمانداریی ڤلادیمیر لێنین به‌هاری ساڵی دواتر ڕێکه‌وتننامه‌ی برێست لیتۆڤسک Brest-Litovskی واژۆکرد، چالاکییه‌کانی ماخنۆ ڕاگیران. ئەو ڕێکه‌وتننامه‌یه‌ به‌شێکی گه‌وره‌ی ئیمپراتۆری ڕوسی بەدیاریکراویی (ئۆکرانیا)ی لە بەرانبەر ئاشتی به‌ ئاڵمانیا و نه‌مسا به‌خشی. هه‌ر ئاوا ڕێکه‌وتننامه‌که‌ داگیرکردنی ئۆکرانیای له‌لایه‌ن هه‌ژمارێکی گه‌وره‌ی هێزی ئاڵمانی و نه‌مساوی‌ پەسەندکردبوو، که‌ سه‌راپای وڵاته‌که‌ی له‌ ماوه‌ی که‌متر لە سێ مانگ داگیرکرد. ماخنۆ له‌ پێکهێنانی یه‌که‌ سه‌ربازییه‌کان، که‌ هەزار و حەوت سەد (١٧٠٠) که‌سیان ده‌گرته‌خۆ، سه‌رکه‌وتوو بوو. بەڵام نه‌یتوانی به‌ داگیرکردنی هولیای پۆله‌ بەربگرێت. پاش کۆنگریسی ئه‌نارکیستان کۆتایی ئه‌پریلی هەمان ساڵ له‌ تاگانڕۆگ Taganrog، کۆنگرەکه‌ بڕیاری ڕێکخستنی یه‌که‌ی جه‌نگاوریی بچووکی پێکهاتوو له‌ پێنج (٥) تاکو ده‌ (١٠) جوتیار و کرێکار، کۆکردنه‌وه‌ی چه‌ک له‌ دوژمن و هه‌ڵخرانی ڕاپه‌ڕینی سه‌رتاسه‌ریی جوتیاران دژی هێزه‌کانی ئاڵمانیا و نه‌مسا و ناردنی گروپێکی بچووک بۆ ڕوسیای سۆڤیه‌تی به‌ پله‌ی یه‌که‌م بۆ ئه‌وه‌ی بزانرێت، که‌ له‌وێنده‌رێ شۆڕش و ئه‌نارکیسته‌کان له‌ژێر سایه‌ی بۆلشه‌ڤیکه‌کان لەتەک چی ڕووبەڕوون.

ماخنۆ یه‌کێک بوو له‌ گروپه‌که‌.  مانگی‌ جونی هەمان ساڵ ماخنۆ گه‌یشته‌ مۆسکۆ. ئەو ده‌ستوبرد چاوی به‌ هه‌ندێک له‌ ئه‌نارکیسته‌کانی ڕوسیه‌ (لەنێو ئەوان هاوه‌ڵی دێرینی خۆی ‘پیته‌ر ئارشینۆڤ’ ) که‌وت. بزاڤی ئه‌نارکیستی له‌ مۆسکۆ لاواز بووبوو، به‌هۆی هێرشی (چێکا) ده‌زگه‌ی ئاسایشیی بۆلشه‌ڤیکه‌کان Bolshevik secret service the Cheka مانگی ئه‌پریل بڕبڕه‌ی پشتی بزووتنه‌وه‌که‌ شکابوو، هەر بەو جۆرەش‌ ‌هێرشی ڕامیاریی چه‌پ بۆ سه‌ر بۆلشه‌ڤیکه‌کان تێکشکابوو. بۆ ماخنۆ که‌ له‌ ناوچه‌یه‌که‌وه‌ هاتبوو،‌ ئازادی ڕاده‌ربڕین و ڕێکخراوبوون شتێکی جێکه‌وته‌بوو، لاوازیی ئاستی چالاکیکردن بۆ ئەو شتێکی ته‌کانده‌ربوو. بۆ ئەو مۆسکۆ وه‌ک پایته‌ختی شۆڕشێکی کارتۆنیی بوو، کارخانه‌یه‌کی گه‌وره‌بوو که‌ لەنێو ئەو بڕیار و دروشمی‌ نێوەڕۆک خاڵیی تاک-پارتییەکی ڕامیاریی لەوێندەرێ‌ ده‌رده‌چوون، پارتییەک که‌ به‌هۆی ده‌ستبه‌سه‌رداگرتن و خۆسه‌پاندن خۆی گه‌یانده‌ پله‌ی فەرمانداریی.[٣] هه‌ر ئاوا ماخنۆ ئه‌نارکیستی ناسراو ‘پیته‌ر کرۆپۆتکین Peter Kropotkin’ی سەردانیکرد، له‌ته‌ک ئەو لەبارەی کاری شۆڕشگێڕانه‌ و بار و دۆخی ئۆکرانیا ڕاوێژیکرد.

کاتێک که‌ ماخنۆ له‌ مۆسکۆ بوو، ھەر ئاوا‌ لێنین Lenin دیت. ئەو دانیشتنه‌ به‌ ڕێکه‌وت بوو. ئەو بۆ به‌ده‌ستهێنانی مۆڵه‌تی مانه‌وه‌ و خواردنی خۆڕایی سه‌ردانی کرێملین Kremlin ده‌کات، له‌و سه‌ردانه‌ سه‌رۆکی کۆمیته‌ی سه‌رتاسه‌ریی ڕوسیه‌ی نێوەندی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی سۆڤیه‌ته‌کان ژاکۆڤ م. سڤێردلۆڤ Jakov M. Sverdlov ده‌بینێت، هه‌ر ئه‌ویش چاوپێکه‌وتنی ماخنۆ و لێنین دەڕەخسێنێت. لێنین له‌ ماخنۆ دەپرسێت “جوتیاره‌کانی ناوچه‌که‌ت چۆن له‌ دروشمی گشت ده‌سه‌ڵات بۆ سۆڤیه‌ته‌کان له‌ دیهاته‌کان تێگه‌یشتوون؟ “، وەک ماخنۆ خۆی دواتر دەڵێت،‌ لێنین به‌ وه‌ڵامه‌کی ئەو سه‌ری سوڕده‌مێنێت ” جوتیاره‌کان به‌ شێوازی تایبه‌تیی خۆیان له‌و دروشمه‌ تێگه‌یشتوون. بەگوێرەی لێکدانه‌وه‌ی خۆیان. هه‌موو دەسەڵاته‌کان له‌ هه‌موو ناوچه‌ ژیارییه‌کان بۆ خودی جوتیاران و کرێکاران و چین و توێژە چەوساوەکانی دیکە دەگەرێنەوە، پێویسته‌ هه‌ست به‌ هه‌مان ده‌رکی هوشیاریی و لێهاتوویی خه‌ڵکی کرێکار بکرێت. جوتیاران له‌وه‌ تێگه‌یشتوون، که‌ سۆڤیه‌ته‌کانی کرێکاران و جوتیارانی دێهات، وڵات و ناوچه‌کان، بریتین له‌ ئامرازه‌کانی ڕێکخراوی شۆڕشگێڕانه‌ و خۆبەڕێوەبەرایه‌تییه‌ ئابوورییه‌کانی خه‌ڵکی جوتیار و کرێکار بۆ تێکۆشان دژی بۆرجوازی و بەکرێگیراوانی ئەو و سۆشیالیسته‌ ڕاستڕه‌و و فەرماندارییه‌ هاوبه‌شه‌که‌یان”.

لێنین له‌ وەڵامی ئەوە‌ ده‌ڵێت ” ده‌ی باشه‌، که‌واته‌ جوتیارانی ناوچه‌که‌ت تووشی ئه‌نارکیزم بوون!”[٤] دواتر لە درێژەی‌ گفوگۆکە، لێنین  ده‌ڵێت “ئایا ئه‌نارکیسته‌کان له‌نێو که‌تواری دونیای هاوچه‌رخ، هه‌رگیز ددان به‌ که‌مایه‌تیبوونی خۆیان ده‌نێن؟ بۆچی هیچ کاتێک بیر لە ئەوە ناکه‌نه‌وه‌”. ماخنۆ له‌ وەڵامدا ده‌ڵێت ” هاوڕێ لێنین، بەڵام پێویسته‌ من بە تۆی ڕابگه‌یێنم، ئه‌و پاگانده‌یه‌ت، که‌ ئه‌نارکیسته‌کان له‌ که‌تواری دونیای هاوچه‌رخ تێناگه‌ن، ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌وان په‌یوه‌ندییه‌کی که‌توارییان لەتەک دونیای ھاوچەرخ نییه‌ و …تد، له‌ بنه‌ڕه‌ته‌وه‌ هه‌ڵه‌یه‌. ئه‌نارکۆ کۆمونیسته‌کان له‌ ئۆکرانیا … ئه‌ناکۆ-کۆمونیسته‌کان ده‌ڵێم، بۆ ئه‌وه‌ زۆر به‌ڵگه‌یان به‌ده‌سته‌وه‌داوه‌، که‌ ڕیشەیان له‌نێو کەتواری ئێستا داکوتاوه‌. سه‌راپای تێکۆشانی شۆڕشگێڕه دێهاتنشینه‌‌کانی ئۆکرانیا دژی کۆبوونەوەی نێوەندیی Central Rada له‌ژێر ئاراستە‌ی ئه‌نارکۆ کۆمونیسته‌کان به‌ زۆری و به‌ڕاده‌یه‌کیش سۆشیالیسته‌ شۆڕشگێڕه‌کان بەڕێوەبراوه‌ … بۆلشه‌ڤیکه‌کانی تۆ بۆ ده‌رمانیش لەنێو‌ دێهاته‌کانی ئێمه‌ بوونیان نییه‌. به ‌جۆرێک که‌ کاراییان تاکو ڕاده‌ی نه‌بوون دابه‌زیوه‌. نزیکه‌ی گشت ئه‌نجومه‌نه‌کانی جوتیاران و کۆمونه‌کان له‌ ئۆکرانیا به‌ هه‌ڵخرانی ئه‌نارکۆ کۆمونیسته‌کان پێکهاتوون. تێکۆشانی چه‌کدارانه‌ بەرانبەر دژه‌-شۆڕش به‌گشتی و بەرانبەر به‌ هێرشی لەشکری نه‌مسا و ئاڵمانیا به‌تایبه‌ت به ‌ئاراستە‌ی ڕێکخراوه‌یی ئه‌نارکۆ کۆمونسیته‌کان سەریھەڵداوە و مەیسەربووه‌. به‌دڵنیاییه‌وه‌ ئه‌وه‌‌ بۆ پارتییە‌که‌ی تۆ هیچ گرنگ نییه‌، تاکو به‌هۆی ئەو گشته‌وه‌ باوه‌ڕ بە ئێمە بدات، به‌ڵام ئەوانه‌ ڕاستین و تۆ ناتوانیت لە ئەوانە نکۆڵیبکه‌یت. من ئاوای بۆ دەبیم، کە تۆ ئه‌وه‌ باش ده‌زانیت، هێزی چالاک کێیە و توانای جه‌نگینی هێزه‌ خۆبه‌خشه‌ شۆڕشگێڕه‌کانی ئۆکرانیا چییە. به‌بێ هۆ نییه‌، که‌ تۆ ڕاتگه‌یاند به‌شێوه‌یه‌کی پاڵه‌وانانه‌ له‌ دەستکه‌وته‌ شۆڕشگێڕییه‌ هاوبه‌شه‌کان پێداگریییانکردووە. لەنێو ئه‌وانه‌ لایەنی کەم نیوه‌یان له‌ژێر ئاڵای ئه‌نارکیستی جه‌نگیون ….

گشت ئەوانه‌ نیشانیده‌ده‌ن، که‌ تۆ چه‌نده‌ به‌ هه‌ڵه‌ چوویت، هاوڕێ لێنین، بەگوێرەی ئه‌وه‌ی که‌ پێی ئێمه‌ ئه‌نارکۆ کۆمونیسته‌کان له‌سه‌ر زه‌وی نییه‌، ئه‌وه‌ی که‌ هه‌ڵوێستمان بۆ ئێستا خه‌مناکه‌، ئه‌وه‌ی که‌ خه‌ون به‌ داهاتووه‌وه‌ ده‌بینین”. ئه‌وه‌ی کە من له‌نێو ئەم چاوپێکه‌وتنه‌ بە تۆی دەڵێم، له‌به‌رئه‌وه‌ی که‌ ڕاستییه‌، وەڵام وه‌رناگرێت. ئه‌وه‌ی که‌ من لێرەدا بۆ تۆی دەردەخەم، پێچه‌وانه‌ی ئه‌و سه‌ره‌نجامه‌یه‌، که‌ تۆ له‌باره‌ی ئێمه‌ به‌ده‌ستتهێناوه‌. هه‌موو که‌س ده‌توانێت، ئه‌وه‌ ببینێت، که‌ ئێمه‌ لەنێو‌ کەتواری ئێستا ڕێشەمانداکوتاوه‌، ئه‌وه‌ی که‌ کارده‌که‌ین و به‌دوای کۆمەڵە ئامرازێک بۆ به‌ده‌سیھینانی داهاتوو ده‌گه‌ڕێین، له‌ ڕاستیدا ئێمه‌ به‌ په‌یگیرییه‌وه‌ لەتەک ئه‌و گرفته‌ کارده‌که‌ین”. لێنین له‌ وەڵامدا ده‌ڵێت “له‌وانه‌یه‌ من هه‌ڵه‌ ببم”. [٥]

بۆلشه‌ڤیکه‌کان لە گه‌ڕانه‌وه‌ی ماخنۆ بۆ ئۆکرانیا کۆمەکده‌ده‌ن. ئەو به‌ دژوارییه‌کی زۆرەوە گه‌شته‌که‌ی ئه‌نجامدا. جارێکیان خه‌ریکبوو ماخنۆ بکوژرێت. له‌لایه‌ن هێزه‌کانی ئاڵمانیا و نه‌مساوه‌ گیرا و له‌و کاته‌دا نامیلکه‌ و بڵاوکراوه‌ی ئازادیخوانه‌ی لەتەک خۆی هەڵگرتبوو. دانیشتوویه‌کی جوله‌که‌ی هولیای پۆله‌، که‌ ماوه‌یه‌ک بوو ماخنۆی ده‌ناسی، توانی به‌ پێدانی بڕه‌پاره‌یه‌کی زۆر بە هێزەکانی ئامڵمانیا و  نەمسا بۆ ئازادبوونی، ماخنۆ لە مردن بیپارێزێت. کاتێک که‌ گه‌ڕایه‌وه‌ هولیای پۆله‌، ده‌ستیکرد به‌ ڕێکخراوکردنی به‌رهه‌ڵستی دژ به‌ هێزه‌ داگیرکه‌ره‌کانی نه‌مسا و ئاڵمانیا و ڕژێمه‌ به‌کرێگیراوه‌که‌یان به‌سه‌رۆکایه‌تی هیتمان سکۆرۆپادسکی Hetman Skoropadsky. ده‌توانرێت بگوترێت بزاڤی ماخنۆڤیستی  بە دەستپێکردنی به‌رهه‌ڵستی سه‌ریهه‌ڵداوه. ماخنۆ  جولای ١٩١٨تاکو ئۆگوستی ١٩٢١ تێکۆشانی ئازادیخوازانه‌ی چینی کرێکاری دژ به‌ هه‌موو چه‌وسێنه‌ران، چ بۆلشه‌ڤیک و سپییه‌کان (دژه‌-شۆڕش) چ ناسیونالیسته‌کان سه‌رکردایه‌تیکردووه‌. له‌نێو ڕه‌وتی ئەو تێکۆشانە‌ توانی خۆی وه‌ک “سه‌رکرده‌یه‌کی گه‌ریلایی لێهاتوو و به‌توانا” بسه‌لمێنێت.[٦]

پاش تێکشکانی بزاڤی ماخنۆڤیستی‌ ١٩٢١، ماخنۆ بۆ ئۆروپای خۆراوایی دوورخرایه‌وه‌. ساڵی ١٩٣٤ له‌ پاریس ته‌مه‌نی ئەو کۆتاییهات، هه‌ر له‌وێش دواسه‌ته‌کانی ژیانی خۆی به‌سه‌ربردن. هه‌ر ئاوا له‌وێدا وه‌ک چالاکێکی بزاڤی ئه‌نارکیستی مایه‌وه‌ و شمشێره‌که‌ی گۆڕی به‌ پێنووس (به‌کاربردنی ده‌ربڕینێکی ڕه‌نگینی ئه‌لێکسانده‌ر سکیردا Alexander Skirda). ماخنۆ به‌ گۆتار له‌نێو ڕۆژنامه‌ ئه‌نارکیستییه‌ جۆراوجۆره‌کان و به‌تایبه‌ت له‌ ده‌نگی کرێکار Dielo Truda به‌شداریکرد، که‌ بڵاوکراوه‌یه‌کی ئه‌نارکیست-کۆمونیست بوو و له‌ پاریس له‌لایه‌ن (پیته‌ر ئارشینۆڤ) ده‌رده‌کرا، زۆرێک له‌و گۆتارانه‌ له‌نێو پەرتووکێک به‌ناوی (تێکۆشان دژی ده‌وڵه‌ت و گۆتاره‌کانی دیکە)، بڵاوکرانه‌وه‌. ماخنۆ له‌نێو بزاڤی ئه‌نارکیستی تاکو کۆتایی ژیانی چالاک مایه‌وه‌.

نێستۆر ماخنۆ ساڵی ١٩٢٧ له‌ پاریس ئه‌نارکیسته‌ ناسراوه‌کانی ئیسپانیا بوێناڤێنترا دوڕوتی Buenaventura Durruti و فرانسیسکۆ ئاسکازۆ Francisco Ascaso دیتن. ئەو له ئە‌وه‌ داکۆکیدەکرد “‌بار و دۆخ بۆ شۆڕشی پێکهاته‌ به‌هێزی ئه‌نارکیستی له‌ ئیسپانیا زۆرتر له‌بارتره‌، تاکو له‌ ڕوسیه‌”، له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ نه‌ک ته‌نیا له‌وێنده‌رێ پرۆلیتاریا و جوتیاران دارای نەریتی شۆڕشگێڕانه‌ بوون، به‌ڵکو له‌به‌رئه‌وه‌ش که‌ پێگه‌یینی ڕامیاریی له‌نێو کاردانه‌وه‌کانی ده‌بینرا، ئه‌نارکیسته‌کانی ئیسپانیا ده‌رکی ڕێکخراوه‌ییان هه‌بوو، ئه‌وه‌ی که‌ ئێمه‌ له‌ ڕوسیه‌ نه‌مابوو. ڕێکخراوبوونێک، که‌ سه‌رکه‌وتنی له ‌هه‌ناوی هه‌موو شۆڕشه‌کان مسۆگه‌رده‌کرد”. ماخنۆ چالاکییه‌کانی گروپی ئه‌نارکیستی هولیای پۆله‌ و ڕوداوه‌کانی ئۆکرانیای شۆڕشگێری هه‌ژمارکرد “کۆمونه‌ کشتکارییه‌کانمان یه‌کێک بوون له‌ نێوەنده‌ زیندووه‌ ئابووریی و ڕامیارییه‌کانی سیسته‌مه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌که‌مان. کۆمەڵە‌کان به‌ بنه‌مای خۆپه‌رستی تاکگه‌رایی پشتئه‌ستوور نه‌بوون، به‌ڵکو به‌ سه‌ره‌تاکانی هاوپشتی نێوخۆیی و ناوچه‌یی و سه‌رتاسه‌ری پشتیانبه‌ستبوو. به‌ هه‌مان شێوه‌ ئه‌ندامانی کۆمەڵه‌کان هه‌ستیان به‌ هاوپشتی نێوان خۆیان ده‌کرد، کۆمەڵه‌کان لەتەک یه‌کدی یه‌کییانگرتبوو. ئه‌وه‌ی که‌ بەرانبەر سیسته‌مه‌که‌مان له‌ ئۆکرانیا دەگوترا، ئه‌وه‌بوو، که‌ ناتوانێت به‌رده‌وامبێت، له‌به‌رئه‌وه‌ی ته‌نیا له‌ جوتیاران پێکهاتبوو. ئەوە‌ ڕاست نه‌بوو. کۆمەڵه‌کانمان تێکه‌ڵه‌یه‌ک بوون له‌ کرێکارانی کشتوکاڵی (کێڵگه‌یی) و پیشه‌سازی و ته‌نانه‌ت هه‌ندێکیان ته‌نیا پیشه‌سازیی بوون. ئێمه‌ گشت جه‌نگاوه‌ر و کرێکار بووین. کۆمه‌ڵه‌ی گه‌لیی بریاره‌کانی ده‌رده‌کرد. له‌نێو ژیانی سه‌ربازی له‌ نوێنه‌رانی گشت ده‌سته‌ گه‌ڕیلاکان کۆمیته‌ی جه‌نگی پێکهاتوو و سه‌رپه‌رشتیده‌کرد. بۆ به‌ ئامانجگه‌یاندن، هه‌موو که‌سێک له‌نێو کاری هەروەزیی به‌شداریکرد، تاکو له‌ سه‌رهه‌ڵدانی توێژی به‌ڕێوه‌به‌ران و ئه‌وانه‌ی که‌ ده‌سه‌ڵات پاوانده‌که‌ن، ڕێگریرییکرێت. ئێمه‌ لە پرۆسێسی ئەنجامدانی ئەو پرسەش سه‌رکه‌تووبووین.” [٧]

ساڵی ١٩٣٦ لەتەک ده‌ستپێکی جه‌نگی نێوخۆ و شۆڕش له‌ ئیسپانیا، ژماره‌یه‌ک له‌ جه‌نگاوه‌رانی سوپای یاخی ماخنۆ چوون بۆ جه‌نگین لەنێو‌ ستوونی دوڕوتی Durruti column. بەڵام بەداخەوە، مه‌رگی ماخنۆ ساڵی‌ ١٩٣٤ له‌ دوا پەیامە‌که‌ی بۆ دوو ئیسپانی ڕێگربوو “ماخنۆ هه‌رگیز جه‌نگینی ڕه‌دنه‌کردۆته‌وه‌. ئه‌گه‌ر زیندووبم، کاتێک که‌ تیکۆشانه‌که‌تان ده‌ستپێده‌کات، لەتەکتان ده‌بم”. له‌ { Paz, Op. Cit., p. 90} وه‌رگیراوه‌.

چالاکیی هه‌ره‌ دیاری ماخنۆ له‌نێو دوورخراوگه‌ کۆمه‌ڵه‌که‌ی بوو، ‌هاوڕا و داکۆکی له‌ سه‌کۆی ڕێکخراوەیی کۆمونیزمی ئازادیخواز‌ the Organisational Platform of the Libertarian Communists ناسراو به‌ سه‌کۆ Platform، دەکرد. سه‌کۆ هه‌وڵیدا هەرچی له‌نێو شۆڕشی ڕوسیه‌ هه‌ڵه‌بوو، لێکبداته‌وه‌ و پێشنیاری ڕێکخراوی ئه‌نارکیستی پته‌وتری بۆ‌ داهاتوو کرد. ئەو بۆچوونه‌ پاش بڵاوبوونه‌وه‌ی مشتومڕێکی توندی لەتەک زۆربه‌ی ئه‌و ئه‌نارکیستانه‌ی که‌ ڕه‌تیانده‌کرده‌وه،‌ به‌ڕێخست. هه‌رچه‌نده‌ ماخنۆ تاکو کاتی مردنی ساڵی ١٩٣٤ وه‌ک ئه‌نارکیستێک مایه‌وه‌، بەڵام ئەو تێڕوانین گۆڕینه‌وه‌یه‌ به‌زۆری بوو به‌ هۆی مشتومڕی توند و تاکو ڕادەیەک ئەوی له‌ هه‌ندێک له‌ هاوه‌ڵه‌کانی ته‌ریکخسته‌وه‌، له‌وانه‌ ڤۆلین، که‌ دژی سه‌کۆ (پالتفۆڕم) بوو.

به‌ره‌به‌یانی ڕۆژی ٢٥جولای ١٩٣٤ ماخنۆ مرد و سێ ڕۆژ دواتر جه‌سته‌که‌ی سوتێنرا و خۆڵه‌مێشه‌که‌ی لەنێو‌ گۆزه‌یه‌ک له‌ پێر لەشەیز Père Lachaise گۆڕستانی کۆمونه‌ی پاریس خرایە ژێر خاک. پێنج سه‌د  (٥٠٠) که‌س له‌ هاوڕێیانی ڕوس و فه‌ره‌نسی و ئیسپانی و ئیتالی ئاماده‌ی به‌ڕێکردنی ته‌رمه‌که‌ی ماخنۆ بوون، له‌وانه‌ ئه‌نارکیستی فه‌ره‌نسی پییه‌ر بێسنارد  Pierre Besnard و ڤۆلین Voline قسه‌یانکرد، ڤۆلین ئەو هه‌له‌ی بۆ ڕه‌تکردنه‌وه‌ی پاگه‌نده‌ی دژه‌ سامیگه‌رایی anti-Semitism ماخنۆ، کە بۆلشه‌ڤیکه‌کان دژی ماخنۆ هەڵیانبەستبوو، قۆسته‌وه‌. هاوسه‌ره‌که‌ی ماخنۆ، هالینا Halyna قسەیکرد. بەو جۆره‌ ژیانی یه‌کێک له‌ جه‌نگاوه‌ره‌کانی ئازادی چینی کرێکار کۆتاییهات.

وشه‌کانی دووروتی Durruti بۆ ماخنۆ سه‌رنجڕاکێشترین بوون ” ئێمه‌ هاتووین سڵاو له‌ تۆ بکه‌ین، تۆی سیمبۆلی گشت ئه‌و که‌سه‌ شۆڕشگێڕانه‌ی، که‌ له‌پێناو که‌توارییکردنی هزره‌ ئه‌نارکیستییه‌کان له‌ ڕوسیه‌ جه‌نگین و گیانیانبه‌ختکرد. هه‌ر ئاوا بۆ ده‌ربڕینی ڕێزی خۆمان بەرانبەر خەزێنەی ئه‌زموونی ئۆکرانیا، هاتووین “. [٨]

—————————————————————

په‌راویزه‌کان:

  1. Michael Malet, Nestor Makhno in the Russian Civil War, p. 4
    2. Michael Palij, the Anarchism of Nestor Makhno, p. 71
    3. David Footman, Civil War in Russia, p. 252
    4. Nestor Makhno, My Visit to the Kremlin, p. 18
    5. Nestor Makhno, Op. Cit., pp. 24-5
    6. David Footman, Op. Cit., p. 245
    7. Quoted by Abel Paz, Durruti: The People Armed, p. 88-9
    8. Quoted by Abel Paz, Op. Cit., p. 88

کۆکراوەی کاره‌کانی ‌ نێستۆر ماخنۆ

The ABC of the Revolutionary Anarchist. (1932).
The Anarchist Revolution
Letter to the Spanish Anarchists. (1932).
In Memory of the Kronstadt Revolt.
(1926).
Mahkno’s Response to Malatesta
May Day, (1928). Dyelo Truda. No. 36, p. 2–3. 01 May 1928.
My Visit To The Kremlin
On the History of the Spanish Revolution of 1931 and the Part Played by the Left and Right-Wing Socialists and the Anarchists. (1933).

Summons: A Poem by Makhno
The Struggle against the State and Other Essays
To the Jews of All Countries. (1927).
Great October in the Ukraine. (1927).

سه‌رچاوه‌:

   http://libcom.org/history/makhno-nestor-1889-1934

* مەبەست لە وەرگێڕانی ژیاننامەی ماخنۆ، ناساندنی کەسایەتی شۆڕشگێڕانە و ئاشناکردنی خوێنەرانی کوردە بە چالاکی و نووسینەکانی ئەو، نەک پیرۆزکردن و بەبتکردنی کەسایەتییەکی شۆڕشگێڕ، چونکە هاودەمی ئەو هەزاران شۆڕشگێڕی گومناو بە خوێن و تێکۆشانی خۆیان ئەو زەمینەیان لەبارکردووە، تاکو نێستۆر ماخنۆ و دەیانی وەک ئەو بتوانن خامەکانیان ئازادانە هزر و بۆچوونیان دەرببڕن؛ بەواتایەکی دیکە، ئەگەر هەوڵ و تێکۆشانی ئەو هاوڕێ گومناوانە نەبووایە، نووسینەکانی نێستۆر ماخنۆ و کەسانی دیکەش نەدەهاتنەبوون. و.ک

** ھەر ئاوا، مەبەست لەم وەرگێرانە، پەردەھەڵماڵینە لە ڕووی پاگەندە و درۆ و دەلەسەی سەرانی بۆلشەڤیکەکان و پاشرەوانی بۆلشەڤیزم، کە (نێستۆر ماخنۆ) بە چەتە و ڕێگر ناودەبەن.

*** لە چەند ساڵی ڕابوردوو چەند سریاڵی تەلەفزیۆنی و فێلم لەبارەی ژیان و دەردیسەری و چالاکی و بیرۆکەکانی ماخنۆ دروستکراون، کە ئەگەر گرفتەکانی ڕۆژگار بواربدەن، لەتەك ھاوڕێیانی دیکە ھەوڵی وەرگێرانی ژێرنووسینی فیلم و سریاڵەکان دەدەین، تاکو ڕووی ڕاستەقینەی ڕامیاریی و ئابووریی و بەڕێوەبردن و دیکتاتۆریی بۆلشەڤیکەکان بۆ شەیدانای کۆمەڵی سۆشیالیستی و کۆمونیستی دەربکەوێت، کە ھیچ کات لە ڕیفۆرمەکانی بیسمارک و خۆماڵیکردنەکانی سەدام و بەعس واوەتر نەچوون و بەڕێوەبەرایەتیی دیکاتتۆرییانەی بۆلشەڤیکەکان، کودەتایەک بوو بەسەر ڕاپەڕینی ئۆکتۆبەری ١٩١٧ی  سەراسەری ڕوسیە و بە پارەی ئیمپراتۆریی پڕووس و بە قۆستنەوەی خۆشباوەڕیی خەڵک بە بەرزکردنەوەی کاتیی دروشمەکانی سەرەتای ڕاپەڕین و لەنێوبردنی کۆمیتەکانی خۆبەڕێوەبەریی کارخانەکان لەلایەن کرێکارانی سۆشیالیست و دەستەمۆکردن و کەوڵکردنی سۆڤیەتەکان و  بە سەرکوتکردن و کۆمەڵکوژیی راپەڕیوانی کڕۆنشتات و لە پشتەوە خەنجەردان لە ماخنۆڤیستەکانی ئۆکرانیا بە دەسەڵاتگەییشتن و مانەوە و سەپاندنی (ئیمپراتۆریی سرووشوەرگرتووی خۆیان لە ئیمپراتۆریی پڕووس و ڕیفۆرمەکانی بیسمارک) مسۆگەرکرد و (ڕێکه‌وتننامه‌ی برێست لیتۆڤسک Brest-Litovsk) ناچاریی نەبوو، بەڵکو بەرەنجامی بەڵێن و پاداشتدانەوەی (٢٦ ملیۆن مارکەکەی ئیمپراتۆریی ئاڵمانیا) بوو و ھەر ئاوا  لێدان و لەنێوبردنی بزووتنەوەی کۆمونەخوازی جوتیاران و کرێکارانی ئۆکرانیا بوو، (ھەر وەک کۆمەڵکوأکردنی ڕاپەڕینەوەی دەریاوانان و دانیشتووانی کڕۆنشتات کە زۆرینەیان کۆمونیست و تەنانەت ئەندامی بۆلشەڤکی بوون و لە دژە-شۆڕشی بۆلشەڤیکەکان تێگەییشتوبوون)، تاکو بەردەوامی شۆڕشی جوتیاران و کرێکارانی ئۆکرانیا و دەریاوانانی کڕۆنشتات و مانگرتنی کرێکارانی پترۆگراد سەرتاسەری ڕوسیە نەگرێتەوە و ئیمپراتۆریی بۆلشەڤیکی لەنێونەچێت و بۆلشەڤیکەکان بە دێوجامەی “دیکتاتۆریی پڕۆلیتاریا” دیکتاتۆریی و ملھوڕیی پارتییەکەی خۆیان بە نووکی سەرەنێزە بەسەر ژنە-کرێکارانی ڕاپەڕیوی ڕستن و چنین و یاخیبوونی سەربازان و سۆڤیەتەکانی کرێکاران و کۆمیتەکانی کارخانەکان بسەپێنن. (و.ک) https://www.youtube.com/watch?v=oaRrMPg7sFI

بۆ کەسانێک کە لە دوای بەڵگە مێژووییەکانی ڕوداوەکانی ١٩١٧-١٩٢٣ دەگەرێن و دەخوازن “چەتەگەریی” نێستۆر ماخنۆ) و “شۆڕشگێڕیی” بۆلشەڤیکەکان و لەنێو ئەوانیش (لێنین و ترۆتسکی و ستالین) بزانین، دەتوانن تەماشای ئەم دۆکومێنتەرییە بکەن و سەدان تۆمار و بەڵگەی دیکە دژی پڕۆپاگەندەی کڕێملین پەیدابکەن : https://www.youtube.com/watch?v=gIqvip1z91I

* ئەم وەرگێڕانە پێشتر لەنێو کەشکۆڵی دووەمی پەرتووکی (خەونە یاخییەکان) بڵاوکراوەتەوە : http://bit.ly/2kZN3Kj

 

Advertisements

کڕۆنشتات، به‌سه‌رهاتی پرۆلیتێریانه‌ی شۆڕشی ڕوسیه‌

کڕۆنشتات، به‌سه‌رهاتی پرۆلیتێریانه‌ی شۆڕشی ڕوسیه‌

کایۆ برێندل ١٩٧١

(١)

لێکدانه‌وه‌ی ڕوداوێکی مێژوویی وه‌ک (‌ڕاپه‌ڕینی ١٩٢١ کڕۆنشتات )، که‌ زیاتر له‌ په‌نجا ساڵ پێش ئێستا چووه‌ نێو تۆماری مێژوو [بەڵام بە‌خێرایی لەنێوی ده‌رکرایه‌وه‌]، به‌شێوه‌یه‌کی دانه‌بڕاو پابه‌ندی‌ پێگه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تیی لێکۆڵه‌ره‌‌که‌یه‌تی؛ یان به‌واتایه‌کی‌ دیکە هه‌ر لێکدانه‌وه‌یه‌ک بەرانبەر تێکۆشانێکی چینایه‌تیی که‌ له‌ کۆمەڵ ڕوده‌دات، ‌پابه‌ندی پێگه‌ی نووسه‌رەکەیەتی‌ و مۆری تێڕوانینی خۆی لە ئەو ده‌دات‌.

ئه‌وانه‌ی که‌ شۆڕشی ڕوسیه‌ له‌ ساڵی ١٩١٧وه‌ک ڕاپه‌ڕینێکی سۆشیالیستیی لێکده‌ده‌نه‌وه‌، که‌سانێک که‌ فەرمانداریی پێکهاتووی بۆلشه‌ڤیکی له‌ ماوه‌ی جەنگی نێوخۆی وه‌ک ده‌سه‌ڵاتی پڕۆلیتێری له‌به‌رچاوده‌گرن، بەگوێرەی پێداویستی ده‌بێت بەرانبەر ئه‌وه‌ی که‌ له‌و دوورگه‌یه‌ی که‌نداوی فینلانده‌ [کڕۆنشتات] ڕویدا، وه‌ک هه‌وڵێکی دژه‌شۆڕشانه‌ بۆ لەنێوبردنی “ده‌وڵه‌تی کرێکاریی” ساوا لەبەرچاوبگرن. به‌پێچه‌وانه‌شەوه‌‌، ئه‌وانه‌ی که‌ وه‌ک کردارێکی شۆڕشگێڕانه له‌ ڕاپه‌ڕینی کڕۆنشتات ده‌ڕوانن، دره‌نگ یان زوو به‌ لێکدانه‌وه‌ی جه‌مسه‌ری ناکۆک لەبارەی گۆڕانه‌کانی ڕوسیه‌ و هەل و مەرجی کەتواریی نێو‌ ڕوسیه‌ ده‌گه‌ن.

ئه‌وانه گشت ئاسایی به‌رچاودەکەون‌. به‌ڵام شتی زۆرتر له‌وانه‌ هه‌یه‌. بۆلشه‌ڤیزم به‌ساده‌یی شێوه‌یه‌ک له‌ ئابووری یان ده‌وڵه‌ت نه‌بوو، که‌ بوونی له‌و سه‌رده‌مه‌، نه‌ک ته‌نیا له‌ کڕۆنشتات‌، به‌ڵکو هەر ئاوا له‌ پترۆگراد و ئۆکرانیا و به‌شێکی فراوانی خوارووی ڕوسیه‌، له‌سه‌ر لێواری ده‌مه‌چه‌قۆ وه‌ستابێت. بۆلشه‌ڤیزم هه‌ر به‌و جۆره‌ی که‌ شێوه‌یه‌ک له‌ ڕێکخراوبوون بوو، له‌نێو تێکۆشانی شۆڕشگێرانه‌ی ڕوسیه‌ پێگه‌یی‌ و بۆ بار و دۆخی ڕوسیه‌ داڕێژرابوو. پاش سه‌رکه‌وتنی بۆلشه‌ڤیکه‌کان له شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ر، ئه‌م شێوه‌ ڕێکخراوه‌‌ لە ڕێگەی نوێنه‌رانه‌وه‌ به‌ کۆمەڵێک بابه‌تی ڕامیاریی زۆر جۆراوجۆر ‌به‌سه‌ر کرێکارانی گشت وڵاتان سه‌پیندرا و هێشتا‌ ده‌سه‌پێندرێت. کاتێک که‌ دانیشتووانی کڕۆنشتات دژی بۆلشه‌ڤیکه‌کان ڕاپه‌ڕی، هۆ‌ ئەوە ته‌نیا ڕه‌تکردنه‌وه‌ی پاوانکردنی ده‌سه‌ڵات له‌لایه‌ن بۆلشه‌ڤیکه‌کان‌ نه‌بوو، به‌ڵکو هەر ئاواش خستنه‌ژێر پرسیاری ده‌رکی نەریتی بۆلشه‌ڤیکەکان‌ لەبارەی‌ پارتایەتی و پارتیی به‌شێوه‌یه‌کی گشتی بوو. ئه‌وه‌ هۆ‌کارەکە‌یه‌تی‌، که‌ بۆچی‌ جیاوازییه‌ هزرییه‌کان لەبارەی پرسە ڕێکخراوه‌یییەکانی چینی کرێکار به‌ زۆری باسێک لەبارەی کڕۆنشتات ده‌وروژێنن و هه‌ر له‌به‌رئه‌وه‌یه‌ که‌ هه‌ر باسێک لەبارەی کڕۆنشتات به‌ناچار جیاوازییه‌کان لەبارەی بابه‌تە تاکتیکی و ڕێکخراوه‌یییەکانی تێکۆشانی چینایه‌تیی پڕۆلیتێری ئاشکراده‌کات. که‌واته‌ لەبەرئەوەییە‌، کە پاش زیاتر له‌ نێو سه‌ده‌ هێشتا‌ ڕاپه‌ڕینی کڕۆنشتات وەک بابه‌تێکی گه‌رم و جێی مشتومڕ ماوه‌ته‌وه‌. گه‌وره‌یی‌ و گرنگی مێژووی کڕۆنشتات چه‌ندی بخوازێت، له‌ژێر تیشکی گرنگی کرده‌یی بۆ نه‌وه‌کانی ئێستای کرێکاران کاراتر ده‌بێت‌. بۆ هه‌مووان، ئه‌وانه‌ی له‌نێو تێکۆشانی پڕۆلیتێریی به‌شداریده‌که‌ن. لیئۆن ترۆتسکی یه‌کێک بوو له‌وانه‌ی که‌ له‌و گرنگییه‌ی تێنه‌گه‌یشت‌. ئەو له‌نێو گۆتاره‌که‌ی ساڵی ١٩٣٨ به‌ناوی “گاره‌گاری زۆر له‌سه‌ر کڕۆنشتات”  گله‌ییده‌کرد، که‌ ” مرۆڤ ئاوای بۆ ده‌چێت، که‌ یاخیبوونی کڕۆنشتات نه‌ک له‌ هه‌ڤده‌ ساڵی ڕابوردوو، به‌ڵکو دوێنێ‌ ڕویداوه‌”١ ترۆتسکی ئەوانه‌ی هه‌ر له‌و کاته‌دا نووسی، که‌ ڕۆژانه‌ کاریده‌کرد، تاکو په‌رده‌ له‌ ڕووی هه‌ڵگێڕانه‌وه‌ی ستالینیستانه‌ی مێژوو و ئه‌فسانه‌ی ستالینی هه‌ڵبماڵێت. ئه‌وه‌ی که‌ ئەو هیچ کاتێک لەنێو‌ ڕه‌خنه‌ی خۆی له‌ ستالین، تاکو ئه‌ودیو سنووره‌کانی ئه‌فسانه‌ی “شۆڕشی لێنینستی” نه‌ڕۆیشت، کەتوارێکه‌ که‌ لێره‌دا ده‌توانین به‌سه‌ریدا تێپه‌ڕین.

(٢)

ڕاپه‌ڕینی کڕۆنشتات ئه‌فسانه‌یه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تیی لەنێوبرد؛ ئه‌و ئه‌فسانەی‌ که گوایە له‌نێو ده‌وڵه‌تی بۆلشه‌ڤیکی کرێکاران‌ دەسەڵاتدارن‌. چونکه‌ ئه‌و ئه‌فسانه‌ به‌شێوه‌یه‌کی توندوتۆڵ لەتەک ئایدیۆلۆجی بۆلشه‌ڤیکی گرێیخواردبوو [هه‌تا‌ ئێستا‌ش لێکهه‌ڵپێکراوه]. له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ کە له‌ کڕۆنشتات دێمۆکراسییه‌کی کەتواریی ساده‌ی کرێکاریی چاره‌نووسساز ده‌ستیپێکردبوو، لەبەرئەوە‌ ڕاپەڕینی کڕۆنشتات بووبووه‌ مه‌ترسییه‌کی مه‌رگهینه‌ر بۆ بۆلشه‌ڤیکه‌ ده‌سه‌ڵاتپاوانکاره‌کان، هه‌ڕه‌شه‌یه‌ک‌ ته‌نانه‌ت به‌هێزتر له‌ هه‌ر هه‌ڕه‌شه‌یه‌کی‌ دیکە بوو، که‌ له‌لایه‌ن له‌شکره‌ داگیرکه‌ره‌کانی دێنیکین و کۆلچاک و یودنیتچ  یان ڤرانگای ده‌کرا.

له‌به‌ر ئه‌و هۆیه‌، ڕابه‌رانی بۆلشه‌ڤیک له‌ تێڕوانینی خۆیانه‌وه‌، یان ڕاستر بڵێم له‌سه‌ر بنه‌مای پێگه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تیی خۆیان، که‌ ئاسایی کارایی له‌سه‌ر تێڕوانینی ئەوان داده‌نا،ناچاربوون به‌بێ هیچ دوودڵییه‌ک ڕاپەڕینی کڕۆنشتات دابمرکێننه‌وه‌.٢ هاوکاتی ڕاپه‌ڕینه‌که‌ ڕابه‌رانی بۆلشه‌ڤیک لەنێو‌ چاپه‌مه‌نییه‌کانی خۆیان (ڕاپه‌ڕینی کڕۆنشتات)یان به‌ دژه‌شۆڕشی نیشاندا و به‌و جۆره‌ی که‌ ترۆتسکی هه‌ڕه‌شه‌ی لێکردن “وه‌ک په‌له‌وه‌ر کوژران”. له‌و ڕۆژه‌وه‌‌ ئه‌و فریوکارییه‌‌ به‌شێوه‌یه‌کی ده‌مارگیرانه‌ ڕه‌وایه‌تی پێده‌درێت ‌و سه‌رسه‌ختانه‌ له‌لایه‌ن ترۆتسکیست و ستالینیسته‌کان بره‌وده‌درێت و به‌توندیی له‌سه‌ری پێیداده‌گرییدەکرێت.‌

ئه‌وه‌ی‌ که‌ هه‌م هه‌ندێک کۆڕ و کۆمەڵی مه‌نشه‌ڤیکی و هه‌م کۆڕ و کۆمەڵی گارده ‌سپییه‌کان به‌ئاشکرا لەتەک کڕۆنشتات هاوده‌رییانده‌ربڕی، فریوکاریی‌ ترۆتسکیست و ستالینیستییه‌کانی به‌هێزترکرد٣. هێنانه‌وه‌ی بڕوبیانووی لاواز بۆ ئه‌فسانه‌یه‌کی فەڕمیی که‌م جار به‌تواناده‌بێت. مه‌گه‌ر خودی ترۆتسکی له‌ مێژووی شۆڕشی ڕوسیه‌ بۆچوونه‌کانی ته‌واو دروست لەبارەی زانیاری‌ ڕامیاریی و تێگه‌یشتنی‌‌ کۆمه‌ڵایه‌تی پرۆفیسۆر میلیوکۆڤ و دڵسۆزی کۆنه‌‌په‌رستانه‌ی بۆ ڕاپه‌ڕینی کڕۆنشتات، ڕۆشننه‌کردبووه‌وه‌؟ هه‌ر له‌به‌رئه‌وه‌ی ته‌نیا میلیوکۆڤ و گشت چاپه‌مه‌نییه‌کانی گاردی ‌سپی هاوده‌ردییان لەتەک کڕۆنشتات دربڕی، ئیدی دەبێت ڕاپه‌ڕینی کڕۆنشتات دژه‌شۆڕش بێت؟ بەگوێرەی ئه‌و باوه‌ڕه‌، ئه‌ی ده‌بێت ڕامیاری ئابووریی نوێ (نیپ) که‌ ماوه‌یه‌کی کورت پاش کڕۆنشتات جێبه‌جێکرا، به‌ چ شێوه‌یه‌ک هه‌ڵبسه‌نگێنرێت؟ (ئوستریالۆڤ‌)ی بۆرجوا به‌ ئاشکرا ڕه‌زامه‌ندیی خۆی له‌باره‌ی ئه‌و ڕامیارییه‌ نوێیه‌وه‌ ڕاگه‌یاند! به‌ڵام ئەوە‌ نه‌بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی، که‌ بۆلشه‌ڤیکه‌کان ڕامیاریی (نیپ) وه‌ک کارێکی دژه‌شۆڕش ڕسوابکه‌ن. ئەو کەتواره‌ نیشانده‌ری هەموو شێوه‌ فریوده‌ره‌کانی ئه‌فسانه‌ هه‌ڵبه‌ستراوه‌کانه‌. خۆمان له‌و بابه‌ته‌ی دوایی لاده‌ده‌ین. له‌ڕاستیدا بابه‌تێکی سه‌رنجڕاکێشه، که‌‌ ته‌نیا له‌سه‌ر بناخه‌ی ڕه‌وتی کەتواریی ڕوداوه‌کان و له‌سه‌ر بنه‌مای ڕه‌وتی گه‌شه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تیی و تایبه‌تمه‌ندی کۆمه‌ڵایه‌تیی شۆڕشی ڕوسیه‌ ده‌تواندرێت له‌ ‌هۆی کارکردی کۆمه‌ڵایه‌تییانەی ئه‌فسانه‌ هه‌ڵبه‌ستراوه‌کان تێبگه‌ین.

(٣)

ڕاپه‌ڕینی کڕۆنشتات ساڵی ١٩٢١ به‌رزترین خاڵی دێمۆکراتییانەی شۆڕشێک به‌رجه‌سته‌ده‌کات،‌ که ده‌بێت نێوەڕۆکە کۆمه‌ڵایه‌تییه‌که‌ی‌ بەشێوه‌یه‌کی ‌کورت بۆرجوازیییانە بناسرێت. ڕاپه‌ڕینه‌که‌ به‌رهه‌می لایه‌نی پڕۆلیتێری ئەو شۆڕشه‌ بۆرجوازییه‌ بوو‌، ڕێک به‌و جۆره‌ی که‌ له‌هەل و مەرجی تاکو ڕادەیەک یه‌کسانی ڕوداوه‌کانی مانگی ئایاری ١٩٣٧ له‌ کاتالۆنیا به‌رجه‌سته‌بوونی به‌رهه‌می لایه‌نی پڕۆلیتێری شۆڕشی ئیسپانیا بوون، یان ده‌سپێشخه‌رییه‌کانی بابۆوف ساڵی‌ ١٧٨٦ کە ئاراستە‌ی پرۆلیتێریی نێو‌ شۆڕشی گه‌وره‌ی فه‌ره‌نسه‌ بوون٤. ئه‌وه‌ی که‌ هه‌ر سێکیان لەتەک تێکشکان ڕووبه‌ڕووبوون، یه‌ک هۆکاری هاوبه‌شیان هه‌بوو، که‌ له‌ هه‌ر یه‌ک له‌و بارانه‌ هەل و مەرج و پێداویستییه‌کانی سه‌رکه‌وتنی پڕۆلیتاریا له‌ئارادانه‌بوون.‌ ڕوسیه‌ی تزاری وه‌ک وڵاتێکی دواکه‌وتوو له‌ جەنگی یەکەمی جیهانی به‌شداریکرد. به‌ مه‌به‌ستی ڕامیاریی و سەربازیی ده‌ستی به‌ پیشه‌سازبوون کرد و به‌و کاره‌ی یه‌که‌مین هه‌نگاوه‌کانی به‌ ئاراستە‌ی سه‌رمایه‌داری هه‌ڵگرتن؛ به‌ڵام پڕۆلیتاریا که‌ له‌نێو ئەو هه‌ناوه‌وه‌ پێگه‌یشت و له‌ ڕووی چه‌ندایه‌تییه‌وه‌ لە بەرانبەر ژماره‌ی به‌رفراوانی دێهاتیی ڕوسیه‌ که‌متر بوو. بەبێ گومان که‌شی ڕامیاری فەرمانداریی سه‌رکوتگه‌رانەی تزاری بوو بەهۆی ھەڵکشانی گیانی تێکۆشه‌رانه‌ی کرێکارانی ڕوسیە. ئەو پرسه‌ بە ئەوان توانای به‌خشی، تاکو مۆری دیاریکراو له‌ شۆڕشێک بده‌ن، که‌ له‌باری به‌روپێشه‌وه‌چوون بوو، به‌ڵام نه‌ به‌و ڕاده‌یه‌ی که‌ ئاراستە‌که‌ی دیاریبکه‌ن. وێڕای بوونی پیشه‌سازیی پۆتلیڤ و پاڵافتگه‌ی نه‌وتیی له‌ قه‌وقاز و کانه‌ خه‌ڵوزی به‌رد له‌ ناوچه‌ی دۆنێتزریڤیر و کارخانه‌کانی چنین له‌ مۆسکۆ، پایه‌ی بنه‌ڕه‌تیی ئابووری کۆمەڵی ڕوسی کشتوکاڵیی بوو. ئەگەرچی ساڵی ١٨٦١ جۆرێک له‌ ئازادی جوتیاران ڕوویدا، به‌ڵام وێڕای ئه‌وه‌ش هێشتا پاشماوه‌ی سیستمی ڕه‌نجبه‌ریی به‌ته‌واوی له‌نێونه‌چوبوون. په‌یوه‌ندییه‌کانی به‌رهه‌مهێنان ده‌ره‌به‌گیی و وه‌ڵامده‌ره‌وه‌ی سه‌رخانه‌ ڕامیارییه‌که‌ بوون، خانزادەکان‌ و پیاوانی ئایینی چینی سه‌روه‌ر بوون، که به‌ هاریکاری سوپا و پۆلیس و بیرۆکراسیی له‌ ئیمپراتۆری گه‌وره‌ی خاوه‌ن زه‌وییه‌ گه‌وره‌کان ده‌سه‌ڵاتدارییانده‌کرد.

له‌ ئه‌نجامدا شۆڕشی ڕوسیه‌ی سه‌ده‌ی بیسته‌م به‌ ئه‌رکێکی ئابووریی ڕووبه‌ڕووی لەنێوبردنی ده‌ره‌به‌گایه‌تی و گشت به‌شه‌کانی دیکە، له‌وانه‌ په‌یوه‌ندییه‌ ڕه‌نجبه‌رییه‌کان، بووه‌وه‌. پێویست بوو کشتوکاڵ پیشه‌سازییبکاته‌وه‌ و بیخاته‌ ژێر ڕکێفی هەل و مەرجی به‌رهه‌مهێنانی کاڵایی مۆدێرنه‌‌، هه‌موو کۆتوبه‌نده‌کانی ده‌ره‌به‌گایه‌تیی (فیوداڵی) له‌سه‌ر پیشه‌سازیی تێکشکاند.

ئەو شۆڕشه‌ له‌ڕووی ڕامیارییه‌وه‌ ئه‌رکی لەنێوبردنی فەرمانداریی سه‌رکوتگه‌ر و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی بەرتەریی‌ خانزاده‌ و ده‌ره‌به‌گه‌کان‌ و داهێنانی جۆرێک له‌ فەرمانداریی و ده‌زگه‌ی ده‌وڵه‌تیی له‌ئه‌ستۆبوو، تاکو له‌ ڕووی ڕامیارییه‌وه‌ بتوانێت وه‌ڵامی‌ ئامانجه‌ ئابوورییه‌کانی شۆڕش مسۆگه‌ربکات. ئه‌وه‌ ئاشکرایه که‌ ئەو ئه‌رکه‌ ئابووریی و ڕامیارییانه لەتەک ئه‌و ئه‌رکانه‌ گونجاوبوون، که‌ له‌ خۆراوا شۆڕشه‌کانی سه‌ده‌کانی هه‌ڤده‌هه‌م و هه‌ژده‌هه‌م و نۆزده‌هه‌م بەدیانهێنان٥. به‌ڵام شۆڕشی ڕوسیە‌، وه‌ک شۆڕشی دواتری چین، تایبه‌تمه‌ندیی تایبه‌ت بەخۆی هه‌بوو. له‌ ئه‌وروپای خۆراوایی به‌ر له‌ هه‌مووان له‌ فه‌ره‌نسه‌ بۆرجوازی هه‌ڵگری پێشڕه‌ویی کۆمه‌ڵایه‌تی بوو، واته‌ لایه‌نگری یه‌که‌مین ڕاپه‌ڕین بوون. له‌ خۆرهەڵات له‌به‌ر ئه‌و هۆیانه‌ی له‌سه‌ره‌وه‌ باسکران، بۆرجوازی لاواز بوو. له‌به‌رئەوە‌ش به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی به‌شێوه‌یه‌کی زۆر ته‌نگاوته‌نگ لەتەک به‌رژه‌وه‌ندی تزاریزم پێکه‌وه‌به‌سترابوون. واته‌ شۆڕشی بۆرجوازیی له‌ ڕوسیە‌ ده‌بوو به‌بێ بۆرجوازی‌ و ته‌نانه‌ت دژی بۆرجوازی به‌ئه‌نجامبگات.

(٤)

لێنین ئەو تایبه‌تمه‌ندییه‌ی شۆڕشی ڕوسیە‌ی زۆر به‌‌ وردی ده‌ستنیشانکرد. ئەو نووسی “مارکسیسته‌کان به‌ته‌واوی باوه‌ڕیان به‌ بۆرجوازیبوونی کا‌ره‌کته‌ری‌‌ شۆڕشی ڕوسیه‌ هه‌یه‌. ئەوە‌ واتای چییه‌؟ ئەوە‌ به‌و واتایه‌ دێت،‌ هه‌ر گۆڕانێکی‌‌ دێمۆکراتییانه‌ی سیسته‌می ڕامیاریی و هه‌ر گۆڕانێکی کۆمه‌ڵایه‌تی-ئابووریی که‌ بۆ ڕوسیه‌ بووه‌‌ به‌ پێداویستی، نه‌ک هه‌ر نا‌بێته‌ هۆی به‌گۆڕسپاردنی سه‌رمایه‌داری، نه‌ک هه‌ر ناببێته‌ هۆی به‌گۆڕسپاردنی سه‌روه‌ریی بۆرجوازی، به‌ڵکو به‌پێچه‌وانه‌وه‌‌‌ بۆ یه‌که‌مین جار زه‌مینه‌ بۆ گه‌شه‌سه‌ندنێکی فراوان و خێرای سه‌مایه‌داریی سازده‌که‌ن … “٦. له‌ شوێنێکی‌ دیکه‌ نووسی ” سه‌رکه‌وتنی شۆڕشی بۆرجوازی وه‌ک سه‌رکه‌وتنی بۆرجوازی لای ئێمه‌ ئه‌سته‌مه‌. ئەوە‌ ئاوه‌زنه‌گیر بەرچاودەکەوێت، به‌ڵام ئاوایه‌. کۆمه‌ڵی ده‌ستبه‌سه‌ری گەورەی جوتیاران و سته‌مێک که‌ له‌لایه‌ن زه‌مینداره‌ گه‌وره‌ نیوه‌-ده‌ره‌به‌گه‌کان‌ لە ئەوان ده‌کرێت، هێز و هوشیاریی پڕۆلیتاریای ڕێکخراو‌ له‌نێو پارتیی سۆشیالیست‌، گشت ئەو هەل و مەرجه،‌ کاره‌کته‌رێکی تایبه‌ت به‌ شۆڕشه‌ بۆرجوازییه‌که‌مان ده‌به‌خشن. به‌ڵام ئەو تایبه‌تمه‌ندییه‌‌، کاره‌کته‌ری بۆرجوازی شۆڕش له‌نێونابات.”٧

له‌به‌رئه‌وه‌ لێره‌دا ڕۆشنکردنه‌وه‌یه‌کی ده‌خه‌ینه‌سه‌ر؛ پارتییەک که‌ لێنین لێره‌دا لەبارەی ئەو دەدوێت، نه‌‌ سۆشیالیست بوو و نه‌ ئه‌وه‌ی که‌س ده‌توانێت پاگه‌نده‌ی ئه‌وه‌ بکات، که‌ پڕۆلیتاریا لەنێو ئەو ڕێکخراو بووە. هه‌ڵبه‌ته‌ ڕاسته، که‌ له‌ هەندێک شتی لاوه‌کی ئەو پارتییە خۆی له‌ پارتییه‌ سۆشیال-دێمۆکراته‌کانی خۆراوا، ئه‌وانه‌ی که‌ له‌ هۆڵه‌کانی پارله‌مانی بۆرجوازی ڕۆڵێکی به‌رهه‌ڵستکارانەی به‌وه‌فایان گێڕا و به‌گشت ئامرازه‌ گونجاوه‌کان هه‌وڵیاندا، تاکو ڕێگریی له‌ ‌هه‌ڵگێڕانه‌وه‌ی کۆمەڵی سه‌رمایه‌داری بۆ سۆشیالیستی بکه‌ن، جیاکرده‌وه‌. بەڵام له‌ڕووی کڕۆک و چییەتی سۆشیالیستییه‌وه‌ نا.

پارتییەکەی لێنین له‌ ڕوسیە‌ پاش گۆڕانێکی شۆڕشگێڕانه‌ زەمینە‌کانی له‌نێو‌برد، به‌ڵام به‌و جۆره‌ی که‌ لێنین به‌خۆی دانیپیاده‌نا، پرسه‌که‌ له‌سه‌ر شۆڕشێک بوو، که‌ ماوه‌یه‌کی زۆر بوو له‌ خۆراوا له‌ شێوه‌گه‌لێکی ‌دیکە به‌ئه‌نجامگه‌یشتبوو.  به‌گشتی ئەو کەتواره‌ بۆ سۆشیال-دێمۆکراسیی ڕوسی‌  و به‌تایبه‌ت پارتیی بۆلشه‌ڤیک  ناکارا نه‌بوو.‌‌ ‌

لێنین و بۆلشه‌ڤیکه‌کان شتەکەیان ئاوا دەدیت، که‌ ‌هێزی بار و دۆخی چینایه‌تی له‌ ڕوسیه، ڕۆڵی ژاکۆبینه‌کان* ده‌داته‌ پارتییه‌که‌ی ئەوان. بەبێ‌ هۆ نه‌بوو،‌ که‌ لێنین سۆشیال-دێمۆکراته‌کانی وه‌ک “ژاکۆبینەکان له‌ هاوپه‌یمانی لەتەک جه‌ماوه‌ر” پێناسه‌ده‌کرد؛ بەبێ هۆ نه‌بوو، پارتییه‌که‌ی وه‌ک کۆمیته‌ی شۆڕشگێڕه‌ پیشه‌ییه‌کان پێکه‌وه‌نا ؛ بەبێ هۆ نه‌بوو، که‌ ئەو له‌نێو نووسینه‌که‌ی “چی ده‌بێت بکرێت” ڕایگه‌یاند، که‌ ئه‌رکی بنه‌ڕه‌تییان تێکۆشانکردنه‌ له‌ دژی خۆبه‌خۆی.

کاتێک که‌ ڕۆزا لوکزه‌مبورگ له‌ سه‌ره‌تای ئەو سه‌ده‌یه‌ له‌و ده‌رکه‌ ڕه‌خنه‌یگرت، ڕاستیده‌کرد، له ‌هه‌مان کاتیش هه‌ڵه‌بوو، ئەو لەبارەی ئه‌وه‌ی ڕێکخراوه‌ی پیلانگێڕی لێنینی لەتەک‌ شێوە‌ سروشتییه‌کانی ڕێکخراوه‌ی کرێکارانی تێکۆشه‌ر هیچ په‌یوه‌ندییه‌کی نییه‌، واته‌ ئەو شێوانەی که‌ له‌نێو په‌یوه‌ندییه‌کانی سه‌رمایه‌داری و له ململانێ‌ و تێکۆشانی چینایه‌تییه‌وه پەرەیانسەندووه‌ و‌ سه‌ریانهه‌ڵداوه‌، ڕاستیده‌کرد. به‌ڵام ئه‌وه‌ی که‌ ئەو نه‌یدیتبوو و ده‌بوو بیبینێت، ئه‌وه‌ بوو که‌ له‌ ڕوسیه‌ ئاوا تێکۆشانێکی پڕۆلیتێریی به‌ کڕۆکێکی مۆدێرنه‌وه‌ له‌ ئاستێکی زۆر نزم بوو، یان هه‌ر له‌ ئارا ‌بوو.

له‌ ڕوسیه، شوێنێک که‌ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی سه‌رمایه‌دارانه‌ی به‌رهه‌مهێنان و کاری کرێگرتە‌ لەنێو ‌به‌رنامه‌ی کار نه‌بوو، پرسه‌که‌ له‌سه‌ر تێکۆشانێکی دیکە بوو. بۆ ئەو تێکۆشانه‌ پارتیی بۆلشه‌ڤیک ته‌واو گونجاوبوو. پێداویستییه‌کانی شۆڕشی به‌ته‌واوی به‌کرده‌وه‌ دابینده‌کرد. ئه‌وه‌ی که‌ شێوه‌ی ڕێکخراوه‌یی ئەو پارتییه‌ – واته‌ نێوەندێتی دێمۆکراتیک – به‌ دیکتاتۆریی کۆمیته‌ی نێوەندی به‌سه‌ر جه‌ماوه‌ری ئه‌ندامان کۆتاییده‌هات ( هه‌ر به‌و جۆره‌ی که‌ ڕۆزالوکزامبۆرگ پێشبینیده‌کرد)، سه‌لمێنرا، که‌ ته‌واو ڕاسته‌؛ به‌ته‌واوی ئه‌و شته‌ بوو، که‌ پێداویستی ئه‌و “شۆڕشه‌ بۆرجوازییه‌ کاره‌کته‌ر‌ جیاوازه‌” بوو.

(٥)

پارتیی بۆلشه‌ڤیک چه‌که‌ هزرییه‌کانی له‌ مارکسیزم‌ ده‌ردەھێنان، له‌و کاته‌دا ته‌نیا تیئۆرییه‌کی ڕادیکاڵ بوو، که‌ ده‌یتوانی ده‌ستی بۆ به‌رێت و بۆ ئەو چاره‌نووسسازبێت. به‌ڵام مارکسیزم ده‌هاویشته‌ی تیئۆریانه‌ی‌ تێکۆشانێکی چینایه‌تی‌ زۆر پێشکه‌وتوو‌ بوو، که‌ له‌ ڕوسیه‌ نامۆبوو و هه‌ر ئاوا ده‌رککردنی دروستی له‌ ڕوسیه‌ له‌ئارا نه‌بوو. ئاوا شکایه‌وه که‌ پێشکه‌وتنی “مارکسیزم” له‌ ڕوسیه‌ ته‌نیا‌ ناوه‌که‌ی لەتەک مارکسیزم لێکده‌چوو، له‌ ڕاستیدا زۆر‌تر له‌ ڕادیکالیزمی ژاکۆبینستی ئۆگوست‌ بلانکی‌‌ نزیکتر بوو، تاکو له‌ ده‌رکی مارکس و ئینگلس‌.

لێنین و پلیخانۆف‌ لەتەک بلانکی و تێڕوانینی ماتریالیزمی زانستی سروشگه‌را‌ [Natural-Science Materialism] هاوبۆچوون بوون، که له‌ ماتریالیزمی دیاله‌کتیکه‌وه‌ زۆر دووربوو‌، تێڕوانینێک که‌ لە سه‌ردەمی شۆڕشی گه‌وره‌ی چینایه‌تی فه‌ره‌نسه‌، چه‌کی سه‌ره‌کی تێکۆشان دژی خانزاده‌یی و ئایین بوو. له‌ (ڕوسیه‌)ش‌ بار و دۆخ لێکچووی هەمان بار و دۆخی پێش فه‌ره‌نسه‌ی بۆرجوازی بوو.

مارکسیزم به‌و جۆره‌ی که‌ لێنین لە ئەو تێده‌گه‌یشت -به‌و جۆره‌ش که‌ ده‌بوو لە ئەو تێبگات‌ – توانای‌ تێڕوانینێکی قوڵی له‌ پرسە بنه‌ڕه‌تییەکانی شۆڕشی ڕوسیه بۆ ده‌سه‌به‌رده‌کرد. هه‌مان مارکسیزم بۆ پارتیی بۆلشه‌ڤیک ده‌زگه‌ی تێڕوانینی بۆ ده‌سته‌به‌رکرد، که‌ به‌ ده‌رکه‌وتووترین شێوه‌ دژی ئه‌رک و کارکرده‌کانیشی وه‌ستایه‌وه‌. واته‌‌‌ هه‌ر به‌و جۆره‌ی که‌ پریۆبراژنسکی ساڵی ١٩٢٥ لەنێو‌ کۆنفرانسێکی ناوچه‌یی مۆسکۆ به ‌ئاشکرا دانیپیادانا، مارکسیزم له‌ ڕوسیه‌‌ به‌ته‌واوه‌تی بووبووه‌ ئایدیۆلۆجی. به‌دڵنیایی کاری شۆڕشگێڕانه‌ی چینی کرێکاری ڕوسیه‌ – تاکو ئه‌و جێیه‌‌ی که‌ ئاوا کارێک بوونی هه‌بوو – لەتەک کارکردی پارتیی بۆلشه‌ڤیک هاوئاهه‌نگنه‌بوو، که‌ به‌گشتی‌ به‌رژه‌وه‌ندی شۆڕشی بۆرجوازیی ڕوسیه‌ی نوێنه‌رایه‌تیده‌کرد. کاتێک که‌ ساڵی ١٩١٧ کرێکارانی ڕوسی خرۆشان، بەگوێرەی سروشتی چینایه‌تیی خۆیان، زۆر واوه‌تر له‌ سنووره‌کانی شۆڕشی بۆرجوازی چوون. هه‌وڵیاندا تاکو چاره‌نووسی خۆیان بگرنه‌ده‌ست، به‌ هاریکاری سۆڤیه‌ته‌کانی خۆیان خواسته‌کانی خۆیان وه‌ک به‌رهه‌مهێنه‌ر بە‌دیبهێنن و سۆڤیەتەکانیان بسه‌پێنن.

پارتییەک که‌ “هه‌میشه‌ ڕاستیده‌کرد” و پێویست بوو به‌ چینی کرێکار ڕێگه‌ نیشانبدات – هه‌ر بۆخۆی به‌و جۆره‌ی کە ڕابه‌رانی له‌سه‌ر  ئەوە پێداده‌گرییاندەکرد، پڕۆلیتاریا به‌بێ ئەو نه‌یده‌توانی ڕێگه‌ی دروستی خۆی بدۆزێته‌وه‌ -، له‌ دواوه‌ شه‌له‌شه‌لی بوو. ناچارکرابوو مل به‌ کەتواری سۆڤیەتە کرێکارییه‌کان بدات، به‌و جۆره‌ی که‌ ‌پێشهات،‌ بوونی زۆرینه‌ی جوتیاران بسەلمێنێت. نه‌ سۆڤیەتە کرێکارییه‌کان و نه‌ زۆربەی جوتیاران لەتەک ڕێڕه‌وی پارتیی ته‌بانه‌بوون -ڕێڕه‌وێک که‌ دووبارە‌کردنه‌وه‌ی گشت ئەزموونه‌کانی پێشوتری ئەو شۆڕشانە بوو، که‌ له‌نێو هەل و مەرجی گه‌شه‌نه‌کردوو ئه‌نجامدرابوون. له‌ ڕوسیه‌ کاری شۆڕشگێڕانه‌ چ له‌لایه‌ن کرێکاران و چ له‌لایه‌ن جوتیاران‌ نه‌یده‌توانی ماوه‌یه‌کی زۆر به‌رده‌وامبێت. هەل و مەرجی مادیی و بنه‌مای کۆمه‌ڵایه‌تیی ئاوا کارێکی شۆڕشگێڕانه‌ی به‌رده‌وام له‌ئارادانه‌بوو.

(٦)

ئه‌وه‌ی ڕوویدا بەو جۆره‌ بوو: سه‌رمایه‌داری (که‌م گه‌شه‌کردوو) لەنێونه‌برا؛ کاری کرێگرتە مایه‌وه‌؛ مارکس گوته‌نی به‌و جۆره‌ی که‌ کاری کرێگرتە به‌یانکه‌ری سه‌رمایه‌یه‌، ھەر ئاوا به‌پێچه‌وانه‌شه‌وه‌، سه‌رمایه‌ به‌یانکه‌ری کاری کرێگرتە‌یه‌. کرێکارانی ڕوسی کۆنتڕۆڵی ئامرازه‌کانی به‌رهه‌مهێنانیان به‌ده‌ستنه‌هێنا؛ به‌ڵکو ئه‌و کۆنتڕۆڵکردنه‌ که‌وته‌ ده‌ستی پارتیی (یا ده‌‌وڵه‌ت). له ‌ئه‌نجامدا، کرێکارانی ڕوسی وه‌ک به‌رهه‌مهێنه‌رانی زێده‌بایی مانه‌وه‌. نه‌ ئه‌و کەتوارە‌ی‌ که‌ زێده‌بایی نه‌ک له‌لایه‌ن چینێک له‌ سه‌رمایه‌دارانی تایبه‌تی، به‌ڵکو له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌ت‌، یان له‌لایه‌ن که‌سانێکی سه‌ربه‌ پارتیی که‌ کۆنتڕۆڵکه‌ری ده‌وڵه‌وت‌ بوون، پاوانده‌کرا، نه‌ ئه‌و کەتواره‌ش که‌ گه‌شه‌ی ئابووری له‌ ڕوسیه‌ – به‌ هۆی له‌ئارادانه‌بوونی چینی بۆرجوا – به‌ ڕێڕه‌وێکی جیا له‌ ئەوه‌ی خۆراوا بەرەو ‌پێش چوو، هیچ شتێکی له‌ پێگه‌ی چینی کرێکار وه‌ک چینێکی به‌هره‌کێشکراو یان کۆیله‌ی کرێگرته‌ نه‌گۆڕی. که‌س ناتوانێت له‌ به‌کاربردنی ده‌سه‌ڵات له‌لایه‌ن چینی کرێکار‌ بدوێت. له‌ڕاستیدا ده‌وڵه‌تی تزاری وردوخاشکرابوو، به‌ڵام‌ ده‌سه‌ڵاتی سۆڤیەتیی جێی ئەوی نه‌گرته‌وه‌. سۆڤیەتەکان که‌ به‌شێوه‌یه‌کی خۆبه‌خۆ له‌لایه‌ن کرێکارانی ڕوسیه‌ پێکهاتبوون، سه‌ره‌تای هاوینی ١٩١٨ له‌لایه‌ن فەرمانداریی بۆلشه‌ڤیکی  لە ئەوان ده‌سه‌ڵات سه‌ندرایه‌وه‌ و به‌ته‌واوی دەستەمۆ و گۆشه‌گیرکران. ئیدی پایه‌ی ئابووریی وڵات، له‌جێی په‌یوه‌ندییه‌ ڕه‌نجبه‌رییه‌کانی پێشتر یان په‌یوه‌ندییه‌کانی بێگاری و شێوه‌ ده‌ره‌به‌گییەکان، شێوه‌یه‌ک له‌ ئابووریی کۆیله‌وارانەی‌ به‌خۆوه‌گرت، له‌و جۆره‌ی که‌ ساڵی  ١٩١٧ترۆتسکی‌ له‌باره‌یه‌وه‌ نووسی ” لەتەک ده‌سه‌ڵاتی ڕامیاریی پڕۆلیتاریا نایێته‌وه‌”. ئەو تێزه‌ دروستبوو، به‌ڵام بۆلشه‌ڤیکه‌کان – پاش ئه‌وه‌ی به‌هه‌ڵه‌ ڕایانگه‌یاند، که‌ ده‌سه‌ڵاته‌که‌یان ده‌سه‌ڵاتدارێتی چینی کرێکاره ‌- به‌ڕواڵه‌ت بۆ کۆتاییهێنان به‌ سته‌می سه‌ر پڕۆلیتاریای ڕوسیه‌، ئەوان ئەوە‌یان له‌ خزمه‌ت ده‌سه‌ڵاتی ڕامیاریی خۆیان به‌کاردەبرد. به‌ڵام به‌هۆی نه‌بوونی ده‌سه‌ڵاتی کەتواریی کرێکاری، سه‌روه‌ری ڕامیاریی نه‌ک وه‌ک ئامرازێک بۆ ئازادبوون، به‌ڵکو وه‌ک ئامرازێکی سه‌رکوتگه‌رایانه‌ گه‌شه‌یکرد. له‌ ڕوسیه‌ی بۆلشه‌ڤیکی‌ هەل و مەرج له‌ نێوان ڕوودانی شۆڕشی فێبریوه‌ری و سه‌رکوتی به‌‌هێزی کڕۆنشتات و ناساندنی ڕامیاری ئابووریی نوێی (نیپ)، لێکچووی شۆڕشی فێبریوه‌ری ١٨٤٨فه‌ره‌نسه‌ بوو. مارکس لەبارەی ئەو شۆڕشە‌ ئاوا بۆچوونی خۆی ده‌رخست ” له‌ فه‌ره‌نسه‌ ورده‌بۆرجوازی ئه‌و کاره‌ ئه‌نجامده‌دات، که‌ له‌باری ئاسایی ده‌بێت له‌لایه‌ن بۆرجوازیی پیشه‌سازییه‌وه‌ ئه‌نجامبدرێت، کرێکار کارێک ئه‌نجامده‌دات، که‌ له‌باری ئاسایی ئه‌رکی ورده‌بۆرجوازییه‌. ئه‌ی چ که‌سێک ئه‌رکی کرێکار ئه‌نجامدەدات؟ ئەو ئه‌رکه‌ ئه‌نجامنه‌دراوه له‌ فه‌ره‌نسه‌، به‌پوختی ڕاگه‌یێندراوه ‌”. له‌ ڕوسیه‌ ئەو ئه‌رکه‌ ڕاگه‌یێندراوه،‌ ئه‌نجامنه‌دراومایه‌وه‌. لەتەک ئەوەش‌ به‌ ڕاپه‌ڕینی کڕۆنشتات، هه‌ڵگه‌ڕانه‌وه‌ی شۆڕشێک – که‌ لەنێو ئەو ئۆکتۆبه‌ر ته‌نیا وێستگه‌یه‌ک بوو – کۆتاییهات. کڕۆنشتات ساتێکی شۆڕشگێڕانه‌ بوو، که‌ ڕه‌وڕه‌وه‌ ناجێگیره‌کانی شۆڕشی گه‌یانده‌ به‌رزترین لوتکه‌.

له‌ چوارساڵی یه‌که‌می چاره‌نووسساز، دووبه‌ره‌کییه‌کی قوڵ دیاربوو: له‌لایه‌ک پارتیی بۆلشه‌ڤیک و فەرمانداریی بۆلشه‌ڤیکی، له‌لایه‌کی‌ دیکە‌ چینی کرێکار ڕوسیە. ئەو دووبه‌ره‌ییه‌ به‌ ده‌رکه‌وتنی ناکۆکی ‌نێوان فەرمانداریی و جوتیاران، زۆرتر ده‌رکه‌وت. وێڕای هه‌بوونی ناکۆکی  نێوان کرێکاران و جوتیاران، که‌ ئیسمیتشکا – واته‌ هاوپه‌یمانی چینایه‌تی ئەو دووانه‌ – پەرده‌پۆشیکردبوو. له‌نێو تێڕوانینی ئێمه‌ ده‌کرێت ناکۆکی نێوان جوتیاران و فەرمانداریی بۆلشه‌ڤیکی وه‌لابنرێت. ته‌نیا به‌ ڕاگوزەر بە ئەوە ئاماژەدەدەین، چونکه‌ چه‌ند لایه‌نەیی ناکۆکی نێوان کرێکاران و فەرمانداریی بۆلشه‌ڤیکی و جوتیاران، پێداویستیی دیکتاتۆری پارتیی ڕۆشنده‌کاته‌وه‌.

(٧)

له ‌ماوه‌ی نێوان ڕودانی شۆڕش و ڕوداوه‌کانی ساڵی ١٩٢١، چینی کرێکاری ڕوسیه‌ سه‌رقاڵی تێکۆشانێکی به‌رده‌وام بوو. ساڵی ١٩١٧ ئەو تێکۆشانه‌ زۆر واوه‌تر له‌وه‌ی که‌ بۆلشه‌ڤیکه‌کان له‌به‌رچاویانگرتبوو، بەرەو پێش چووبوو‌. ساڵی ١٩١٧ له‌نێوان مانگی مارچ و کۆتایی سێپته‌مبه‌ر‌، ٣٦٥ مانگرتن، ٣٨ جار ده‌ستبه‌سه‌راگرتنی کارخانه‌، ١١١ جار ده‌رکردنی به‌ڕێوه‌به‌رانی کارخانه‌ ڕویدا ٨. دروشمی بۆلشه‌ڤیکی ” کۆنترۆڵی به‌رهه‌مهێنان له‌لایه‌ن کرێکاران” لەنێو‌ ئاوا بار و دۆخێک به‌درۆخرایه‌وه‌. کرێکاران ئامرازه‌کانی به‌رهه‌مهێنانیان به‌ ده‌ستپێشخه‌ری خۆیان کۆنتڕۊڵکردن، واته‌ تاکو  ١٤ی نۆڤه‌مبه‌ری ١٩١٧، که‌ بڕیاری کۆنترۆڵی کرێکاریی ده‌رچوو و ڕێگری بۆ ئەو چالاکییانه‌ دروستکرد، واته‌ ته‌نیا هه‌فته‌یه‌ک پاش بەده‌سه‌ڵاتگەییشتنی بۆلشه‌ڤیکه‌کان! پاش مانگی ئایاری ١٩١٨ ” نیشتمانییکردنە‌کان‌” ته‌نیا له‌لایه‌ن سۆڤیەتی نێوەندیی ئابوورییه‌وه‌ ده‌توانرا ئه‌نجامبدرێن. ماوه‌یه‌کی کورت پاش ئەو ڕێکەوتە، مانگی ئه‌پریڵی ١٩١٨، بەرپرسیاریی تاکه‌که‌سی به‌رێوه‌به‌رایەتی کارخانه‌ سه‌رله‌نوێ گەڕایەوە، ئه‌وانه‌ چیدیکە نه‌ده‌بوو بۆ بڕیاره‌کانیان بڕوبیانوو بۆ کرێکاران”یان” بێننه‌وه‌. جێنیوەری ١٩١٨ سۆڤیەتەکانی کارخانه‌ پاکتاو و سڕکرابوون. له‌وه‌ به‌دواوه‌، لەتەک سه‌رکه‌وتنی کۆمونیزمی جه‌نگیی، یاسا ئابوورییه‌کانی کۆمەڵێکی به‌رهه‌مهێنانی کاڵایی، خۆیان له‌سه‌ر خۆیان په‌رده‌یان لادا. لێنین ئه‌فسووسی ده‌خوارد، که‌  ” جڵه‌وی ڕێنوێنیکردن خه‌ریکه‌ له‌ده‌ستده‌ر‌چێت … فارگۆنه‌‌که‌ به‌ باشی ئاوا بەرەوپێش ناچێت، زۆر جار به‌ته‌واوی و هەندێک جاریش وه‌ک وێناکردنی ئه‌و که‌سه‌ نا، کە له‌ پشت سکانه‌وه‌‌ دانیشتووه‌‌”. ڕۆژنامه‌ی یه‌کێتییه‌کی کرێکاریی ڕوسی ڕایگه‌یاند، که‌ ساڵی ١٩٢١به‌ به‌شداریکردنی سەد و هەشتا و چوار هەزار (١٨٤٠٠٠) که‌س ، ٤٤٧ مانگرتن ڕویانداوه‌. هەندێک ژماره‌ی ‌دیکە بەو جۆره‌ن، پێنج سەد و پێنج (٥٠٥) مانگرتن به‌ به‌شداری سەد و پەنجا و چوار (١٥٤٠٠٠) که‌س،  ساڵی ١٩٢٢؛ ٢٦٧ مانگرتن،  ساڵی ١٩٢٤؛‌ ١٥١ مانگرتن له‌نێو کارخانه‌ ده‌وڵه‌تییەکان ئه‌نجامدران؛ ساڵی ١٩٢٥؛ ١٩٩ مانگرتن ، که‌ ٩٩ مانگرتتن له‌نێو کارخانه‌ ده‌وڵه‌تییەکان بوون٩.

ژماره‌کان که‌مبوونەی بەرەبەری ناڕه‌زایه‌تییه‌ کرێکارییه‌کان نیشانده‌ده‌ن. ساڵی ١٩٢١ به‌ ڕاپه‌ڕینی کڕۆنشتات ئەو بزوتنه‌وه‌یه‌ بە لوتکه گەییشت‌. ٢٤ی فێبریوه‌ری ١٩٢١ کرێکارانی پترۆگراد مانیانگرت. داخوازییه‌کانیان ئەوانه‌ بوون: ئازادی بۆ گشت کرێکاران، هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی بڕیاره‌ تایبه‌ته‌کان، هه‌ڵبژاردنی ئازادانه‌ی سۆڤیه‌ته‌کان. ئەوانه‌ هه‌مان ئه‌و داخوازییانه‌ بوون، که‌ چه‌ند ڕۆژ دواتر له‌ کڕۆنشتات به‌رزکرانه‌وه‌. ناڕه‌زایه‌تیی گشتی سەرتاسەری وڵاتی گرته‌وه‌. له ‌کاتی سه‌ری ساڵی ١٩٢٠-١٩٢١ ڕوسیه‌ی بۆلشه‌ڤیکی شانۆی ناکۆکییه‌کی قوڵ بوو. ده‌ستبه‌جێ ئەو بار و دۆخه‌‌ “ئۆپۆزسیۆنی” کرێکاریی دروستکرد‌، که‌ له‌لایه‌ن دوو که‌س له‌ کرێکارانی پێشووتری پۆڵاوه‌ ڕابه‌رییده‌کرا. ئەو ئۆپۆزسیۆنه‌‌ خوازیاری ده‌ستکۆتاکردنی پارتیی و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی دیکتاتۆریی پارتیی و جێگرتنه‌وه‌ی له‌لایه‌ن فەرمانداریی خۆیی جه‌ماوه‌ری به‌رهه‌مهێنه‌ره‌وه بوو‌. به‌کورتی: خوازیاری دێمۆکراسیی سۆڤیەتیی و کۆمونیزم بوو!

ماوه‌یه‌کی کورت پاش ئه‌وه‌، بار و دۆخی گشتی ڕوسیه ‌وه‌ک له‌ به‌ڵگه‌نامه‌کانی کڕۆنشتات‌‌ باسکراون، کە بەو جۆره‌ کورت و پوخت به‌ دروستی ڕۆشنیکرده‌وه‌ ” بەھۆ‌ی پاگه‌نده‌ی فریوده‌رانە، ڕۆڵه‌کانی خه‌ڵکی کرێکار به‌ره‌و پارتیی ڕاکێشران و خرانه‌ ژێر‌ کۆتوبه‌ندی ‌دیسپلینێکی توند‌. کاتێک کۆمونیسته‌کان هه‌ستیانکرد، که‌ به‌ڕاده‌ی پێویست به‌هێزن، سۆشیالیسته‌ سه‌ر به‌ هێڵه‌ جیاوازه‌‌کانی ‌دیکەیان هه‌نگاو به‌ هه‌نگاو ده‌ستکۆتاکردن و دواجار خودی کرێکاران و جوتیارانیان له‌سه‌ر کورسیەکانی که‌شتی ده‌وڵه‌ت وه‌ده‌رنا، به‌ڵام هاوکات ‌بۆلشەڤیکەکان خۆیان به‌ناوی ئه‌وان وڵاتیان فەرماندارییده‌کرد”١٠.

فێبریوه‌ری ١٩٢١ له‌ پترۆگراد ناڕه‌زایه‌تی گه‌لیی ڕویاندا. خۆنیشانده‌رانی پڕۆلیتێری له‌ شوێنی دوور له‌ نێوەندی شار‌ ڕێپێوانیانکرد. بە سوپای سوور  فه‌رماندرا، تاکو ئەو خۆنیشاندانانه‌ په‌رشوبڵاوبکات. سه‌ربازان له‌ فەرمانە سه‌رپێچیانکرد، کە له‌ کرێکاران ته‌قه‌بکه‌ن. دروشمی سەرەکی ئەوە‌ بوو “مانگرتنی گشتی لە ٢٧ی فێبریوه‌ریی کەتوارییه!‌ “‌. ٢٨ی فێبریوه‌ری‌ له‌ پترۆگراد سه‌ربازانی لێبڕاو و وه‌فادار به‌ فەرمانداریی ئامادەبوون. ڕابه‌رانی مانگرتن ده‌ستگیرکران، کرێکاران بۆ کارخانه‌کان ڕه‌وانه‌کرانه‌وه. هه‌ستانه‌وەی بەرەی شۆڕش‌ تێکشکا. به‌ڵام وێڕای ئه‌وه‌ش هه‌مان ڕۆژ، دەریاوانانی که‌شتیی جه‌نگی پێترۆپاڤلۆڤسک که‌ له کڕۆنشتات له‌نگه‌ریخستبوو، خوازیاری هه‌ڵبژاردنی ئازادانه‌ی سۆڤیه‌ته‌کان و ئازادی چاپه‌مه‌نی و کۆبوونه‌وه‌ بۆ کرێکاران بوو! دەریاوانانی که‌شتی جه‌نگیی سێڤاستۆپۆل به‌و داخوازییانه‌وه‌ په‌یوه‌ستبوو. ڕۆژی دواتر شازدە (١٦٠٠٠) هەزار که‌س له‌ لەنگەرگەی کڕۆنشتات کۆبوونەوە، تاکو بۆ مانگرتوانی پێترۆگراد هاوپشتیی خۆیان ڕابگه‌یێنن.

(٨)

دژواره‌ بتوانرێت گرنگیی یاخیبوونی کڕۆنشتات به‌ڕاده‌ی پێویست هه‌ڵبسه‌نگێنرێت. کڕۆنشتات وه‌ک فانۆسی ڕێنمایی ده‌ریا تیشکده‌هاوێت‌. ڕاپه‌ڕیوان لەنێو‌ ڕۆژنامه‌که‌یان نووسییان “ئێمه له‌پێناو چی تێده‌کۆشین؟ چینی کرێکار هیواداربوو له‌نێو شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ر سه‌رکه‌وتن به‌ده‌ستبێنێت. به‌ڵام ئه‌نجامه‌که‌ی ته‌نانه‌ت سه‌رکوتی زیاتر بوو‌. فەرمانداریی بۆلشه‌ڤیکی بۆ پاراستنی ژیانێکی ئاسووده‌ بۆ کۆمیسار و بیروکراته‌کان، سیمبولی به‌ناوبانگی کرێکاری – چه‌کوش و داس-ی گۆڕی به‌ سیاچاڵ و سه‌ره‌نێزه”‌ . گشت ئەوانه‌ به‌و واتایه‌ بوون، که‌ له‌ کڕۆنشتات ساتی کەتواریی بۆ فەرمانداریی بۆلشه‌ڤیکی بە پێش هاتبوو‌، دروست به‌و جۆره‌ی که‌ له‌ ڕۆژانی جونی ١٨٤٨ یاخیبوونی پڕۆلیتاریای فه‌ره‌نسا، ساتی کەتواریی بوو بۆ کۆماری ڕادیکاڵی فه‌ره‌نسه‌. لێره‌ش وه‌ک ئه‌وێ، مه‌یدانی سه‌رکوتی پڕۆلیتاریا بوو به‌ زادگای له‌دایبوونی سه‌رمایه‌داری. پڕۆلیتاریا له‌ فه‌ره‌نسه‌ کۆماری بۆرجوازی ناچارکرد، تاکو سروشتی ڕاسته‌قینه‌ی خۆی وه‌ک ده‌وڵه‌ت، که‌ ئامانجی بڕیاردراوی هه‌میشه‌ییکردنی ده‌سه‌ڵاتی سه‌رمایه‌ بوو، دەربخات. به‌ هه‌مان شێوه‌ له‌ کڕۆنشتات کرێکاران‌ و دەریاوانان پارتیی بۆلشه‌ڤیکی – که‌ ته‌نیا ئامانجی جێگیرکردنی سه‌رمایه‌داری ده‌وڵه‌تی بوو – ناچارکرد، تاکو سروشتی ڕاسته‌قینه‌ی خۆی وه‌ک دامه‌زراوه‌یه‌کی ئاشکرای دژایه‌تیکردنی کرێکاران دەربخات، که‌ لەتەک تێکشکانی ڕاپه‌ڕین ڕێگه‌ی بۆ ئاوه‌ڵابوو.

له‌ شه‌قامه‌کانی پاریس جەنراڵ کاڤایناک Cavaignac هیواکانی کرێکارانی له‌نێو خوێن گه‌وزاند. شۆڕشی کڕۆنشتات له‌لایه‌ن لیئۆن ترۆتسکی سه‌رکوتکرا. ترۆتسکی له‌ مانگی مارچی ١٩٢١ بوو به‌ کاڤایناک، گوستاڤ نۆسکه‌**ی شۆڕشی ڕوسیه. ئەو که‌ به‌ناوبانگترین و ده‌رکه‌وتووترین نوێنه‌ری تیئۆری شۆڕشی به‌رده‌وام – گاڵته‌جاریی مێژوو- ‌به‌ سه‌رکوتکردنی کڕۆنشتات له‌ لێبڕاوترین هه‌وڵی به‌ره‌و به‌رده‌وامی شۆڕش ‌پاش‌ ئۆکتۆبه‌ری ١٩١٧ بەریگرت‌.

به‌ڵام خۆلادان له‌و به‌سه‌رهاته‌ له‌توانادانه‌بوو. پێشمه‌رجه‌کانی سه‌رکه‌وتنی پڕۆلیتاریا له‌ کڕۆنشتات‌ له‌ئارادانه‌بوون. ته‌نیا شتێک که‌ ده‌یتوانی بە ئەوان کۆمەکبکات به‌ ته‌واوی هه‌ر هه‌مان به‌رده‌وامی شۆڕش بوو، که‌ بە ئەو ئاماژەمدا. کرێکارانی کڕۆنشتات به‌خۆیان ئەوە‌یان ده‌زانی و لە ئەوە تێگه‌یشتن. هه‌ر له‌به‌رئه‌وه‌ به‌رده‌وام بۆ هاوڕێکانیان له‌سه‌ر زه‌مینی سه‌رەکی ڕوسیا تێله‌گرامیانده‌نارد و خوازیاری پاڵپشتی چالاکانه‌بوون.

کرێکارانی کڕۆنشتات چاوی هیوایان بڕیبووه‌ ” شۆڕشی سێیه‌م”، هه‌ر به‌و جۆره‌ی که‌ هه‌زاران پڕۆلیتار له‌ ڕوسیه‌ به‌و شۆڕشه‌ سێیه‌مه‌ی کڕۆنشتات هیواداربوون. به‌ڵام ئه‌وه‌ی له‌ ڕوسیه‌ی دێهاتی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ لەتەک چینه‌ کرێکاره‌ تاکو ڕادەیەک گچکه‌که‌ی و ئابوورییه‌ گه‌شه‌نه‌کردووه‌که‌ی به‌ “شۆڕشی سێیه‌م” ناوده‌برا، شتێک له‌ خۆشخه‌یاڵی به‌ولاوه‌تر ‌بوو. کاتێک که‌ ئه‌فسانه‌ی کڕۆنشتات تازه‌ ده‌ستیپێکردبوو، لێنین گوتی که‌ ” له‌ کڕۆنشتات، ئه‌وانه‌ ده‌سه‌ڵاتی گارده‌ سپییه‌کانیان ناوێت، ئه‌وانه‌ ده‌سه‌ڵاتی ئێمه‌شیان ناوێت. بەڵام ده‌سه‌ڵاتێکی ‌دیکە بوونی نییه‌.”١١

لێنین تاکو ئه‌و جێیه‌ی که‌ له‌و ساته ‌دیاریکراوه‌دا ئه‌و جۆره‌ ده‌سه‌ڵاته‌ – لایەنی که‌م له‌ ڕوسیه‌ – نه‌بوو، ڕاستی ده‌گوت. به‌ڵام کرێکارانی کڕۆنشتات وه‌ک کرێکارانی ئاڵمانیا له‌توانادابوونی شێوه‌یه‌کی ‌دیکە له‌ ده‌سه‌ڵاتیان دەرخستبوو. کرێکاران نه‌ک بۆلشه‌ڤیکه‌کان به‌ کۆمۆنه‌کانی خۆیان و به سۆڤیه‌ته‌ ئازادانه‌ هه‌ڵبژێردراوه‌کانی خۆیان، نموونەیەک له‌ شۆڕشی پڕۆلیتێریی و ده‌سه‌ڵاتی کرێکارییان نیشاندابوو.

نابێت دروشمی “سۆڤیەتەکان به‌بێ کۆمونیسته‌کان” ئێمە تووشی سەرسوڕمان بکات.  بێبه‌زه‌ییه‌کان به‌ناوی “کۆمونیسته‌کان”‌ خۆیان ده‌ناساند، ئه‌وانه‌ی که‌ ئەم ڕۆژگارەش -به‌هه‌ڵه‌ – خۆیان ئاوا ده‌ناسێنن: بۆلشه‌ڤیکه‌ لایه‌نگره‌کانی سه‌رمایه‌داریی ده‌وڵه‌تین، ئه‌وانه‌ی که‌ ئه‌و کات مانگرتنی کرێکارانی (پێترۆگراد)یان سه‌رکوتکرد. ساڵی ١٩٢١ ئاوەڵناوی “کۆمونیست” بۆ کرێکارانی کڕۆنشتات هەر وەک ساڵی ١٩٥٣ بۆ کرێکارانی ئاڵمانیای خۆرهەڵاتیی و ساڵی ١٩٥٦ بۆ کرێکارانی هه‌نگاریا نه‌فره‌تاوی بوو. به‌ڵام وێڕای ئەوە‌ش کرێکارانی کڕۆنشتات وه‌ک کرێکارانی‌ دیکە به‌رژه‌وه‌ندیی چینایه‌تیی خۆیان بۆیان گرنگبوو. بەو جۆره‌ تاکو ئەم ڕۆژەگارە‌ش شێوازه‌کانی‌ تێکۆشانی پڕۆلیتێریانه‌ی خۆیان. هێشتا گرنگییه‌کی فراوانیان بۆ گشت هاوڕێ چینایه‌تییه‌کانیان هه‌یه‌، ئه‌وانه‌ی – که‌ له‌ هه‌ر کوێیه‌کی ئەو جیهانه‌ بن – تێکۆشانی خۆیان بەرەوپێش ده‌به‌ن‌  و له‌ ئەزموونه‌کانیانەوە ئه‌وه‌ فێربوون، که‌ ئازادبوونیان ته‌نیا له‌ گره‌وی تێکۆشانی خۆیاندایه‌.

 ‌په‌راوێزەکان:

[ کایۆ برێندل Cajo Brendel یه‌کێک له‌ کۆنترین کۆمۆنیسته‌ سۆڤیەتییه‌کانی هۆڵه‌نده،‌ که‌ سه‌ره‌تای ده‌هه‌ی ١٩٣٠ به‌دابڕانی یەکجارەکی له‌ ترۆتسکیزم، به‌ گروپی کۆمۆنیسته‌ ئینته‌رناسیونالیسته‌کانی هۆڵه‌ند GIK په‌یوه‌ستبووه‌.- و] ساڵی ١٩٧١ یەکەم جار ئەم نووسینه‌ له ‌شێوه‌ی کۆڕ له‌ په‌نجاهه‌مین ساڵڕۆژی ڕاپه‌ڕینی کڕۆنشتات ‌له‌نێو زانکۆی ته‌کنیکی بێرلین پێشکه‌شکرا. ده‌توانرێت له‌م سه‌رچاوه‌ی خواره‌وه‌ ده‌قە بنەڕەتییەکەی ئەو گۆتاردانه‌ به‌ ئاڵمانی په‌یداکرێت:

http://www.members.partisan.net/brandel/crnstat.html

in: Agnoli, Johannes;Brandel,Cajo;mett,Ida:Die revolutionären Aktionen der russischen Arbeiter und Bauern : Die Kommune von Kronstat, Berlin: Karin Kramer Verlag, Berlin 1974 94 pages.

نووسینه‌که‌ی ترۆتسکی به‌ ئینگلیزی به‌ناوی ” گاره‌گار له‌سه‌ر کڕۆنشتات، به‌ره‌یه‌کی خه‌ڵکانی تاوانبار” له‌ New International, April 1938,p. 104 بڵاوکرایه‌وه‌. ئەو ناونیشانه‌م له‌ بڵاوکراوه‌یه‌کی ترۆتسکیستی هۆڵه‌ندی که‌ لەنێو ئەو ئه‌و گۆتاره‌ پاش ماوه‌یه‌کی کورت دوای بڵاوبوونه‌وه‌ی به‌ ئینگلیزی‌، جارێکی‌ دیکە وه‌رمگێڕا.

ترۆتسکی لەنێو‌ بیۆگرافییه‌که‌ی له‌باره‌ی ستالین‌ له‌ پێداویستبوونی ئەو سه‌رکوتکردنه‌ ده‌دوێت. له‌وێدا ده‌ڵێت ” ئه‌وه‌ی که‌ فەرمانداریی سۆڤیه‌تی به‌پێچه‌وانه‌ی ئاره‌زووی خۆت له‌ کڕۆنشتات‌ ئه‌نجامیدا، پێداویستییه‌کی تراجیدی بوو” وێڕای ئەوە‌ش له‌نێو ڕسته‌ی دواتر ڕه‌خنه‌ و هاوئاهه‌نگی لەتەک ئه‌فسانه‌، سه‌رله‌نوێ له‌ ” مشتێک لادێی کۆنه‌په‌رست و سه‌ربازی یاخی” ده‌دوێت. بڕواننه‌ :

English edition: Stalin:An Appraisal of the Man and His Influence, edition and annotated from the Russian by Charles Malamuth, London, 1947, P. 337

له‌نێو کۆڕ و کۆمەڵێکی دیاریکراوی مه‌نشه‌ڤیکه‌کان و گارده‌ سپییه‌کان‌، واته‌ هه‌موویان نا. گوتبوویان “ئه‌وانه‌ به‌ زۆری ئه‌وانه‌ بوون، که‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ له‌ ده‌ره‌ی ڕوسیە‌ په‌یداده‌بوون”. لەنێو‌ به‌ڵگه‌نامه‌یه‌کی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ ئاماژە بە ئه‌وه‌ دراوه،‌ چۆن پاشماوه‌ی تێکشکاوییه‌کانی گاردی سپی، کە ئێستا‌ له‌ ڕوسیه‌ په‌یدان، به‌ هه‌ستێکی ئاوا ورده‌وه‌ هه‌ڕه‌شه‌ی پێشڕه‌وی پرۆلیتێرییان له‌ کڕۆنشتات‌ دیاریکرد و به‌شێوه‌یه‌کی بێبه‌ندومه‌رج بۆ سه‌رکوتکردنی یاخیبووان خوازیاری خزمه‌تکردن به‌ کاروانی ڕابه‌رانی بۆلشه‌ڤیکی‌ بوون. بڕواننه‌ :

`Die Warheit über Kronstadt` , 1921. Comlete reprinting of this work in German translation in Dokumente der Weltrevolution, vol. 2, Arbeiterdemokratie oder Parteidiktatur, Olten, 1967, p. 297ff

ده‌توانرێت بەبێ کۆتایی ئەو نموونانه‌ درێژه‌بکرێنەوە، ده‌توانرێت ئەوانه‌ لەتەک بزوتنه‌وه‌ی یەکسانیخوازان Levellers له‌نێق شۆڕشی بریتانیای سه‌ده‌ی هه‌ڤده‌هه‌م به‌راوردبکرێن. به‌راوردکردنی کاراکتەری کۆمه‌ڵایه‌تیی شۆڕسی ڕوسیه‌ لە ١٩١٧ ده‌توانرێت له‌م سه‌رچاوه‌ی خواره‌وه‌دا ببینی : in `Thesen über den Bolschewismus` , first published in Rätekorrespondenz, no 3, August 1934; reprint in Kollektiv Verlag, Berlin, n.d.–

6- I. Lenin , `Zwei Taktike der Sozialdemokratie in der demokratischen Revolution `, in Ausgewählte Werke, vol. 1, Berlin, Dietz Verlag, 1964, p.558

ئەو گوته،‌ گێڕانه‌وه‌ی ناڕاسته‌وخۆیه‌ له‌ لێنین‌‌ له‌ گۆتارێکی (N. Insarov)‌،‌ که‌ سێپته‌مبه‌ری ساڵی ١٩٢٦ له‌نێو بڵاوکراوەی Proletari بڵاوکرایه‌وه‌. ئینسارۆڤ له‌ نوسخه‌ی ڕوسی گشتی به‌رهه‌مه‌کانی لێنین، که‌ له‌لایه‌ن Russian State Publishing House بڵاوکراوه‌تەوە، کەڵکی وه‌رگرتووه‌. ئەو ده‌ربڕینه‌ له‌نێو به‌رگی ١١ی به‌شی یه‌ک لاپه‌ڕه‌ ٢٨ ده‌ستدەکەوێت.

* له‌نێو شۆڕشی فه‌ره‌نسه‌ “ژاکۆبینه‌کان” نازناوی ئه‌ندامانی (یانه‌ی ژاکۆبین‌) بوو. ژاکۆبینه‌کان ڕادیکاڵترین به‌شی بۆرجوازی فه‌ره‌نسه‌ بوون, که‌ به‌ ڕابه‌ری ڕۆبسپیر له‌ ساڵی ١٧٩٣ به‌ کوده‌تا (فەرمانداریی ژیروندن)ە‌کانیان ڕوخاند و فەرمانداریی تیرۆرکاریان دامه‌زراند. ساڵێک دوای به‌ده‌سه‌ڵاتگه‌یشتنی ناپلیۆن ڕوبسپیر له‌ سێداره‌ درا. –و.ف

8 – TheThese figures were taken from F. Pollock (Die planwirtschaftlichen Versuche in der Sowjetunion 1917-1927, Leipzig, 1929, p. 25) and from the work of Y. G. Kotelnikov and V. L. Melier, Die Bauernbewegung 1917 (which also contains facts concerning strikes and workers’ political actions).

9 – ئامار لەبارەی مانگرتن و مانگرتووانه‌وه‌ له‌لایه‌ن ڕۆژنامه‌ی یه‌کێتی ڕوسی Voprosy Truda, 1924, no 7/ 8 ئاماده‌کراوه. تۆمارگه‌ران په‌نجه‌ بۆ ناته‌واوی ئەو ژمارانه‌ ڕاده‌کێشن. ئێمه‌ جارێکی‌ دیکە له‌ پۆلاک ( گوته‌ی سه‌ره‌وه‌، تێبینی ژماره‌ ٩) ده‌گێڕینه‌وه‌.

 له‌به‌شی یه‌که‌می (مێژوویی) پەرتووکی Labour Disputes in Soviet Russia, 1957-1965 (Oxford, 1969, p.15)  Mary McAuley کۆمەڵێک زانیاری له‌باره‌ی ژماره‌ی مانگرتنه‌کان له‌ ڕوسیه‌ له‌ ساڵه‌ یه‌که‌مه‌کانی پاش شۆڕش ده‌خاته‌ڕوو. ئەو بۆ زانیارییه‌کانی پشت به‌ Revzin inVestnik Truda, 1924, no 5-6, pp. 154-160 ده‌بەستێت. ئەو ژمارانه‌ی سه‌ره‌وه‌ لەتەک ژانره‌کانی پۆلاک ده‌گونجێن.

10- ‘Die Wahrheit über Kronstadt 1921’, Dokumente der Weltrevolution, op. cit., vol. 2, p. 288.

** Gustav Noske ڕامیارکاری سۆشیال-دێمۆکرات، نوێنه‌ری سۆشیال-دێمۆکراته‌کان له‌ ڕایشتاک‌، فه‌رمانده‌ی سوپا پاش شۆڕشی نۆڤه‌مبه‌ری ١٩١٨ی ئاڵمانیا، شالیاری پارێزگاریی له‌نێوان ساڵانی ١٩١٩-١٩٢٠. ئەو لێپرسراو و فه‌رمانده‌ی سه‌رکوت و کوشتاری دڕندانه‌ی ڕاپه‌ڕین له‌ ئاڵمانیا بوو. – و.ف

11- Dokumente der Weltrevolution, op. cit., vol. 2, p. 288.

بۆ خوێنه‌رانێک که‌ له‌و باره‌وه‌ خوازیاری زانیاری زیاترن ، ده‌توانن بڕواننه‌ سه‌رچاوانه‌ (و.ک. ) :

1- Der Aufstand von Kronstadt , Volin, ISBN 3-89771 -900 -2

2- Die Geschichte der Machno Bewegung, Peter A. Arschinoff, ISBN 3-928300-68-7

3- Emma Goldman : Niedergang der russischen Revolution, Kramer Verlag.

دەقی فارسی ئەو گوتارە له‌ ماڵپه‌ری کاوشگر :www.kaveshger.org وه‌رگیراوه‌،

هه‌ر ئاوا ده‌توانن ده‌قه‌ ئاڵمانییه‌که‌ی له‌م ئادره‌سه‌ی خواره‌وه‌ به‌ده‌ست بێنن : http://www.members.partisan.net/brandel/crnstat.html

( له‌به‌ر هەندێک جیاوازی له‌نێوان ده‌قه‌ ئاڵمانی و وه‌رگێڕانه‌ فارسییه‌که‌، جارێکی‌ دیکە لبە بەراوردکردن لەتەك ده‌قه‌ ئاڵمانییهکە‌ پێیداچوونەوەی بۆ کراوە )

* ئەم وەرگێڕانە پێشتر لەنێو کەشکۆڵی دووەمی (خەونە یاخییەکان) بڵاوکراوەتەوە : http://bit.ly/2kZN3Kj

وێڕای جیاوازی من لەتەک بۆچوونی نووسەر لەبارەی پێداویستی و زەمینەی گۆڕان و شۆڕشی ناچینایەتی (شۆڕشی سۆشیالیستی|ئەنارکیستی)، وەرگێڕانی ئەم نووسینە ھەوڵدان بوو بۆ نیشاندانی کەتواری فاشیستی فەرمانداریی بۆلشەڤیکی لە زمانی کەسانێکی مارکسیست بەڵام ڕەخنەگر لە بۆلشەڤێزم، بە خوێنەری دابڕاو و نائاگادری کوردیی-زمان.

 

کڕۆنشتات، ڕاپه‌ڕینی کرێکاران و سه‌ربازان له‌ دژی دیکتاتۆریی بۆلشه‌ڤیکه‌کان

کڕۆنشتات، ڕاپه‌ڕینی کرێکاران و سه‌ربازان له‌ دژی دیکتاتۆریی بۆلشه‌ڤیکه‌کان

نووسینی: نادری ئه‌حمه‌دی

وەرگێڕانی : ھەژێن

سەردەم مانگی ئۆکتۆبه‌ره‌ و لایه‌نگرانی بۆلشه‌‌ڤیکه‌کان جه‌ژنی مه‌رگی شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ر و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ئیمپراتۆرییه‌که‌یان ده‌گێڕن و بێجگە لە پێداهه‌ڵدانی زه‌به‌نده‌ی بۆلشه‌‌ڤیکه‌کان، هیچ کاتێک ناچنه‌ سه‌ر کارکردی تێکده‌رانه‌ی خۆیان له‌ مه‌یدانی نێوخۆیی و ده‌ره‌کی و ته‌نیا بۆ ئه‌وه‌ ‌ هه‌وڵدەدە‌ن، کە  ڕوخسارێکی پۆزه‌تیڤ بۆ خۆیان بکێشن، به‌ڵام که‌توار شتێکی دیکه‌یه‌.

ساڵی ١٩٢١ که‌می خۆراک بوو به‌ هۆی زنجیره‌یه‌ک ناڕه‌زایه‌تیی فراوان له‌نێو کرێکارانی مۆسکۆ و له‌و بارەوە مانگی جێنیوەری کۆمەڵێک کۆبوونه‌وەی زۆر له‌نێو کارخانه‌کان ڕێکخران و کرێکاران خوازیاری کۆتاییهێنان به‌ سه‌رکوتکردنی کرێکاران و سه‌ربازییکردنی پێگەی کرێکاریی بوون. به‌ڵام بۆلشه‌ڤیکه‌کان لەجیاتی ئه‌وه‌ی کاروباره‌کانی خه‌ڵکی بده‌نه‌ ده‌ستی خودی خه‌ڵک و له‌ ڕێگه‌چاره‌کانی ئه‌وان کەڵکوه‌ربگرن، ناڕازییانیان به‌ “ورگپه‌روه‌ری” تاوانبارکرد و سەرکوت و فشاره‌کانی خۆیان بۆسه‌ر کرێکاران زیاتر کردن و دەزگەی پۆلیسی نهێنی (چکا) به‌ردرایه‌ گیانی ناڕازییان! له‌ ڕاستیدا کرده‌ی دژه‌-خه‌ڵکی و سه‌رکوتگه‌رانه‌ی (چێکا)، یه‌کێک بوو له‌ هۆکاره‌کانی ناڕه‌زایه‌تیی کرێکاران و له‌نێوان دێسه‌مبه‌ری ١٩١٨ تاکو نۆڤه‌مبه‌ری ١٩٢٠ ڕێکخراوه‌ سه‌رکوتگه‌ره‌ بۆلشه‌ڤیکییه‌کان ٥٧٨  که‌س له‌ خه‌ڵکی ناڕازی کوژران و چل هەزار ٤٠٠٠ که‌س واته‌ ٦% دانیشتووانی شاری (مۆسکۆ) ده‌ستگیرکران! مانگی جێنیوەری تاکو مانگی مه‌ی ١٩٢٠ زیاتر له‌ سێسەد و چل و پێنج ٣٤٥ که‌س کوژران و پێش ئه‌وه‌ دوو ٢٠٠٠ – سێ ٣٠٠٠  هەزار کەس لە زیندانیان له‌ سێداره‌دابوون! به‌شی زۆرینه‌ی ده‌ستگیرکراوان لاوانێک بوون، که‌ به‌هۆی برسیه‌تییه‌وه‌ نانیان دزیبوو! سه‌رنجڕاکێش ئه‌وه‌ بوو، له‌ کاتێکدا کە بۆلشه‌ڤیکه‌کان کرێکارانیان به‌ “ورگپه‌روه‌ر” تاوانبارکردبوو، به‌خۆیان له‌ به‌رته‌ریی تایبه‌ت سوودمەندبوون و کرێکارانی مانگرتوو به‌ پێشەنگیی کرێکارانی کانزاکار، کە له‌نێو ڕاگه‌یاندنێک خوازیاری ڕاگرتنی به‌رته‌ریی تایبه‌ت و پشکبه‌ندی دە ١٠٠٠٠ هەزار که‌س له‌ پله‌دارانی باڵای پارتیی بۆلشه‌ڤیک بوون. سه‌ربازانێکی خۆجێی که‌ بۆ سه‌رکوتی خۆنیشاندانی سه‌رشه‌قامیی کرێکاران هێنرابوون، تاکو له‌ کرێکاران تەقەبکه‌ن، له‌ فه‌رمانی ته‌قه‌کردن سه‌رپێچییانکرد، به‌ڵام هێزه‌ تایبه‌ته‌کانی بۆلشه‌ڤیک ژماره‌یه‌کی زۆر لە کرێکارانیان کوشتن و بریندارکردن. کۆبوونه‌وه‌یه‌کی گه‌وره‌ له‌ هێڵی شه‌مه‌نده‌فه‌ری مۆسکۆ ڕێکخرا و  هەزار پێنج سەد ١٥٠٠ که‌س خۆنیشاندانیانکرد و سه‌ربازانێک که‌ خوازیاربوون به‌ خۆنیشانده‌رانه‌وه‌ په‌یوه‌ستبن، چه‌کیان فڕێدا.

٢٣ی فێبریوه‌ری دە ١٠٠٠٠ هەزار که‌س له‌ کرێکاران ڕێپێوانێکی ناڕه‌زایه‌تییان ڕیکخست. له‌و ڕۆژه‌دا له‌ شاری مۆسکۆ بڕیاری قه‌ده‌خه‌کردنی هاتوچۆ ڕاگه‌یێندرا. شاری کڕۆنشتات بنکه‌ی ده‌ریایی بوو و که‌وتووه‌ته‌ دوورگه‌یه‌ک له‌ که‌نداوی فینلاند. ده‌ریاوانانی کڕۆنشتات پێشڕه‌وانی شۆڕشه‌کانی ١٩٠٥ و ١٩١٧ ڕوسیه‌ بوون و ترۆتسکی وه‌ک “شانازی شۆڕشی ڕوسیه‌” ئەوانی ناوبردوون. دانیشتووانی کڕۆنشتات له‌ یه‌که‌مین پێشڕه‌وان و داهێنه‌ران و پێکهێنه‌رانی سۆڤیه‌ته‌کان بوون و ساڵی ١٩١٧ کۆمونه‌یه‌کی ئازاد و سه‌ربه‌خۆ له‌ ده‌وڵه‌تیان پێکهێنابوو. به‌ گوتەی ئیسرائیل گێتزله‌ر Israel Getzler شاره‌زای پرسی کڕۆنشتات‌ “…. له‌نێو خودی کۆمون به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی کڕۆنشتات هه‌بوو، که‌ به‌ “کڕۆنشتاتی سوور” ناسرا و سیسته‌می سۆشیالیستی؛ دێمۆکراسی و یه‌کسانی له‌نێوان سه‌ربازان و کرێکاران برەوی په‌یداکرد و ئاره‌زوومه‌ندیی بۆ دادپه‌روه‌ریی کۆمه‌ڵایه‌تی و چالاکی ڕامیاریی و په‌روه‌رده‌ و ڕاهێنانی سۆشیالیستی و هاریکاری هاوبه‌ش سه‌ریهه‌ڵدا “.

مانگی نۆڤه‌مبه‌ری ١٩٢٠ جه‌نگی نێوخۆیی‌ ڕوسیه‌ به‌ شکستی جه‌‌نه‌راڵ ڕانگل له‌ ناوچه‌ی کریمه Crimea‌ کۆتاییهات. له‌ هه‌مان کاتدا یاخیبوونه‌ جوتیارییه‌کان له‌ گونده‌کانی ڕوسیه‌ له‌ دژی ڕامیارییه‌ سه‌پێنراوه‌کانی پارتیی بۆلشه‌ڤیک به‌سه‌ر جوتیاران ته‌واوی ڕوسیه‌ی گرتبووه‌وه‌ و مانگرتنێکی گشتی شاری پترۆگرادی گرتبووه‌وه‌.

٢٦ی فێبریوه‌ری دەریاوانانی که‌شتییه‌ جه‌نگییه‌کانی پێترۆپاڤلۆڤسک- Petropavlovsk و سێڤاستۆپۆل – Sevastopol له‌ کڕۆنشتات کۆبوونه‌وه‌یه‌کی به‌په‌له‌یان ڕێکخست و لێژنه‌یه‌کی لێکۆڵینه‌وه‌ و لێپرسینه‌وه‌یان بۆ شاری پترۆگراد نارد، تاکو بەھۆی لێکۆڵینه‌وە‌ له‌ هۆکاره‌کانی مانگرتنی کرێکاران له‌ شاری پترۆگراد تێبگەن و ئه‌نجامه‌که‌ی به‌ دەریاوانانی که‌شتییه‌کان ڕابگه‌یێنن. پاش تێپه‌ڕبوونی دوو ڕۆژ ده‌سته‌ی لێکۆڵه‌ر ڕایگه‌یاند، که‌ سه‌رکوتی ده‌وڵه‌تیی هۆکاری سه‌رهه‌ڵدانی مانگرتنه‌کانه‌ له‌ پترۆگراد و به‌ ده‌رکردنی به‌یاننامه‌یه‌کی یازده‌ خاڵیی له‌ سه‌رانی ده‌وڵه‌ت خوازیاربوون، تاکو داخوازییه‌کانی خواره‌وه‌ جێبه‌جێبکه‌ن:

به‌ڕێخستنی هه‌ڵبژاردنی ئازادانه‌ی سۆڤیه‌ته‌کان، به‌دیهێنانی ئازادی ڕاده‌ربڕین، ئازادی بڵاوکردنه‌وه‌ی چاپه‌مه‌نی، ئازادی کۆبوونه‌وه‌ و پێکهێنانی ڕێکخراوه‌ کرێکارییه‌کان و داننان به‌ پێکهێنانی ڕێکخراوه‌ جوتیارییه‌کان و چه‌په‌ سۆشیالیستییه‌کان و ئه‌نارکیستییه‌کان …

سه‌ربازان و کرێکارانی (کڕۆنشتات)یش وه‌کو کرێکاران و خه‌ڵکی شاری پترۆگراد خوازیاری یه‌کسانبوونی کرێ (موچه‌) و لابردنی ڕێبه‌ندییه‌ شه‌قامییه‌کان بوون، تاکو به‌ ئازادبوونی هاتوچۆ کرێکاران بتوانن خواردن بۆ خه‌ڵکی شار به‌رن، که‌ له‌لایه‌ن پۆلیسه‌ ئابڵۆقه‌درابوو. یه‌که‌م ڕۆژی مانگی مارچ له‌ مه‌یدانی ئانچور، لەنێو کۆبوونه‌وه‌یه‌کی شازدە هەزار ١٦٠٠٠ که‌سیی، پاش گوێڕادێران بۆ ڕاپۆرتێکی لێکۆڵه‌رانه،‌ که‌ پێشتر له‌لایه‌ن نوێنه‌رانی دەریاوانانی که‌شتییه جه‌نگییه‌کانی پێترۆپاڤلۆڤسک و سێڤاستۆپۆل ئاماده‌کرابوو، بڕیارنامه‌یه‌کیان به‌ناوی بڕیارنامه‌ی پێترۆپاڤلۆڤسک ده‌رکرد، که‌ ته‌نیا دوو که‌س له‌ نوێنه‌رانی پارتیی بۆلشه‌ڤیک دژی ئەو بڕیارنامەیە ده‌نگیاندا و لە بەرانبەردا زۆرینه‌ بڕیاریاندا، لێژنه‌یه‌کی نوێنه‌رایه‌تیی تازه‌ بۆ شاری پترۆگراد بنێرن، تاکو داواکارییه‌ ده‌نگپێدراوه‌کانی کڕۆنشتات به‌ کرێکاران و خه‌ڵکانی مانگرتوو ڕابگه‌یێنن و لە ئەوان داخوازیبکرێت، تاکو نوێنه‌رانێکی بێلایه‌ن بۆ کڕۆنشتات بنێرن، بۆ ئەوەی دانیشتووانی کڕۆنشتات له‌ ئەوه‌ی که‌ له‌ پترۆگراد ده‌گوزه‌رێت، ئاگاداربکه‌نه‌وه‌. به‌ڵام ئه‌ندامانی ئه‌و لیژنه‌یه‌ پێش گه‌یشتنیان بە پترۆگراد له‌ نیوەی ڕێگا ھەموویان له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌تی بۆلشه‌ڤیکی‌ ده‌ستگیرکران! پاش ئەو ڕوداوه‌، دووه‌م ڕۆژی مانگی مارچ کۆبوونه‌وه‌یه‌کی گشتیی پێکهاتوو له‌ نوێنه‌رانی: دەریاوانانی که‌شتییه‌کانی پێترۆپاڤلۆڤسک و سێڤاستۆپۆل، ئه‌ندامانی سوپا، کرێکارانی له‌نگه‌رگه‌ و نوێنه‌رانی سۆڤیه‌تی یه‌کێتییه‌ کرێکارییه‌کان ڕێکخرا، که ٣٠٣ که‌س له‌ به‌شداربووانی ئەو کۆبوونه‌وه‌یە بەهۆی پشتگیرییکردن له‌ بڕیارنامه‌ی پێترۆپاڤلۆڤسک، کۆمیته‌یه‌کی شۆڕشگێڕانه‌ی کاتیی پێنج که‌سییان هه‌ڵبژارد. ده‌نگۆی ئه‌وه‌ هه‌بوو، که‌ بۆلشه‌ڤیکه‌کان بۆ تێکدانی ئەو کۆبوونه‌وه‌یه‌ هێزیان بەڕێخستووه‌. لەنێو ئەو هەل و مەرجه‌ (کڕۆنشتات)ی شۆڕشگێڕ دروشمه‌کانی ساڵی ١٩١٧ واته‌ دروشمی “ته‌واوی ده‌سه‌ڵات بۆ سۆڤیه‌ته‌کان”ی کردبووه‌ سه‌ردێڕی دروشمه‌کانی خۆی. ده‌وڵه‌تی بۆلشه‌ڤیکی ڕێکخه‌رانی مانگرتنه‌که‌ی ئاگادارکردەوە و مانگرتنه‌که‌ی به‌ پیلانگێڕیی ڕێکخراوی سیخوڕیی فه‌ره‌نسه‌ و جه‌نه‌راڵی پێشووی سوپای تزاری کزلۆڤسکی ناوبرد.

له‌و باره‌دا کڕۆنشتات بۆ سه‌رله‌نوێ خۆسازدانه‌وه‌ ھانایبرد و کۆمیته‌ و سۆڤیه‌ته‌ کرێکارییه‌کان سه‌رله‌نوێ هه‌ڵبژێردرانه‌وه‌ و حەوت سەد و هەشتا ٧٨٠ که‌س له‌ ئەندامەتی پارتیی بۆلشه‌ڤیک وازیانهێنا و لێره‌دا سه‌رنجڕاکێش ئه‌وه‌یه‌، که‌ سێیه‌کی که‌سانی هه‌ڵبژێردراو بۆ کۆمیته‌ی کڕۆنشتات له‌نێو کۆبوونه‌وه‌‌‌ی  ڕۆژی دووه‌می مانگی مارچ، به‌ر له‌و ڕوداوه‌ بۆلشه‌ڤیک بوون. وێڕای ڕه‌فتاری توندوتیژانه‌ی ده‌وڵه‌تی بۆلشه‌ڤیکی، به‌ڵام یاخیبوونی کڕۆنشتات ئاشتیخوازانه‌ و دوور له‌ توندوتیژی بوو.

ڕۆژی پێنجی مانگی مارچ واته‌ دوو ڕۆژ پێش هێرشی سوپای بۆلشه‌ڤیکه‌کان بۆ سه‌ر کڕۆنشتات و بۆمبارانکردنی، دوو که‌س له‌ ئه‌نارکیسته‌کان به‌ناوی ئێما گۆڵدمان Emma Goldman و ئه‌لێکسانده‌ر بێرکمان  Alexander Berkmanوه‌ک میانجیگه‌ر پێشنیاری میانجی نێوان ده‌وڵه‌ت و شۆڕشگێڕانیان کرد، به‌ڵام ‌ پێشنیاره‌که‌ی ئەوان له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌تی بۆلشەڤیکی ڕه‌تکرایه‌وه‌. کرێکاران و شۆڕشگێڕان وێڕای پشتیوانی لێکردنیان له‌لایه‌ن خه‌ڵکی کڕۆنشتات، بەڵام ته‌نیا مانه‌وه‌ و له‌ پشتیوانی شوێنه‌کانی دیکەی ڕوسیه‌ بێبه‌شبوون. حه‌وته‌مین ڕۆژی مانگی مارچ هێرشی سه‌ربازیی ده‌وڵه‌تی بۆلشەڤیکی بۆ سه‌ر کڕۆنشتات ده‌ستیپێکرد و له‌ شاری پترۆگراد بڕیاری فەرمانداریی نائاسایی (فەرمانداریی سەربازیی) سه‌پێنرا. هێرشی یه‌که‌می سوپا بۆ سه‌ر کڕۆنشتات تێکشکا و ژماره‌یه‌ک له‌ سه‌ربازانی دەوڵەتی بۆلشەڤیکی به‌ ڕیزی یاخیبووان‌ په‌یوه‌ستبوون و ژماره‌یه‌کیش له‌ فه‌رمانی هێرشکردن سه‌رپێچییانکرد، به‌ڵام سه‌ره‌نجام پاش دە (١٠)‌ ڕۆژ جه‌نگی به‌رده‌وام، یاخیبوونەکەی کڕۆنشتات سه‌رکوتکرا و بۆلشه‌ڤیکه‌کان به‌ سه‌رکوتکردنی کرێکاران و سه‌ربازانی یاخی، فەرمانداریی تیرۆر و تۆقاندنی خۆیان سه‌پاند.

ڕوزا لوکسێمبورگ Rosa Luxemburg له‌نێو په‌رتووکی شۆڕشی ڕوس، که‌ له‌ سه‌رده‌می فه‌رمانره‌وایی بۆلشه‌ڤیکه‌کان له‌ ڕوسیه‌ بڵاوکردنه‌وه‌ی قه‌ده‌خه‌بوو‌، ئاوا ده‌نووسێت ” … فێرکارییه‌ بنچینه‌ییه‌کانی تیئۆری لێنین و ترۆتسکی بریتین له‌وه‌ی که‌ ئه‌وانیش وه‌ک کاوتسکی دیکتاتۆریی له‌بەرانبەر دێمۆکراسی داده‌نێن؛ “دیکتاتۆری یان دێمۆکراسی”! کاوتسکی و بۆلشه‌ڤیکه‌کان پرسه‌که‌ ئاوا ده‌خه‌نه‌ڕوو، هه‌ڵبه‌ته‌ کاوتسکی له‌ دێمۆکراسیی بۆرجوازی پشتیوانیده‌کات. به‌پێچه‌وانه‌وه‌ لێنین و ترۆتسکی له‌ دیکتاتۆری و ئه‌ویش دیکتاتۆریی کۆمه‌ڵه‌ که‌سێک لایه‌نگرییدەکەن، واته‌ دیکتاتۆری له‌ شێوه‌ی دیکتاتۆرییه‌کانی بۆرجوازی! ئەوانه‌ دوو جه‌مسه‌رن، که‌ له‌ ڕامیارییه‌ سۆشیالیستییه‌کانه‌وه‌ زۆر دوورن …. ڕۆشن و ئاشکرایه‌، که‌ پرۆلیتاریا ده‌بێت دیکتاتۆریی بکات، به‌ڵام دیکتاتۆریی چین نه‌ک دیکتاتۆریی پارتیی یان دیکتاتۆریی دەستەیەک له‌ چین ! دیکتاتۆریی چین به‌و تێگه‌یشتنه‌ی که‌ له‌ دێمۆکراسییه‌کی بێسنوور، فراوانترین بیروباوه‌ڕی خه‌ڵکی له‌ ڕێگه‌ی به‌شدارییکردنی بێڕێگریی و ڕۆژانه‌ی جه‌ماوه‌رەوە  بێته‌دی…).

سه‌رچاوه‌ی دەقە فارسییەلە : http://www.mano-paltalk.net/pdf3/nk.htm

* ئەم وەرگێڕانە پێشتر لەنێو کەشکۆڵی دووەمی (خەونە یاخییەکان) بڵاوکراوەتەوە : http://bit.ly/2kZN3Kj

‌کۆمۆنیزمی سۆڤیەتی و ڕه‌خنه‌ له‌ بۆلشه‌ڤیزم

‌کۆمۆنیزمی سۆڤیەتی و ڕه‌خنه‌ له‌ بۆلشه‌ڤیزم

نووسینی: کایۆ برێندل ١٩٩٩

وەرگێرانی*: ھەژێن

(١)

” ئەگەر ئاوای دابنێین، کە ڕابه‌ریی نێوەندییانە دەتوانێت ئه‌وه‌ی به‌رهه‌مهێنراوه‌ دادپه‌روه‌رانه‌ دابه‌شبکات، کەتواری زاڵ‌ هەر ئاوا ده‌مێنێته‌وه،‌ که‌ به‌رهه‌مهێنه‌ران خاوه‌نی ئامرازه‌کانی به‌رهه‌مهێنان نین. ئه‌و ئامرازانه‌ هی ئه‌وان نین، به‌ڵکو سوود له‌و ئامرازانه وه‌رده‌گیردرێت، تاکو ئه‌وان بەکرێبگیردرێن. په‌یامی بێچه‌ندوچوونی ئه‌م پرسه‌ ئه‌وه‌یه‌، کۆمەڵە گروپێک‌ لەتەک ڕابه‌رایه‌تییەک کە هەیە نه‌یارییده‌که‌ن و به‌ڕێگه‌ی زۆرداری سه‌رکوتده‌کرێن. ده‌سه‌ڵاتی ئابووری نێوەندیی له‌ ده‌ستی ئه‌وانه‌ دەبێت‌، که‌ هاوکات ده‌سه‌ڵاتی ڕامیاریی به‌کارده‌به‌ن. هه‌ر نه‌یارێک که‌ به‌ جۆرێکی جیاواز له‌ باره‌ی پرسە ڕامیاریی و ئابوورییەکان بیربکاته‌وه‌، به‌ هه‌موو ئامرازێکی گونجاو و لەبار سه‌رکوتده‌کرێت. بەگوێرەی ئەوە‌ لەجیاتی ئەوەی له‌سه‌ر پێناسەی مارکس، کۆمه‌ڵه‌ ئازاد و یه‌کسانه‌کانی به‌رهه‌مهێنه‌ران پێکبهێنرێن، کەچی (یانەکانی‌ تۆبە-پێکردن) له‌ئارادا ده‌بن، که‌ تاکو ئێستا‌ هیچ که‌س له‌ وێنه‌ی ئەوانەی نه‌دیتووه‌ ” .

ئه‌م گوته‌-گێڕانه‌وه،‌ که‌ وه‌رگێڕدراوی ئازادی به‌شێک‌ له‌ ده‌قێکی حه‌فتا ساڵ له‌مه‌و‌به‌ره‌‌‌، ئەوە ڕۆشنده‌کاته‌وه،‌ که‌ په‌یوه‌نییه‌کانی به‌رهه‌مهێنان له‌ ڕوسیه‌ی پاش ئۆکتۆبری ١٩١٧‌ به‌ جۆرێک پەرەیانکرد، که‌ هیچ په‌یوه‌ندییه‌کیان به‌ ده‌رکی مارکس و ئینگلس له‌ کۆمۆنیزم نه‌بوو. سه‌رده‌مێک نامیلکه‌یه‌ک که‌ ئەو گوته‌ی سه‌ره‌وه‌ لە ئەو وه‌رگیراوه،‌ بڵاوبووه‌وه‌، ترس و تۆقی ده‌هه‌ی سی (٣٠) هێشتا ڕوینه‌دابوو. ئه‌و نامیلکه‌یه‌ به ‌ته‌واوی لایه‌نی پێشبینیکه‌ری هه‌بوو. هیچ ڕوداوێکی ڕامیاریی نه‌بووبووه‌ هۆی ئاوا ڕه‌خنه‌یه‌ک له‌ کۆمەڵی سۆڤیه‌تی، به‌ڵکو ئه‌و ڕه‌خنه‌یه‌ له‌ شیکردنه‌وه‌ و هه‌ڵسه‌نگاندنی ئابوورییه‌وه‌ سه‌رچاوه‌یگرت. له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌، ستالینیزمێک که‌ له‌ گه‌شه‌سه‌ندندابوو، به‌ نیشانه‌ی ڕامیاریی سیستمێکی ئابووریی ناسێنرا، که‌ به‌ به‌هره‌کێشی سه‌رمایه‌داری ده‌وڵه‌تییه‌وه‌ په‌یوه‌ستبوو، ئه‌وه‌ش ته‌نیا له‌سه‌ر ستالینیزم هەژمارناکرێت.

بایه‌خێکی پته‌و‌ که‌ ئه‌و ده‌قه‌ی له‌ سه‌ره‌وه‌ ئاماژەیپێدراوە به‌ده‌ستیهێنا، به‌رئه‌نجامی کاری گروپێک بوو و نووسه‌رانی سه‌ر به‌ ڕه‌وتێک بوون، که‌ له‌ ساڵه‌کانی پاش جەنگی یەکەمی جیهانی سه‌ریهه‌ڵدا. ئه‌و ڕه‌وته‌ به‌ ڕه‌خنه‌ی توند له‌ سۆشیال-دێمۆکراسی و بۆلشه‌ڤیزم ده‌رکه‌وت. ڕه‌وتێک بوو که‌ به‌ وردی ئەزموونەکانی ئەو ڕۆژانه‌ی چینی کرێکاری شیده‌کرده‌وه‌ و هه‌ڵده‌سه‌نگاند، له‌و ڕێگه‌یه‌شه‌وه‌ بۆچوونی نوێی به‌ده‌ستهێنا. ئه‌و ڕه‌وته‌، سۆشیال-دێمۆکراسی و بۆلشه‌ڤیزمی وه‌ک “بزوتنه‌وه‌ی کرێکاریی کۆنه‌” ده‌بینی، که‌ دژه‌که‌ی “بزوتنه‌وه‌یه‌کی نوێی کرێکاران” بوو.

له‌ یه‌که‌مین نوێنه‌رانی ئه‌و ڕه‌وته‌، مارکسیسته‌ ئاڵمانی و هۆڵه‌ندییه‌کان بوون، که‌ هه‌رده‌م له‌ باڵی چه‌پی سۆشیال-دێمۆکراسیی بوون‌. له‌ ماوه‌ی ساڵانی دوورودرێژی تێکۆشانی هه‌میشه‌ییان دژی ڕیفۆرمیزم، له‌ هه‌مووان زیاتر بوونه‌ ڕه‌خنه‌گر له‌ سۆشیال-دێمۆکراسی. به‌ناوبانگترین ئه‌ندامانی ئه‌و ڕه‌وته‌ دوو که‌سی هۆڵه‌ندی به‌ناوی ئانتۆن پانەکۆک (١٨٧٢ – ١٩٦٠) و هێرمان گۆرته‌ر (١٨٦٤- ١٩٢٧) و دوو که‌سی ئاڵمانی به‌ناوی کارل شرۆیده‌ر (١٨٨٤- ١٨٥٠) و ئۆتۆ ڕوهله‌ ( ١٨٧٤- ١٩٤٣) بوون. دواتر، پاول ماتیک (١٩٠٤ – ١٩٨٠) کە زۆر لاوتر بوو، بوو به‌ یه‌کێک له‌ گرنگترین تیئۆریداڕێژه‌رانی ئه‌و ڕه‌وته‌.

که‌مێک پاش ده‌سپێکردنی سه‌ده [سەدەی بیست – و.ک]‌، بۆچوونه‌کانی پانەکۆک به‌هۆی هەندێک دووبارە‌ تیشکهاویشتنه‌وه‌ی مارکسیستییانه‌ به‌ڕووی فیلۆسۆفی که‌وته‌به‌ر سه‌رنجان. ئەو ساڵی ١٩٠٦ تاکو ده‌ستپێکردنی جەنگی یەکەمی جیهانی له‌ ئاڵمانیا کاریده‌کرد. سه‌ره‌تا ساڵێک فێرکاری فێرگه‌ی پارتیی سۆشیال-دێمۆکراتی ئاڵمانیا (SPD) بوو، پاش هه‌ڕه‌شەلێکردنی به‌ ده‌رکردنی له‌ ئاڵمانیا، له‌ شاری برێمن کاریکرد و گۆتاری بۆ بڵاوکراوه‌ جۆراوجۆره‌ چه‌په‌کان دەنووسی. پانه‌کوک له‌ کاتی نیشته‌جێبوونی له‌ برێمن مانگرتنێکی نایاسایی و زۆر گرنگی کرێکارانی ڕاگواستنی (بارکردن ‌و داگرتن) دیت. ئه‌و ئەزموونه‌ کارایی له‌سه‌ر بۆچوونه‌کانی ئەو لەبارەی تێکۆشانی چینایه‌تی و تێگه‌یشتنی ئەو له‌ مارکسیزم دانا. له‌ ئه‌نجامی ئەوە، تیئۆرییه بۆلشه‌ڤیکییه‌کانی لەبارەی ڕێکخستن، ستراتیج و ڕێڕه‌و له‌ هه‌مان ڕۆژه‌کانی یه‌که‌مه‌وه‌ ڕه‌تکرده‌وه‌.

ئۆتۆ ڕۆله‌ هیچ کاتێک خۆی پابه‌ند به ڕه‌وتێک له‌نێو بزوتنه‌وه‌ی کرێکاریی ئاڵمانیا نه‌زانی، به‌ڵام هه‌رگیزیش به‌رژه‌وه‌ندی گشتیی چینی کرێکاری نادیده‌نه‌گرت. ئەویش وه‌ک پانه‌کوک ده‌هه‌ی ١٩٢٠ بۆلشه‌ڤیزمی ڕه‌تکرده‌وه‌ و له‌ یه‌که‌مین که‌سانێک بوو، چووه‌ سەر ئه‌و بابەت و لێدوانە‌، که‌ شۆڕشی پرۆلیتێریی بەته‌واوی لە شۆڕشی بۆرجوازی‌ جیاوازه‌؛ له‌و ڕوه‌وه‌، شێوه‌ ڕێکخستنی ته‌واو جیاوازی پێویسته‌. به‌و هۆیه‌وه‌، ئەو ئه‌و ناڕۆشنییه‌ی که‌ شۆڕشی پڕۆلیتێریی ده‌بوو پرسی پارتییەک بێت ڕه‌تکرده‌وه‌. “شۆڕش” بەگوێرەی گوته‌کانی ئەو “پرسێکی پارتیی نییه‌، به‌ڵکو له‌ ڕووی ڕامیاریی‌ و ئابوورییه‌وه پرسی گشت چینی کرێکاره‌” .

ئه‌و بۆچوونانەی‌ که‌ به‌ریناییه‌کی زۆرتریان به‌خۆوه‌گرت، دەرخەری تایبه‌تیی ڕه‌وتێک بوون، که‌ به‌ کۆمۆنیزمی سۆڤیەتی/شورایی ناسرا. کۆمۆنیزمی سۆڤیەتی له‌ هه‌مان سه‌ره‌تای ده‌هه‌ی ١٩٢٠ به‌و ئەزموونانه‌ی که‌ له‌ شۆڕشه‌کانی ڕوسیە‌ و ئاڵمانیا بەدەستهاتن،‌ پشتئه‌ستوربوو و پشتیوانی له‌ دێمۆکراسی سۆڤیەتەکان کرد و ده‌سه‌ڵاتی پارتیی ڕه‌تکرده‌وه‌. ئه‌و ڕه‌وته‌ به‌دوای ئه‌وه‌وه‌ بوو، که‌ خۆی له‌ بۆلشه‌ڤیزم و بۆلشه‌ڤیکه‌کان و ئه‌وانه‌ی که‌ به‌ کۆمۆنیست ناوده‌بران جیابکاته‌وه‌. وێڕای ئەوە‌ش له‌ سه‌ره‌تادا، دوورییه‌کی زۆری لەتەک تێڕوانینە‌ به‌ئاکام-گه‌ییشتووه‌کانی دواتری خۆی هه‌بوو.

(٢)

کۆمۆنیزمی سۆڤیەتی سه‌ره‌تا لەتەک لێنینیزم‌ جیاوازییه‌کی ئاوای نه‌بوو. وێڕای ئەوە‌ش ڕوهله‌ پارتییه‌کانی نێونەتەوەیی سێیه‌می به‌ کۆمۆنیست نه‌ده‌زانی. چه‌ند ساڵ دواتر، کۆمۆنیسته‌ سۆڤیەتییه‌کان ناچاربوون به‌شێوە‌یه‌کی ڕۆشنتر خۆیان له‌ بۆلشه‌ڤیزم جیابکه‌نه‌وه‌. به‌واتای‌ شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ر کۆتایی به‌ تزاریزم هێنا، بە په‌یوه‌ندییه ده‌ره‌به‌گییه‌کانی کۆتاییهێنا و ڕێگه‌ی بۆ په‌یوه‌ندییه‌ سه‌رمایه‌دارییه‌کان خۆشکرد.

کۆمۆنیسته‌ سۆڤیەتییه‌کان له‌وه‌ واوه‌تر چوون. ئەوان په‌نجه‌یان بۆ ئه‌و کەتوارە‌ ڕاکێشا، ئابوورییه‌ک وه‌ک ئابووری ڕوسیە،‌ که‌ له‌سه‌ر پایه‌ی کاری کرێگرته‌ – واته‌ ئابوورییه‌ک که‌ لەنێو ئەو هێزی کار کاڵایه‌- ڕاوه‌ستاوه‌، بێجگه‌ له‌ به‌رهه‌مێنانی زێده‌بایی و به‌هره‌کێشیی کرێکاران، شتێکی د‌یکەی ناوێت. جیاوازیشی نییه‌، که‌ ئه‌و زێده‌باییه‌ بۆ سه‌رمایه‌دارانی تایبه‌تی بێت یان به‌ر ده‌وڵه‌ت وه‌ک خاوه‌نی ئامرازه‌کانی به‌رهه‌مهێنان بکه‌وێت. ئەوان په‌نجه‌یان بۆ ئه‌و کەتواره‌ ڕاکێشا،‌ له‌ ڕوسیە‌ به‌رهه‌مهێنان له‌ هه‌مان یاساکانی سه‌رمایه‌داری تایبه‌تیی کلاسیک که‌ ھەن په‌یڕه‌ویده‌کات. به‌هره‌کێشی (استثمار)، بەگوێرەی گوته‌ی مارکس، ته‌نیا کاتێک ده‌توانرێت بە ئەوە کۆتاییبێت، که‌ کاری کرێگرته‌ بوونی نه‌بێت. کۆمۆنیسته‌ سۆڤیەتییه‌کان، به‌ ئاماژەدانیان بۆ مۆسکۆ ، ڕۆشنیانکرده‌وه‌ که‌ کۆمۆنیزم شتێکی ئاوا نه‌بوو. به‌و شێوه‌یه‌ جیاوازی نێوان کۆمۆنیزمی سۆڤیەتیی و بۆلشه‌ڤیزم ڕۆشنتر و تەسەلتر بوو.

(٣)

نابێت له‌ ئەوه‌ی که‌ لە سەرەوە گوترا، ئاوا ئه‌نجامگیرییه‌ک بکرێت، که‌ کۆمۆنیزمی سۆڤیەتیی به‌شێوە‌یه‌کی تا‌یبه‌ت تەنیا ڕه‌خنه‌گری ستالینیزم دەبێت‌، به‌ڵکو له‌ کەتواردا به‌شێوه‌یه‌کی گشتی ڕه‌خنه‌گری بۆلشه‌ڤیزم دەبێت‌. کۆمۆنیسته‌ سۆڤیەتییه‌کان ستالینیزم وه‌ک دژه‌شۆڕشێک نابینن، که‌ شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ری له‌ به‌رەنجامی خۆی بێبه‌شکردبێت. به‌ڵکو به‌ به‌رهه‌می ئه‌و شۆڕشه‌ی ده‌زانن، شۆڕشێک که‌ له‌ ڕوسیە ده‌رگه‌ی به‌ڕووی سه‌رمایه‌داریدا کرده‌وه‌. ستالین میراتگری بۆلشه‌ڤیزم و شۆڕشی بۆلشه‌ڤیکی بوو. تەسەلتربوونی ئه‌و تیئۆرییه‌ هەر ‌وه‌ک پێگه‌یینی کۆمه‌ڵایه‌تیی به‌ هێواشی ڕویدا. کۆمۆنیسته‌ سۆڤیەتییه‌کان به‌درێژایی ژیانی خۆیان بۆچوون و کرده‌ی خۆیان گۆڕی. پارتییه‌کانی کۆمۆنیستی سۆڤیەتیی سه‌ره‌تا له‌ ئاڵمانیا و هۆڵه‌ند پێکهاتن، ئه‌و پرسه‌ لەتەک بۆچوونی که‌سانی وه‌ک ڕوهله‌ هه‌ر ئاوا کە باسکرا، ئاوایان دەبینی، پارتییه‌کان پرسی چینی کرێکار نین، ناته‌بابوو. ڕوهله‌ به‌هه‌ر بار ئه‌و ڕێکخراوانه‌ی به‌شێوه‌ی کۆمەڵێک پارتیی “به‌ کڕۆکێکی ته‌واو نوێی پارتییه‌وه،‌ که‌ چیدیکە پارتیی نه‌بوو” ده‌دیت.

ڕوهله‌ چوار ساڵ دواتر ساڵی ١٩٢٤، به‌جۆرێکی دیکە ئاخاوت : ” پارتییەک به‌ کڕۆکێکی شۆڕشگێڕانه‌وه‌ به‌واتای پڕۆلیتێریی واژەیه‌کی بێواتایه‌. کڕۆکی شۆڕشگێڕانه‌ی ته‌نیا به‌واتای بۆرجوازی بوونی هه‌یه‌، ئه‌وه‌ش به‌ته‌واوی کاتێک که‌ پرسی گۆڕینی ده‌ره‌به‌گایه‌تی بۆ‌ سه‌رمایه‌داری هاتبێته‌ پێشه‌وه‌.” ئەو ته‌واو ڕاستی ده‌گوت و ئه‌و شته‌ بێواتایانه‌ له‌ ماوه‌ی ده‌ ساڵ له‌سه‌ر شانۆی گفتوگۆ و لێدوانی پڕۆلیتێریی دیارنه‌مان. که‌مه‌ ناوازەییەک هه‌بوون و که‌مێک پاش جەنگی دووه‌می جیهانی، ئه‌م ده‌سته‌واژه‌یه‌ چیدیکە به‌کارنه‌هێنرا.

کۆمۆنیسته‌ سۆڤیەتییه‌کان هه‌ر ئه‌و‌ سه‌رده‌مه‌ گه‌شه‌یانکرد. بۆ ئەوان ده‌رکه‌وت، که‌ شۆڕشی ڕوسیە‌ شتێک بێجگه‌ له‌ شۆڕشی بۆرجوازیی و ئابووری ڕوسیە‌ شتێک زیاتر له‌ سه‌رمایه‌داری ده‌وڵه‌تیی به‌ولاوه‌تر نه‌بوو. ئەوان ده‌رکێکی دیاریکراوتریان لەبارەی‌ ئەو پرسانە هه‌بوو و‌ ئاماده‌ی لێکۆڵینه‌وه‌ی نوێ بوون. ئەو پرسانەی که‌ پێشتر یه‌کاڵانه‌کرابوونه‌وه‌، هەنووکە‌ ڕۆشنتربوون.

گرنگترین شیکردنه‌وه‌ و لێکدانه‌وه‌ له‌و زه‌مینه‌ له‌لایه‌ن پانەکۆک ساڵی ١٩٣٨ ئه‌نجامدرا. ئەو له‌باره‌ی فیلۆسۆفیی (لێنین) نامیلکه‌یه‌کی بڵاوکرده‌وه‌ و لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کی قوڵتری لەبارەی بۆلشه‌ڤیزم خسته‌ڕوو. پانەکۆک په‌نجه‌ی بۆ ئه‌و خاڵه‌ ڕاکێشا، که‌ مارکسیزمی لێنین له‌ ئه‌فسانه‌یه‌ک به‌ولاوه‌تر نه‌بوو و لەتەک مارکسیزمی کەتواریی ناکۆکبوو. ئەو هۆکه‌ی بەو جۆره‌ ڕۆشنکرده‌وه‌ : ” له‌ ڕوسیه‌ تێکۆشان دژی تزاریزم له‌ زۆر ڕوه‌وه‌ هاوشێوه‌ی تێکۆشان دژی ده‌ره‌به‌گایه‌تی له‌ ئه‌وروپای هه‌ره‌ کۆن بوو‌. له‌ ڕوسیه‌ کلیسا و ئایین له‌ ده‌سه‌ڵاتی ئه‌وده‌م پشتیوانیانده‌کرد. به‌و هۆیه‌وه‌ تێکۆشان دژی ئایین به‌ پێداویستییه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تیی داده‌نرا. ” له‌و ڕووه‌وه‌ ئه‌وه‌ی که‌ لێنین به‌ ناوی ماتریالیزمی مێژوویی بۆی ده‌چوو، وەک‌ ماتریالیزمی بۆرجوازی فه‌ره‌نسه‌‌ سه‌ده‌ی هه‌ژدهه‌م دیاریده‌کرا، واته‌ ماتریالیزمێک که‌ ئه‌و کاته‌ وه‌ک چه‌کێکی هۆشیی له‌ دژی کلیسا و ئایین به‌کارده‌برا. ده‌بێت بگوترێت که‌ هه‌ر به‌و ڕێگه‌یه‌ و به‌ ئاماژەدان بۆ هاشێوه‌بوونی نێوان په‌یوه‌ندییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان له‌ ڕوسیه‌ی پێش له‌ شۆڕش و په‌یوه‌ندییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی فه‌ره‌نسه‌ی پێش شۆڕش، کۆمۆنیسته‌ سۆڤیەتییه‌کان بە ئه‌و کەتواره‌ ئاماژەیاندا، که‌ لێنین و ئه‌ندامانی پارتییه‌که‌ی ناوی ژاکۆبینه‌کانیان له‌ خۆیان ناوه‌. مه‌به‌ستیان ئه‌وه‌ بوو، که‌ پارتییه‌که‌یان له‌نێو شۆڕشی بۆرجوازی ڕوسیه‌ هه‌مان کارکردی ژاکۆبینه‌کانی فه‌ره‌نسه‌یان هه‌بوو.

هه‌ر به‌و جۆره‌ی که‌ کۆمۆنیسته‌ سۆڤیەتییه‌کان گوتیان، ئه‌وه‌ سه‌ره‌نجامی لۆجیکیی شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ر بوو، که‌ بۆلشه‌ڤیزم مارچی ١٩١٨، واته‌ ته‌نیا پێنج مانگ پاش ئۆکتۆبه‌ری ١٩١٧، کە ده‌سه‌ڵاتی سۆڤیەتەکان که‌ له‌ ئاستێکی که‌مدا بوو، به‌ زۆر له‌ چنگی سۆڤیەتەکان ده‌رهێنرا. سۆڤیەتەکان لەتەک سیستمێک که‌ سه‌رخانی ڕامیاریی په‌یوه‌ندییه‌کانی به‌رهه‌مهێنانی سه‌رمایه‌داری ده‌وڵه‌تی بوو، به‌یه‌کیان نه‌ده‌خوارد.

ئه‌وه‌ی که‌ سه‌رهه‌ڵدانی کۆمۆنیزمی سۆڤیەتیی له کۆمۆنیزم ده‌گات، به‌ته‌واوی له‌و سیسته‌مه‌ جیاوازه‌. دیکتاتۆریی پارتیی لەتەک ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییانه‌ی که‌ به‌ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی کاری کرێگرتە و کۆتاییهێنان‌ به‌ به‌هره‌کێشی کرێکاران پشتئه‌ستوورن، ناگونجێت. کۆمەڵێک که‌ لەنێو ئەو به‌رهه‌مهێنه‌ران ئازاد و یه‌کسانن، ناتوانێت شتێکی جیاواز له‌ دێمۆکراسی به‌رهه‌مهێنه‌ران بێت.

——————————————————————————

* دەقی فارسیی ئه‌م گۆتاره‌ له‌ ماڵپه‌ڕی (http://www.kavoshgar.org/) وه‌رگیراوه‌

* ئەم وەرگێڕانە پێشتر لەنێو کەشکۆڵی دووەمی (خەونە یاخییەکان) بڵاوکراوەتەوە : http://bit.ly/2kZN3Kj

 

The Kurdish people should get involved in and support campaigns on Local and National issues

The Kurdish people should get involved in and support campaigns on Local and National issues

By Zaher Baher

Oct 2017

The emigration of Kurdish people to Europe, Scandinavia, the United States (USA) and other countries started during World War ll. However, they remained a tiny minority, compared to immigrants from many other countries, until the mid-1970s and early 1980s, when major waves of Kurdish migration from the different parts of Kurdistan started. In Iraqi Kurdistan emigration started after the collapse of the Kurdish movement led by Mustafa Barzani in March 1975. In Iranian Kurdistan it started after the “revolution” when the Islamists came to power. In Turkish Kurdistan it started as soon as the PKK movement emerged in the 1980s. In Syrian Kurdistan it started in 80s, but was very slow until the start of the “Arab Spring”.

At present, there are no data on the number of Kurds in these countries.  However, one thing is clear, Kurds from Iraq and Turkey make up the majority of Kurdish migrants.

The Kurdish diaspora has many problems in common with migrants from other nations. These include language, housing, social connections, employment, and looking after family left behind in the homeland. What brought all migrants to their destinations were political reasons including economic issues. Many of them  have suffered from imprisonment, repression and persecution. Attacks on some of their nations by the US, Russia and Western countries, or subjugation of their governments to the demands and wishes of these countries were also another major factor.

All the above problems were and still are common among almost all ethnic minorities. If we look at migrants from Africa as a whole, the Middle East, Asia, Central Asia, South East Asia, the Far East, some Eastern European countries and South America, we can see this is the reality. Their people have left their countries not least because of such reasons.

Given the main reasons for emigration to Europe and elsewhere are war and political issues we should ask an important question.  Why are these people not involved in politics here, in their new countries? There could be various reasons for this. Seeking to avoid politicising their present suffering compared to the past, not connecting the cause of past suffering to the government in their new homeland, fear of attack and suppression from the countries they came from, family problems, lack of confidence, and social problems. There are probably other reasons too, related to what people face in their everyday lives: discrimination and prejudice, inequality and injustice.  However, whatever their reasons, not participating in what goes on in their new countries cannot be justified.

In addition to the common causes that resulted in their emigration, migrants, wherever they came from, have enemies in common too. Migrants who have escaped their homelands now often live in States that are creating wars around the world; and that support the terrorist groups and make the arms deals with dictatorial and fascist governments that result in the displacement of people. Not only are these States causing mass migration, at the same time they are closing their borders in their face of those they have displaced.  Given this, why are these people silent and failing to translate their anger and hope into some productive action?

In the rest of this article I will try to concentrate on the Kurdish diaspora in respect of their activities and involvement in politics. Many of them are very active for their own causes. However, generally, they do not connect their struggle to the machinations of the State in their country of destination and so do not expand their activities to actions against their new state, or to support for campaigns about local and national issues in their new homeland.

We all know our communities in Britain are under threat from whoever is in power, Labour, Tory or Lib Dem.  We have been under this threat to the point at which we are at risk of losing our identity, our individual freedom, and whatever the present or previous generations have achieved. Indeed, we face losing almost everything. Look at the history of the past three or four decades: the restriction of freedoms, the installation of over 15 million surveillance cameras  to invade our freedom by spying on us, being terrorised by the police through implementation of laws promulgating the so-called the war on terror, the attacks on trade union and workers’ rights, constant changes in the rules and regulations relating to qualifying for benefits and housing, homelessness, selling social housing, expanding academy schools, closing down maternity and A&E wards in many hospitals, trying to privatise other health services, long hospital waiting lists, the introduction of tuition  fees, increase in utilities bills, increases in the pension age, the introduction of zero-hours contracts, over 6.5 million workers receiving less than the minimum wage, so many children living in poverty, over half a million people relying on food banks, and increases in pollution levels. The list can go on and on – in short we have modern slavery.

Most or all of the above problems affect Kurdish people, and other ethnic minority people, more so than native British people. The reasons for them being affected so badly are because they have large families, family problems here and back home, language difficulties, lack of understanding of the system, and psychological and health problems due to their social and political experiences.

There are many groups in different boroughs in London and in other cities campaigning against the government and corporations on each of the issues raised above. These groups have fought back against the government and the corporations in their own way and some of them have been successful.  There is no doubt that the victories of any of these campaigns are much more beneficial to the Kurdish community and other ethnic minorities than to native people due to their special circumstances.

Kurdish people should be involved and campaign hard shoulder to shoulder with other people. It is time to escape the self-marginalisation, it is time to fully participate in local campaigns, it is time to publicise the issues affecting the Kurdish community here by going to meetings, taking part in demos, protests and offering solidarity to local campaigns and in return getting back support and solidarity with issues that are more specifically Kurdish.

With regard to the latter, Kurdish people should use this solidarity to make their own issues into local and national issues. Simply doing demos attended only by the Kurdish community, organising rallies and protests alone – making a bit of noise, raising some placards and pictures of one leader or another are not enough. If they expect this activity is sufficient for their voice to be heard by the media and the authorities here, they are mistaken.

If Kurdish people want their voices to be heard by the rest of the population, the State and local authorities they should integrate into wider society in order to get their sympathy, support and solidarity. It is not right to expect others to help you but not help them in exchange. The truth is everybody shares the fruit of winning campaigns.

Having said the above it does not mean Kurdish people should leave their own question behind and concentrate only on what is going here. More it is that if you want to gain more support and solidarity you should be involved in politics in the country you live in as well as your own questions. The Kurdish people should know that those who support their enemies back home are the State and corporations here. The weaker the State and the corporations here, the weaker the government in their own home countries, and the stronger the struggle and the faster the victory.

This is not simply a problem in Britain. I know through other comrades and friends in European and Scandinavian countries and the USA that there are hardly any Kurdish people taking part in activities unless those activities directly relate purely to the Kurdish struggle.

Here in UK, especially in London, where I have lived for a long time, I know there are many boroughs where the Kurdish Community constitutes a fair proportion of the ethnic minorities in the borough. In these boroughs there are major issues that people, including the Kurds, are facing. These issues directly affect the Kurdish people, but still they have been silent, concentrating on their own affairs as if these problems are nothing to do with them.

In Haringey where I live, we have major problems with the local authority and central government. While a great many of Kurdish people live in the borough, and indeed have a few community centres here, as far as I am aware, only a tiny minority of them are involved in any of the many ongoing campaigns in Haringey.

Zaherbaher.com

 

 

هه‌نگاوه‌ سه‌ره‌تاییه‌کانی ڕاپه‌ڕینی سەربەخۆی جه‌ماوه‌ری

هه‌نگاوه‌ سه‌ره‌تاییه‌کانی ڕاپه‌ڕینی سەربەخۆی جه‌ماوه‌ری

ڕاپەڕین بەبێ ئامادەیی و خۆڕێکخستنی جەماوەریی و کۆمەڵایەتیی چین و توێژە نەدار و بێدەسەڵاتەکان و پێکھێنانی ئەنجوومەنە گەلییە سەربەخۆکانی گوندەکان و گەڕەکەکان و پێکھێنانی ڕێکخراوە جەماوەریییە سەربەخۆکان و ئامادەکاریی کۆمیتەکانی ھەڵخڕانی ڕاپەڕین و پایەکاکانی خۆبەڕێوەبەریی گەلیی لەسەر بنەمای دێمۆکراسی ڕاستەوخۆ، بەپێچەوانەی چاوەڕوانی زۆرینەی خۆشباوەڕ و دەستەمۆ و ناھوشیارەوە، سەرەنجامەکەی یان گۆڕینی دەسەڵاتدارێک بە دەسەڵاتدارێکی دیکە، یان بە وەرگۆڕان بەرەو جەنگی نێوخۆیی ناسیونالیست و ئایینگەراکان و پارتیی و میلیشیا دەسەلاتخوازەکان کۆتاییدێت.

لەبەرئەوە و بۆ ئەوەی ھەڵە و شکست و لاوازییەکان و کوشتار و کینەدۆزی و نائومێدییەکان چەندبارە نەبنەوە، پێویستە بە ئەزموونگیری لە ڕاپەڕینەکانی مارچی ١٨٧١ کۆمونەی پاریس و ئۆکتۆبەری ١٩١٧ ڕوسیە و نۆڤەمبەری ١٩١٨ی باڤاریای ئاڵمانیا تاکو دەگاتە ڕاپەڕینی ڕێبەندانی ١٩٧٩ی ئێران و فێبریوەری ١٩٩١ عیراق و دێسەمبەری ٢٠١٠ و جێنیوەری ٢٠١١ میسر و فێبریوەری ٢٠١١ لیبیا و سوریە و …تد و ھەر ئاوا ئەزموونگیریی لە سەرکەوتوویی بەرخودانی ناچەکدارانەی “ڕۆژاوا”، لە چەندبارەبوونەوەی ھەڵە و خۆکوژیی و لاوازییەکان پێشگیریی و ڕێگیریی بکەین و بەبێ ئامادەیی و لێکھەڵپێکانی ڕیزی یەکگرتووی خەڵکی چەوساوە و بەبێ ھەبوونی ئەنجوومەنە گەلیی و ڕێکخراوە جەماوەریی و کۆمەڵایەتیی و سڤیلیستییە سەربەخۆکان وەک تان و پۆی خۆبەڕێوەبەریی گەلیی کۆمەڵە ئازادەکان، خۆمان نەکەینە قوربانی بەدەسەڵاتگەییشتنی ھەلپەرستە ڕامیارەکان و نەبینە سەربازی خۆبەخشی نێو سیناریۆی دەزگە سیخوڕییەکانی زلھێزەکانی جیھان و دەوڵەتانی ناوچەکە.

ڕاپەڕینی جەماوەریی و کۆمەڵایەتیی، پێویستی بەم ھەنگاوە سەرەتایییانەی خوارەوە ھەیە و بەبێ ئەوە، سەرەنجامی ھەوڵ و قوربانی و تێکۆشانی خەڵکی ناڕازی و ڕاپەڕیو تەنیا بەدەسەڵاتگەییشتنی سەروەران و مشەخۆرانێکی دیکە لەجێی سەروەران و مشەخۆرانی پێشین، ھەر ئاوا کە ١٩١٧ لە ڕوسیە، ١٩٧٩ لە ئێران و ٢٠١٠ لە تونس و ٢٠١١ لە میسر و لیبیا ڕویدا.

پێکهێنانی کۆمیته‌کانی مانگرتن و خۆپیشاندان و هتد…

به‌رگرتن به‌ ناوچه‌گه‌رێتی و شارچییه‌تی و پارت پارتێنه‌، که‌ هه‌ندێك لایه‌ن و ده‌سته‌ی ده‌سه‌ڵاتخواز بۆ په‌رژه‌وه‌ندی خۆیان دنه‌ی ده‌ده‌ن و هتد…

به‌رگرتن به‌ هه‌وڵی هه‌ر گروپێك که‌ بیه‌وێت ئاراسته‌ی خۆپیشاندان و ناڕه‌زایه‌تییه‌کان له‌ دژه‌ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ بۆ دژه‌ ئیسلام یا فارس یا هه‌رئێتنییەکی دیکه‌ بگۆڕێت، واته‌ به‌رگرتن به‌وانه‌ی که‌ بۆ ئامانجی تایبه‌تییان ده‌خوازن خۆپیشانده‌ران به‌ گژی نه‌یاره‌کانیاندا بکه‌ن و هتد…

به‌رگرتن به‌و دروشم و پاگه‌ندانه‌ی که‌ ده‌یانه‌وێت هێزی جه‌ماوه‌ری ڕاپه‌ڕیو له‌ به‌رژه‌وه‌ندی ته‌سکی پارتایه‌تی و ده‌ستبژێری خۆیان به‌کاربه‌رن و هتد…

به‌رزکردنه‌وه‌ی داخوازییه‌ جه‌ماوه‌ریییه‌کان، که‌ ده‌ربڕی خواست و ئاواتی گشتین[ئازادی، یه‌کسانی، دادپه‌روه‌ری کۆمه‌ڵایه‌تی] له‌ به‌رامبه‌ر دروشم و داخوازی پارت و گروپه‌ رامیارییه‌کان و هتد…

هه‌ڵپێچانی ده‌موچاو له‌کاتی خۆپیشاندان و ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌دا و هتد…

هه‌ڵگرتنی ئاو بۆ ده‌موچاوشتن له‌ کاتی به‌رکه‌وتنی گازی فرمیسك ڕژێن و هتد…

بڕینپێچی و ڕزگارکردنی بریداره‌کان له‌لایه‌ن ده‌سته‌ فریاگوزاره‌کانی خۆپیشانده‌رانه‌وه‌ و هتد…

ئاگادارکردنه‌وه‌ و گه‌یاندنی ناوی گیراوه‌کان له‌ کاتی ده‌ستگیربووندا و هتد…

بڵاوکردنه‌وه‌ی ناوی به‌کرێگیراوانی ده‌سه‌لات و چه‌کداره‌ ته‌قه‌گه‌ره‌کان و گرتنی وینه‌ و کورته‌ فێلم له‌سه‌ریان له‌ تۆڕه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کاندا و هتد…

هه‌وڵدان بۆ گێڕانه‌وه‌ی هێزه‌ چه‌کداره‌کان بۆ به‌ره‌ی جه‌ماوه‌ر و داماڵینیان له‌ چه‌ك و ناچارکردنیان به‌ ده‌رچوون له‌ شار و گونده‌کان و هتد…

به‌رگرتن به‌ کوشتوبڕ و توندوتیژی، گرتنه‌به‌ری شێوازی پارێزگاری له‌ خۆکردنی گونجاو و هتد…

به‌رگرتن به‌ جیاوازی دروستکردن و ده‌سته‌گه‌ری و هه‌وڵی ده‌سته‌مۆکردن و خۆسه‌پاندنی گروپه‌ ڕامیارییه‌کان و هتد…

په‌یوه‌ندیگرتن له‌ته‌ك هه‌ڵسوراوانی جه‌ماوه‌ری له‌ ئاستی سه‌رتاسه‌ری شار و گونده‌کانی کوردستان و ئێران و هتد…

بڵاوکردنه‌وه‌ و گه‌یاندنی هه‌واڵ و وێنه‌ و کورته‌ ڤیدیۆکان به‌ فه‌یسبووك و تویته‌ر و تۆڕه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی دیکه‌ و هتد…

هه‌ڵخڕاندنی مانگرتنی گشتی؛ هه‌ر له‌ مانگرتنی گشتی له‌ کار، مانگرتن له‌ کردنه‌وه‌ی میدیای سه‌ربه‌ده‌سه‌ڵات و بایکۆتی ڕۆژنامه‌کانی سه‌ربه‌ده‌سه‌لات و هتد…

هه‌وڵی ده‌ستبه‌جێ بۆ پێکهێنانی کۆمیته‌ و ئه‌نجومه‌ن و ڕێکخراوه‌ جه‌ماوه‌رییه‌کان له‌ شوێنی کار و له‌ناو گه‌ڕه‌که‌کاندا و خۆلادان له‌ شه‌ڕی گروپه رامیاییه‌کان له‌سه‌ر ناونانی ڕێکخراوه‌کان و هتد…

ده‌ستبه‌کاربوون له‌ ده‌ستبه‌سه‌رداگرتن و گێرانه‌وه‌ی کارخانه‌ و فه‌رمانگه‌ و خوێندگه‌ و کاروباره‌ گشتییه‌کان بۆ به‌رێوه‌به‌رایه‌تی ئۆتۆنۆمی کۆمیونیتییه‌کان و هتد…

هاوکاتی هه‌وڵی پێکهێنانی تۆڕه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌ سه‌رتاسه‌رییه‌کان، نابێت ڕۆڵی بناخه‌یی کۆمیته‌کان و رێکخراوه‌ جه‌ماوه‌رییه‌ خۆجێییه‌کان له‌بیر بکرێت و پێویسته‌ بڕیاردان و جێبه‌جێکردن له‌سه‌ر بنه‌مای کۆبوونه‌وه‌ گشتییه‌کان و پێکهاتن و یه‌کگرتنی ئازادانه‌ی کۆمیونیتییه‌کان و شاره‌کان و گونده‌کان و هتد…

به‌رته‌سککردنه‌وه‌ی به‌شداری پارت و ڕێکخراوه‌ ڕامیارییه‌کان له‌و کۆمیتانه‌دا تا ئاستی ئاماده‌یی تاکه‌کان و ڕێگه‌گرتن له‌ پارت و ده‌سته‌بژێره‌کان له‌ بڕیاردان و قسه‌وباسه‌کاندا و له‌ ناوهێنان و خۆسه‌پاندنیان و ڕه‌تکردنه‌وه‌ی هه‌ر به‌رنامه‌یه‌کی پێشتر ئاماده‌کراوی پارته‌ ده‌سه‌لاتخوازه‌کان و هتد…

به‌رگرتن به‌ هه‌ر هێز و که‌سێك که‌ بیه‌وێت هانا بۆ تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌ی که‌سیی و گروپی و خێله‌کی به‌رێت و هتد…

به‌رگرتن له‌ گروپ و ده‌سته‌چیه‌تی (سکتاریزم)ی گروپه‌ چه‌پ و راستە‌کان و هتد…

ده‌ستکۆتاکردنی به‌کرێگیراوانی ده‌سه‌ڵات و پارته‌ هاوپه‌یمانه‌کانیان له‌ ده‌سته‌مۆکردن و به‌لاڕێدابردنی ڕاپه‌ڕیندا و هتد…

پێکهێنانی ده‌سته‌ و هێزی پاریزگاری له‌ نێوه‌ندی کۆمیته‌کان و گه‌ڕه‌که‌کاندا و هتد…

پێکهێنانی کۆمیته‌کانی پاراستنی شوێنه‌ گشتییه‌کان و ناوه‌نده‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان و گه‌ڕه‌که‌کان و سپاردنی ئه‌رکه‌کان به‌ خودی که‌سه‌ په‌یوه‌ندیداره‌کان له‌ ڕێگه‌ی پێکهێنانی ئه‌نجومه‌نی هه‌ره‌وه‌زییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان، وه‌ك کۆمیته‌، ئه‌نجومه‌ن، کۆمون، سۆڤییت، ڕێکخراوی پیشه‌یی خوێندنگه‌ به‌ خوێندکاران و کارگه‌ به‌ کرێکاران و فه‌رمانگه‌ به‌ فه‌رمانبه‌ران و کاروباری گه‌ره‌که‌کان به‌ ئه‌ندامانی گه‌ره‌که‌کان و گونده‌کان به‌ گونده‌کان، و هتد…

ده‌ستگرتن به‌سه‌ر کاناڵه‌کانی ڕادیۆ و ته‌له‌فزیۆن و چاپه‌مه‌نییه‌کان و خستنه‌کاریان بۆ گه‌یاندنی ده‌نگی راپه‌ڕین و هتد…

پێکهێنانی ئه‌نجومه‌ن و کۆمیته‌ و ڕێکخراوه‌کانی شوێنی کار له‌سه‌ر بنه‌مای کۆبوونه‌وه‌ی گشتی و هه‌ڵبژاردن و بڕیاردانی ڕاسته‌خۆ و پیاده‌کردنی کاری ڕاسته‌خۆ (Direct Action) و هتد…

هه‌وڵدان بۆ پێکهێنانی فێدراسیۆنی ڕێکخراوه‌ جه‌ماوه‌ری و پیشه‌ییه‌کان و هه‌نگاونان بۆ پێکهێنانی کۆنفیدراسیۆنی سه‌رتاسه‌ری له‌سه‌ر بنه‌مای سه‌رتاسه‌ری بیرکردنه‌وه و خۆجێی کارکردن و ڕێکخستنی ناقوچکه‌یی (ناهه‌ره‌می – ناهیرارشی) و هتد…

هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی به‌رێوه‌به‌رایه‌تی و ناوه‌نده‌کانی بڕیاردان که‌ ڕژێمی بۆرجوا ئیسلامی سه‌پاندوونی و پێکهێنانی به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتی و پیاده‌کردنی دێـمۆکراتی ڕاسته‌وخۆ وه‌ك بناخه‌ی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی کۆمه‌ڵگه‌ و هتد…

ده‌رکردنی به‌ڕێوه‌به‌ران و کارمه‌ندانی میری و کۆمپانییه‌ تایبه‌ته‌کان له‌ کارخانه‌ و شوێنه‌کانی دیکه‌ی خزمه‌تگوزاری و پێکهێنانی خۆبه‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی شوێنه‌کانی کار و خزمه‌تگوزاری له‌ خودی کرێکاران و کارمه‌ندان و هتد…

ئه‌مانه‌ و چه‌ندین کاری تر، که‌ له‌ ڕاپه‌ڕینی ڕێبەندانی ١٩٧٩ و ئازاری ١٩٩١ وڕاپەڕین و مانگرتنە گشتییەکانی دواتری مەهاباد و سنە و زنجیره‌ ڕاپه‌ڕینه‌کانی تونس و میسر و یه‌مه‌ن و هتد…

سەکۆی ئەنارکیستانی کوردستان

سێشەممه ٩ آبان ١٣٩٦
٣١ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٧

13407320_493095014218180_3107824600600087592_n

 

Iraq/Kurdistan – No allo Stato, No alla Guerra – un appello degli anarchici curdi

Un appello immediato a tutti i nostri compagni Anarchici e Libertari, ovunque siano.

Un appello diretta e speciale ai nostri compagni Anarchici e Libertari di lingua araba.

No allo Stato, No alla guerra. Sì all’autogestione e alla rivoluzione sociale.

Per anni, noi anarchici e libertari del Kurdistan iracheno, dell’Europa e di ogni paese abbiamo scritto e dichiarato di essere per l’autogestione ovunque e per tutti i territori, ma non per lo Stato.

Facciamo sentire la nostra voce contro il Governo Regionale del Kurdistan (KRG) ed il suo recente scenario costituito dal referendum per uno “Stato curdo indipendente”. Siamo sicurissimi che altri anarchici tra gli Arabi, i Turchi, gli Assiri ed altri fratelli condividano il nostro atteggiamento. Lo stesso pensiamo sia per i nostri compagni anarchici in tutto il mondo nel dire no allo Stato, no all’autorità, no al nazionalismo ed essere contro i nazionalisti e contro la guerra pro-fascista.
Il “Kurdistan” iracheno sta attraversando un periodo molto difficile dall’ottobre 2015. Gli stipendi dei lavoratori del settore pubblico sono stati ridotti a meno dell metà, il numero dei disoccupati è aumentato sensibilmente, i prezzi di qualsiasi cosa sono cresciuti, le attività ed i servizi governativi sono stati drammaticamente tagliati. Tutto questo si è sommato alla guerra contro l’Isis ed alle dispute tra il KRG ed il governo centrale riguardo ai finanziamenti ed ai territori controversi come la città di Kirkuk ed altre.
In questi ultimi due anni ci sono stati diversi scioperi, manifestazioni ed attività di boicottaggio. In alcuni casi sono durati per alcune settimane e persino per mesi. Il KRG invece di risolvere tutti questi problemi ha cercato di spostare l’attenzione popolare dai veri problemi annunciando nel luglio scorso il referendum per l’indipendenza dello Stato del Kurdistan il 25 settembre.
Masoud Barzani il capo del KRG ha stabilito la data del referendum senza consultare l’Iraq, i paesi confinanti, gli USA ed i paesi europei. Una volta indetto il referendum, tutti lo hanno respinto e gli hanno detto che non lo avrebbero appoggiato in nessun modo.
Dopo il referendum del 25 settembre, i governi di Iraq, Iran e Turchia si sono coalizzati ed hanno minacciato il KRG di sanzioni economiche. Il governo iracheno ha chiesto al KRG di annullare gli effetti del referendum e di ritornare in seno alla costituzione irachena quale fonte di ogni decisione. Haider al-Abadi , il Primo Ministro dell’Iraq ha avvertito Barzani che se non fa un passo indietro, il governo iracheno assumerà il controllo dei pozzi petroliferi della provincia di Kirkuk che allo stato attuale sono sotto il controllo del KRG.
Tre giorni fa il governo iracheno ha inviato numerose forze di polizia, dell’esercito e della Hishdi Shaibe [il gruppo paramilitare sciita] con diverse armi pesanti per prendere posizione nei dintorni della città.
E’ ora imminente una guerra civile tra i Peshmarga, le forze del KRG, contro le forze del governo centrale.
Chiediamo sostegno e solidarietà da parte di tutti i compagni anarchici perchè protestino, facciano documenti contro questa guerra, mostrino la loro rabbia contro la guerra e la loro solidarietà al popolo iracheno.
Noi siamo contro lo Stato perchè siamo contro l’attuale sistema politico. Siamo contro la politica partitica e contro l’ideologia autoritaria di destra e di sinistra, perchè siamo contro la superiorità di classe, contro la proprietà privata e contro lo sfruttamento del lavoro. Nella storia tutte le guerre sono successe per proteggere la superiorità di classe, la proprietà privata e lo sfruttamento del lavoro.
Siamo contro la guerra, contro le armi e l’odio tra culture differenti e tra le minoranze etniche. La guerra produce sempre morte e schiavitù. L’esito di qualsiasi guerra non porta alcun beneficio all’inizio di una rivoluzione sociale, anzi danneggia ed indebolisce il fronte rivoluzionario. Nel frattempo, la guerra offre una grande opportunità all’enorme mercato della compravendita delle armi ed alla distruzione dell’ambiente. La guerra rende i poveri più poveri e la superiorità di classe più duratura.
Noi siamo contro la guerra, ma siamo molto favorevoli all’autogestione popolare ovunque le persone vivano in modo comunitario e lavorino collettivamente. Siamo certamente consapevoli che ovunque esiste lo Stato non c’è alcuna libertà, che ovunque c’è un partito politico non vi è alcuna indipendenza individuale e di pensiero. Ovunque comandino gli uomini d’affari ed il denaro, c’è la schiavitù salariale e lo sfruttamento delle persone.
Nel “Kurdistan” iracheno c’è stata una forte autorità negli ultimi 26 anni, c’è stata la borghesia al potere. Per 26 anni le persone sono state deprivate della loro vera libertà e del potere di decidere in prima persona. Per lungo tempo chi comanda ha fatto ben poco per il popolo del “Kurdistan” in termini di fornitura di servizi. Hanno incoraggiato le persone ad abbandonare le zone rurali per andare a stare nelle città,  hanno quindi stipulato contratti d’affari con le compagnie petrolifere estere e con le grandi imprese per trarne profitti, hanno venduto il suolo pubblico e molto di più. In breve, il “Kurdistan” è diventato la casa di molte compagnie multinazionali, di istituzioni finanziarie e delle reti di spie dei paesi vicini e di altri. Da allora agisce come uno Stato vero e proprio nel fare quello che vuole. Allora cosa dovremmo aspettarci di diverso dalla costituzione di uno “stato indipendente” e di meglio per il popolo rispetto a come è stato finora?
Chiediamo a tutti i compagni anarchici di sostenerci e darci solidarietà per impedire questa guerra. E’ vero che la vostra opposizione al militarismo ed alla guerra nazionalista in  Iraq, se dovesse scatenarsi, non sarebbe efficace quanto la nostra opposizione in loco, tuttavia la vostra solidarietà sarebbe cruciale ed enormemente apprezzata.
Chiediamo nuovamente a tutti i compagni anarchici, specialmente Arabi, Persiani, Turchi ed Assiri di far sentire le loro voci e di agire per fermare questa guerra vischiosa che è contro gli interessi della classe lavoratrice e della povera gente in Iraq ed in “Kurdistan”. Essere silenti o sottovalutare la questione sarebbe direttamente o indirettamente fare un servigio ai politici, alle grandi imprese ed al sistema capitalistico. Dunque non abbiamo nessun’altra scelta che combattere il sistema, le sue azioni e la sua guerra. Auspichiamo inoltre che altri anarchici si schierino con noi con fermezza a sostegno dei bambini, degli anziani e dei disabili in Iraq.

No alla guerra
No allo Stato
No al nazionalismo ed al patriottismo
No al sistema capitalistico

Sì alla solidarietà ed all’unità contro la guerra
Sì all’auto-organizzazione
Sì alla lotta sociale
Sì alla rivoluzione sociale
Sì alla rivolta sociale
Sì all’autogestione

Kurdish-Speaking Anarchist Forum (KAF)
15 ottobre 2017

en